VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

VĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAMVĂN HỌC TUNG ĐẠI VIỆT NAM

Truyện Nôm là một bộ phận văn học khá độc đáo và có giá trị của nền văn học phong kiến Việt Nam Ðây là một loại hình tự sự có khả năng phản ánh hiện thực với một phạm vi tương đối rộng thông qua trình bày, miêu tả có tính chất hoàn chỉnh vận mệnh, tính cách nhân vật bằng một cốt truyện với hệ thống biến cố, sự kiện Truyện Nôm đã ghi dấu trên thi đàn văn học Việt Nam với tên tuổi của nhiều tác gia, tác phẩm lớn thuộc

cả hai nhóm tác phẩm truyện Nôm bình dân và truyện Nôm bác học Chủ

đề nổi bật nhất của truyện Nôm là vấn đề con người đặc biệt là thân phận người phụ nữ

Truyện Nôm là hiện tượng văn học khá phức tạp từ quá trình hình thành và phát triển, đặc điểm thể loại đến phương thức lưu hành.Với truyện Nôm bác học ta không thể phủ nhận vai trò đóng góp to lớn của nó

về cả nội dung và hình thức biểu hiện.Ta cũng không thể không kể đến

thành tựu đặc sắc của nó ở các tác phẩm: “Đoạn trường tân thanh” của Nguyễn Du, “Sơ kính tân trang” của Phạm Thái, “Hoa Tiên” của Nguyễn Huy Tự, “Song Tinh Bất Dạ” của Nguyễn Hữu Hào,…Ở nhóm truyện

này, chủ đề chính là câu chuyện tình yêu của các tài tử giai nhân Các tác giả khẳng định về một tình yêu thật sự không trên cơ sở sắp đặt, bắt

nguồn từ những giao cảm, rung động của con tim Đáng chú ý nhất là nhân vật Thúy Kiều trong tương quan với các nhân vật nữ của nhóm truyện tài tử giai nhân kể trên Trong so sánh đó các nhân vật hiện lên rõ nét ở những tương đồng và khác biệt Song có cùng dòng lịch sử cuối thế

kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX đã chi phối khá rõ nét cách nhìn nhận đánh giá nhân vật của các tác giả

Các nhân vật tài tử Thúy Kiều, Dương Dao Tiên, Trần Kiều Liên, Nhụy Châu, Quỳnh Thư trước hết đều là những tiểu thư lá ngọc cành vàng, xuất

thân trong những gia đình gia giáo, tuổi thanh xuân với cuộc sống “êm đềm trướng rủ màn che – tường đông ong bướm đi về mặc ai” (Thúy

Kiều) Họ đều là con của các vị quan lại như Dao Tiên là con của Dương Tướng Công, Trần Kiều Liên là con quan họ trần, Nhụy Châu là con quan Ngự sử Giang Chương Chính vì vậy cái nôi gia đình nề nếp gia phong, được giáo dục tử tế là nhân tố cơ bản bồi dưỡng phẩm chất sau này cho các nhân vật

Hơn nữa họ còn được xây dựng là những người phụ nữ xinh đep, có tâm hồn đa cảm, và giàu tài năng Ta hãy xem tác giả Phan Trần miêu tả

vẻ đẹp nàng Trần Kiều Liên:

“Một nàng tiên nữ xinh sao!

Mày nghiêng bán nguyệt, miệng chào trăm hoa

Mỉa chiều cung quế Hằng Nga”

Để làm nổi bật vẻ đẹp của Kiều Liên tác giả chú ý đến gương mặt thanh thoát, nét ngài cong cùng nụ cười tưa hoa Đó là vẻ đẹp trong sáng, thuần khiết và thanh cao Hơn nữa người con gái của cung quế còn thục nữ, khéo léo, giỏi giang với se tơ dệt vải, và tài năng đàn hát văn chương không kém

“Dạy con oanh – cửi việc thường nữ công Hoa dưới trướng gần trên khung Gồm hay thi lễ lầu thông cầm kì”

Tiểu thư Dương Dao Tiên cũng sở hữu một hình thức tuyệt vời Còn gì

để sánh với:

“Nhác trông chiều mỉm mỉm cười Sóng dầm khóc mắt chưa dời nét trông

Nội đào hé mặt phù dung Xiêm in bóng tuyết sen lồng bóng hoa”

“Viện thơ, khung dệt, màn thêu” cũng là những tài năng vượt trội của nàng

Các nhân vật tài tử đều tài sắc vẹn toàn nhưng lại mỗi người một vẻ Quỳnh Thư là một thiếu nữ có nhan sắc và tài năng phi thường Chỉ vài nét chấm phá tinh tế khuôn trang Quỳnh Thư hiện lên thật rõ nét

“Xuân hoa bực ấy đương vừa Tuổi vừa đôi tám phong thư lạ lùng Thước tầm phỏng dạn bằng ông Lan pha mày liễu, mỡ đong da gà Chiều cá nhảy vẽ nhạn sa Mắt long lanh nguyệt tóc rà rà mây

Má hồng môi thắm hây hây Khổ mê thược dược thức say hải đường”.

Đặc biệt ai đã một lần đọc Kiều thì đều không thể quên được những vần thơ miêu tả vẻ đẹp đậm đà, sắc sảo hơn người của nàng

“Làn thu thủy nét xuân sơn Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh”

Tả Kiều, Nguyễn Du sử dụng bút pháp đặc tả đôi mắt để qua đó nói lên

vẻ đẹp trong thế giới tâm hồn của nhân vật Kiều đẹp đến mức thiên nhiên cũng đem lòng đố kị Sắc đẹp của nàng đạt đến độ thẩm mĩ hoàn thiện

Nguyễn Du viết về tài sắc của Kiều “sắc đành đồi một tài đành họa hai”

như vậy đủ cho ta thấy tài năng vượt bậc của nàng Ở Kiều không đơn

thuần là tài năng của một tiểu thư biết đan nát, thêu thùa, văn chương đàn hát mà tất cả những tài năng ấy đạt đến độ chín.Kiều giỏi về âm luật của đàn đến mức “cung thương làu bậc ngũ âm” Cây đàn mà nàng thường

chơi lầ cây hồ cầm,tiếng đàn của nàng thật hay “ăn đứt hồ cầm một

chương”.Người con giá tài sắc này còn có khả năng sáng tác nhạc,bản

nhạc nàng viết có tên “thiên bạc mệnh” Kiều còn là một người con gái có tâm hồn trong sáng, trái tim đa sầu đa cảm Có ai mang được tấm lòng đa cảm như nàng, trong buổi du xuân kiều gặp nấm mộ Đạm Tiên – người phụ nữ xấu số không quen biết bên đường nàng đã khóc tỏ lòng thương cảm

“Kiếp hồng nhan có mong manh Nửa chừng xuân thoắt gẫy cành thiên hương”

Kiều luôn luôn hiểu, cảm thông và chia sẻ với nỗi đau khổ của người khác

Ở tất cả các nhân vật tài tử ta đều nhận thấy tấm lòng hiếu thảo, yêu thương mọi người trong gia đình, trọn đạo làm con Mỗi nhân vật dù trong hoàn cảnh nào cũng luôn đặt chữ hiếu lên trên hết Đó là người con đau đớn khi nghe tin cha bị giặc vây bắt (Dương Dao Tiên), là người con bán mình chuộc cha (Thúy Kiều) Cuộc đời Kiều luôn bị trói buộc bới những mâu thuẫn, dằn vặt nhưng với Kiều gia đình là niềm thổn thức khôn nguôi Trong suốt quãng đời lưu lạc không lúc nào Kiều không nghĩ đến làm tròn bổn phận của người con Ngay cả khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích, nàng cũng không nguôi nhớ về cha mẹ Đó là những lo lắng:

“Xót người tựa cửa hôm mai Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?”.

Các nhân vật nữ ở đây còn được đặc biệt quan tâm ở phương diện kết cấu cuộc đời Họ đều phải trải qua các giai đoạn gặp gỡ, tai iến, lưu lạc Gặp gỡ thường là sự kiện quan trọng có liên quan chặt chẽ đến việc thể hiện tính cách và số phận nhân vật Tai biến phản ánh phần nào hiện thực khách quan với những thăng trầm trong cuộc sống của con người Đoàn tụ với tư cách là sự kiện kết thúc tác phẩm được miêu tả với nhiều cấp độ khác nhau cho dù là hạnh phúc viên mãn hay hạnh phúc phải trả giá, hạnh phúc là cuộc tái ngộ hay tìm ở một nơi khác, một kiếp sống khác

Câu chuyện tình yêu giữa các nhân vật thường bắt đầu từ những cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên không định trước.Trong tình yêu, các nhân vật nữ đều được xây dựng là những con người có tình yêu chung thủy, khát vọng tình yêu mãnh liệt Đó là tình yêu ngoài vòng lễ giáo phong kiến bất chấp ràng buộc xã hội Họ đến với tình yêu ban đầu còn nhiều e ngại nhưng sau đó

lại hết sức sôi nổi, mạnh mẽ.Thúy Kiều hiện lên với những hành động táo bạo, liều lĩnh Nhân dịp bố mẹ và hai e mừng thọ ngoại vắng nhà, Thúy Kiều vội thoăn thoắt gót sen, xé rào “mở khóa động đào”, chủ động bước vòa thiên thia của chàng Kim Nàng ngồi ở nhà Kim Trọng từ sáng cho tới

lúc mặt trời lặn xuống núi phía tây “trông ra ác đã ngậm gương non đoài” mà vẫn còn bảo với chàng là “vắng nhà chẳng tiện ngồi dai” Về

tới nhà, biết bố mẹ và hai em “còn dở tiệc hoa chưa về”, thế là, nàng lại

“xăm xăm băng lối vườn khuya một mình” sang nhà Kim Trọng Họ ngồi

với nhau trong tư thế “dải là hương lộn, bình gương bóng lồng” cho tới tang tảng khi “bóng tàu vừa lạt vẻ ngân” Và nếu như không có gia đồng đến báo tin người chú của Kim Trọng vừa qua đời thì chắc gì họ đã chia tay nhau? Thế nhưng họ có chia tay được đâu Chàng lại băng mình lẻn

đến gặp nàng để tiếp tục tự tình cho đến khi giữa trưa lúc “vừng đông trông đã đứng ngay nóc nhà” mà vẫn còn “dùng dằng chưa nỡ rời tay”

Thì Quỳnh Thư cũng táo bạo không kém Giữa đêm nàng xuất hiện trước cửa nhà người yêu để nhìn Phạm Kim lần cuối

“Canh ba canh tiếng kim trang Thác rèm hoa thấy một nàng tiên nga

Chiều ư liễu, vẻ ôi hoa Ngọc ngần môi thắm, châu sa má đào Nhác xem chàng ngỡ chiêm bao Dẫu người dắt cũng lệ trào lọ ai”

Khi đến được với tình yêu họ có thể chấp nhận mọi khổ đau, bất hạnh thậm chí hi sinh tính mạng để giữ gìn hạnh phúc, bảo vệ tình yêu chung thủy Hầu hết các nhân vật đều lấy cái chết để minh chứng cho tình yêu sắt son của mình cho dù có thực hiện được hay không?

Song hầu hết các tài tử danh nhân đều đã có một thời hạnh phúc đắm say :

“Xuân năm ngoái vui lắm Xuân nay lại vui ghê Muốn xuân mãi để nhởn nhơ ngày tháng bụt”

Họ cũng có những ngày xa thì nhớ gần thì thương :

“Hương lửa tình này dễ nói năng Chẳng hay lòng khách thấu cùng chăng”

Hay như Thúy Kiều luôn luôn thao thức nghĩ về người yêu, táo bạo khi tình yêu đến độ cao trào :

“Sóng tình dường đã xiêu xiêu Xem trong âu yếm có chiều lả lơi”

Thúy Kiều mang theo mối tình suốt đối với chàng Kim ngay cả khi đã có

Từ Hải, nàng vẫn chẳng thể quên nổi chàng :

“Tiếc thay chút nghĩa cũ càng Dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng!”

Ta cũng không thể không nhắc tới tình yêu chung thủy của nàng Nhụy

Châu với Song Tinh: “ngõ còn nhớ nghĩa thủy chung – Tiện nơi nương dựa dụng công sách đèn”.

Một điều đáng chú ý là tình yêu của các cặp uyên ương đều không khỏi gặp trắc trở khó khăn, thử thách Điều đó không ngoài những dự cảm của

Nguyễn Du về số phận người tài tử “chữ tài liền với chữ tai một vần”

Đối với các nhân vật Dao Tiên,Kiều Liên, Quỳnh Thư đó chỉ là những khó khăn, trở ngại trước mắt không có tính chất dai dẳng trở thành bi kịch như Thúy Kiều Ta thấy Dao Tiên cùng từng dở khóc, dở cười, đau khổ khi nghe tin Lương Sinh đính hôn Hay Trần Kiều Liên mặc dù đã có hôn ước với Phan Sinh, những tưởng duyên tình đã thuận buồm xuôi gió nhưng nàng lại phải đối mặt với không ít khó khăn: Phan Sinh thi hỏng xấu hổ không dám về quê, cha mất, mẹ con li biệt, nàng tìm đến sự thanh tịnh ở chùa Kim Lang Tuy nhiên tất cả những nỗi đau đó chỉ là thử thách trước mắt và cuối cùng họ đều có được hạnh phúc Ở Kiều thì tất cả

những điều đó lớn hơn, đau hơn và dai dẳng hơn Nàng không những chịu đau đớn về thể xác mà còn là bi kịch tinh thần Tuổi thanh xuân, chứng kiến cảnh gia đình bị vu oan và hành động bán mình chuộc cha Đó là khởi đầu cho những đau khổ trong cuộc đời sau này Mười lăm năm lưu lạc, Kiều đã trải qua bao nỗi nhục nhã ê chề Cuộc sống ở lầu xanh là những tháng ngày nàng bị chà đạp hạ nhục Mỗi lần khát vọng hạnh phúc

tự do nơi nàng bùng lên thì nàng lại càng bị nhấn chìm Ta không thể quên

trăm nghìn đòn roi từ tay Hoạn Thư giày xéo thân xác nàng “làm cho cho mệt cho mê – làm cho đau đớn ê chề cho coi” Kiều luôn đề cao đạo đức

Nho gia, muốn giữ gìn gia phong hoặc mong trở thành người tiết phụ để được thờ trong các miếu đền linh thiêng mà chỉ đơn thuần vì nàng muốn dành cho tình yêu cho người mình yêu một sự trọn vẹn nhất, tràn đầy nhất Tuy nhiên mối tình của nàng lại không như mong ước Gia biến đã đẩy nàng tới chỗ phải lấy lẽ một kẻ “quen mồi lại kiếm ăn miền nguyệt hoa” Nỗi đau đớn ấy chẳng thể chia sẻ cùng ai Kiều đành gạt lệ theo Mã Giám Sinh nhưng lại phải sống cuộc sống nhơ nhớp nơi lầu xanh Nàng bị

Tú Bà lừa gạt, gánh chịu một trận đòn thập tử nhất sinh “uốn lưng thịt đổ cất đầu máu sa” Tiếp đó nàng lại bị Sở Khanh lừa gạt, nàng phải thực thi

cái nghề mà nàng nghề ghê tởm nhất trên đời: nghề làm đĩ Đau khổ hơn

cho mối tình của nàng đó là bị Hồ Tôn Hiến – kẻ đại diện triều đình lừa gạt Tin Hồ Tôn Hiến, Thúy Kiều vô tình trở thành kẻ giết chồng, giết ân nhân, giết tri kỉ, giết lẽ phải trên đời Và kết thúc truyện là sự đoàn viên nhưng với Kiều đó vẫn là bi kịch

Nguyễn Du đã xây dựng thành công nhân vật Thúy Kiều trong mối tương quan với các nhân vật tài tử khác bằng nghệ thuật xây dựng tính cách, nội tâm nhân vật Qua đó nêu cao vẻ đẹp tài tử, khát vọng tình yêu,

tự do