Phát Huy Hiệu Quả Của Việc Khai Thác Và Sử Dụng Tư Liệu Trong Giảng Dạy Văn Bản Nhật Dụng- Ngữ Văn THCS

Chuyên đề:PHÁT HUY HIỆU QUẢ CỦA VIỆC KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NHẬT DỤNG- NGỮ VĂN THCS.. Bên cạnh đó còn có 1 kiểuvăn bản không có trong chương trình và SGK tr

Chuyên đề:

PHÁT HUY HIỆU QUẢ CỦA VIỆC KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG

GIẢNG DẠY VĂN BẢN NHẬT DỤNG- NGỮ VĂN THCS

Năm học 2002- 2003 ngành giáo dục cả nước thực hiện chương trình thay SGKmới Cùng với việc thay SGK thì cấu trúc nội dung chương trình cũng mới Chươngtrình mới lấy 6 kiểu văn bản: Tự sự, Miêu tả, Biểu cảm, Nghị luận, Thuyết minh, hànhchính công vụ làm trục chính để tuyển chọn các văn bản, rèn luyện kĩ năng: nghe, nói,đọc, viết, hình thành năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản Bên cạnh đó còn có 1 kiểuvăn bản không có trong chương trình và SGK trước đây, được đưa vào nội dung họctập của môn Ngữ Văn THCS đó là Văn bản nhật dụng Với chức năng riêng của mìnhnhững văn bản này đã góp phần giúp học sinh gắn kết với những vấn đề vừa quenthuộc vừa có ý nghĩa quan trọng, lâu dài đối với cuộc sống nhân loại

Xuất phát từ lí do trên, mỗi chúng ta nhận thấy việc đưa văn bản nhật dụng vào chươngtrình Ngữ Văn là một việc làm cần thiết đối với nền giáo dục để đáp ứng yêu cầu phát triển trongthời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

2 Lí do chủ quan.

Như chúng ta đã biết: “văn học là nhân học”, “văn học là nghệ thuật của ngôn từ”,văn học xuất phát từ đời sống, văn học rất gần gũi với mọi người Chính vì vậy học vănkhông phải là đơn giản chỉ đến với một văn bản đơn thuần mà bao hàm trong đó cả cácvấn đề của xã hội, nhưng thực tế cho thấy trong thời đại hiện nay, môn Ngữ Văn khôngcòn là điểm đến hấp dẫn với các em học sinh như các môn Toán, Lí, Hoá,…mặc dù đó làmột trong hai môn văn hoá cơ bản chiếm số lượng tiết không nhỏ trong chương trìnhhọc Có nhiều học sinh rất ngại học môn Văn, bởi lí do là văn viết dài, khó học, khóthuộc, có nhiều tác phẩm dài, học sinh lười không đọc hết dẫn tới tình trạng mơ màng

về nội dung, có những bài thơ khi học xong, học sinh không nắm được những nghệthuật tiêu biểu, nội dung chính của bài thơ,…Đứng trước thực tại đó đòi hỏi người giáoviên Ngữ Văn phải tạo được những giờ học thu hút học sinh, làm cho học sinh mongchờ đến gìơ học Đặc biệt hơn nữa chương trình SGK THCS đưa vào học một số vănbản mới đó là văn bản nhật dụng Mặc dù số lượng văn bản này chỉ chiếm số lượng nhỏtrong chương trình (10%), nhưng trước đó lí luận dạy học chưa từng đặt ra vấn đềphương pháp dạy học văn bản nhật dụng dẫn đến hiệu quả dạy các tiết học loại văn bảnnày chưa cao

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Ngữ Văn trong trường THCS, bản thân

chúng tôi cũng như các đồng nghiệp còn bộc lộ rất nhiều hạn chế về phương pháp dạyhọc văn bản nhật dung và để phần nào đáp ứng được “việc đưa các văn bản nhật dụng

là điểm mới của chương trình lần này, nó tạo điều kiện tích cực để thực hiện nguyên tắchoà nhập học sinh với xã hội” Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi mạnh dạn đưa ra

ý kiến: Phát huy hiệu quả của việc khai thác và sử dụng tư liệu trong giảng dạy văn

bản nhật dụng.

II Mục đích của chuyên đề.

Chuyên đề góp phần tìm hiểu, nghiên cứu phương pháp dạy học văn bản nhậtdụng, đặc biệt là việc khai thác và sử dụng tư liệu trong giảng dạy văn bản nhật dụng từ

đó có thêm kinh nghiệm để dạy tốt phần văn bản này đáp ứng yêu cầu đổi mới chươngtrình Ngữ Văn THCS hiện nay

III Đối tượng nghiên cứu.

Học sinh trường THCS Thanh Trù

IV Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Nghiên cứu tính đặc thù của phương pháp dạy học văn bản nhật dụng trongchương trình Ngữ Văn THCS

- Cách khai thác và sử dụng tư liệu trong gjảng dạy loại văn bản này

- Vận dụng sáng tạo trong mỗi bài giảng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giờdạy và chất lượng học tập của học sinh

V Các phương pháp nghiên cứu.

Để nghiên cứu chuyên đề này chúng tôi đã sử dụng những phương pháp sau:

- Dự giờ đồng nghiệp ở các tiết dạy, học văn bản nhật dụng từ lớp 6 đến lớp 9 đểphát hiện ra những ưu, nhược điểm trong các tiết dạy học trên

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của phương pháp dạy học nói chung và phương phápdạy văn bản nhật dụng nói riêng

- Nghiên cứu về cách khai thác và sử dụng tư liệu trong quá trình giảng dạy vănbản nhật dụng

Như vậy, giá trị văn chương không phải là yêu cầu cao nhất đối với văn bản nhậtdụng Tuy nhiên, đó vẫn là một yêu cầu quan trọng vì văn có hay mới làm cho người đọcthấm thía về tính chất thời sự nóng hổi của vấn đề được đặt ra

Mục tiêu của môn Ngữ Văn là góp phần hình thành những con người có trình độhọc vấn phổ thông cơ sở, chuẩn bị cho họ những kĩ năng sống khi gia đời hoặc tiếp tục cho

họ học lên bậc cao hơn Đó là những người có ý thức tự tu dưỡng, biết yêu thương, quýtrọng gia đình, bạn bè, có lòng yêu nước, biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm cao đẹpnhư lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái xấu, cái ác

Đó là những con người biết rèn luyện để có tính tự lập, có tư duy sáng tạo, bước đầu cónăng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mỹ trong nghệ thuật, có năng lực thực hành, nănglực sử dụng Tiếng Việt như một công cụ để tư duy, giao tiếp Đó cũng là những người cóham muốn đem tài trí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Hệ thống văn bản nhật dụng trong chương trình Ngữ Văn THCS đã được thểhiện, trình bày dưới những hình thức văn bản đa dạng: thư, bút kí, hồi kí, thông báo, xãluận,…bằng các phương thức biểu đạt khác nhau Một số văn bản đã có sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa các phương thức biểu đạt như tự sự và miêu tả hay tự sự, miêu tả,biểu cảm Có một số văn bản sử dụng phương thức thuyết minh, miêu tả hay nghị luậnkết hợp với biểu cảm, thuyết minh,…Từ các hình thức đó, những vấn đề thời sự cậpnhật của cá nhân và cộng đồng hiện đại được khơi dậy, sẽ đánh thức và làm giầu tìnhcảm, ý thức công dân, cộng đồng trong mỗi người học, giúp các em dễ dàng hoà nhậphơn với cuộc sống xã hội mà chúng ta đang sống

2 Cơ sở thực tiễn.

Đổi mới nội dung phương pháp giáo dục phổ thông gắn trực tiếp với đổi mới điều

kiện và phương tiện dạy học Tuy nhiên trong một thời gian khá dài, do nhiều yếu tố kháchquan việc sử dụng các phương tiện, thiết bị trong dạy học gần như quên lãng Giáo viênthường dạy chay với lối đọc chép cho học sinh, hoặc độc thoại trên lớp Học sinh tiếp thukiến thức thụ động , không hứng thú với việc học tập ở trường phổ thông Vấn đề phươngtiện, thiết bị dạy học trong nhà trường đến nay vẫn đang là câu hỏi mở, đặt ra nhiềuđiều đối với những người làm công tác giáo dục và đội ngũ giáo viên trực tiếp giảngdạy Điều đó nảy sinh từ yêu cầu sử dụng với sự bất cập, thiếu thốn các phương tiện và

đồ dùng dạy học Tuy nhiên bất luận trong hoàn cảnh nào, việc dạy học trong nhàtrường vẫn phải tìm cách đạt được yêu cầu áp dụng tích cực phương tiện và đồ dùngdạy học với sự sáng tạo của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí

Trong quá trình giảng dạy và dự giờ của các đồng nghiệp tôi nhận thấy một sốthực trạng sau:

- Giáo viên coi các văn bản này là một thể loại cụ thể giống như truyện, kí,…

- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên thường chú ý khai thác và bình giá trên nhiều

phương diện của sáng tạo nghệ thuật như: cốt truyện, nhân vật,…mà chưa chú ý đến vấn đề

xã hội đặt ra trong văn bản gần gũi với học sinh

- Vì là một văn bản mới được đưa vào giảng dạy, còn mới mẻ, giáo viên ít cókinh nghiệm, lúng túng về phương pháp

- Về phương tiện dạy học, mới chỉ dừng lại ở việc dùng bảng phụ và một số kênhhình ở trong SGK, giáo viên chưa có ý thức sưu tầm tư liệu, tranh, ảnh, phim, băng đĩa

để bổ sung cho bài học

- Về phía học sinh: vẫn còn thói quen thụ động, quen ghi chép, ghi nhớ những gìgiáo viên nói, chưa có thói quen chủ động tìm hiểu khám phá bài học Từ đó dẫn đếnviệc học sinh ít nắm bắt, quan tâm hoặc thờ ơ với những vấn đề nóng hổi bức thiết củađời sống xã hội trong và ngoài nước Từ thực tiễn đó có thể nói rằng việc tìm ra phương

pháp tốt nhất để dạy phần văn bản nhật dụng là một việc làm cần thiết trong quá trìnhgiảng dạy môn Ngữ Văn.

II Nội dung của chuyên đề.

1 Hệ thống văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ Văn THCS.

Lớp Tên văn bản Đề tài nhật dụng của văn bản

còn, quyền được bảo vệ và phát

triển của trẻ em

- Hội nhập thế giới và bảo vệ bảnsắc văn hoá dân tộc

- Bảo vệ hoà bình, chống chiếntranh

- Quyền sống của con người

II Nội dung của chuyên đề.

1 Hệ thống văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ Văn THCS.

Lớp Tên văn bản Đề tài nhật dụng của văn bản

còn, quyền được bảo vệ và phát

triển của trẻ em

- Hội nhập thế giới và bảo vệ bảnsắc văn hoá dân tộc

- Bảo vệ hoà bình, chống chiếntranh

- Quyền sống của con người

2 Đặc điểm nội dung và hình thức của văn bản nhật dụng.

a Các văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ Văn 6.

- Văn bản: Cầu Long Biên chứng nhân lịch sử Là bút kí trích trên báo Người

Hà Nội của Thuý Lan Đây là bài viết giới thiệu cây cầu Long Biên, một di tích lịch sửnổi tiếng và quen thuộc của thủ đô Hà Nội với vai trò là nhân chứng lịch sử gian lao vàhào hùng của dân tộc ta trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ Tuynhiên học văn bản này không chỉ dừng lại ở đó mà còn bồi đắp thêm cho người họctình yêu đối với cây cầu Long Biên của thủ đô đất nước và khơi dậy ở họ lòng tự hàocùng ý thức giữ gìn và quảng bá đối với các di tích lịch sử trên đất nước yêu quí củachúng ta Nội dung ấy toát lên từ lối văn thuyết minh kết hợp miêu tả và biểu cảm

- Văn bản: Bức thư của thủ lĩnh da đỏ Là bức thư của thủ lĩnh Xi- at- tơn trả lời

tổng thống Mĩ thứ 14, được xem là một trong những văn bản hay nhất về thiên nhiên vàmôi trường Nhìn dưới góc độ phương thức biểu đạt thì đây là văn bản nghị luận kếthợp với biểu cảm Văn bản đã toát lên một ý nghĩa sâu sắc: con người phải sống hoàhợp với thiên nhiên, phaỉ chăm lo bảo vệ môi trường và thiên nhiên như bảo vệ chínhmạng sống của mình

- Văn bản: Động Phong Nha Là bài giới thiệu về “Đệ nhất kì quan” của tỉnh

Quảng Bình với bảy cái nhất Phương thức biểu đạt thuyết minh kết hợp với miêu tảkhông chỉ cung cấp cho bạn đọc những hiểu biết tỉ mỉ về danh thắng Phong Nha màcòn gợi tưởng tượng và ham muốn khám phá một không gian thiên tạo kì thú đang thu

hút sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà thám hiểm, khách du lịch trong và ngoàinước

b.Các văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ Văn 7.

- Văn bản: Cổng trường mở ra Là bài văn ghi lại tâm trạng hồi hộp của một

người mẹ trong đêm chuẩn bị cho con khai trường để vào lớp Một Vậy ý nghĩa nhấtdụng của văn bản này là gì? người mẹ đã hồi hộp trong cái đêm trước ngày con vào lớpMột đâu chỉ vì lo lắng cho con mà còn niềm vui về ngôi trường thân yêu đã lưu giữ bao

kỉ niệm thân thương của đời mẹ, niềm hi vọng vào con, mài trường thân yêu sẽ mở raánh sáng và tương lai cho mỗi con người Nội dung nhật dụng đó được trình bày dướihình thức tự sự kết hợp biểu cảm

- Văn bản: Mẹ tôi được trình bày dưới dạng một bức thư Từ việc phạm lỗi của

đứa con đối với mẹ mà người cha bộc lộ cảm xúc và suy tư về tình sâu nghĩa nặng củangười mẹ: người mẹ ấy đã thức suốt đêm khi con bị ốm và đau đớn quằn quại vì lo sợmất con Người mẹ ấy có thể làm tất cả, có thể chịu mọi khổ đau bất hạnh để cho con

đỡ đau đớn, để cho con sống hạnh phúc Vì thế ngày buồn thảm nhất tất sẽ là ngày màcon mất mẹ, và tình cảm thiêng liêng, cao quý hơn cả là tình cảm yêu thương kínhtrọng đối với cha mẹ” Xét về thể loại thì đây là bài bút kí, còn xét về phương thứcbiểu đạt thì đây là bài văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm

- Văn bản: Cuộc chia tay của những con búp bê Thành công của văn bản này là

sự kết hợp nhuần nhuyễn của phương thức biểu đạt tự sự với miêu tả và biểu cảm.Truyện viết về nỗi đau tinh thần tuổi thơ sống thiếu tình cảm của cha mẹ Nhưng chính

từ bi kịch ấy, những đứa trẻ vẫn giữ được tâm hồn trong sáng vị tha, tình cảm anh emcàng thêm gắn bó Đằng sau câu chuyện về tình anh em gắn bó trong sự tan vỡ của giađình, truyện “Cuộc chia tay của những con búp bê” toát lên vấn đề quyền sống của trẻđang bị đe doạ trong một xã hội hiện đại đang cần đến sự quan tâm của mọi người

- Văn bản: Ca Huế trên sông Hương là văn bản thuyết minh giới thiệu một nét

đẹp trong văn hoá cổ truyền xứ Huế, đó là dân ca Huế Đặc sắc của dân ca Huế khôngchỉ là sự phong phú của các điệu hò, điệu lí, không chỉ là sự hoà nhập của hai dòngnhạcdân gian và nhạc cung đình mà còn là cách sinh hoạt độc đáo của nó: thời gian banđêm, không gian trên sông Hương Đọc bài văn này, học sinh hiểu thêm rằng: cố đôHuế không chỉ có các danh lam thắng cảnh và các di tích lịch sử nổi tiếng mà còn nổitiếng bởi các làn điệu dân ca và âm nhạc cung đình Ca Huế là một sản phẩm tinh thầnđáng trân trọng và cần được bảo tồn và phát triển Từ đó học sinh có nhu cầu mở rộnghiểu biết dân ca các vùng miền đất nước và củng cố thên tình yêu đối với truyền thốngvăn hoá dân tộc

c Các văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ Văn 8.

- Văn bản: Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000 là văn bản thuyết minh trình

bày về tác hại của bao bì ni lông đối với môi trường và sức khoẻ con người Đến lúcchúng ta phải nhìn nhận lại thói quen dùng bao bì ni lông để có hành động thiết thựcbào vệ môi trường sống của chúng ta bằng cách hưởng ứng lời kêu gọi: “Một ngàykhông dùng bao bì ni lông” Thông điệp này chính là nội dung nhật dụng của văn bản

“Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000 ”

- Văn bản: Ôn dịch thuốc lá Bằng việc sử dụng thủ pháp thuyết minh quen

thuộc như: liệt kê, so sánh,…văn bản cung cấp cho bạn đọc những tri thức khách quan

về tác hại của thuốc lá đối với sức khoẻ và có thể làm suy thoái đạo đức con người Ý

nghĩa nhật dụng của văn bản không chỉ là cảnh báo cho mỗi người về một nạn dịch cósức tàn phá sức khoẻ cộng đồng, gây thành tệ nạn xã hội mà còn góp phần cổ động chochiến dịch truyền thông chống hút thuốc lá đang diễn ra rộng khắp hiện nay.

- Văn bản: Bài toán dân số Từ câu chuyện vui về một bài toán cổ liên hệ sang

chuyện không vui về việc gia tăng dân số trên trái đất Qua đó báo động về nguy cơbùng nổ và gia tăng dân số của thế giới Vì thế “Bài toán dân số” được xem là một vănbản nhật dụng phục vụ cho chủ đề: dân số và tương lai của nhân loại Bài toán này càng

có ý nghĩa thời sự đối với các nước chậm phát triển trong đó có Việt Nam Về hìnhthức Bài toán dân số là một văn bản nghị luận có sự kết hợp giữa yếu tố lập luận với tựsự

d.Các văn bản nhật dụng trong SGK Ngữ Văn 9.

- Văn bản: Phong cách Hồ Chí Minh là bài viết nhằm trình bày cho bạn đọc hiểu

và quý trọng vẻ đẹp phong cách của Bác Hồ Đó là sự kết hợp hài hoà giữa truyền thốngvăn hoá dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại, giữa thanh cao và giản dị Từ nội dung trênchủ đề nhật dụng cần khai thác đó là: vấn đề quan hệ giữa hội nhập thế giới với bảo vệ bảnsắc văn hoá dân tộc, một vấn đề không chỉ có ý nghĩa cập nhật mà còn có ý nghĩa lâu dài,thường xuyên của các thế hệ, nhất là lớp trẻ nước ta trong học tập rèn luyện theo phongcách Bác Hồ Nội dung trên được thể hiện trong hình thức thuyết minh kết hợp nghị luậnkhiến cho sự trình bày các biểu hiện vể đẹp phong cách Hồ Chí Minh trở nên sáng rõ cùngtình cảm ngưỡng vọng không che dấu của tác giả

- Văn bản: Đấu tranh cho một thế giới hoà bình là bài viết của nhà văn đã từng

đoạt giải No- ben Văn học (G Mác- két) Ở đây, phương thức lập luận sắc sảo, chặt chẽvới những luận cứ, luận chứng có sức thuyết phục và rõ ràng về hiểm hoạ hạt nhân đốivới nhân loại Sự tốn kém và tính phi lí của cuộc chạy đua chiến tranh hạt nhân Từ đókêu gọi hành động để ngăn chặn và xoá bỏ nguy cơ chiến tranh hạt nhân vì một thếgiới hoà Đó là những vấn đề cấp thiết và nóng hổi trong đời sống chính trị của nhânloại và của mỗi dân tộc, mỗi con người

- Văn bản: Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển

của trẻ em được trích từ Tuyên bố của Hội nghị cấp cao thế giới về trẻ em của tổ chức

liên hợp quốc ngày 30/9/1990, chứng tỏ sự quan tâm toàn diện, sâu sắc của cộng đồngquốc tế đối với trẻ em trên toàn thế giới Bản tuyên bố đã đề cập đến thực trạng bấthạnh của suộc sống trẻ em trên thế giới, về khả năng có thể cải thiện được cuộc sốngcủa chúng, cùng các giải pháp cụ thể Những nội dung nàu đã được luận giải một cáchhợp lí, hợp tình theo yêu cầu nghị luận xã hội nhằm làm rõ quan điểm vì trẻ em củacộng đồng thế giới, nhưng để dễ hiểu, dễ truyền bá đến đại chúng, bản tuyên bố đãtrình bày các quan điểm dưới dạng mục và số.Các nội dung được thảo trong bản tuyên

bố đã toát lên điểm tích cực và nhân đạo của cộng đồng quốc tế (trong đó có Việt Nam)

về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em Đó là ý nghĩa cập nhậtcũng như ý nghĩa lâu dài của văn bản này

3 Phát huy hiệu quả của việc khai thác và sử dụng tư liệu trong giảng dạy văn bản nhật dụng.

a Quan niệm về tư liệu dạy học.

Tư liệu dạy học là một trong những phương tiện dạy học Tư liệu dạy học baogồm sách (sách giáo khoa, sách giáo viên, các loại sách tham khảo…), ngoài ra còn có:tranh, ảnh, băng, đĩa, Trong phạm vi của chuyên đề này chúng tôi tập trung vào những

tư liệu như tranh, ảnh, băng, đĩa.

Tư liệu dạy học có thể có sẵn hoặc tự tạo (do giáo viên hoặc do học sinh sáng tạonên) Khi giảng dạy có thể gắn với thiết bị đơn giản thông thường hoặc thiết bị hiện đạitrong quá trình sử dụng

So với các môn học khác, tranh, ảnh, băng, đĩa của môn Ngữ Văn có số lượngkhông nhiều, cũng không quá phức tạp nhưng lại đòi hỏi sự tinh tế rất cao cả về nộidung và hình thức Việc khai thác và sử dụng các tư liệu này sao cho có tác dụng tíchcực cũng là điều không dễ dàng, cần có sự chuẩn bị công phu mới đem lại hiệu quả

b Tác dụng của tư liệu dạy học.

- Tư liệu dạy học có tác dụng góp phần thực hiện mục tiêu, yêu cầu dạy học NgữVăn

- Hỗ trợ triển khai bài học

- Làm tường minh các khái niệm trừu tượng, giúp quá trình lĩnh hội của học sinhnhanh và hiệu quả hơn

- Tạo môi trường trực quan sinh động trong dạy học

- Gợi liên tưởng

- Tạo cảm hứng thẩm mỹ, gây hứng thú học tập

c Khai thác và sử dụng tư liệu trong giảng dạy văn bản nhật dụng.

Như chúng ta đã biết, văn bản nhật dụng không phải là một khái niệm chỉ thểloại hay kiểu văn bản mà là tên gọi cho những văn bản có nội dung đề cập đến nhữngvấn đề mang tính thời sự cấp thiết của cuộc sống hàng ngày như: hội nhập và phát triển,giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, chiến tranh và hoà bình, quền trẻ em, vấn đề dân số,nguy cơ của tệ nạn hay ô nhiễm môi trường Chức năng của văn bản này là tạo điềukiện cho học sinh hoà nhập với xã hội Vì vậy dạy học văn bản nhật dụng là phải nêubật ý nghĩa thời sự của vấn đề đặt ra trong tác phẩm Đồng thời chỉ ra ý nghĩa lâu dàicủa nó Hai mặt dường như đối lập song thực ra là thống nhất Muốn làm được điều đóđồi hỏi mỗi giáo viên chúng ta không nên quan niệm đây là sáng tác tiêu biểu cho các tácphẩm văn học của mỗi thời kì hay đòi hỏi quá cao về nghệ thuật của văn bản Tuy nhiên,nếu văn bản nhật dụng nào đó có giá trị nghệ thuật đáng phân tích, tìm hiểu thì rất cầnđược khai thác Như vậy, khi dạy các văn bản nhật dụng nên tập trung khai thác vấn đề vềnội dung tư tưởng đặt ra của mỗi văn bản, cung cấp và mở rộng hiểu biết cho học sinh vềnhững vấn đề gần gũi, bức thiết đang diễn ra trong suộc sống xã hội hiện đại, từ đó tăngcường ý thức công dân đối với cộng đồng

Để làm nổi bất được các yêu cầu trên người giáo viên ngoài khâu soạn bài kĩlưỡng thì người giáo viên còn phải chuẩn bị những tư liệu phù hợp với nội dung bàihọc

Trong chương trình cải cách SGK, nhiều văn bản có tranh ảnh minh hoạ, theo tôiđiều đó rất xác thực, bên cạnh đó có những văn bản viết về những vấn đề bức thiết củacuộc sống như các văn bản nhật dụng trong chương trình Ngữ Văn 8 lại không có tranhảnh minh hoạ Mặc dù những vấn đề ấy, các em đã được chứng kiến ở thực tế rất nhiều.Song nếu kết hợp giữa bài dạy lí thuyết với những tranh ảnh minh hoạ sẽ làm baì dạyphong phú và sâu săc hơn rất nhiều

Hiện nay không phải nhà trường nào cũng có tranh ảnh minh hoạ cho các tiết dạy họcvăn bản nhật dụng Vì vậy ngoài những tranh, ảnh, băng, đĩa có sẵn, giáo viên phải biết sưutầm hoặc vẽ tranh mimh hoạ Nếu giáo viên không vẽ được thì tốt nhất là xây dựng yêu cầu

của bức tranh theo ý định của mình như thế nào sau đó nhờ người có khả năng hội hoạ vẽgiúp Một trong những cách sưu tầm tranh, ảnh, băng, đĩa nhanh và hiệu quả nhất là khaithác trên in tơ nét,….

Trong văn bản có rất nhiều cảnh, chi tiết giáo viên có thể dựa vào đó mà vẽ hoặcsưu tầm tranh, ảnh minh hoạ Nhưng không thể minh hoạ hết những cảnh ấy vì vô hìnhchung đã biến giừ dạy văn thành giờ trưng bày tranh ảnh hoặc xem băng, đĩa Vì vậy,

để phát huy tư duy, óc tưởng tượng phong phú của học sinh, giúp các em chiếm lĩnhmọi giá trị của văn bản tốt hơn theo tôi khi khai thác và sử dụng tư liệu tranh, ảnh.,băng, đĩa cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Nghiên cứu, nhận xét về chất lượng, giá trị của trực quan trước khi sử dụng

- Định hướng khai thác nội dung nào

- Sử dụng vào thời điểm nào trong quá trình dạy học

- Quan sát, mô tả và liên tưởng, phát hiện và phân tích tổng hợp