- Quá trình dạy học đạt chất lượng và hiệu quả cao nếu thực hiện tốt quátrình GD - Quá trình GD được thực hiện bằng nhiều con đường, trong đó dạy học làcon đường để thực hiện các nhiệm v
Trang 1CÂU 1: GD và sự phát triển XH (Phân tích các chức năng XH của GD hoặc Bằng lý luận và thực tiễn hãy chứng tỏ rằng "GD và là điều kiện vừa
là động lực phát triển XH")
Như chúng ta đã biết, bản chất của GD là một quá trình XH hình thành conngười, là quá trình truyền đạt và lĩnh hội các kinh nghiệm lịch sử XH loàingười từ thế hệ này sang thế hệ khác GD chịu sự quy định của XH nhưng điều
đó không có nghĩa GD thụ động chịu sự tác động của XH mà GD còn tác độngtích cực trở lại xã hội thông qua thực hiện chức năng XH, đó là chức năng kinh
tế - sản xuất, chính năng chính trị - tư tưởng, chức năng văn hóa - XH
kỹ xảo về một lĩnh vực lao động, phù hợp, tạo ra một năng xuất lao động cao,trực tiếp thúc đẩy sản xuất, phát triển kinh tế Tác động của GD đến KT – SXchính nằm ở sức lao động của con người GD góp phần tạo ra sức LĐ ấy bằngcách phát triển những năng lực chung và năng lực chuyên biệt của con người.(năng lực chung là học vấn, phẩm chất , năng lực chuyên biệt là năng lực nghềnghiệp) GD bồi dưỡng nâng cao trình độ khoa học và kĩ năng cho người LĐ sẽrút ngắn được thời gian LĐ tất yếu trong XH Ngày nay, nhân loại đang trongthời kỳ bùng nổ của khoa học công nghệ, đang bước vào kỷ nguyên công nghệ4.0 Đặc điểm này đã đặt ra những yêu cầu rất cao đối với nguồn nhân lực laođộng: phải có trình độ học vấn cao, có kiến thức sâu sắc, có tay nghề vữngvàng, cao hơn là có tính năng động, sáng tạo, linh hoạt để thích nghi, đáp ứngđược những yêu cầu của tiến trình phát triển XH
Yêu cầu: Để thực hiện tốt được chức năng đó, GD có những yêu cầu sau:Thứ nhất, Gd phải gắn kết với thực tiễn XH, đáp ứng nguồn nhân lực theoyêu cầu phát triển kinh tế - sản xuất trong từng giai đoạn cụ thể Đầu tư cơ sởvật chất trường học cả về số và chất đáp ứng nhiệm vụ đào tạo ở tất cả các cơ sở
GD & ĐT
Thứ hai, xây dựng hệ thống GD quốc dân cân đối, đa dạng nhằm thực hiện
3 mục tiêu: lấy nâng cao dân trí làm nền tảng đào tạo nhân lực, trên cơ sở đó bồidưỡng nhân tài cho tất cả các lĩnh vực trong đời sống, làm động lực trực tiếpthúc đẩy đất nước phát triển hòa nhập với thế giới văn minh Những nhiệm vụPhổ cập GD - xóa mù chữ, chế độ ưu đãi cho trường chuyên, chính là GDđang thực hiện chức năng đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao cho đất nước
Trang 2Thứ ba, Hệ thống GD quốc dân không ngừng đổi mới nội dung, PP,phương tiện Việc nâng cao chất lượng GD, đào tạo nguồn nhân lực có trình độchuyên môn nghiệp vụ cao và có những phẩm chất cần thiết, đáp ứng yêu cầucủa nền sản xuất hiện đại Quan tâm thích đáng đến việc đào tạo đội ngũ cán bộgiảng dạy ở các trường dạy nghề, THCN, cao đẳng, đại học.
Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế trong GD Chương trình cho học sinh
du học nước ngoài; tham quan, học hỏi kinh nghệm của các nước có nền GDhàng đầu; thực hiện dạy học theo đề án ngoại ngữ 2020 , chính là GD đangthực hiện chức năng kinh tế - xã hôi
- Về chức năng chính trị - tư tưởng:
Biểu hiện: Thể chế chính trị được thiết lập ở mỗi quốc gia là xuất phát từ
hệ tư tưởng của giai cấp hay chính đảng cầm quyền nhất định Giai cấp cầmquyền sử dụng GD như một công cụ mạnh mẽ và lợi hại nhất để khai sáng nhậnthức, bồi dưỡng tình cảm, củng cố niềm tin, kích thích hành động của tất cả cáclực lượng XH thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách nhằm duy trì,củng cố chế độ chính trị đó Thông qua GD và bằng công cụ GD, giai cấp thốngtrị truyền bá, xây dựng, củng cố hệ tư tưởng của giai cấp mình, làm cho tưtưởng của giai cấp cầm quyền thấm nhuần tới tất cả mọi người, hình thành ởcon người thế giới quan, GD ý thức, hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức
Yêu cầu: Từ sự phân tích ở trên, người giáo viên phải nắm vững quandiểm, đường lối, pháp luật của Đảng và Nhà nước, tích hợp một cách khéo léo
và hiệu quả vào tiết dạy của mình Có một giáo viên đã trình bày một sáng kiếntrong dạy toán là tập hợp các bài toán về chủ đề Trường Sa - Hoàng Sa (dạngtính số hòn đảo, diện tích, ), thông qua đó, GD cho học sinh lòng yêu nước, gìngiữ từng tất đất thiêng liêng của tổ quốc GD cho thể hệ trẻ niềm tin, bản lĩnh và
có sự chuẩn bị đầy đủ phẩm chất và năng lực để có thể lựa chọn, tham gia vàocác mối quan hệ đa dạng Trong chương trình GD hiện hành, mỗi bài học, đều
có mục tiêu, ngoài về kiến thức là thái độ, kỹ năng Đó chính là GD đang thực
Trang 3hiện chức năng chính trị - tư tưởng, truyền bá tư tưởng, chính trị cho thế hệ trẻ,làm chi thế hệ trẻ tin và phục vụ cho giai cấp cầm quyền
- Về chức năng văn hóa - XH
Biểu hiện: Văn hóa là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần đã được nhân loạisáng tạo ra trong quá trình hoạt động thực tiễn Hiểu theo nghĩa hệ thống cấutrúc, GD là một bộ phận của văn hóa - XH Hiểu theo cơ chế vận hành thì GD
có chức năng truyền thu các giá tri văn hóa - XH từ thế hệ trước cho thế hệ sau.Như vậy, văn hóa vừa là nội dung cũng vừa là mục tiêu của GD Thế giới ngàynay coi GD là con đường cơ bản nhất để gìn giữ và phát triển văn hóa, để khỏi
tụt hậu Khổng Tử đã nói: “Dựng nước gìn dân lấy học làm đầu”; Quản Trọng
cũng khẳng định: “Kế sách một năm, không gì bằng trồng lúa, kế sách mườinăm, không gì bằng trồng cây, kế sách lâu dài, không gì bằng trồng người”.Nhà tương lai học người mỹ A.Toffler đã khẳng định “Một dân tộc không được
GD - dân tộc đó sẽ bị loài người đào thải, một cá nhân không được GD - cánhân đó sẽ bị XH loại bỏ” Bác Hồ cũng đã khẳng định “một dân tộc dốt là mộtdân tộc yếu” Enrics (Mỹ) nói: “Chỉ có quốc gia thu hút những cái đầu vĩ đạihoặc coi trọng GD mới có thể trở nên giàu có” Madena cũng cho rằng: “GD là
vũ khí mạnh nhất mà người ta có thể sử dụng để thay đổi cả thế giới”
Với chức năng ấy, GD tác động đến cấu trúc XH, đến các bộ phận hợpthành XH, sự phân chia các giai tầng, các nhóm trong XH và mối quan hệ giữacác nhóm XH GD có nhiệm vụ lưu giữ, phát huy tinh hoa văn hóa vật chất vàtinh thần của nhân loại GD còn có nhiệm vụ quan trọng là xây dựng một trình
độ văn hóa cho toàn XH bằng cách phổ cập GD phổ thông với trình độ ngàycàng cao Trinh độ dân trí cao là một tiêu chí để đánh giá sư giầu mạnh của mộtquốc gia Bên cạnh đó, GD cũng làm thỏa mãn nhu cầu học tập suốt đời củamỗi công dân Do đó, GD còn là một phúc lợi cơ bản, một quyền sống tinh thầncủa mỗi người trong XH
Yêu cầu: Để thực hiện được chức năng này, GD phải được quan tâm ngay
từ bậc mầm non cho đến đại học và trên đại học; đa dạng hóa các loại hình GD
và phương thức đào tạo trong hệ thống GD quốc dân, nhằm tạo điều kiện congười dân được đi học suốt đời; sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng,ứng dụng khoa học công nghệ vào việc nâng cao dân trí
-
Tóm lại, GD có chức năng chính trị - tư tưởng (dùng GD như là một công
cụ mạnh mẽ, lợi hại nhất để giữ gìn củng cố thể chế chính trị của giai cấp cầmquyền); có chức năng kinh tế - sản xuất (GD tái sản xuất ra sức lao động ở trình
độ cao hơn); chức năng văn hóa - XH (GD là con đường cơ bản nhất để gìn giữ
và phát triển văn hóa) Tuy vậy, ba chức năng trên cơ quan hệ mật thiết với nhau, chúng hỗ trợ nhau và thúc đẩy nhau; không thể có một chế độ chính trị ổn
định và tiến bộ, một phương thức sản xuất tiên tiến và hiện đại khi sản phẩm
Trang 4của GD là những con người nghèo nàn về trí tuệ, trì trệ về tư duy, cũ kỹ về nhậnthức Cũng không thể có một nền GD phát triển và toàn cầu hóa, một phươngthức sản xuất tiến tiến và hiện đại khi sản phẩm của GD là những con người cólạc hậu về tư tưởng, lỏng lẻo niềm tin, kém cỏi tay nghề, non yếu kỹ năng sống
Cả ba chức năng đều quan trọng Nhưng trong bối cảnh hiện nay của nước
ta thì chức năng kinh tế - sản xuất là quan trọng nhất vì mục tiêu của Đảng vàNhà nước ta là xây dựng đất nước ta theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.Muốn NCH, HĐH đất nước thì cần phải có nguồn nhân lực chất lượng cao.Muốn có nguồn nhân lực chất lượng cao thì không con đường nào khác là nângcao chất lượng GD Muốn có chất lượng GD thì phải đầu tư cho GD, làm chomọi người dân đều nhận thức được vai trò của GD để tự giác, tích cưc, chủđộng học tập Đảng và Nhà nước ta đã có quan điểm và đường lối phát triển rấtđúng đắn là: “GD và đào tạo là quốc sách hàng đầu”,“Đầu tư cho GD là đầu tưcho phát triển”, “GD vừa là mục đích vừa là động lực, của sự phát triển XH”
Như vậy, vấn đề đặt ra cho các nhà GD là không ngừng đổi mới GD,
nhưng đổi mới cần phải có lộ trình, thực hiện từng bước một cách chắn chắn vàhiệu quả Sự đổi mới cần đi từ điều kiện đến kết quả, cụ thể là: muốn đổi mớichương trình GDPT thì trước hết phải chuẩn bị đủ cơ sở vật chất và đủ đội ngũngười dạy đáp ứng được chương trình đó rồi mới thực hiện đổi mới Từng bướcthực hiện đổi mới từ lớp 1 đến hết bậc PT mất 12 năm Nhưng nếu vội vàng,chưa có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, người dạy chưa được đào tạo để thựchiện chương trình mới đã thực hiện đổi mới chương trình thì kết quả của sự đổimới cũng sẽ đi theo vết xe đổi mới trước, nền GD phải đi lại một cách chắp vá,nhọc nhằn năm bẩy chục năm hoặc dài hơn nữa Trong bối cảnh còn nhiều lúngtúng để đổi mới GD như hiện nay, các nhà sư phạm không thể kêu ca, ngồi chờ
mà hãy chủ động, tích cực vận dụng một cách sáng tạo vào từng bài giảng dạycủa mình nội dung GD kỹ năng sống, khơi dậy niềm đam mê sáng tạo khoa học
kỹ thuật, cho học sinh; hãy giúp các em có một hành trang đủ về tri thức, kỹnăng, thái độ để bước vào XH, làm chủ và góp phần vào thay đổi, phát triển XH
đi lên
Trang 5CÂU 2: So sánh giữa quá trình dạy học và quá trình GD
1 Khái niệm QTGD ( Theo nghĩa hẹp): QTGD là quá trình hoạt động có
mục đích, có tổ chức của GV và HS, hình thành những quan điểm, niềm tin, giátrị, động cơ, thái độ, hành vi, thói quen,phù hợp với những chuẩn mực chính trịđạo đức, pháp luật, thẩm mĩ, văn hóa, làm phát triển nhân cách HS theo mụcđích GD của nhà trường và XH
2 Khái niệm QTDH : Quá trình dạy học là quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ
chức, điều khiển của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự
tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức – học tập của mình nhằm thực hiệnnhững nhiệm vụ dạy học
3 So sánh:
a, Giống nhau: Quá trình GD và quá trình dạy học đều có những điểm
chung sau: Cả hai quá trình đều nhằm hình thành và phát triển nhân cách conngười phù hợp với chuẩn mực XH, đáp ứng yêu cầu của XH Cả hai QT đềugiúp con người có tri thức vận dụng vào các lĩnh vực của đời sống XH như:Kinh tế, văn hóa - XH, đạo đức, thẩm mỹ, tôn giáo, pháp luật và gia đình
b Mối quan hệ biện chứng 2 quá trình: Cả hai quá trình cùng hướng tới
mục đích chung là hình thành nhân cách toàn diện theo mục tiêu GD
- Quá trình dạy học hướng tới thực hiện mục tiêu của quá trình GD, thểhiện ở thực hiện các nhiệm vụ dạy học
- Quá trình dạy học đạt chất lượng và hiệu quả cao nếu thực hiện tốt quátrình GD
- Quá trình GD được thực hiện bằng nhiều con đường, trong đó dạy học làcon đường để thực hiện các nhiệm vụ GD
c, Khác nhau:
*Khác nhau về bản chất:
Quá trình GD (hẹp):Quá trình GD là một quá trình XH nhằm hình thành và
phát triển cá nhân trở thành thành viên của XH thỏa mãn được hai mặt: Vừaphù hợp với yêu cầu của XH ở mỗi giai đoạn phát triển vừa có khả năng tácđộng cải tạo xây dựng XH làm cho XH tồn tại và phát triển Quá trình GD làmcho người được GD ý thức được các quan hệ XH và các giá trị của nó để biếtvận dụng vào các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - XH, đạo đức, thẩm mỹ
Quá trình vận dụng trải nghiệm các quan hệ XH giúp người học tích lũyđược kinh nghiệm XH tốt và có nhu cầu hành vi thói quen biết thể hiện đúngđắn các quan hệ XH Trong quá trình tham gia đó giúp họ khẳng định quan hệmới tích cực trong mọi lĩnh vực Biết loại khỏi bản thân những biểu hiện tiêucực, tàn dư cũ lạc hậu không còn phù hợp với XH hiện tại
Trang 6Quá trình GD là quá trình hình thành bản chất người của XH trong mỗi cánhân một cách có ý thức, là quá trình tổ chức để mỗi cá nhân chiếm lĩnh các lựclượng bản chất XH loài người.
Hoạt động và giao lưu là hai mặt cơ bản, thống nhất trong cuộc sống conngười và cũng là điều kiện tất yếu của sự hình thành và phát triển nhân cách của
cá nhân
Bản chất của quá trình GD là quá trình tổ chức các hoạt động và giao lưutrong cuộc sống nhằm giúp cho người được GD tự giác tích cực, độc lập chuyểnhóa các nhu cầu và các chuẩn mực XH thành hành vi và thói quen tương ứng
Quá trình dạy học: Quá trình dạy học gồm QT dạy và QT học tập QT dạy
học là quá trình nhận thức của HS, phản ánh sự vật hiện tượng của thế giớikhách quan và đầu óc Sự phản ánh thế giới khách quan mang tính khách quan
về nội dung và chủ quan về hình thức Nghĩa là nội dung được phản ánh đúngbản chất SVHT còn hình thức thì mỗi HS có một cách thể hiện riêng
Quá trình dạy học cũng diễn ra theo công thức “Từ trực quan sinh động đến
tư duy trìu tượng, từ tư duy trìu tượng đến thực tiễn” trong quá trình dạy họcquá trình nhận thức của HS thể hiện tính độc đáo: Quá trình nhận thực của HSkhông phải là quá trình tạo ra cái mới mà chỉ là sự tái tạo lại tri thức loài người
đã tạo ra (tri thức này chỉ mới đối với bản thân họ) Quá trình nhận thức của HSkhông diễn ra theo con đường mò mẫm, thử nghiệm mà diễn ra theo đườngthẳng do các nhà GD xây dựng chương trình nội dung, phương pháp tạo lên.Quá trình nhận thức của HS tiến hành theo các khâu của quá trình dạy học; Lĩnhhội tri thức mới, củng cố, kiểm tra đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nhằm biếnchúng thành tài sản cá nhân
Thông qua quá trình dạy và học cần hình thành ở HS thế giới quan, động
cơ, các phẩm chất của nhân cách phù hợp với chuẩn mực XH Quá trình nhậnthức của HS diễn ra dưới vai trò của giáo viên (lãnh đạo, tổ chức, điều khiển)cùng với những điều kiện sư phạm nhất định
Quá trình dạy học cần phải chú ý đến tính độc đáo trong quá trình nhậnthức của HS để tránh sự đồng nhất quá trình nhận thức chung của loài người vớiquá trình nhận thức của người học Song, không vì quá coi trọng tính độc đáo
mà thiếu quan tâm đến việc tổ chức cho HS dần dần tìm hiểu và tập tham giacác hoạt động nghiên cứu khoa học vừa sức, nâng cao dần để chuẩn bị cho học
tự khai thác tri thức, tham gia nghiên cứu khoa học
* Khác nhau về chức năng trội
- Ở quá trình dạy học, chức năng trội là sự tác động về mặt nhận thức của
HS nhằm hình thành cho họ sự nắm vững hệ thống tri thức và những kỹ năng,
kỹ xảo tương ứng Như vậy, tri thức và những kỹ năng thực hành vận dụng trithức được chú ý đặc biệt ở quá trình này
Trang 7- Còn ở quá trình GD, chức năng trội của nó là sự tác động trên các mặt cả
về nhận thức, tình cảm, hành vi; hình thành thế giới quan, lý tưởng, động cơ,hành vi nhằm giúp cho người đựơc GD ý thức đúng đắn và sâu sắc nhữngchuẩn mực XH cũng như là ý nghĩa của việc thực hiện những chuẩn mực đó
* Khác nhau về chủ thể thực hiện: Quá trình dạy học diễn ra chủ yếutrong mối quan hệ và tương tác giữa giáo viên và HS Còn quá trình GD diễn ratrong mối quan hệ và hoạt động giữa nhà GD (các lực lượng GD trong và ngoàinhà trường như GV chủ nhiệm, GV bộ môn, BGH, tổ chức Đoàn Đội, Gia đình,các lực lượng GD ở địa phương, tập thể HS) và người được GD (HS và tập thểHS)
* Kết luận sư phạm: Trong thực tế, cần kết hợp hài hòa cả 2 quá trình
dạy học và GD nhằm phát triển toàn diện cho HS như:
- Thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học
- Nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phải mang tính GD,tức là hướng vào hình thành thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ và cácchuẩn mực đạo đức cho HS
- Tổ chức các hoạt động, các dạng giao lưu đa dạng phong phú cho HS ởtrong nhà trường, ngoài XH
- Quá trình GD phải hình thành cho HS có ý thức, động cơ học tập đúngđắn, mong muốn vận dụng tri thức, say mê tìm tòi, sáng tạo
Trang 8CÂU 3: Phân biệt khái niệm GD theo nghĩa rộng và GD theo nghĩa hẹp.
Bản chất của hiện tượng GD là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch
sử XH loài người từ thế hệ này sang thế hệ khác GD là một hiện tượng đặc biệtcủa XH có tính phức tạp về nhiều mặt, nhiều khía cạnh Đối tượng của mộtkhoa học là một bộ phận trong thế giới khách quan mà khoa học đó nghiên cứu
Có nhiều cách diễn đạt và thể hiện ở nhiều tài liệu GDH khác nhau về đối tượngcủa GDH, nhưng cốt lõi thì đều thống nhất rằng: Quá trình GD con người haycòn gọi là quá trình GD (nghĩa rộng) là đối tượng nghiên cứu của GDH Quátrình GD con người gồm hai quá trình bộ phận là quá trình dạy học và quá trình
Bản chất
Quá trình XH hình thành
và phát triển nhân cáchcon người theo yêu cầucủa thời kỳ cụ thể
Tổ chức các hoạt động và giao lưu
Chủ thể
thực hện Nhà GD và người đượcGD
Hai chủ thể trung tâm là Nhà GD vàngười được GD Nhà GD là các lựclượng GD trong và ngoài nhà trường;người được GD là cá nhân HS, tập thểHS
Kết quả Con người phát triểntoàn diện.
Con người phát triển các thái độ, niềmtin và thói quan hành vi đúng đắn, phùhợp với chuẩn mực XH
Ta có thể phân tích cụ thể 2 khái niệm trên như sau:
1 Quá trình GD theo nghĩa rộng (r): Đây là một quá trình XH hình thành,phát triển nhân cách con người, được tổ chức có mục đích, có kế hoạch, có PPtheo yêu cầu của XH và được diễn ra trong mối quan hệ và hoạt động giữa nhà
GD và người được GD nhằm giúp người được GD phát triển toàn diện nhâncách, chiến lĩnh kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người
Quá trình GD (r) là một loại quá trình xã hội mang đực trưng của quá trình
xã hội, tức là nó có tính định hướng, diễn ra trong thời gian nhất định, biểu hiệnthông qua hoạt động của con người, vận động do tác động của các nhân tố bêntrong, bên ngoài và tuân theo những quy luật khách quan Bất cứ một quá trình
Trang 9nào cũng đều có sự thay đổi liên tục từ trạng thái này sang trạng thái khác, giáodục được xem như là một quá trình thì sự thay đổi đó là kết quả của sự phối hợphành động giáo dục của nhà giáo dục và người được giáo dục.
Quá trình giáo dục luôn có sự phối hợp hành động giữa người giáo dục vàngười được giáo dục, sự phối hợp này trên bình diện cá nhân và tập thể giúpcho người được giáo dục chiếm lĩnh giá trị văn hóa của nhân loại, hình thànhnhân cách
Quá trình GD này bao gồm sự thống nhất của hai quá trình bộ phận là quátrình dạy học và quá trình giáo dục theo nghĩa hẹp (h)
2 Quá trình GD (hẹp): là quá trình hình thành cho người được GD lí
tưởng, động cơ, tình cảm, niềm tin, những nét tính cách của nhân cách, nhữnghành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong XH thông qua việc tổ chức cho họnhững hoạt động và giao lưu; là một quá trình XH nhằm hình thành và pháttriển cá nhân trở thành thành viên của XH thỏa mãn được hai mặt: Vừa phù hợpvới yêu cầu của XH ở mỗi giai đoạn phát triển vừa có khả năng tác động cải tạoxây dựng XH làm cho XH tồn tại và phát triển Quá trình GD làm cho ngườiđược GD ý thức được các quan hệ XH và các giá trị của nó để biết vận dụngvào các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - XH, đạo đức, thẩm mỹ
Quá trình vận dụng trải nghiệm các quan hệ XH giúp người học tích lũyđược kinh nghiệm XH tốt và có nhu cầu hành vi thói quen biết thể hiện đúngđắn các quan hệ XH Trong quá trình tham gia đó giúp họ khẳng định quan hệmới tích cực trong mọi lĩnh vực Biết loại khỏi bản thân những biểu hiện tiêucực, tàn dư cũ lạc hậu không còn phù hợp với XH hiện tại
Chức năng trội của nó là sự tác động trên các mặt cả về nhận thức, tìnhcảm, hành vi; hình thành thế giới quan, lý tưởng, động cơ, hành vi nhằm giúpcho người đựơc GD ý thức đúng đắn
và sâu sắc những chuẩn mực XH cũng như là ý nghĩa của việc thực hiện nhữngchuẩn mực đó
Bản chất của quá trình GD là quá trình tổ chức các hoạt động và giao lưutrong cuộc sống nhằm giúp cho người được GD tự giác tích cực, độc lập chuyểnhóa các nhu cầu và các chuẩn mực XH thành hành vi và thói quen tương ứng.Hoạt động và giao lưu là hai mặt cơ bản, thống nhất trong cuộc sống con người
và cũng là điều kiện tất yếu của sự hình thành và phát triển nhân cách của cánhân
3 Mối quan hệ giữa GD (r) và GD (h): các khái niệm trên có mối quan hệ
chặt chẽ với nhau GD(r) là khái quát, bao gồm 2 quá trình Gd9H) và Dạy học.Trong GD(h) có DH và ngược lại, một trong ba nhiệm vụ quan trọng của DH là
GD hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, lý tưởng, niềm tin đúng đắncho HS Các quá trình GD(r) và GD(h) đều thực hiện chức năng chung của giáo
Trang 10dục trong việc hình thành nhân cách toàn diện GD (h) là một bộ phận củaGD(r) Song mỗi quá trình đều có chức năng trội của mình và dựa vào chứcnăng trội đó để thực hiện các chức năng khác Khi thực hiện chức năng GD(h)
là đang từng bước thực hiện GD (r) và thực hiện GD (r) cũng tức là ta đang thựchiện GD (h)
4 Kết luận sư phạm: các nhà GD phải thực hiện tốt cả 2 quá trình, phải
biết huy động mọi đối tượng, mọi lực lượng XH và phát triển GD, xây dựngđược XH học tập, các trung tâm học tập cộng đồng để thỏa mãn nhu cầu học cảđời cho nhân dân Đặc biệt các nhà trường không chỉ quan tâm đến DH mà cầnquan tâm đến cả GD như việc tổ chức các hoạt động GD ngoài giờ lên lớp, GD
kỹ năng sống, tổ chức các hoat động trải nghiệm, 2 năm học qua, việc xácđịnh mục tiêu của từng tiết dạy cụ thể đã có thêm 1 nội dung đó là định hướngphát triển năng lực Luật GD của Việt Nam năm 2005 đã nêu rõ tại Điều 2 đãnêu rõ mục tiêu GD (r) là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, cóđạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa XH; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩmchất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc” Để thực hiện được mục tiêu phát triển con người toàn diện này,
Bộ GD đã có công văn số 463/BGDĐT-GDTX ngày 28/1/2015 về việc hướng dẫn triển khai thực hiện GD kỹ năng sống tại các cơ sở GDMN,GDPT và
GDTX Đó chính là những dân chứng cho thấy mối dểm chung và sự khác nhau
củ GD (R) và GD (h)
Là một cán bộ quán lý bậc THCS của huyện Thanh Miện, tỉnh HảiDương, trong những năm qua, tôi đã tích cực tổ chức hoạt động giáo dục kỹnăng sống như tổ chức cùng địa phương cho học sinh tham gia đánh bắt diệtchuột Khi đó, tôi đã thực hiện nhiệm vụ GD (h) cho học sinh biết trân trọng giátrị lao động, trân trọng thành quả của lao động Từ đó biết tích cực học tập đểkhông phụ công sức của cha mẹ Như vậy, cũng đồng thời tôi đang thực hiệnviệc GD (r) toàn diện học sinh
Trang 11CÂU 4: Phân biệt: Giáo dục nghĩa rộng, giáo dục nghĩa hẹp và quá trình dạy học
1 Quá trình GD theo nghĩa rộng (r): Đây là một quá trình XH hình thành,
phát triển nhân cách con người, được tổ chức có mục đích, có kế hoạch, có PPtheo yêu cầu của XH và được diễn ra trong mối quan hệ và hoạt động giữa nhà
GD và người được GD nhằm giúp người được GD phát triển toàn diện nhâncách, chiến lĩnh kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người
Quá trình GD (r) là một loại quá trình xã hội mang đặc trưng của quá trình
xã hội, tức là nó có tính định hướng, diễn ra trong thời gian nhất định, biểu hiệnthông qua hoạt động của con người, vận động do tác động của các nhân tố bêntrong, bên ngoài và tuân theo những quy luật khách quan
2 Quá trình GD (hẹp): là quá trình hình thành cho người được GD lí
tưởng, động cơ, tình cảm, niềm tin, những nét tính cách của nhân cách, nhữnghành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong XH thông qua việc tổ chức cho họnhững hoạt động và giao lưu; là một quá trình XH nhằm hình thành và pháttriển cá nhân trở thành thành viên của XH thỏa mãn được hai mặt: Vừa phù hợpvới yêu cầu của XH ở mỗi giai đoạn phát triển vừa có khả năng tác động cải tạoxây dựng XH làm cho XH tồn tại và phát triển Quá trình GD làm cho ngườiđược GD ý thức được các quan hệ XH và các giá trị của nó để biết vận dụngvào các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - XH, đạo đức, thẩm mỹ
Chức năng trội của nó là sự tác động trên các mặt cả về nhận thức, tìnhcảm, hành vi; hình thành thế giới quan, lý tưởng, động cơ, hành vi nhằm giúpcho người đựơc GD ý thức đúng đắn và sâu sắc những chuẩn mực XH cũngnhư là ý nghĩa của việc thực hiện những chuẩn mực đó
Bản chất của quá trình GD là quá trình tổ chức các hoạt động và giao lưutrong cuộc sống nhằm giúp cho người được GD tự giác tích cực, độc lập chuyểnhóa các nhu cầu và các chuẩn mực XH thành hành vi và thói quen tương ứng.Hoạt động và giao lưu là hai mặt cơ bản, thống nhất trong cuộc sống con người
và cũng là điều kiện tất yếu của sự hình thành và phát triển nhân cách của cánhân
3 Quá trình dạy học là quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của
người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiểnhoạt động nhận thức – học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạyhọc
Bản chất của quá trình dạy học là hoạt động của hai chủ thể dưới sự tổchức điều khiển của giáo viên để người học lĩnh hội nền văn hóa của nhân loại
và hình thành, phát triển nhân cách Quá trình dạy học cũng là quá trình tácđộng qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền đạt và lĩnh hội những tri
Trang 12thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo vào thực tiễn trên cơ sở đó hình thành và pháttriển nhân cách của người học theo mục đích giáo dục.
=> Quá trình giáo dục theo nghĩa hẹp và quá trình dạy học là bộ phận củaquá trình giáo dục Cả 3 khái niệm này có MQH chặt chẽ và biện chứng: GD(r)
là khái quát, bao gồm 2 quá trình Gd (h) và Dạy học Trong GD(h) có DH vàngược lại, một trong ba nhiệm vụ quan trọng của DH là GD hình thành và pháttriển phẩm chất nhân cách, lý tưởng, niềm tin đúng đắn cho HS Các quá trìnhGD(r) và GD(h) đều thực hiện chức năng chung của giáo dục trong việc hìnhthành nhân cách toàn diện GD (h) là một bộ phận của GD(r) Song mỗi quátrình đều có chức năng trội của mình và dựa vào chức năng trội đó để thực hiệncác chức năng khác Khi thực hiện chức năng GD(h) là đang từng bước thựchiện GD (r) và thực hiện GD (r) cũng tức là ta đang thực hiện GD (h)
=> Cả 3 qua trình này đều nhằm hình thành và phát triển nhân cách conngười phù hợp với chuẩn mực XH, đáp ứng yêu cầu của XH, đều giúp conngười có tri thức vận dụng vào các lĩnh vực của đời sống XH như: Kinh tế, vănhóa - XH, đạo đức, thẩm mỹ, tôn giáo, pháp luật và gia đình, cụ thể chúng cómqh như sau:
+ Quá trình giáo dục (h), quá trình dạy học lại có mqh biện chứng, thống nhấtvới nhau góp phần thúc đấy QTGD ( r)
+ Thông qua QTDH giúp học sinh nhận thức một cách đúng đắn, sâu sắc thếgiới xung quanh, cơ sở để giáo dục hs những thái độ đúng đắn trong học tập.+ QTGD lại hình thành cho hs những phẩm chất, năng lực cần thiết như tính kỉluật, có thái
+ Cả hai quá trình cùng hướng tới mục đích chung là hình thành nhân cách toàndiện theo mục tiêu GD
+ Quá trình dạy học hướng tới thực hiện mục tiêu của quá trình GD, thể hiện ở
thực hiện các nhiệm vụ dạy học
+ Quá trình dạy học đạt chất lượng và hiệu quả cao nếu thực hiện tốt quá trình
GD
+ Quá trình GD được thực hiện bằng nhiều con đường trong đó dạy học là con
đường để thực hiện các nhiệm vụ GD
* Điểm khác biệt:
- QTGD (r):
+ Đây là một quá trình XH hình thành, phát triển nhân cách con người,được tổ chức có mục đích, có kế hoạch, có PP theo yêu cầu của XH và đượcdiễn ra trong mối quan hệ và hoạt động giữa nhà GD và người được GD nhằmgiúp người được GD phát triển toàn diện nhân cách, chiến lĩnh kinh nghiệm xãhội lịch sử loài người