Ba bộ tiểu thuyết tự truyện: “Thời thơ ấu”, “Kiếm sống”, “Các trường đại học của tôi” kể lại thời thơ ấu và niên thiếu của Macxim Gorki. Tác giả phác họa rất nhiều chân dung chỉ bằng vài nét rất chính xác và chan chứa tình người. Độc giả cảm động theo dõi số phận của cậu bé trong đời sống muôn màu muôn sắc của quần chúng cần lao Nga và hiểu được tác dụng của các trường đại học trong cuộc sống đối với một thiên tài.
Trang 1MAKSIM GORKY
I Maksim gorky huyền thoại về một con người
1 Những năm tháng đầu đời và tuổi trẻ Sự hình thành thế giới quan (1872 – 1891)
(Bộ 3 tự thuật “Thời thơ ấu”, “Kiếm sống”, “Những trường đại học của tôi” để phát họa chân dung và tiểu sử của nhà văn Thời gian trong bộ 3 tự thuật khi tác giả 4 tuổi đến khi bước qua tuổi vị thành niên)
* “Thời thơ ấu”: quan sát cuộc sống từ cặp mắt to
- Sinh tại một thành phố tỉnh lẻ ven bờ sông Volga, trong môi trường của những người lao động
- Cha ông xuất thân trong gia đình quân nhân, lớn lên kiếm sống bằng nghề mộc, rồi sớm qua đời vì bệnh tả Kí ức đau buồn đầu tiên
- Mẹ ông sinh ra trong một gia đình khá giả, sớm góa bụa, bất hạnh trong hôn nhân thứ hai, mất sớm vì lao phổi, để lại đứa con côi cúc lên 10
- Sống với gia đình ông bà ngoại, gia đình nếp sống thị dân, tranh giành tiền bạc, dạy trẻ con bằng roi vọt “Kí ức về một truyện cổ tích hãi hùng”, làm người “mất thị giác, tính giác và mọi cảm giác”, bất đầu mở to mắt quan sát và tiếp nhận cuộc sống
- Ông ngoại hà khắc: ở đời muốn trụ được cần phải khôn ngoan ranh mãnh, mong cháu lớn lên biết giành giật quyền lợi và tích lũy của cải Phản kháng bằng những trò quấy phá rồi bị ăn đòn, có khi ốm liệt giường sau trận đòn
- Bà ngoại (Giống như nhũ mẫu của Pushkin) là nguồn sáng an ủi và chở che
* Kiếm sống: “trái tim thông minh” và niềm tin vào những mảng trời xanh
- “Thời niên thiếu” bươn trải kiếm miếng bánh mì nuôi thân nuôi bà từ những công việc đến tay: bới rác, bẫy chim, vẽ tượng thánh, bốc vác, phụ bếp tàu thủy thu nhận biết bao hiểu biết
- Tranh thủ từng phút giây, bất cứ không gian nào có thể,mê mải đắm chìm vào những trang sách của Pushkin, Shakespeare, Huygo, Balzac, Tìm thấy trong đó một sức mạnh lớn “rửa sạch tâm hồn”, “vươn cao hơn cái đầm lầy thối rữa” của cuộc sống bon chen, giả dối quanh mình
Trải nghiệm cuộc sống qua sách vở, ông trưởng thành từng ngày, mạnh mẽ, tự tin, sớm nhận thức được giá trị của văn học nghệ thuật, của những tư tưởng nhân văn đối với sự phát triển tinh thần con người và xã hội
- Sự thô lậu tăm tối của đời sống tỉnh lẻ đáng lẽ dễ dàng đầu độc tâm hồn trẻ thơ nhưng nghịch
lí đã xảy ra: hoàn cảnh đó đã vun trồng trong đứa trẻ niềm tin vào con người, tiềm năng của nó
* “Những trường đại học của tôi”: chúng ta đến với đời để mà không thỏa thuận
- Con đường đến với học vấn và văn chương của ông không bằng phẳng
+ chỉ học hết lớp 3 trường làng
Trang 2+ không có nền tảng văn hóa truyền thống bởi sinh ra trong gia đình không có ai theo nghiệp văn chương
- Không phải nhà văn nào cũng có môi trường đào tạo đặc biệt và hiệu quả như ông - trường
học cuộc đời – ông gọi “ những trường đại học của tôi”.
- 16 tuổi ông rời bỏ quê hương, hăm hở đi về hướng một thành phố có trường đại học nổi tiếng
nhất nước Nga – thành phố Kazan Ý định đại học không thành, quyết định học bằng cách tiếp tục đọc sách và học trong cuộc đời mình Thời gian này ông đã tìm đến những loại hình nhân vật sáng giá nhất: những người du thủ du thực
- Bước vào tuổi thanh niên, ông băn khăn tìm phương hướng, mục đích sống Chịu ảnh hưởng nhiều luồng tư tưởng triết học phức tạp do đọc nhiều sách: tư tưởng khai sáng Pháp, chủ nghĩa duy vật của Goethe, Có thời gian nhìn thấy mục đích sống trong hoạt động chính trị, nhưng sớm thất vọng
- Hơn 1 lần tìm đến cái chết nhưng được cứu sống Chuyển hướng sang thuyết “Mảnh đất” và
“Tình thương” của Tolstoi, Korolenko quyết định đi theo con đường văn chương
- Tích lũy vốn sống ông bắt đầu đi khắp nước Nga “xê dịch” vạn nẻo không đồng xu dính túi
Từ cậu bé bốn tuổi biết mở to cặp mắt để quan sát đến chàng thanh niên bướng bỉnh, không chịu thỏa thuận với khó khăn cuộc đời là một chặng đường phát triển biện chứng, tựa câu truyện cổ tích về sự ra đời trong đau khổ và trưởng thành trong đấu tranh của tráng sĩ Nga Cái
bản lĩnh không thỏa thuận càng phát triển mạnh mẽ ở giai đoạn sau.
2 Chặng đường nửa thế kỉ lao động nghệ thuật và hoạt động xã hội (1892-1905)
- Truyện ngắn thời kì đầu thời kì của Gorki là bản khảo cứu tính cách nhị nguyên đến lạ lùng
trong tâm hồn con người Đó không phải là một phát kiến mới trong văn học, có điều nhà văn
vô sản đã lựa chọn đối tượng khảo sát đặc biệt trong một môi trường hết sức buồn thảm - “ Những kẻ tận cùng dưới đáy xã hội” : những kẻ lang thang, thất nghiệp, đói khát cùng cực, đang trong quá trình bị lưu manh hóa, bị tha hóa…
- Trong truyện ngắn M.Gorki chất hiện thực và lãng mạn hầu như hòa quyện, thâm sâu vào nhau Nổi bật trong truyện ngắn ông không nằm trong ý nghĩa xã hội nó dung chứa mà ở chổ
nó chứa tải tâm trạng, tiếng vọng của thời đại Ngoài ra ông còn là nổi danh nhiều vở kịch nổi
tiếng Dưới đáy ( 1902), những đứa con của mặt trời ( 1904),…
- Sự kiện “ Ngày chủ nhật đẫm máu” ( 9/1/1905) khiến ông phản ứng mãnh liệt hơn đối với chế
độ quân chủ phong kiến Nga Thời gian này ông làm quen và kết bạn với lãnh tụ Lenin Khi phong trào thất bại, ông ra nước ngoài sống lưu vong nhiều năm tại capri ( Italia), cho đến năm
1913 nhận lệnh ân xá chính trị mới quay về Nga Tại đó ông viết tiểu thuyết người mẹ ( 1906),
thể hiện những suy ngẫm của mình về cuộc đấu tranh chính trị và lí tưởng XHCN
- Những năm 1918 – 1919 ông viết nhiều bài báo tranh luận với các lãnh tụ cách mạng
Bolsevich, tập hợp lại thành cuốn sách Những suy tưởng không hợp thời
II Macxim gorki - người khai sinh ra nền văn học hiện thực XHCN
Trang 3- Kế thừa truyền thống nền văn học hiện thực Nga vĩ đại nửa sau thế kỷ 19, nhà văn Macxim Gorki đã đặt nền tảng cho chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa, giương cao ngọn cờ văn hóa
vô sản trên phạm vi thế giới
- Trong số những tác phẩm của Macxim Gorki xứng đáng được xếp vào kho tàng văn học của nhân loại, trước hết phải kể đến hai cuốn tiểu thuyết: “Người mẹ” (1906-1907) và “Cuộc đời Klim Xamghin” (1925-1936), vở kịch “Dưới đáy” (1902) và bộ tác phẩm tự thuật: “Thời thơ ấu”; “Kiếm sống”; “Các trường đại học của tôi” (1913-1923)
* "Người mẹ" điển hình cho tiểu thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa Tác phẩm có giá trị như
một công trình nghiên cứu xuất sắc về:
+ Phong trào công nhân dưới sự lãnh đạo của Đảng;
+ Đời sống công nhân;
+ Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư sản
Pa-ven tiêu biểu cho người chiến sĩ cách mạng vô sản, bà mẹ là hiện thân của quá trình giác ngộ cách mạng trong nhân dân Cuốn sách mang sức sống đấu tranh này đã trang bị một vũ khí tư tưởng vô địch cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động tấn công vào thành trì của bọn bóc lột
* Cuốn tiểu thuyết sử thi "Cuộc đời Klim Xamghin" viết trong 11 năm vào cuối đời tác giả, tố
cáo chủ nghĩa cá nhân tư sản, hệ tư tưởng của Xamghin là đại diện cho trí thức tư sản cơ hội, khi thì khoác áo phi chính trị, khi thì theo cách mạng đang lên, thực chất là phản bội Tác phẩm phản ánh xã hội Nga trong 40 năm trước Cách mạng Tháng Mười, những cố gắng vô ích của bọn tư sản, cuộc đấu tranh thắng lợi của những người Bôn-sê-vich
* Vở kịch "Dưới đáy" đưa lên sân khấu những người "chân đất", những số phận cay đắng của
những người bị đẩy xuống đáy vực cuộc đời Macxim Gorki lên án xã hội tư bản, khẳng định niềm tin vào trí tuệ và sức mạnh của con người
- Ba bộ tiểu thuyết tự truyện: “Thời thơ ấu”, “Kiếm sống”, “Các trường đại học của tôi” kể
lại thời thơ ấu và niên thiếu của Macxim Gorki Tác giả phác họa rất nhiều chân dung chỉ bằng vài nét rất chính xác và chan chứa tình người Độc giả cảm động theo dõi số phận của cậu bé trong đời sống muôn màu muôn sắc của quần chúng cần lao Nga và hiểu được tác dụng của
"các trường đại học trong cuộc sống" đối với một thiên tài
- Rômanh Rôlăng, nhà văn lớn của Pháp, cũng đã nói: "Gorki là nhà văn đầu tiên và vĩ đại
nhất thế giới đã dọn đường cho cách mạng vô sản Không có một nhà văn nào có vai trò cao như thế”
Những tác phẩm nổi tiếng khác của Macxim Gorki viết trước và sau Cách mạng Tháng Mười thành công đã đưa nhà văn vô sản vĩ đại này lên vị trí người khai sinh ra nền văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa
III Đặc điểm truyện ngắn hiện thực Maximgorky
1 Nội dung
- Những người “du thủ, du thục” sống dưới đáy xã hội
- Phê phán, đả kích, triệt để giai cấp tư sản
Trang 4- Khẳng định, ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của những người chân đất.
- Quá trình thức tỉnh, sự tự ý thức của những kẻ “vô sản lưu manh”
2 Nghệ thuật
- Nhân vật người kể chuyện
- Miêu tả tâm lý nhân vật
- Sự kết hợp giữa yếu tố lãng mạn và hiện thực
- Ngôn ngữ
***Trong phần trình bày, nhóm chỉ chọn truyện ngắn hiện thực của Maximgorky, tuy nhiên
ngoài mảng truyện ngắn hiện thực Ông có những mãng truyện ngắn lãng mạn
Với nội dung:
- Cảm hứng ca ngợi tự do
- Đề cao người anh hùng
- Đề cao người lao động
- Ca ngợi những chiến công
Và nghệ thuật:
- Sử dụng hình thức sáng tác dân gian
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật
- Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên
- Kết hợp giữa lãng mạn và hiện thực