CHUYÊN ĐỀ SINH CẤP TỈNH( CÓ SỬ DỤNG MỘT SỐ PHẦM MÊM)

Đặt vấn đề Sinh học là khoa học thực nghiệm, trong quá trình giảng dạy giáo viên cần phải tăng cường các phương pháp quan sát thí nghiệm và thực hành mang tính chất nghiên cứu, nhằm tích

PHÒNG GD-ĐT CAM LỘ

TRƯỜNG THCS LÊ LỢI

Chuyên đề :

thí nghiệm ảo và hình ảnh động trong giảng dạy sinh học THCS”

Thời gian thực hiện : 12 – 11 - 2008

Phạm vi ứng dụng : Môn sinh học THCS

Người thực hiện : Hoàng Kim Thị Thu Hà

I Đặt vấn đề

Sinh học là khoa học thực nghiệm, trong quá trình giảng dạy giáo viên cần phải tăng cường các phương pháp quan sát thí nghiệm và thực hành mang tính chất nghiên cứu, nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Việc sử dụng thiết bị thí nghiệm sinh học theo định

hướng chủ yếu là để học sinh nghiên sứu, khai thác tìm tòi kiến thức Đặc biệt chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học Sử dụng một số phần mềm chuyên dụng đơn giản để thiết kế các hình ảnh mô phỏng, một số thí nghiệm độc hại khó thành công hoặc cần nhiều thời gian để

phục vụ cho tiết dạy được tốt hơn.

Trong thực tế hiện nay nhiều giáo viên dạy sinh học còn gặp nhiều khó khăn khi dạy đến một số bài có những thí

nghiệm khó thực hiện trong một tiết dạy như trong sinh học lớp

6 hoặc một số quá trình sinh học trong sinh học lớp 8,9 Nếu như giáo viên chỉ sử dụng tranh vẽ kết hợp phương pháp diễn giảng và đàm thoại thì học sinh sẽ không hiểu bài Vì thế tôi đã chọn chuyên đề này để góp phần tích cực hóa hoạt động nhận thức lôi cuốn học sinh hứng thú học tập đối với bộ môn

II Giải quyết vấn đề

Thực trạng hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường THCS vẫn còn một số hạn chế, nhiều giáo viên chỉ sử dụng các phương tiện dạy học truyền thống như tranh vẽ, mô hình để diễn giảng áp đặt kiến thức cho học sinh

Bởi thực tế còn nhiều giáo viên chưa thành thạo vi tính, chưa thành thạo việc sử dụng một số phần mềm chuyên dụng đơn giản để thiết kế bài giảng điện tử, hệ thống câu hỏi bài tập …

Hơn nữa giáo viên phải dạy nhiều giờ, còn thiếu trợ

lý thí nghiệm nên càng khó khăn trong việc chuẩn bị cho tiết giảng khi muốn tiến hành thí nghiệm, thực hành.

• Có một số thí nghiệm cần rất nhiều thời gian, không thể tiến hành được trong một tiết dạy hoặc một số thí nghiệm rất khó thành công Nếu giáo viên không tiến

hành thí nghiệm chỉ yêu cầu học sinh mô tả thí nghiệm qua tranh vẽ, sách giáo khoa thì học sinh rất khó hiểu bài.

• Vì thế giáo viên cần ứng dụng công nghệ thông tin kết hợp sử dụng thí nghiệm ảo và hình ảnh động mang tính mô phỏng để dạy cho học sinh, khi dạy các bài sinh học

Ví dụ : Sinh học 6

Tiết 10,11 - Sự hút nước và muối khoáng của rễ

Tiết 17 - Vận chuyển các chất trong thân

Tiết 23, 24 – Quang hợp

Tiết 26 – Cây có hô hấp không?

• Ngoài việc cung cấp những kiến thức cơ bản tương đối hoàn chỉnh

về cấu tạo,hoạt động sống của cơ thể,bước đầu giúp học sinh hiểu các qui luật cơ bản của quá trình sống,của hiện tượng di truyền

biến dị,mối quan hệ giữa sinh vật với sinh vật và với môi trường Bộ môn còn trang bị cho học sinh biết bảo vệ môi trường,giữ gìn vệ sinh,yêu quí thiên nhiên.

Sinh học 8 .

Tiết 16: Tuần hoàn máu và lưu thông bạch huyết

Tiết 17: Tim và mạch máu

Tiết 18: Vận chuyển máu qua hệ mạch …

Sinh học 9

Tiết 9: Nguyên phân

Tiết 10: Giảm phân

Tiết 19: Mối quan hệ giữa gen và tính trạng…

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm đồng thời qua tìm hiểu việc ứng dụng công nghệ thông tin

để đổi mới phương pháp dạy học.Tôi đặc biệt chú trọng sử dụng các hình ảnh mô phỏng,sinh động trong dạy học.Bản thân đã thực hiện một

số tiết trong chương trình sinh học 6,9 và hôm nay tôi sẽ dạy minh họa một tiết

Tiết 23 QUANG HỢP (t1)-sinh học 6.

Với bài này khi giảng dạy giáo viên cũng gặp

không ít khó khăn Vì trong một tiết có đến 2 thí

nghiệm và cả 2 thí nghiệm đều cần nhiều thời

gian,hơn nữa thí nghiệm thứ hai rất khó thành

công

Bởi bài học được thực hiện vào thời điểm thời tiết hay mưa hiếm khi có nắng gắt, bóng đèn 500W rất khó kiếm.Nhưng nếu giáo viên tiến hành thí

nghiệm mà không đem lại kết quả thì học sinh sẽ không tin vào khoa học.

Vì vậy bản thân tôi khi dạy bài này tôi phải dùng thí nghiệm ảo,dưới sự hướng dẫn của giaó viên, học sinh sẽ tìm hiểu, tìm tòi tự rút ra kết luận từ đó khắc sâu kiến thức bài học.

Tiến trình bài dạy:

Trước khi vào bài học giáo viên

hướng dẫn học sinh lưu ý những điều cần biết trước khi tìm hiểu thí nghiệm

Để hiệu quả tiết học được tốt hơn

giáo viên hướng dẫn học sinh làm trước thí nghiệm ở nhà rồi mang đến lớp, sau

đó yêu cầu học sinh trình bày các bước

đã làm

• Với thí nghiệm 1 có một số công đoạn khá nguy hiểm đối với học sinh như đun cách thủy lá trong

cồn 90 độ giáo viên không yêu cầu học sinh làm ở nhà vì học sinh lớp 6 còn quá nhỏ nếu không cẩn

thận sẽ gây bỏng cho học sinh.

• Thí nghiệm thứ 2 giáo viên phải chuẩn bị trước

ở phòng thí nghiệm Trong thí nghiệm này giáo viên cũng gặp một số khó khăn vì thí nghiệm rất khó

thành công Bởi nếu tiến hành trước một ngày thì

khí trong ống nghiệm không chỉ có ôxi mà có cả khí cácbôníc.

• Vì cây rong không chỉ quang hợp mà còn hô hấp nên đã nhả khí cácbôníc Do vậy khi thử que đóm

sẽ không bùng cháy như thí nghiệm trong sách giáo khoa đã trình bày.

• Nhưng nếu tiến hành cho cốc thí nghiệm ra chổ có nắng gắt khoảng 6 h hoặc để dưới ánh sáng bóng điện 500W thì rất khó Vì tiết học

thường diễn ra vào thời điểm thời tiết mưa

nhiều , ánh nắng yếu,bóng điện 500W phòng thực hành chưa có

• Vì vậy với thí nghiệm 2 giáo viên có thể sử dụng thí nghiệm ảo để giúp học sinh tìm hiểu khai thác tìm tòi quan sát thí nghiệm cùng

nhau thảo luận nhóm, phân tích thí nghiệm để

tự rút ra kết luận

Qua 2 thí nghiệm trên giáo viên còn

giúp học sinh hiểu thêm cây xanh không chỉ sử dụng được ánh sáng mặt trời

Mà còn có thể sử dụng ánh sáng

nhân tạo (ánh sáng bóng điện ) để chế tạo tinh bột và đồng thời nhả khí ôxi

Song song với việc cung cấp kiến thức

cơ bản cho học sinh, giáo viên còn lồng

ghép, tích hợp nội dung giáo dục môi

trường vào bài học

Giúp học sinh có ý thức và trách

nhiệm trong việc giữ gìn vệ sinh, bảo vệ

môi trường, thêm yêu quý thiên nhiên

Tham gia hưởng ứng nhiệt tình các

phong trào do nhà trường phát động: như phong trào xanh hoá lớp học, chăm sóc vườn hoa cây cảnh, trồng cây bóng mát ở sân trường …

Trên đây là một số tiến trình cơ bản của một tiết dạy mà sau đây tôi sẽ minh hoạ

Trước đây khi dạy những bài như thế này giáo viên gặp không ít khó khăn từ khâu

chuẩn bị đồ dùng dạy học đến việc thực hiện tiết dạy trên lớp

Hơn nữa vẫn còn nhiều trường chưa có phòng thí ngiệm cũng rất vất vả khi chuẩn bị thí nghiệm cho học sinh quan sát rồi phải

mang thí nghiệm từ lớp này sang lớp kia để dạy

• Cùng với sự phát triển kinh tế xã

hội,công nghiệp hoá hiện đại hoá của đất nước Ngành giáo dục không dậm chân tại chổ mà đã hoà nhịp cùng xu thế phát triển

đó, để bắt kịp những đổi mới của khoa

học công nghệ và của xã hội

• Đã tiến hành đổi mới phương pháp

dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin,sử dụng một số phần mềm chuyên dụng đơn giản để thiết kế các bài giảng điện tử

• Sử dụng các thí nghiệm ảo,mô phỏng các quá trình sinh học để bài giảng thêm sinh động hấp dẫn lôi cuốn học sinh hứng thú say mê học tập,yêu thích môn học

• III Kết thúc vấn đề

• Việc ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng thí nghiệm

ảo và hình ảnh động trong dạy học sinh học THCS chắc chắn

sẽ giúp giáo viên thuận lợi hơn trong quá trình giảng dạy.

• Đồng thời giúp học sinh dễ dàng chủ động nắm bắt kiến thức, có năng lực hợp tác,năng lực hoạt động bứơc đầu giúp học sinh hiêủ được một số qui luật cơ bản của quá trình sinh học,của hiện tượng di truyên biến biến dị Mối quan hệ giữa sinh vật với sinh vật và sinh vật với môi trường.

• Hiểu biết được những nguyên tắc kĩ thuật trong sản xuất

có liên quan đến sinh học.Góp phần đào tạo những con người

có khả năng đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của sự phát triển kinh tế

xã hội hiện nay.

• Bài học kinh nghiệm

• Đối với những bài học có các thí nghiệm

khó thành công, độc hại, nguy hiểm, cần nhiều thời gian hoặc các quá trình sinh học không thể nhìn thấy bằng mắt thường thì giáo viên nên sử dụng ứng dụng công nghệ thông tin,để tạo hình ảnh mô phỏng,hình ảnh động góp phần giảm

bớt một số khó khăn bước đầu cho giáo viên.

Giúp cho học sinh tiếp cận thông tin một

cách khoa học phù hợp với xu thế phát triển của nhân loại

• Giáo viên không nên dạy chay (mô tả thí nghiệm qua SGK) hoặc làm thí nghiệm nhưng không có kết quả hoặc kết quả sai lệch, như thế hiệu quả giáo dục sẽ không cao

• Nếu có thí nghiệm ảo, hình ảnh động

mô phỏng cùng với sự hướng dẫn của

giáo viên,sẽ tạo được những tình huống

có vấn đề giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề

được tốt hơn

Thay lời kết

• Qua chuyên đề này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Mong quí thầy cô,các bạn đồng nghiệp góp ý bổ sung để cho chuyên đề được hoàn chỉnh hơn.

• Từ đó nhân rộng đến toàn bộ giáo viên dạy sinh học của chúng ta.

• Kính chúc quí thầy cô luôn dồi dào sức khỏe, hạnh phúc và giảng dạy ngày càng tốt hơn!