Đặc điểm truyện ngắn phong điệp

Trong bài Kẻ dự phần hay sự nhạy cảm từ tấm lòng phụ nữ, Vương Quốc Hùng đã khẳng định về phong cách văn chương, niềm tin yêu vào con người, cuộc sống của Phong Điệp, ông nhận định: “T

PHẠM THỊ HẬU

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

THÁI NGUYÊN - 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

PHẠM THỊ HẬU

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã ngành: 60.22.01.21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh

THÁI NGUYÊN - 2017

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh, Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên, người Thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, định hướng cho tôi từ những bước đi đầu tiên trên con đường nghiên cứu khoa học nghệ thuật, trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa sau Đại học, Khoa Văn - xã hội, các thầy giáo, cô giáo bộ môn, các phòng chức năng Trường Đại học Khoa học

- Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học

Tác giả luận văn xin trân trọng cảm ơn nhà văn Phong Điệp đã tận tình giúp

đỡ và cung cấp các tài liệu quý báu để giúp tác giả có luận cứ thực hiện và hoàn thiện đề tài

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Trung học phổ thông Vũ Văn Hiếu, các đồng chí, đồng nghiệp, người thân trong gia đình, bạn

bè đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tác giả trong suốt thời gian qua

Thái Nguyên, ngày 15 tháng 5 năm 2017

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phạm Thị Hậu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả được nêu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào

Thái Nguyên tháng 5 - 2017

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phạm Thị Hậu

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu 6

4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu 6

5 Phạm vi nghiên cứu 7

6 Cấu trúc của luận văn 7

7 Đóng góp mới của luận văn 8

Chương 1 TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP TRONG DIỆN MẠO CHUNG CỦA TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 9

1.1 Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại 9

1.1.1 Diện mạo truyện ngắn Việt Nam đương đại 9

1.1.2 Truyện ngắn của các cây bút nữ Việt Nam đương đại 11

1.1.3 Các tác giả, tác phẩm tiêu biểu 14

1.2 Phong Điệp - cây bút nữ trẻ xông xáo trong đề tài đô thị Việt Nam đương đại 16

1.2.1 Tiểu sử và hành trình sáng tác của Phong Điệp 16

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật về cuộc sống và con người của nhà văn 19

1.3 Đề tài đô thị Việt Nam đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp 26

1.3.1 Đề tài đô thị và cảm hứng đô thị 26

1.3.2 Cảm hứng đô thị trong truyện ngắn Phong Điệp 28

Chương 2 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN CỦA ĐỜI SỐNG ĐÔ THỊ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI TRONG TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP 32

2.1 Xã hội đô thị Việt Nam đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp 32

2.1.1 Môi trường sống hiện đại - mảnh đất hứa cho những khát vọng đổi đời 32

2.1.2 Không gian sống ngột ngạt, hỗn tạp, đầy hiểm hoạ 38

2.2 Xung đột nổi bật của đời sống đô thị đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp 43

2.2.1 Xung đột giữa giá trị vật chất với giá trị đạo đức trong đời sống đô thị 43

2.2.2 Xung đột giữa khát vọng, lý tưởng với hiện thực còn nhiều "mảng tối" của đời sống đô thị hôm nay 48

2.3 Con người đô thị Việt Nam đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp 52

2.3.1 Con người giàu nghị lực, khao khát vươn lên để khẳng định và hoàn thiện mình 52

2.3.2 Con người vỡ mộng, mất niềm tin 54

2.3.3 Con người tha hoá trước mặt trái của đời sống đô thị 57

2.3.4 Con người nhỏ bé, bất hạnh 61

2.3.5 Con người giàu tình yêu thương, đức hi sinh 63

Chương 3 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP 68

3.1 Cốt truyện, kết cấu nghệ thuật trong truyện ngắn Phong Điệp 68

3.1.1 Cốt truyện trong truyện ngắn Phong Điệp 68

3.1.2 Kết cấu nghệ thuật trong truyện ngắn Phong Điệp 74

3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Phong Điệp 81

3.2.1 Nghệ thuật khắc họa nhân vật trong những tình huống kịch tính trong truyện ngắn Phong Điệp 81

3.2.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại, độc thoại trong truyện ngắn Phong Điệp 82

3.3 Ngôn ngữ nghệ thuật trong truyện ngắn Phong Điệp 85

3.3.1 Ngôn ngữ hiện thực thường giàu tính khẩu ngữ trong truyện ngắn Phong Điệp 85 3.2.2 Ngôn ngữ mạng được vận dụng khéo léo trong truyện ngắn Phong Điệp 87 3.4 Sự giao thoa thể loại trong truyện ngắn Phong Điệp 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Nxb: Nhà xuất bản

Cách chú thích tài liệu trích dẫn: số thứ tự tài liệu đứng trước, số trang

đứng sau: Ví dụ [ 10, tr 15] nghĩa là số thứ tự của tài liệu trong mục Tài liệu tham khảo là 10, nhận định trích dẫn nằm ở trang 15 của tài liệu này

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Trong bộ phận văn học Việt Nam đương đại, chúng ta thấy xuất hiện

hàng loạt những cây bút trẻ xuất sắc có nhiều cách tân nghệ thuật và những đóng góp không thể không ghi nhận vào thành tựu chung của nền văn học nước nhà Bên cạnh những cây bút trẻ đã gây được nhiều tiếng vang trên văn đàn như: Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Đình Tú, Uông Triều, Nguyễn Bình Phương, Đỗ Bích Thúy, Tống Ngọc Hân thì không thể không nhắc tới Phong Điệp Đây là cây bút nữ xông xáo vừa viết báo, vừa viết văn với hàng chục tập truyện ngắn, ba tiểu thuyết và đã nhận được nhiều giải thưởng văn học Nhưng đến hôm nay, chúng tôi vẫn chưa thấy

có bất cứ một công trình nghiên cứu đầy đủ nào về sáng tác của nhà văn nữ này mà mới chỉ có một vài công trình nghiên cứu về một số phương diện nội dung và nghệ thuật, một số bài báo đăng rải rác trên các tạp chí, các báo và đặc biệt trên báo mạng

về sáng tác của Phong Điệp Bởi vậy, chúng tôi chọn đề tài ''Đặc điểm truyện

ngắn Phong Điệp'' để thực hiện luận văn với hi vọng đóng góp một phần nhỏ bé

của mình vào việc khám phá, khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật, cũng như đóng góp của Phong Điệp vào thành tựu văn xuôi Việt Nam đương đại nói riêng, của nền văn học hiện đại Việt Nam nói chung

1.2 Vấn đề truyền thống và hiện đại trong sáng tác văn học hiện nay đã,

đang và sẽ là vấn đề gây nhiều bình luận sôi nổi, thậm chí với những luồng ý kiến trái chiều Phong Điệp cũng như một số nhà văn trẻ khác đã có những cách tân nghệ thuật đáng ghi nhận, nhưng cần phải đánh giá những cách tân nghệ thuật ấy như thế nào? Nó có vai trò gì trong việc trả lời câu hỏi: - Thế nào là truyền thống và thế nào là hiện đại trong sáng tác văn học hôm nay? Giữa sáng tác văn học và báo chí có những điểm giao thoa nào? Tính thời sự trong truyện ngắn của Phong Điệp phải chăng là minh chứng cho sự tác động đáng kể của báo chí tới sáng tác văn học? Thực hiện luận văn này, chúng tôi hi vọng góp một câu trả lời cho những câu hỏi kể trên

1.3 Mặc dù sáng tác của Phong Điệp chưa được đưa vào giảng dạy trong

trường trung học phổ thông, nhưng là một giáo viên dạy văn, khi thực hiện luận văn này, chúng tôi hi vọng sẽ đóng góp một tư liệu tham khảo bổ ích trong công tác dạy

và học phần văn học hiện đại Việt Nam trong nhà trường

2 Lịch sử vấn đề

Trong dòng chảy của văn học Việt Nam đương đại, chúng ta thấy sự xuất hiện và tỏa sáng của các cây bút nữ, trong đó không thể không nhắc đến tên tuổi Phong Điệp và sáng tác của chị, đã đem đến một luồng sinh khí mới cho văn học Việt Nam đương đại Sự đam mê, nghiêm túc với nghề cùng với sự trải nghiệm và thấu hiểu cuộc sống đã giúp Phong Điệp thành công Sáng tác của chị nhận được sự quan tâm của dư luận và giới phê bình, khen có, chê có, điều đó khiến cho việc tìm hiểu và nghiên cứu văn chương Phong Điệp càng hấp dẫn đối với độc giả Tuy nhiên, những bài viết đánh giá, nhận xét mới chỉ điểm qua hoặc nhắc tới để khẳng định giá trị của tác phẩm, đóng góp của nhà văn chứ chưa thật đi sâu và giải quyết triệt để những vấn đề cụ thể Sau đây, người viết sẽ lần lượt tóm lược và đánh giá những ý kiến đáng chú ý về sáng tác của Phong Điệp:

2.1 Các ý kiến nhận xét, đánh giá mang tính tổng hợp, khái quát chung về văn xuôi Phong Điệp

Mới đây, đã có những công trình nghiên cứu có quy mô, chất lượng dưới dạng khóa luận tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ về các đề tài trong văn xuôi Phong

Điệp như: Khóa luận tốt nghiệp Những đặc sắc trong tiểu thuyết Blogger của

Phong Điệp của Tô Thị Thùy Linh, ĐHSPHN, 2012 Tác giả đã đề cập đến vấn đề

tìm hiểu đặc trưng thế mạnh và phong cách Phong Điệp thông qua cuốn tiểu thuyết

Blogger Luận văn Tổ chức trần thuật trong văn xuôi Phong Điệp của Nguyễn Thị

Hương, ĐHSPHN, 2013 đã làm sáng tỏ những sáng tạo về mặt tổ chức trần thuật trong sáng tác Phong Điệp, qua đó thể hiện những đổi mới về nghệ thuật tự sự của

thế hệ nhà văn xuất hiện và trưởng thành trong thời kì Đổi mới Luận văn Cảm

hứng đô thị trong sáng tác Phong Điệp của Nguyễn Thị Linh, ĐHSPHN, 2012 lí

giải sự chi phối của cảm hứng đô thị trong việc chọn lựa và xử lí những phương diện nội dung và nghệ thuật trong sáng tác Phong Điệp

Đặc biệt, truyện ngắn của Phong Điệp được đánh giá cao cả về phương diện

nội dung và nghệ thuật Nhà thơ Trần Đăng Khoa trong bài Đôi nét về Phong Điệp

và tập truyện Phòng trọ nhận xét: “Đọc Phong Điệp, tôi luôn có cái cảm giác nhẹ nhàng thư thái như mình đang đi dạo trong những đêm trăng suông ở làng quê Xung quanh là những cảnh sắc quen thuộc, những con người gần gũi, bình dị được bao phủ bởi một thứ ánh sáng lờ mờ như trong chiêm bao Người ta không thể biết được cái nguồn sáng ấy tỏa ra từ đâu và kết thúc ở đâu trong mây nước, hay ở ruộng đồng cây cỏ Chính cái vùng sáng mơ hồ này đã tạo cho Phong Điệp có được một thế giới riêng, chí ít cũng không lẫn lộn với ai” [22, tr 257] Các sáng tác của

chị được các lớp nhà văn tài danh đi trước ưu ái, đón nhận nồng nhiệt Nguyễn

Quang Thiều đánh giá: “Phong Điệp hoàn toàn làm chủ ngòi bút của mình Chị viết

truyện ngắn giống như một ca phẫu thuật làm tim của các bác sĩ Và theo tôi, chị đã thành công trong ca phẫu thuật đó” [22, tr 256] Trong bài viết Phong Điệp - một sức viết đáng nể, một cách viết đã đi vào độ thành thục, tác giả Nguyên An đánh

giá: “Phong Điệp với các trang viết của mình, với sự có mặt trên diễn đàn sáng tác

đương đại đã là một hiện tượng mà khi ta nghiên cứu, phân tích, bình luận thì không chỉ có ích cho Phong Điệp mà còn có ích cho rất nhiều người sáng tác khác, bất kể họ mới cầm bút hay đã in ấn một số tác phẩm rồi” [1] Hoàng Thư Ngân

trong bài Thời gian tối đa của một hiện thực tối thiểu đã đánh giá cao đời sống hiện thực trong truyện ngắn Phong Điệp: “Trong sự ồn ào của thi ca, của vô vàn truyện

ngắn mà giới văn nghệ cứ tung hô tự sướng, các truyện ngắn của Phong Điệp đã từ những hiện thực tưởng như nhỏ nhặt, đã mang lại cho độc giả những cảm xúc chân thật, đầy tính nhân văn”[62]

2.2 Các ý kiến nhận xét, đánh giá bốn tập truyện ngắn Kẻ dự phần, Biên bản bão, Ma mèo, Phòng trọ của Phong Điệp

Xoay quanh bốn tập truyện ngắn: Kẻ dự phần, Biên bản bão, Ma mèo, Phòng

trọ cũng có rất nhiều ý kiến đánh giá, bình luận Trong bài Kẻ dự phần hay sự nhạy cảm từ tấm lòng phụ nữ, Vương Quốc Hùng đã khẳng định về phong cách văn

chương, niềm tin yêu vào con người, cuộc sống của Phong Điệp, ông nhận định:

“Tập truyện ngắn Kẻ dự phần của nhà văn Phong Điệp được viết bằng giọng điệu

nhẹ nhàng, đầy nữ tính, cuốn hút bạn đọc từ những truyện đầu tiên… Những truyện trong tập truyện này với khung cảnh thành phố trải dài về nông thôn có nét quê mùa dân dã tưởng như rất khác biệt Nhưng nổi bật trên nền bức tranh đó là tình người Tình người ấm áp thấm đẫm trong mỗi trang viết của chị” [44] Thụy Anh

trong bài viết Phong Điệp - một phong cách sáng tác hiện đại đã nhận xét: “Trong

Kẻ dự phần thường có kiểu bắt đầu bằng một giọng văn ngắn gọn, tiết tấu nhanh, khá lạnh và thờ ơ… Phong Điệp tỉ mẩn làm mới cách dùng những từ tượng thanh, tượng hình trong miêu tả, không dễ dãi trong ngôn từ” [8] Bài Tư duy tự sự của Phong Điệp qua Kẻ dự phần của Trần Thiện Khanh đã chỉ ra nét đặc sắc về ngôn

ngữ trong sáng tác của chị: “Truyện ngắn Phong Điệp đầy âm thanh, đặc sắc trong

cách sử dụng ngôn ngữ âm thanh Âm thanh xuất hiện dồn dập… các âm thanh nối nhau, va đập vào nhau, dội sang nhau, đối lập với nhau Âm thanh trở thành một sự

kiện, một kí hiệu đặc sắc” [48] Hoàng Liên Sơn trong Từ người ngoài cuộc đến kẻ

dự phần đánh giá cao bút lực của Phong Điệp: “Đọc hơn hai trăm trang "Kẻ dự phần" của tác giả Phong Điệp, tuổi đời thì thanh xuân đang độ mà tuổi nghề đã đến mức "thâm niên", thấy như tác giả đang làm một hành trình dài mà không mỏi mệt,

từ góc nhìn của người ngoài cuộc dần dà tiến đến vị thế của kẻ dự phần” [68]

Biên bản bão tập hợp mười một truyện ngắn mới nhất của nhà văn Phong

Điệp Trong đó, có hai truyện ngắn Chuyến đêm, Mẹ và con và trần thế đạt giải

truyện ngắn hay nhất về đề tài hậu chiến do Tạp chí Văn nghệ Quân đội bình chọn năm 2014 do quỹ Nhà văn Lê Lựu trao giải Đây cũng là tập truyện ngắn nhận được nhiều phản hồi tích cực từ phía độc giả và các nhà phê bình Tiến sĩ Thụy Anh nhận

xét: “Phong Điệp rất khéo léo sử dụng biến ảo của chi tiết, chỗ này dùng để đánh

lạc hướng người đọc, gây hiệu quả bất ngờ cho các chi tiết sau, ở một chỗ khác lại

là phương pháp kích thích trí tò mò và tưởng tượng của độc giả, từ đó dẫn dắt họ vào câu chuyện mình muốn kể Vì thế, tác phẩm có được sức lôi cuốn, khiến đã đọc

là khó dừng lại” [8] Nhận định về lối viết của Phong Điệp trong tập truyện ngắn

này, Nguyễn Hiệp viết: “Cách viết cũng êm đềm, thậm chí lạnh lùng nhưng ẩn

chứa, sắc sảo, kiệm lời, thậm chí bỏ lửng tạo nhiều quãng lặng nhưng chi tiết cực kì đắt giá và được đẩy tới cùng Truyện ngắn Phong Điệp không đưa ra chuẩn mực

nhân tính, một cách như là ngẫu nhiên, những mô tip lãng mạn được lồng ghép, chuyển đổi thành mô tip hiện thực và cứ như vậy, trang văn của Phong Điệp chống lại một cách mạnh mẽ, gay gắt với hiện thực nô dịch con người, nhất là của nữ giới,

về mặt tinh thần và về cả mặt xã hội” [41]

Về phương diện nội dung, Lam Thu cho rằng, đây là những trang viết đầy

suy tư ám ảnh về thân phận người trong cuộc mưu sinh: “Mỗi tác phẩm trong tập

truyện chứa đựng những số phận khác nhau” Đó là những con người nhẫn nhục,

cam chịu hoàn cảnh mà không dám đứng lên phản kháng, là chân dung những thanh niên sống bế tắc, sống giữa cuộc đời nhiều lừa lọc, dối trá hay những thân phận lao động nhỏ nhoi, tù túng, vô định trong cuộc đời Nguyễn Hiệp lại cho rằng 11 truyện ngắn trong tập là 11 cuộc tan vỡ êm đềm nhưng cay đắng, chứa đựng nhiều góc

khuất bi kịch của tình yêu, của gia đình và của những thân phận: “Với tập truyện

ngắn Biên bản bão, Phong Điệp một lần nữa tạo được những ám ảnh run rẩy, khát khao trong những góc khuất giá lạnh của thân phận con người Mỗi thân phận ở đây đều là chính mình hoặc dự phần vào một cuộc tan vỡ êm đềm nhưng đau đớn khôn xiết” [41] Anh cũng lý giải thêm về thông điệp mà nhà văn gửi gắm trong tác

phẩm: “Phong Điệp chỉ viết bằng những chi tiết đậm nét, bằng những đào xoáy tận

cùng con người, không tô vẽ sặc sỡ, không đao to búa lớn, không ảo não xót thương những cái tình sâu thẳm ấy đã được truyền đến người đọc… Hạnh phúc là điều thiêng liêng trong mỗi con người, không chỉ là vấn đề của một cá nhân nào, nó còn mang cả khát vọng truyền đời và tất nhiên nó còn hàm chứa thông điệp bình đẳng”

[41] Qua đây, anh cũng đưa ra ý kiến đánh giá về vị trí của nữ tác giả này trong

dòng văn học đương đại: “Biên bản bão khẳng định về một lối viết hiện đại, một

không khí ngôn ngữ riêng biệt, rất Phong Điệp” [41]

Như vậy, qua khái quát các công trình nghiên cứu, các bài viết nêu trên, chúng tôi nhận thấy rằng, các tác giả đã có những nhận định, đánh giá khái quát và phát hiện ra một số đặc điểm về nội dung, nghệ thuật nổi bật trong truyện ngắn Phong Điệp Nhưng nhìn chung các bài viết này mới chỉ dừng lại nghiên cứu một khía cạnh, một phương diện nào đó trong truyện ngắn Phong Điệp Đến nay, chúng tôi thấy chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu, khảo sát toàn diện và có hệ thống

về đặc điểm nội dung và nghệ thuật trong truyện ngắn của nữ tác giả này để từ đó, rút ra những đặc điểm khái quát về nội dung tư tưởng, nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Phong Điệp Đây là khoảng trắng để chúng tôi thực hiện đề tài này

Dù vậy, đây là những nhận định hết sức đáng quý, gợi mở cho chúng tôi nhiều vấn đề để tìm hiểu một cách hệ thống, toàn diện về truyện ngắn Phong Điệp

3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Chúng tôi tập trung khảo sát bốn tập truyện ngắn Ma mèo, Kẻ dự phần, Phòng

trọ và Biên bản bão của Phong Điệp và chọn ra những tác phẩm thể hiện rõ nét nhất

những đặc sắc ở cả hai phương diện hình thức nghệ thuật và nội dung tư tưởng trong truyện ngắn của Phong Điệp Từ đó khám phá, lý giải và đánh giá những giá trị đặc sắc trong truyện ngắn của Phong Điệp và khẳng định đóng góp của nhà văn này vào xu thế cách tân trong văn xuôi Việt Nam của các nhà văn trẻ hôm nay

3.2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đặc điểm truyện ngắn Phong Điệp, chúng tôi tập trung khảo sát một số phương diện cụ thể nằm trong phương diện nội dung và phương diện nghệ thuật tự sự của truyện ngắn Phong Điệp, từ đó nhằm khẳng định giá trị của tác phẩm; cá tính sáng tạo độc đáo và đóng góp của nhà văn vào thành tựu chung của nền văn xuôi Việt Nam đương đại Cũng từ đó, chúng tôi mong muốn góp phần lí giải xu thế vận động, sự đổi mới nghệ thuật tự sự của văn xuôi Việt Nam với sáng tác của các nhà văn trẻ hiện nay

4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các phương diện cụ thể trong đặc điểm nội dung và đặc điểm nghệ thuật tự sự của truyện ngắn Phong Điệp như sau:

Bức tranh đô thị, xung đột nổi bật trong đời sống đô thị Việt Nam đương đại, con người đô thị, quan niệm nghệ thuật về cuộc sống đô thị và con người của nhà văn Phong Điệp; cốt truyện và kết cấu, nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ

nghệ thuật, sự giao thoa thể loại trong truyện ngắn Phong Điệp Từ đó khẳng định dấu ấn riêng của cây bút nữ xuất sắc này, cũng như đóng góp của nhà văn vào văn xuôi trẻ Việt Nam đương đại hôm nay.

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi chủ yếu sử dụng những phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích tác phẩm văn học theo thể loại

- Phương pháp thi pháp học

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành: (Kết hợp đồng bộ các phương pháp

xã hội học, văn hóa học)

Chúng tôi còn sử dụng những thao tác nghiên cứu văn học như: thống kê, so

sánh, phân tích, tổng hợp

5 Phạm vi nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, chúng tôi tập trung khảo sát bốn tập truyện ngắn sau đây

của Phong Điệp: Ma mèo, Kẻ dự phần, Phòng trọ và Biên bản bão

Trong quá trình nghiên cứu truyện ngắn của Phong Điệp, chúng tôi mở rộng,

so sánh bốn tập truyện trên với các truyện ngắn khác của chị và so sánh với một số truyện ngắn của các nhà văn trẻ khác như: Nguyễn Thị Thu Huệ, Đỗ Bích Thúy, Đỗ Phấn, Y Ban, Quỳnh Trang

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và thư mục tư liệu tham khảo; phần nội dung của luận văn sẽ được cấu trúc với ba chương sau đây:

Chương 1: Truyện ngắn Phong Điệp trong diện mạo chung của truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

Chương 2: Một số phương diện của đời sống đô thị Việt Nam đương đại

trong truyện ngắn Phong Điệp

Chương 3: Một số đặc điểm nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Phong Điệp

7 Đóng góp mới của luận văn

Đây là công trình nghiên cứu toàn diện đầu tiên về truyện ngắn của Phong Điệp với mục đích nghiên cứu khảo sát phân tích đánh giá những đặc điểm về nghệ thuật tự sự và nội dung tư tưởng trong truyện ngắn của nhà văn này Từ đó chúng tôi muốn góp phần khẳng định có một dòng chảy riêng của văn xuôi do các nhà văn

nữ trẻ sáng tác trong bộ phận văn xuôi Việt Nam đương đại, cùng những thành tựu

và hạn chế của nó

Chương 1 TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP TRONG DIỆN MẠO CHUNG

CỦA TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

1.1.1 Diện mạo truyện ngắn Việt Nam đương đại

Nói đến truyện ngắn đương đại tức là nói đến giai đoạn văn học từ 1986 đến nay Đây là mốc đánh dấu sự phát triển, đổi mới truyện ngắn, thể hiện sức trẻ của ngòi bút, sự cách tân táo bạo và bất ngờ về các phương diện cả về nội dung và nghệ thuật Công cuộc đổi mới đất nước (1986) đã ghi dấu mốc quan trọng không chỉ trong lịch sử đất nước mà cũng là dấu mốc quan trọng đánh dấu sự chuyển mình của truyện ngắn Truyện ngắn đã có sự thay đổi hợp với tình hình, với giai đoạn hiện đại

Nếu trước kia, văn học phục vụ kháng chiến và phản ánh cuộc đấu tranh vĩ đại, gian lao của dân tộc thì ngày nay, văn học đi sâu phản ánh cuộc sống của con người, chủ đề thế sự, đời tư được các nhà văn khai thác và thể hiện trong các tác phẩm của mình Vì thế mà chủ đề, âm hưởng và giọng điệu có sự thay đổi

Chiến tranh đòi hỏi con người ý chí, sức mạnh lớn lao nên văn học thời kì này tập trung cổ vũ, động viên khích lệ tinh thần của con người Các sáng tác văn học thời chiến thường hướng theo tư duy sử thi với không khí hào hùng và âm hưởng anh hùng ca Đề tài xuyên suốt trong các sáng tác là vận mệnh dân tộc, cuộc đấu tranh giải phóng đất nước và niềm tin thắng lợi Tác giả không đi sâu vào từng

số phận cá nhân với những cảnh đời, tâm sự riêng mà luôn đặt hạnh phúc con người với lợi ích dân tộc, thời đại Nhân vật xuyên suốt trong các sáng tác văn học là những người anh hùng đấu tranh bảo vệ độc lập tổ quốc Cảm hứng sáng tác là cuộc chiến đấu gian khổ mà hào hùng của dân tộc chứ không phải là những tâm tư, tình cảm, khao khát cá nhân bình dị, đời thường Đây chính là những nét đặc trưng của văn học ba mươi năm chiến tranh

Chiến tranh đi qua, hoà bình lập lại Cả dân tộc bước sang một thời đại mới con người trở về với cuộc sống đời thường của mình Văn học cũng có những bước chuyển mình để bắt kịp với xu thế của thời đại Văn học giai đoạn từ 1986 đến nay

gần gũi với cuộc sống, là tấm gương phản ánh cuộc sống muôn màu, muôn vẻ Cuộc sống riêng tư với những tâm tư tình cảm và nguyện vọng cá nhân được các nhà văn đi sâu khai thác Chủ đề thế sự, đời tư trở thành chủ đề xuyên suốt trong các sáng tác Cuộc sống với những trạng thái khác nhau: cao cả - thấp hèn, ánh sáng

- bóng tối, khát vọng - ham muốn được phơi bày, tạo nên một diện mạo mới cho văn học Bắt đầu từ đây, có những tác phẩm mới ra đời và gây ấn tượng mạnh như

Tướng về hưu (Nguyễn Huy Thiệp), Bước qua lời nguyền (Tạ Duy Anh),… Các tác

giả đã đi sâu vào khám phá con người thời hậu chiến với nỗi đau mất mát vả những

bi kịch cuộc sống Văn học vì thế gắn với con người và cuộc đời hơn Tiếp theo là

hàng loạt các tác phẩm tiêu biểu như Cỏ lau (Nguyễn Minh Châu), Hai người đàn

bà xóm trại (Nguyễn Quang Thiều), Bến không chồng (Dương Hướng), Anh lính Tony D (Lê Minh Khuê), Người sót lại của rừng cười (Võ Thị Hảo), Hậu thiên đường (Nguyễn Thị Thu Huệ)…

Sự thay đổi về lực lượng sáng tác cũng góp phần quan trọng trong việc thay đổi diện mạo văn học Chính sự tiếp nối liên tục thế hệ các nhà văn đã tạo nên dòng chảy không ngừng của truyện ngắn Giai đoạn này là sự xuất hiện của hàng loạt cây bút trẻ: Nguyễn Huy Thiệp, Tạ Duy Anh, Phạm Thị Hoài… đặc biệt là các cây bút nữ: Y Ban, Võ Thị Hảo, Dương Thu Hương, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc

Tư, Phan Thị Vàng Anh, Đỗ Hoàng Diệu… Đây là những tên tuổi đại diện cho nền văn học đương đại, thế hệ của những đam mê, đầy sức trẻ Họ đã không ngần ngại

đi vào từng ngõ ngách đời sống, khám phá từng tâm trạng, thể hiện những khao khát ẩn chứa bên trong con người Họ say mê viết, ưu tư với những nhân vật của mình Và chính họ đã góp phần tạo nên diện mạo riêng của nền văn học đương đại Việt Nam trong dòng chảy văn học dân tộc

Bên cạnh đó, các cuộc thi viết truyện ngắn liên tiếp, đặc biệt là các cuộc thi

do Tạp chí văn nghệ quân đội tổ chức, đã trở thành niềm cổ vũ, động viên, khích lệ

to lớn với những người cầm bút Từ đây những tài năng được phát hiện như Y Ban,

Tạ Duy Anh, Hoà Vang, Nguyễn Thị Thu Huệ… Năm 1989 - 1990, Y Ban đã giành

giải nhất cuộc thi truyện ngắn của Tạp chí Văn nghệ quân đội với tác phẩm Bức thư

gửi mẹ Âu Cơ Ngoài ra còn 17 tác phẩm đoạt giải trong số hàng ngàn tác phẩm dự

thi Năm 1991 diễn ra hai cuộc thi truyện ngắn của Báo Văn nghệ và Hội Nhà văn

thành phố Hồ Chí Minh Giải thưởng được trao cho Lại Văn Long với Kẻ sát nhân

lương thiện, Nguyễn Quang Thân với Vũ điệu cái bô và Hoà Vang với Nhân sứ

Tạp chí văn nghệ quân đội vẫn tiếp tục phát huy truyền thống của mình trong việc

tổ chức cuộc thi truyện ngắn 1992 - 1994 Cuộc thi này thu hút đông đảo lực lượng trên mọi miền tổ quốc tham gia và đã khẳng định được sức sống và niềm đam mê sáng tạo truyện ngắn của các cây bút trẻ Đặc biệt, các cây bút nữ tham gia khá đông với chất lượng tốt đã tạo thành một luồng sinh khí mới trong dòng văn học đương đại như Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Ấm…Giải nhất

thuộc về Nguyễn Thị Thu Huệ với Hậu thiên đường và Mùa đông ấm áp Đó là một

tín hiệu đáng mừng chứng tỏ văn học vẫn không ngừng phát triển và đổi mới

Tiếp đến là truyện ngắn trẻ 1996 - 1997 Ngày càng nhiều những cây bút trẻ

về tuổi đời lẫn tuổi nghề hăng hái, nhiệt tình tham gia Với sức trẻ, tài năng và nỗ lực sáng tạo không ngừng, họ đã tạo được dấu ấn khá đậm nét trong lòng người đọc

như Nguyễn Thị Châu Giang (Ở trọ), Nguyễn Thị Phước (Cau non), Dương Nữ Khánh Thương (Chiếc bình đựng kí ức)…

Chỉ trong vòng 8 năm (1989 - 1997) đã có ba cuộc thi viết truyện ngắn với quy mô lớn được tổ chức, thu hút được đông đảo các lực lượng sáng tác tham gia Điều đó thể hiện sức sống, sức hút mạnh mẽ của thể loại này Truyện ngắn với những ưu thế riêng của mình ngày càng khẳng định chỗ đứng vững chãi Với dung lượng vừa đủ, truyện ngắn chỉ tập trung vào một biến cố, một mặt nào đó của đời sống trong một khoảng không gian và thời gian nhất định sự nắm bắt những cái tinh tuý nhất để điểm đúng huyệt của bạn đọc chính là nét đặc trưng và hấp dẫn riêng của truyện ngắn

1.1.2 Truyện ngắn của các cây bút nữ Việt Nam đương đại

Trong tiến trình văn học Việt Nam, ở những giai đoạn trước, sự có mặt của

nữ giới cũng như dòng văn học nữ không chiếm ưu thế Những năm 60 thế kỉ XX, một số cây bút đã khẳng định vị thế trên văn đàn nhưng chưa thành một lực lượng chủ yếu Đặc biệt, ở bộ phận văn học miền Nam, đội ngũ nhà văn nữ bắt đầu gây ấn tượng về số lượng cũng như chất lượng Sau 1975, nhất là sau 1986, trong dòng văn

học Việt Nam hiện đại nổi lên một mảng văn học nữ với một sức sống mới, diện mạo mới, đặc biệt là với thể loại truyện ngắn Để có được vị trí sáng giá trong nền văn học Việt Nam, những cây bút nữ đã không ngừng cống hiến, sáng tạo lặng thầm, đóng góp những trang viết của mình trong suốt một hành trình dài Tuy nhiên, một trong những yếu tố để góp phần hình thành nên dòng văn học nữ phải kể đến những đặc điểm nổi bật trong bối cảnh văn hóa - xã hội Việt Nam hôm nay

Có lẽ, đặc điểm văn hoá - xã hội đầu tiên và quan trọng nhất hình thành nên dòng văn học nữ Việt Nam đương đại đó là sự bình đẳng giới Trước đây, đời sống

xã hội luôn tồn tại tư tưởng trọng nam khinh nữ của văn hoá Khổng giáo, điều đó cũng ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống văn học Trong văn học trung đại, người cầm bút phần lớn là đàn ông, dù lúc đó đã bắt đầu xuất hiện một vài tài danh nữ như Bà Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm, Hồ Xuân Hương… với tư tưởng "nổi loạn" và phản kháng lễ giáo phong kiến Khi bước sang xã hội hiện đại, dân trí được nâng cao, phụ nữ bắt đầu được đi học, được tự do, bình đẳng Dù quá trình ấy không thuận lợi, bằng phẳng mà quanh co, sóng gió song nó là bước tiến quan trọng trong việc khẳng định vai trò của phụ nữ trong xã hội Vào những năm đầu thế kỉ XX, từ ảnh hưởng của làn sóng Tân thư, người phụ nữ đã tìm được vị trí xứng đáng hơn trong gia đình và xã hội Đó là tiền đề cho dòng văn học nữ phát triền Phương Lựu

cho rằng: “Dần dần đã có thể nói đến dòng văn học của những cây bút nữ” [55]

Bên cạnh các nhà thơ nữ vốn có truyền thống lâu đời, các nhà văn nữ xuất hiện

ngày càng nhiều hơn, “đây là một hiện tượng tốt đẹp, đánh dấu một phương diện

phát triển của văn học thế kỉ này trên đất nước ta” [55]

Cùng với yếu tố trên thì sự vận động nội tại của văn học cũng là điều kiện thuận lợi để các cây bút truyện ngắn nữ phát triển Từ năm 1986, đời sống xã hội có những bước chuyển quan trọng, bởi vậy các nhà văn tiên phong cũng phải tự đổi mới mình, sự đổi mới đầu tiên là ở phương diện cảm hứng chủ đạo, từ cảm hứng lịch sử - dân tộc, văn xuôi đã chuyển sang cảm hứng thế sự - đời tư, các nhà văn đi sâu vào phản ánh mọi mặt, mọi chiều kích đa dạng, phức tạp của đời sống hằng ngày, của đời sống cá nhân mỗi con người Con người trong văn học không còn là con người sử thi, con người cộng đồng, đơn trị mà là con người đời thường, lưỡng

diện, những cá nhân phức tạp, bí ẩn, bên trong mỗi cá nhân là cuộc chiến với cái xấu, cái ác đang ẩn nấp, lẩn khuất Văn học mở ra với nhiều đề tài mới mẻ bởi vậy

nó là mảng đất màu mỡ để văn xuôi phát triển, hơn thế nữa, đây còn là lãnh địa để các cây bút nữ dấn thân, thử sức và thể hiện cái nhìn, sự chiêm nghiệm của mình về

cuộc đời qua cái nhìn nghệ thuật của người phụ nữ

Các nhà văn nữ đã góp một cái nhìn rất sâu sắc về hiện thực đời sống, từ những chuyện “quốc gia đại sự” đến những chuyện “vặt vãnh” thường ngày đều đi vào tác phẩm của những cây bút nữ tài năng mà nhạy cảm Viết về chiến tranh, những cây bút nữ đã phản ánh thật thấm thía, xúc động thực trạng tinh thần của con người và xã hội những năm sau chiến tranh Đặc biệt, ngòi bút của họ đi sâu vào nỗi đau đớn mất mát về “nỗi đau thời hậu chiến” của những người cùng giới với mình, những người phụ nữ chân yếu tay mềm Đó là nỗi đau tinh thần không thuốc gì

chữa khỏi trong tình yêu đầu đời của một cô gái với chàng liệt sĩ (Người đàn bà với

những bông bần ly - Dương Thu Hương, Chuyện thời con gái - Nguyễn Thị Như

Trang) Đó là nỗi đau đầy bi kịch trong cuộc sống hôn nhân - gia đình bởi chiến

tranh đã xoá đi tuổi thanh xuân và thiên chức làm mẹ của người phụ nữ (Phận đàn

bà - Thuỳ Dương) Người sót lại của rừng cười là tiếng nấc nghẹn ngào của những

con người lạc lõng, vỡ mộng trước cuộc đời khi trở về đời thường sau chiến tranh Hiện thực trong truyện ngắn nữ đương đại không phải là một hiện thực vĩ mô với những mối quan hệ xã hội phức tạp, chằng chịt, nó không hiện lên ở bề rộng, bề nổi

mà là ở chiều sâu với những “tiếng vọng của thời thế, có khi là những va chạm nhỏ, những xao động khẽ” của cuộc đời

Trong xu hướng đi vào cảm hứng thế sự, đời tư của văn xuôi, truyện ngắn nữ đương đại có “mảng đất màu mỡ” về đề tài tình yêu, hôn nhân và gia đình Các cây bút nữ được viết như một sự giải toả cảm xúc, ẩn ức Họ đã mang đến “bức chân dung tinh thần tự hoạ” rất ấn tượng về giới của mình Cuộc sống hiện đại với sự đề cao tự do, dân chủ, người phụ nữ đã biết sống cho mình, vì mình nhiều hơn Họ cũng nghĩ về mình nhiều hơn, về những khát khao tình yêu, khát khao hạnh phúc chính đáng của con người Tất cả những điều đó được các nhà văn nữ trải mình vào

trong trang văn: Hậu thiên đường, Mùa đông ấm áp của Nguyễn Thị Thu Huệ, Bức

Thư gửi mẹ Âu Cơ, Chuyện một người đàn bà, Tự của Y Ban, Có một đêm như thế

của Phan Thị Minh Thư…Đó được xem như “lát cắt” của cuộc đời, một lát cắt rất

“ngọt” rất “sâu” và nhiều trắc ẩn

Cùng với đó, văn xuôi đương đại luôn có xu hướng tìm tòi, khám phá, cách tân, trải nghiệm những hình thức mới để phản ánh cuộc sống hiện thực, mà nó lại được kết tinh ở hai thể loại tiểu thuyết và truyện ngắn Bắt mạch vào sự vận động của văn xuôi đương đại, truyện ngắn nữ đã nhập cuộc với một bản sắc riêng với tâm

niệm: “Luôn ước muốn sáng tạo một nền văn học cho chính mình Cho chính mình?

Tức là cho thời đại mình” [11] Họ vẫn quan tâm đến những chuyện lớn của đất

nước, của xã hội nhưng lại xuất phát từ những góc khuất cuộc sống, những thân phận bé nhỏ Ngôi kể thứ nhất được vận dụng và sáng tạo một cách triệt để Nó như

là tiếng lòng, là tâm tư, xúc cảm, khát khao của chính nhà văn cũng như của giới mình Chính bới vậy mà hình thành nên đội ngũ tác giả truyện ngắn nữ với nhiều phong cách, cá tính khác nhau Họ gặp nhau ở dòng chảy chung của truyện ngắn nữ đương đại Việt Nam Ở đề tài nào, thể loại nào, bằng nỗ lực và tài năng họ đã đóng góp những viên gạch vững chắc xây nên toà lâu đài văn xuôi đương đại Việt Nam

1.1.3 Các tác giả, tác phẩm tiêu biểu

Từ 1986, số lượng tác tác giả truyện ngắn nữ ngày càng nhiều, họ không chỉ phát triển về số lượng mà còn trưởng thành hơn về chất lượng tác phẩm Ngoài các thế

hệ nhà văn trưởng thành từ giai đoạn chống Mỹ từng bước thay đổi cách viết như Lê Minh Khuê, Nguyễn Thị Ngọc Tú … thì cho đến nay, văn xuôi nữ đã kết nạp thêm nhiều cây bút “tên tuổi” cùng thế hệ 7X với Phong Điệp Họ cũng có chung mối quan tâm về xã hội đương đại như Đỗ Hoàng Diệu, Di Li, Phan Hồn Nhiên, Nguyễn Thị Châu Giang, Phan Việt, Trang Hạ,…

Đầu thập niên 90 của thế kỉ XX, văn đàn Việt Nam đón chào những cây bút

nữ mới, đặc biệt ở lĩnh vực truyện ngắn Võ Thị Hảo gây ấn tượng với bạn đọc bằng

hàng loạt các tác phẩm giá trị đạt giải thưởng uy tín Năm 1991, với tập Biển cứu

rỗi, chị đoạt giải thưởng cuộc thi và truyện ngắn Hà Nội Năm 1995, Tập Truyện ngắn chọn lọc Võ Thị Hảo đoạt giải thưởng 5 năm văn học Hà Nội của Hội nhà văn

Việt Nam Năm 2004, cuốn tiểu thuyết Giàn Thiêu của Võ Thị Hảo đoạt giải

thưởng của Hội nhà văn Hà Nội Với 7 tập truyện ngắn và tiểu thuyết Giàn Thiêu,

Võ Thị Hảo thực sự chinh phục người đọc bằng ngòi bút sắc sảo mà tinh tế, mạnh

mẽ mà tài hoa của mình Truyện ngắn Người sót lại của Rừng cười in lần đầu tiên trong tập Biển cứu rỗi - 1991 là một tác phẩm tiêu biểu cho đặc điểm truyện

ngắn Võ Thi Hảo Nó vừa mang những đặc điểm chung của văn xuôi Việt Nam sau

1986, vừa thể hiện cách cảm nhận riêng, tài năng riêng của một cây bút nữ mang tấm lòng đồng cảm sâu sắc với thân phận của những người đồng giới mình khi bước ra khỏi chiến tranh

Nguyễn Thị Thu Huệ là tên tuổi không còn xa lạ với bạn đọc Việt Nam với

mỗi năm một tập truyện ngắn Cát đợi (1992), Hậu thiên đường (1994), Phù thủy (1997), 21 truyện ngắn (2001), Nào ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2010) và gần đây nhất là Thành phố đi vắng (2012) Chị

cũng là nữ nhà văn gặt hái được nhiều thành công và đã nhận được rất nhiều giải thưởng có uy tín: đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội văn học nghệ thuật Hà Nội (1986); giải nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh báo Tiền phong (1993); giải nhất cuộc thi truyện ngắn Nxb Hà Nội (1994), cùng năm đó chị cũng đạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức và nhận

tặng thưởng Hội Nhà văn với tác phẩm Hậu thiên đường Năm 2012, chị được nhận giải thưởng của Hội Nhà văn dành cho tập truyện ngắn Thành phố đi vắng Phạm

Thị Hoài gây ấn tượng không chỉ trong nước mà cả nước ngoài với tiểu thuyết

Thiên sứ và các tập truyện ngắn Mê lộ (1989) và Man Nương (1995), Marie Sến

(1996) Y Ban khẳng định tên tuổi với Bức thư gửi mẹ Âu Cơ - giải thưởng cuộc thi truyện ngắn của Tạp chí Văn nghệ Quân đội(1989 - 1990), và tập truyện Người đàn

bà có ma lực - giải nhì cuộc thi viết về Hà Nội của Nxb Hà Nội năm 1993

Các nhà văn nữ còn vươn tên tuổi ra văn đàn thế giới, một số tác giả nữ đạt

giải thưởng ở nước ngoài Trong bộ sách Phái đẹp - Cuộc đời và Cây bút, tập 1, ghi

lại 43 chân dung nhà văn nữ ở nhiều thế hệ chỉ có Nguyễn Ngọc Tư được trao Giải thưởng Văn học ASEAN (nhà văn nữ duy nhất trong số 17 nhà văn được trao giải thưởng từ 1996 - 2013) Với những nỗ lực và thành quả gặt hái trong suốt quá trình dài, các nhà văn nữ đã thực sự tạo nên một lâu đài văn học của riêng mình

1.2 Phong Điệp - cây bút nữ trẻ xông xáo trong đề tài đô thị Việt Nam đương đại

1.2.1 Tiểu sử và hành trình sáng tác của Phong Điệp

*Tiểu sử

Nữ nhà văn Phong Điệp, tên thật là Phạm Thị Phong Điệp, sinh ngày 6 - 6 -

1976 tại thành phố Nam Định, cũng chính mảnh đất này đã chắp cánh cho những tác phẩm đầu tay và những cảm hứng nghệ thuật bất tận của chị Phong Điệp không sinh ra trong gia đình có truyền thống văn chương, bố mẹ và chị gái đều làm bác sĩ nhưng có lẽ trời phú cho chị sự nhạy cảm và tinh tế - những tố chất cần yếu của một nhà văn nên Phong Điệp đã đi theo con đường văn chương từ rất sớm Chị bắt đầu thích viết từ khi 9 - 10 tuổi, với những bài thơ ghi lại cảm xúc của mình về cuộc sống xung quanh được ghi lại trong một cuốn vở học trò Năm học lớp 6, thầy dạy văn tình cờ đọc được cuốn sổ này và giới thiệu Phong Điệp đi trại sáng tác cho thiếu nhi của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Hà Nam Ninh (nay là Nam Định) Vậy là tuổi

12 Phong Điệp đã đánh dấu mốc cho những dấu ấn đầu tiên trong sự nghiệp sáng tác của mình, 12 tuổi chị đã có những vần thơ ngây ngô đầu tiên trong cuốn sổ tay được đăng lên báo, đã từng có hẳn một chương trình về cô bé yêu văn chương Phong Điệp trên Đài truyền hình Trung ương Phong Điệp theo học cấp ba tại trường Lê Hồng Phong, ngôi trường danh tiếng khắp cả nước, ngôi trường đã chắp cánh cho cô nữ sinh tài năng ngày càng bay cao, bay xa hơn Năm lớp 10, chị tham

dự trại sáng tác của Hội nhà văn tổ chức tại Hà Nội và các tác phẩm ấy đã được đăng báo Hoa học trò Cùng năm đó, Phong Điệp nhận giải thưởng của báo Hoa học

trò với truyện ngắn Con của biển Khi bước sang tuổi 17, chị tiếp tục nhận giải nhất cuộc thi sáng tác văn học với truyện ngắn Huyền thoại đêm do Hội Văn học nghệ

thuật tỉnh Nam Định tổ chức Kể từ đó đến nay, Phong Điệp vẫn đều đặn viết và có tác phẩm xuất bản Dù gia đình không khuyến khích đi theo văn chương, nhưng chính việc đọc sách, say mê tác phẩm văn học đã khiến chị tìm đến văn chương và quyết tâm thử sức với nó 18 tuổi, cũng như bạn bè cùng trang lứa, Phong Điệp rời

xa gia đình và quê hương đặt chân tới Hà Nội sinh sống, học tập và lập nghiệp, theo học ngành luật với dự định sẽ trở thành một luật sư nhưng văn chương dường như

đã trở thành duyên nợ gắn với tên tuổi của chị Từng là một cô sinh viên rời khỏi

cổng trường Đại học và bước vào đời sống, đi làm báo, vật lộn với các con chữ, nhận mức lương ít ỏi, sống tằn tiện trong căn phòng tồi tàn rộng 9m2, trần xi măng, mùa hè nóng như thiêu như đốt, Phong Điệp đã tự dấn thân và trải nghiệm cuộc sống để sống và viết văn Tất cả những điều đó được nhà văn chiêm nghiệm, tích luỹ thành vốn sống cùng với cách cảm cách nghĩ của tâm hồn người phụ nữ nhạy cảm đã đi vào trang văn Phong Điệp thật sâu sắc, từng trải Cũng chính những năm tháng để đời đó tạo nên nỗi trăn trở, day dứt của nhà văn về con người, về cuộc sống, nhất là về giới trẻ chốn đô thị Hiện nay, Phong Điệp đang công tác tại Báo Văn nghệ Trẻ, bận rộn công tác, song Phong Điệp cùng với sức viết của chị luôn hừng hực, những tác phẩm lần lượt được xuất bản là minh chứng tiêu biểu cho những đóng góp của nữ nhà văn dòng vào chảy văn học đương đại

* Hành trình sáng tác

Phong Điệp viết văn rất sớm và cái tên Phong Điệp cũng nhanh chóng gây ấn tượng trên văn đàn cũng như trong lòng độc giả Ngay từ khi còn nhỏ, chị đã tham gia vào các cuộc thi sáng tác của tỉnh tổ chức Năm 16 tuổi, chị đã có tác phẩm đăng

trên báo Tròn 17 tuổi, chị đạt giải nhất cuộc thi viết truyện ngắn với Huyền thoại

đêm do Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Nam Định tổ chức Cuộc thi truyện ngắn trên

báo Văn nghệ Trẻ 1996 - 1997, Phong Điệp nhận được giải nhì (không có giải nhất)

với truyện ngắn Ma mèo và truyện ngắn Hoạ sĩ đạt giải thưởng Văn học tuổi xanh

năm 1996 do tạp chí Tuổi xanh tổ chức Giải thưởng này có tác động lớn nhất đối với con đường sáng tác chuyên nghiệp của Phong Điệp

Với những nỗ lực không ngừng cùng đam mê nghệ thuật, chị đã gặt hái được

những thành công liên tiếp Tập truyện ngắn Khi ta hai mươi (1996) được vào

chung khảo cuộc thi sáng tác Văn học tuổi 20 lần I do Nhà xuất bản Trẻ, báo Tuổi trẻ và Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức Năm 2000, Nhà xuất bản trẻ, báo Tuổi trẻ và Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức cuộc

thi sáng tác Văn học tuổi 20 lần II, tập truyện ngắn Người phía bên kia đường của chị đạt giải tư Năm 2001, chị cho ra mắt bạn đọc tập truyện ngắn Phòng trọ và năm

2002 truyện ngắn Giấc mơ bay qua cửa sổ tiếp tục ra đời (trong đó truyện ngắn

Thảo nguyên đạt giải ba cuộc thi sáng tác văn học Mùa xuân tuổi hoa do báo Hoa

học trò tổ chức năm 1995) Năm 2003, Phong Điệp tiếp tục xuất bản tập truyện

ngắn Người của ngày hôm qua Hai năm sau đó, chị nhận được giải khuyến khích

cuộc thi sáng tác Văn học tuổi 20 lần III do Nhà xuất bản Trẻ, báo Tuổi trẻ và Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức Năm 2008, chị tiếp tục cho xuất

bản tập truyện ngắn Kẻ dự phần và tái bản năm 2012 Đến năm 2009, tiểu thuyết đầu tay của chị-Bloger ra mắt bạn đọc và tái bản năm 2012 Cũng năm 2012, chị cho xuất bản tập truyện ngắn Nhân viên văn phòng Bên cạnh truyện ngắn và tiểu thuyết, chị còn có tập sách Tản mạn văn học Mạn đàm văn chương thời @ (2007)

và gần đây nhất là tập tản văn Bay trên mái nhà thành phố (2012) Thử sức ở nhiều

thể loại như truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết, tản văn… nhưng có lẽ, ở lĩnh vực

truyện ngắn, Phong Điệp đang khẳng định được ưu thế của mình Theo chị: “sự

ngắn gọn, sức công phá của thể loại này khiến truyện ngắn luôn là sự lựa chọn số một của tôi” [45] Cũng chính thể loại này đã đem đến cho Phong Điệp một vị trí

nhất định trong làng văn và mang đến các giải thưởng giá trị ở lĩnh vực văn học nghệ thuật

* Các tác phẩm đã xuất bản và giải thưởng:

Truyện ngắn Huyền thoại đêm - giải nhất cuộc thi sáng tác văn học do Hội văn học nghệ thuật tỉnh Nam Định tổ chức năm 1993; Tập truyện ngắn Khi ta hai

mươi (Nxb Trẻ 1996) vào chung khảo cuộc thi sáng tác Văn học tuổi 20 lần II do

NXB Trẻ, Báo Tuổi Trẻ và Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức;

Tập truyện ngắn Ma mèo (Nxb Trẻ 1997) - trong đó có truyện ngắn Ma mèo - giải

nhì (không có giải nhất) cuộc thi truyện ngắn trên báo Văn nghệ Trẻ 1996 - 1997)

và truyện ngắn Hoạ sĩ đạt giải thưởng Văn học tuổi xanh 1996 do Tạp chí Tuổi

xanh tổ chức năm 1996; Tập truyện ngắn Người phía bên kia đường (Nxb Trẻ

2000) - giải Tư cuộc thi sáng tác Văn học tuổi 20 lần II do Nxb Trẻ, Báo Tuổi Trẻ

và Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức; Tập truyện ngắn Phòng

trọ (Nxb Thanh niên 2001); Tập truyện ngắn Giấc mơ bay qua cửa sổ (Nxb Kim

Đồng 2002) trong đó có truyện ngắn Thảo nguyên - giải ba cuộc thi sáng tác văn học Mùa xuân tuổi hoa do báo Hoa học trò tổ chức năm 1995; Tập truyện

ngắn Người của ngày hôm qua (Nxb Kim Đồng 2003); Tập truyện ngắn Vườn

hoang (Nxb Thanh niên 2005) - giải khuyến khích cuộc thi sáng tác Văn học cho

tuổi trẻ do Nxb Thanh niên phối hợp với Tuần báo Văn nghệ tổ chức; Truyện

dài Lạc chốn thị thành (Nxb Trẻ 2005) - giải Tư cuộc thi sáng tác Văn học tuổi 20

lần 3 do Nxb Trẻ, Báo Tuổi Trẻ và Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh phối hợp

tổ chức; Tiểu thuyết Blogger (Nxb Hội Nhà Văn 2009)

Phong Điệp là cây bút trẻ, những tác phẩm của chị đã đạt được những thành công bước đầu, song cũng cần độ lùi thời gian để kiểm định lại sức sống của nó, trong quy luật đào thải nghiệt ngã của thời gian Dù vậy, nhìn lại chặng đường sáng tác của Phong Điệp với những nỗ lực đóng góp không ngừng cho nền văn học đương đại, ta thấy được sự nhiệt huyết, tình yêu văn chương của một cây bút

nữ đầy trách nhiệm với nghề

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật về cuộc sống và con người của nhà văn

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Quan niệm nghệ thuật là nguyên tắc cắt

nghĩa thế giới và con người vốn có của hình thức nghệ thuật, đảm bảo cho nó có khả năng thể hiện đời sống với một chiều sâu nào đó… Để tái hiện cuộc sống con người, tác giả phải hiểu cách họ giao tiếp với nhau, với thế giới và với bản thân, cách họ sống, hoạt động và suy nghĩ, điều họ quan tâm và không quan tâm trong đời sống Tổng hợp tất cả những điều đó tạo thành cái mô hình nghệ thuật về thế giới và con người bao quát mà tác giả xuất phát để khắc hoạ hình tượng của những con người và số phận cụ thể, tổ chức quan hệ của các nhân vật, giải quyết xung đột, xây dựng kết cấu tác phẩm…” [40]

Phong Điệp là cây bút trưởng thành khá sớm Nghề báo đi nhiều, tiếp xúc

nhiều đã giúp chị “tiếp cận những cảnh đời, những số phận và chính những câu

chuyện đời sống thực ấy - chúng xúc động hơn bất kì trí tưởng tượng nào - đã thúc giục tôi viết” [45] Chị đến với văn chương bằng niềm đam mê, bằng tình yêu và

những cảm xúc thăng hoa Song, để có thành tựu như ngày hôm nay, còn nhờ Phong Điệp có những quan niệm nghệ thuật sâu sắc, thống nhất

* Quan niệm nghệ thuật về con người

Con người bao giờ cũng là trung tâm của văn học Ở mỗi giai đoạn, mỗi thời

kì khác nhau lại có những quan niệm riêng về con người Trong văn xuôi sau 1975

“thay vì cách nhìn đơn giản, rạch ròi thiện ác, bạn thù, cao cả, thấp hèn là cách

nhìn đa chiều, phức hợp về hiện thực số phận và con người” [72] PGS Nguyễn Văn

Long đã nhận xét một cách tổng quát: “Con người trong văn học hôm nay được

nhìn ở nhiều vị thế và trong tính đa chiều của mối quan hệ: con người xã hội, con người lịch sử, con người của gia đình, gia tộc, con người với phong tục, với tự nhiên và với chính mình Con người cũng được văn học khám phá, soi chiếu ở nhiều bình diện và nhiều tầng bậc: ý thức và vô thức, đời sống tư tưởng, tình cảm

và đời sống tự nhiên, bản năng, khát vọng cao cả và dục vọng tầm thường, con người cụ thể, cá biệt và con người trong tính nhân loại phổ quát” [54]

Sống trong bầu khí quyển thời đại mới, Phong Điệp đã biết vận dụng, kế thừa những thành tựu của thế hệ đi trước cùng với sức trẻ tài hoa, nhạy cảm chị đã nhanh chóng tìm cho mình một lối đi riêng trong cách cảm, cách viết và cách xây dựng nhân vật Phong Điệp là nhà văn có ý thức mạnh mẽ trong quan niệm về con người Nữ nhà văn không ngừng trăn trở với cuộc đời, số phận con người trong

cuộc sống Chị đã từng chia sẻ: “Khi tôi viết ra tác phẩm của mình, tôi gửi gắm

những suy tư, hay nói cách khác là những thông điệp của mình trong đó Dù đã sống ở Hà Nội 15 năm, nhưng trong sâu thẳm lòng mình - tôi luôn tự thấy mình giống như một đứa trẻ nông thôn bị lạc vào chốn đô thành ồn ã đầy những hoang mang, đầy sự lạc lõng trong mình Tôi chú ý nhiều hơn đến những người có cùng cảnh ngộ Vì cuộc sống mà phải cất bước “giang hồ” vậy Những cuộc đời ấy, những số phận ấy, lẽ nào không đủ sức nặng khiến người cầm bút phải ngồi vào bàn để viết?” [45] Phong Điệp luôn cố gắng tìm tòi, khám phá, đào sâu khai thác

các ngõ ngách, phần tối trong đời sống tâm hồn con người để nhận thức sâu xa về bản chất của họ Bởi vậy, thế giới nhân vật trong sáng tác của chị rất phong phú, sinh động và không kém phần phức tạp với đời sống hiện thực Trên mỗi trang văn, dồn nén sau những câu chữ ẩn chứa quan niệm của nữ văn nhân về con người, là sự thấu hiểu, lòng cảm thông với mỗi mảnh đời Phong Điệp đã khám phá con người

đời tư trong không gian hẹp với mối quan hệ rất đời thường Thông qua mỗi nhân vật, Phong Điệp đã lột tả những bi kịch nhân sinh đầy nhức nhối, cảm động Mặt khác, chị cũng bộc lộ niềm an ủi, chia sẻ với những thân phận, những số phận quanh mình Con người trong sáng tác Phong Điệp thường hiện lên với những biểu hiện phức tạp trong tính cách, tình cảm và tư tưởng Phong Điệp cũng xây dựng nhân vật qua nhiều khía cạnh: tinh thần và thể xác, đạo đức và tự nhiên Nằm trong dòng văn học sau 1986, quan niệm nghệ thuật về con người của Phong Điệp vừa mang những điểm chung vừa có những dấu ấn riêng

Thứ nhất, nhà văn quan niệm về con người tự ý thức, đó là nhân vật luôn suy

tư, nhìn lại chính mình để tự phán xét, có khi để hoàn thiện mình Đây là một đóng góp mới mẻ của truyện ngắn Việt Nam đương đại nói chung nhưng cái mới của Phong Điệp là con người trẻ tuổi tự ý thức trong đời sống đô thị Việt Nam đầy biến động với cái nhìn riêng Ở trong văn xuôi Phong Điệp, nhân vật thường nghĩ nhiều

và đối diện với chính mình trong khoảnh khắc suy tư Phong Điệp quan tâm đến con người cá nhân, chú ý tới sự tự ý thức và cuộc đấu tranh nội tâm trong mỗi nhân vật nhằm phân định nhân cách và hoàn thiện con người Trong đó, nhận thức nỗi cô đơn là tâm trạng thường gặp của các nhân vật trong sáng tác của chị Nhà văn đã lý giải về thực tế tinh thần của con người trong xã hội hiện đại Thế giới nội tâm mỗi

cá nhân chứa đầy những yếu tố bất ngờ và bí ẩn

Phong Điệp còn quan niệm về con người tâm linh, vô thức Khác với văn học dân gian, các tác giả hiện đại không mang niềm tin tuyệt đối vào các thế lực siêu nhiên thần thánh, cũng không sử dụng yếu tố tâm linh để xây dựng theo công thức

“ở hiền gặp lành” Văn xuôi Việt Nam sau 1986 đã có những tìm tòi, thử nghiệm yếu tố tâm linh nhằm tạo ra con đường khám phá, lí giải thế giới tinh thần con người hiện đại phức tạp, đa chiều Khảo sát truyện ngắn Phong Điệp, người viết nhận thấy chị không đào sâu khai thác nhiều nhưng vấn đề tâm linh được thể hiện khá độc đáo, bất ngờ, sự “thông linh” giữa người sống và người chết, giữa cõi âm

và cõi dương, sự nhạy cảm của nhân vật về những hiện tượng tâm linh Phong Điệp

đã thể hiện quan niệm về yếu tố tâm linh bí ẩn của con người như là một thế giới huyền bí có cơ sở từ hiện thực, bởi vậy nó không huyền bí, ma quái, khó tin mà rất

gần gũi Qua đó, yếu tố tâm linh cũng góp phần giúp nhà văn thể hiện quan niệm về con người

Bên cạnh đó, Phong Điệp cũng bộc lộ quan niệm về hạnh phúc Con người luôn khao khát được sống với chính mình, khao khát yêu và được yêu, khao khát bản năng cũng là khao khát chính đáng của mỗi người Hình ảnh gia đình là tổ ấm hạnh phúc, là nơi lưu giữ tình yêu thương, những giá trị thiêng liêng của con người được Phong Điệp xây dựng chủ yếu qua hình tượng người phụ nữ Nhân vật nữ trong truyện ngắn của chị là những người phụ nữ luôn khao khát được làm mẹ, khao khát có cuộc sống ấm êm hạnh phúc Những khát vọng ấy không cuồng nhiệt mà

âm thầm, lặng lẽ Đó cũng là giá trị tinh thần mà nhà văn luôn hướng tới Bằng chính những trải nghiệm bản thân từ cuộc đời làm vợ, làm mẹ và sự nhạy cảm của một người phụ nữ cầm bút, chị nhận ra giá trị hạnh phúc và hành trình tìm kiếm nó không hề dễ dàng Nhà văn lên tiếng nhắn nhủ những ai đang sống trong hạnh phúc

hãy trân trọng, gìn giữ nó: “Có phải con người ta luôn muốn tìm kiếm hạnh phúc

Dù nhỏ nhoi thôi?” (Niềm tin bé bỏng) [22, tr 231] Đồng thời, nhà văn cũng bộc lộ

cái nhìn nhân văn về con người, cuộc sống: “Hoá ra hạnh phúc giản dị hơn những

gì tâm niệm” [23]

* Quan niệm về bản chất sáng tạo nghệ thuật

Phong Điệp là tác giả trẻ, song chị được đánh giá là “người trẻ, văn già” Bởi

nhà văn luôn nghiêm túc, ý thức sâu sắc trách nhiệm của người cầm bút khi sáng tạo nghệ thuật Nhà văn luôn có những quan niệm rõ ràng bởi với chị viết văn chính là

hơi thở, là cuộc sống và “viết cũng là để học cách sống và yêu cuộc đời này” hay

“viết cũng là một cách để nuôi dưỡng cảm xúc sống và cảm xúc viết” [45] Với

Phong Điệp, một ngày sẽ trôi qua rất nhanh, sự lười biếng, sự thoả hiệp sẽ kéo tuột chúng ta đi qua những ngày không cảm xúc Chính vì thế chị viết, viết và viết với

sự thôi thúc trong con tim vì tình yêu cuộc sống Dù viết văn hay làm báo, chị đều

đề cao vốn sống và kinh nghiệm sống Sáng tác của chị thường triển khai trên nền của một bối cảnh có thật, nhân vật thực, sự kiện thực với đời sống có nhiều điểm nhấn sâu sắc Phong Điệp viết để giải thoát sự ám ảnh hoặc để đồng cảm, cảnh tỉnh,

ở hầu hết các trang văn Phong Điệp đều hiện diện một nữ tính đẹp đẽ Chị bày tỏ

trên trang văn của mình: “Nghĩ suy về cuộc sống giúp tôi thấy mỗi ngày đi qua

không uổng phí với mình Và rồi chính cuộc sống ấy thúc giục mình viết Viết, viết

và viết Không viết thấy mình như đang mắc nợ chính cuộc sống này Ngồi trước màn hình vi tính, gõ ra những con chữ, giải mã những ý tưởng trong đầu Lúc nào

mà chữ chạy băng băng, chỉ muốn ngày dài ra…” [30] Như vậy, viết là công việc

và hứng thú không thể thiếu trong thời gian của chị Song, lao động nghệ thuật không phải là điều nhẹ nhàng, thanh thản và giản đơn Trong thời buổi “fastfood”, Phong Điệp luôn cho rằng, lao động nghệ thuật là một công việc đòi hỏi sự nghiêm

túc và nỗ lực Nó không phải là sản phẩm của tốc độ hoá và tự động hoá "viết, bởi

vậy chưa bao giờ là việc dễ dàng Nóng vội, hấp tấp, người viết sẽ chỉ cho ra những tác phẩm hời hợt" [29] Chị chia sẻ về việc chọn hình thức thể hiện cho tác phẩm:

“Tôi đề ra nguyên tắc viết cho mình là phải tạo được sự thay đổi, vận động ở những tác phẩm sau Tôi từng xóa đi nhiều truyện ngắn mà mình nhận ra rằng đang lặp lại những cái đã từng viết Tôi từng viết Bloger không dưới ba lần vì thấy nó giống với những cuốn sách khác ở cách kể chuyện, xây dựng xung đột ”[51]

Phong Điệp tự đề ra một kỉ luật làm việc cho mình là không bao giờ công bố một tác phẩm mà tự thấy nó đang lặp lại những gì mình từng viết Đó chính là khát vọng tự làm mới mình và một tinh thần trách nhiệm với nghề thật đáng trân trọng của nữ văn nhân trẻ này

Phong Điệp luôn cố gắng hướng tới văn học đích thực, đó là sáng tác mang dáng dấp, hơi thở cuộc sống với sự trung thực đến tận cùng Chị tránh lối viết lên gân lên cốt, làm màu tạo dáng kiểu “thời thượng” Chị không chạy theo thị hiếu công chúng mà đề cao trách nhiệm nghề nghiệp mỗi khi đặt bút Phong Điệp chia

sẻ: “Nếu như trước kia tôi có thể viết rất nhanh những câu chuyện bất chợt hình

thành trong đầu, còn bây giờ tôi phải ngẫm ngợi nhiều hơn, để cho cảm xúc trong mình thật trọn vẹn và khi những cảm xúc lắng lại thì tôi bắt đầu ngồi vào bàn, Tôi

sẽ dừng lại nếu tự cảm thấy mình đang bắt đầu nhàm chán và nhạt nhẽo Dừng lại

để làm nóng lại cảm xúc, nóng lại những câu chữ…” [45] Tuy tuổi đời và tuổi nghề

còn trẻ, song chị ý thức cao độ tầm quan trọng của văn chương và thiên chức của người cẩm bút, chính bởi vậy, mỗi tác phẩm đều là "con đẻ" tinh thần của nhà văn,

phản ánh tư tưởng tác giả Ý thức sâu sắc điều đó, Phong Điệp đề cao cá tính sáng

tạo và cái tôi của tác giả: “Không có bất kỳ một công thức chung nào cho việc viết

ra một tác phẩm Mỗi tác phẩm là một cuộc hành trình với đủ mọi cung bậc cảm xúc” [29] Cũng từ đó, chị cho rằng: “Mỗi câu chuyện luôn có một hình thức thể hiện riêng Đừng trông chờ vào một khuôn mẫu nào hết Sự cóp nhặt, lắp ghép chỉ khiến cho tác phẩm của bạn thiếu sinh khí mà thôi” [29] Phong Điệp đã từng so

sánh: "viết văn giống với cách bạn là chủ một bữa tiệc Hãy chọn một cách kể như

cách bạn bày một bàn tiệc Chọn một giọng điệu phù hợp như cách bạn chọn rượu

để chiêu đãi mọi người Chọn tiết tấu cho câu chuyện như cách bạn chọn một bản nhạc cho bữa tiệc Chọn một bối cảnh như cách thiết lập không gian cho bữa tiệc"

[29] Chính những tâm niệm ấy đã thôi thúc Phong Điệp sống và cháy hết mình với sáng tạo nghệ thuật

Phong Điệp ý thức cao độ trách nhiệm của người cầm bút: “Mình cần phải

lên tiếng nói của đời sống này, một đời sống không thể nắm bắt được đầy đủ nếu chỉ nhìn nhận ở vẻ ngoài xô bồ, hào nhoáng, mà ở tầng sâu của nó, với những số phận cần được chia sẻ, những nỗi éo le mà bạn không biết cách để lắng nghe, thì bạn vĩnh viễn ở ngoài đô thị này, dù hằng ngày vẫn hít thở bầu không khí của nó”

[71] Trong thời đại văn chương xô bồ, thị hiếu của độc giả muôn hình vạn trạng, người cầm bút rất dễ rơi vào cái guồng quay xô bồ, chạy theo lối viết dễ dãi để chiều lòng độc giả Để tránh tình trạng đó, Phong Điệp đề cao cái tài, cái tâm của

người viết và chị cho rằng, một nhà văn đích thực cần có tính chuyên nghiệp: “Thị

trường văn chương hiện nay quả là muôn hình vạn trạng Những cuốn sách mới, những tác giả mới và cái sự PR giai đoạn này cũng chứng kiến nhiều hỉ nộ, ái ố… Tôi đề cao tính chuyên nghiệp Nhà văn trước tiên hãy lo sáng tạo Nếu anh có thể

tự quảng bá cho sản phẩm của mình thì cũng tốt, nếu không thì cũng là chuyện bình thường Nó chỉ không bình thường khi ai đó cứ cố làm quá khả năng của mình đến mức thành ra một thứ kệch cỡm mà thôi” [39].Và với Phong Điệp, văn chương nếu

muốn gắn bó với nó cần hai yếu tố: đó là bản thân người viết thực sự đam mê, quyết tâm theo đuổi văn chương và nội lực của chính mình Người viết cần phải có khả năng thực sự bởi văn học như một cuộc chạy đua đường trường, muốn chạy đến

đích cần phải có đủ sức khoẻ để chạy, nếu không sẽ phải bỏ cuộc giữa chừng Nhà văn chính là tâm thức của thời đại, sứ giả của tiến bộ, là vinh quang của loài người Nhà văn đến với văn chương chủ yếu bằng thứ tình yêu ngôn ngữ, bằng niềm đam

mê câu chữ, bằng cảm xúc thăng hoa Thông qua văn chương, người ta hiểu được một góc của thời đại, văn chương phản ánh hiện thực cuộc sống Do đó, người cầm bút phải biết mình đang ở đâu, phản ánh trung thực, không tiêu cực, tự trách nhiệm với sản phẩm của mình

Mỗi tác phẩm văn học đều là sự nỗ lực trong quá trình lao động miệt mài của nhà văn Quá trình ấy càng gian nan hơn khi người nghệ sĩ phải ý thức cao độ về việc tự làm mới cách viết của mình, tránh rơi vào tình trạng quen thuộc, sáo mòn Phong Điệp cho rằng, chính việc thay đổi cách viết sẽ giúp chúng ta biết được tác phẩm có giá trị hay không Chị cho rằng, ý kiến của dư luận rất cần thiết, song mỗi

nhà văn đều có tư duy và quan điểm nghệ thật không dễ gì từ bỏ: “Không người viết

nào viết theo sự chi phối của những “lời vàng ý ngọc” của các nhà phê bình Đó là một kênh tham khảo cho người viết còn người viết thì họ tự có con đường, có tư duy

và quan điểm nghệ thuật của riêng mình và họ không dễ gì từ bỏ” [46, tr 29] Chính

bởi vậy mà mỗi nhà văn là những cá thể độc lập, có sự riêng biệt không lặp lại ở bất

kì người nào Khác với các nhà văn khác khi viết truyện ngắn họ thường thủ sẵn cho mình một vấn đề làm thông điệp mang đến cho độc giả và cốt truyện dựng thật hấp dẫn, nhân vật thật sinh động Với Phong Điệp chị viết thật tự nhiên bởi theo chị mỗi truyện là một khoảnh khắc, một mảnh đời rất bình dị Một giọng kể nhỏ nhẹ, dửng dưng đến lạnh lùng khiến câu chuyện của chị có những nét chấm phá, cốt để gợi chứ không để tả, không đi đến tận cùng của mọi vấn đề Không thể khẳng định rằng cái mới là cái hay, song muốn hay thì luôn phải tìm tòi, đổi mới Trong hành trình sáng tạo, tìm kiếm những hình thức mới cho tác phẩm, Phong Điệp đã thử nghiệm

và có những thành tựu nhất định, đặc biệt là thể loại tiểu thuyết với lối kết cấu hiện đại Với Phong Điệp, câu chuyện không nên duy trì một tuyến truyện duy nhất mà cũng không phải là “một con đường cao tốc với nhiều làn xe và hướng rẽ” và chị đã thay đổi để chỉ ra rằng đó là điều cần thiết và có giá trị Phong Điệp đã từ chối vai

trò toàn tri, dàn xếp đối với tác phẩm với mong muốn: “Tôi mong muốn thay đổi

những thói quen thưởng thức tác phẩm văn học ở độc giả là chờ được ăn những món ăn đã được bày sẵn Tôi mong muốn thay đổi cách kể chuyện theo lối chương hồi hay trật tự thời gian… Mong muốn thay đổi những cách nhìn nhận khác nhau về hình thức một cuốn tiểu thuyết” [51] Phong Điệp đã dùng hình thức blog phổ biến

trên mạng hiện nay để tạo ra cấu trúc cho tác phẩm Các hình thức entry xuất hiện trên blog có thể rời rạc, hoặc liền mạch, không liên quan đến nhau nhưng ở một khía cạnh nào đó chúng lại có mối quan hệ mật thiết Phong Điệp đưa cả những đoạn báo quảng cáo kiểu “mua và bán” và trích nguồn cụ thể cho các đoạn “copy and paste” Đây là dụng ý nhà văn muốn phá vỡ cách kể truyền thống có trật tự mang đến cho độc giả thông tin khá hạn chế Nhà văn đã đặt nhân vật vào tình huống giả thuyết và có thể toàn bộ câu chuyện cũng là một tình huống từ đó người đọc sẽ tự suy nghĩ, lựa chọn giải pháp cho nhân vật Với kiểu đổi mới này, Phong Điệp mong muốn người đọc sẽ cùng tham gia giải mã câu chuyện Đây cũng chính

là những cách tân nghệ thuật mang dấu ấn riêng trong truyện ngắn Phong Điệp

1.3 Đề tài đô thị Việt Nam đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp

1.3.1 Đề tài đô thị và cảm hứng đô thị

Cảm hứng theo giáo trình Lí luận văn học là “Trạng thái tâm lí phấn chấn

của trí tuệ, là niềm say mê, là sự khát vọng của người nghệ sĩ với những vấn đề mà

họ quan tâm, là nhiệt tình khẳng định và phủ định một điều gì đó trong cuộc sống, một trạng thái tình cảm mãnh liệt” [63, tr 131]

Tác phẩm văn học là một sản phẩm tinh thần bao giờ cũng được hình thành

từ sự rung cảm, xúc động trước cuộc sống của nhà văn Bất cứ sự mô tả con người với những số phận hay cảnh vật của thiên nhiên, của xã hội Nội dung tư tưởng của tác phẩm không bao giờ chỉ là sự lí giải dửng dưng, lạnh lùng mà luôn gắn với cảm

xúc mãnh liệt Về bản chất “cảm hứng nghệ thuật là tình cảm xã hội đã được ý

thức” [63 tr 132] Tính xã hội của cảm hứng càng rộng lớn, sâu sắc bao nhiêu thì

tác động đến tư tưởng, tình cảm người đọc càng sâu rộng bấy nhiêu

Như vậy, nghiên cứu cảm hứng nghệ thuật trong tác phẩm là ta đang tìm hiểu

về một yếu tố của nội dung nghệ thuật, của thái độ tư tưởng cảm xúc ở nghệ sĩ với

thế giới được miêu tả Nó gắn với tư tưởng, nhận thức, đánh giá đề tài, chủ đề, mọi chất liệu đời sống cũng như hình tượng được tạo ra trong tác phẩm Đó là một loại cảm hứng tinh thần xã hội có tính thẩm mĩ trong sáng tạo nghệ thuật

Trong cảm nhận của nhiều nhà văn, đô thị vừa là nơi phồn hoa đô hội với sự hào nhoáng, đông đúc của phố phường, vừa là nơi xô bồ bon chen với nhiều thủ đoạn kiếm sống Ở đó con người mang nhiều vẻ mặt, có thể thanh lịch, trầm tư cũng

có thể chua chát, nanh nọc… Với hứng thú viết về những vấn đề của đời sống đô thị, cảm hứng đô thị chính là sự quan tâm về đô thị trong văn chương Có thể nói cảm hứng đô thị là một tình cảm mãnh liệt thôi thúc nhà văn viết về đô thị, khám phá đời sống đô thị với sự nhiệt tình hứng khởi, thể hiện tình cảm, quan niệm của mình về đời sống thị thành Đô thị trở thành mạch chủ đề tuôn trào qua ngòi bút của nhà văn, là chủ đề chính yếu, là đối tượng phản ánh thể hiện khuynh hướng thẩm mĩ riêng của người nghệ sĩ Họ viết về đô thị với tâm thế chủ động, tự giác để bày tỏ tình cảm, bày tỏ mối quan tâm sâu sắc dành cho đô thị, cũng là một phần của sống của người nghệ sĩ Đô thị đã, đang và vẫn sẽ là đề tài nhận được sự quan tâm và chú

ý của nhà văn và độc giả hiện nay

Đời sống đô thị hiện đại đã góp phần tạo nên những thay đổi trong đời sống văn học Việt Nam đương đại Sự thay đổi này một phần liên quan đến sự dịch chuyển môi trường sống từ miền núi, vùng xa về thành phố của chính người viết Những người viết lựa chọn đô thị làm chất liệu sáng tác được cộng hưởng từ sự hình thành một đội ngũ những người viết trẻ mà đa phần họ đều có thời gian học tập

và sinh sống và làm việc ở các đô thị Bị tác động bởi vốn sống, môi trường sống, sáng tác của các của các cây bút trẻ thường đi vào những vấn đề của đời sống đương đại, về cuộc sống của những người trẻ ở các đô thị hiện đại Cũng chính bởi

ý thức “đô thị mang trong mình quá nhiều câu chuyện cần phải viết ra” mà đề tài đô thị thường được trở đi trở lại trong các sáng tác của các nhà văn trẻ Bên cạnh đó là những người sáng tác ở tuổi đời không còn trẻ, từng sinh ra và lớn lên trong chiến tranh, từng có những trải nghiệm của đời sống trước đây và đến nay chính họ lại là người chứng kiến những đổi thay của xã hội Sự xung đột giữa cái cũ và cái mới cũng là đề tài được những cây bút này hướng tới

Cảm hứng đô thị trước hết được bộc lộ rõ nét qua nhan đề Chẳng hạn:

Thành phố đi vắng, Thành phố không mùa đông (Nguyễn Thị Thu Huệ), Một chiều

xa thành phố (Lê Minh Khuê), Lạc chốn thị thành (Phong Điệp), Vết thương thành thị (Đỗ Tiến Thuỵ), Huyền thoại phố phường (Nguyễn Huy Thiệp), Giai điệu thành thị (Lý Biên Cương), Mênh mang lối phố (Đỗ Phấn) Tên tác phẩm gắn với các địa

danh cụ thể của các đô thị: Hà Nội trong mắt tôi, Một người Hà Nội (Nguyễn Khải),

Phố nhà binh (Chu Lai), Hà Nội những ngày trước tết (Thái Bá Tân)… Những tập

truyện ngắn về Hà Nội vẫn được ra mắt đều đặn với những hình ảnh phố xá, cảnh quan đô thị mà còn là cuộc sống con người và những biến thiên của thời cuộc

Cảm hứng đô thị còn được biểu hiện qua hệ thống nhân vật đa dạng và phong phú Nhiều kiểu dạng nhân vật mới như công chức, doanh nhân, giám đốc, nhân viên văn phòng - những con người là sản phẩm của văn minh đô thị xuất hiện nhiều trong các tác phẩm của thời đại mở cửa Cùng với nó là việc hướng tới sự quan tâm đến những vấn đề của con người cá nhân, không chỉ ở sự tái hiện những trạng thái đời sống, trạng thái nhân thế mà còn là sự nhận thức và lý giải hiện thực Bên cạnh việc phản ánh những vấn đề của cuộc sống đô thị thông qua nhan đề, chủ

đề và nhân vật, cảm hứng đô thị còn thể hiện qua việc không ngừng đổi mới phương diện nghệ thuật, đặc biệt là phương diện ngôn ngữ Trong những trang văn viết về

đô thị người đọc dễ dàng nhận ra lớp từ mang tính chuyên môn nghề nghiệp như: tăng lãi suất tiền gửi, lãi ròng, chiếm dụng vốn… Cuộc sống thành thị hiện đại, sang trọng quen dần với tên gọi các loại xe: PS, Mercedes…

Quan sát sự vận động của văn học Việt Nam đương đại có thể thấy các nhà văn đã nhạy bén, linh hoạt trong cách tiếp cận, thể hiện và lý giải những vấn đề về đời sống và con người đô thị Cảm hứng đô thị không chỉ là đối tượng được các nhà văn quan tâm mà còn trở thành dấu ấn trong phong cách nghệ thuật của nhà văn Rõ ràng đề tài đô thị trong văn học Việt Nam ngày càng trở nên đa dạng, phong phú, đưa đến cho người đọc những góc nhìn mới về đời sống xã hội ngày nay Là một cây bút trẻ, Phong Điệp đã góp những mảng màu sinh động vào bức tranh đô thị hiện đại rộng lớn trong dòng văn học Việt Nam với niềm cảm hứng mãnh liệt

1.3.2 Cảm hứng đô thị trong truyện ngắn Phong Điệp

Phong Điệp là nhà văn có bút lực dồi dào, cho đến nay cây bút nữ trẻ này đã

có một khối lượng tác phẩm khá đa dạng và phong phú về thể loại gồm từ truyện

ngắn đến truyện dài và tiểu thuyết Đề tài sáng tác của Phong Điệp rất phong phú từ

đề tài nông thôn, thành thị, thiếu nhi, kinh dị… Song, có thể nhận định rằng, Phong Điệp là nhà văn của đô thị Có lẽ chị đã lấy nguồn cảm hứng này từ chính nơi chị sinh ra, thành phố Nam Định, một thành phố lớn ở miền Bắc, một trung tâm văn hoá và tôn giáo của Việt Nam từ thời kì đầu thế kỉ XIII đến khi trở thành một cô sinh viên, Phong Điệp lại thử thách bản thân ở môi trường mới, một đô thị lớn nhất Việt Nam đó là thủ đô Hà Nội Cả một hành trình dài, sinh sống và học tập tại môi trường này, Phong Điệp đã trở thành một nhà văn, nhà báo và đề tài đô thị trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt các tác phẩm của chị Người đọc có thể dễ dàng nhận thấy

điều đó ngay từ nhan đề tác phẩm: Người phía bên kia đường, Phòng trọ, Kẻ dự

phần, Nhật ký nhân viên văn phòng… Giải thích về việc này, Phong Điệp giãi bày:

“Mỗi buổi sáng mở mắt ra, âm thanh dội vào tai tôi đầu tiên không phải tiếng gà

gọi sáng mà là tiếng còi xe inh ỏi Ám ảnh giấc ngủ của các con tôi là tắc đường, kẹt xe Ám ảnh đồng nghiệp tôi là hằng ngày ô nhiễm, dịch bệnh, cháy xe, sập nhà…” [71] Tất cả những điều đó khiến cho cây bút nữ này không khỏi day dứt về

đời sống nơi đây, những thân phận người đang cố neo vào đô thị này để tồn tại bằng

mọi cách Phong Điệp đến với đề tài đô thị như một điều tất yếu “đô thị mang trong

mình quá nhiều câu chuyện và thúc giục tôi viết ra” Đô thị không chỉ ám ảnh nhà

văn bởi những lo toan đời thường mà còn ấp ủ những giấc mơ của nữ văn sĩ trẻ Bởi vậy, Phong Điệp đã tạo nên những trang văn về một thế giới quen thuộc nhưng cũng đầy mộng tưởng Đô thị là nơi gắn bó với Phong Điệp như máu thịt, đó là nơi

mà chị sống với cuộc đời làm báo, viết văn, làm mẹ, làm vợ, là nơi chị có thể thoả sức viết nên những giấc mơ còn ấp ủ của một người nghệ sĩ về một tương lai trong sáng hơn và nhân ái hơn

Trong phần lớn các sáng tác của Phong Điệp, đề tài đô thị và tầng lớp thị dân

luôn chiếm tỉ lệ lớn Trong các tác phẩm như Blogger, Phòng trọ, Ma mèo, Lạc

chốn thị thành, Nhật kí nhân viên văn phòng… người đọc thấy được đời sống đô thị

và chân dung những con người gốc gác đô thị hay từ tỉnh lẻ đến lập nghiệp và mưu

sinh ở thành phố Tập truyện ngắn Ma mèo, Phong Điệp đã lắp ghép mười lăm

mảnh đời vào mười lăm truyện ngắn Mỗi mảnh đời là một bức tranh có màu sắc và

ánh sáng khác nhau nhưng chúng đều chịu sự tù túng, quẩn quanh ở cái lập trình lặp

đi lặp lại đơn điệu và tẻ nhạt của cuộc sống thường ngày Điều đó cũng làm nên sự phong phú, đa dạng về giọng điệu của Phong Điệp ở những tập truyện ngắn này

Trong tập truyện ngắn Người phía bên kia đường, bảy truyện ngắn là những

cảm nhận tinh tế của nhà văn về cuộc sống thường nhật của những mảnh đời mưu sinh nơi đô thị Đó là sự bao dung và vị tha của gia đình nhà chồng đối với nàng dâu khi biết cô từng là gái giang hồ; là câu chuyện cảm động về đức hi sinh của người con gái đã ba mươi tuổi vẫn chưa chịu kiếm hạnh phúc riêng vì em gái còn nhỏ dại, cha mẹ già yếu; là tình thương của người đàn bà bán phở chưa từng cho ai ăn chịu một đồng lại mở lòng với hai bà cháu ăn xin… Tập truyện thấm đẫm tình yêu thương giữa con người với con người và trên hết là đức hi sinh dành cho những người thân yêu nhất

Tập truyện ngắn Phòng trọ thể hiện cái nhìn tinh tế, nhạy cảm của một cây bút

nữ trước cuộc sống ngày càng đô thị hoá Con người dường như quăng mình vào cỗ máy tự động hoá của công việc mà không biết vô tình đã kéo đứt sợi dây tình cảm Phong Điệp đã nhận ra những lo âu, nhức nhối của con người khi yêu thương mất dần

và thay vào đó là sự vô tâm của xã hội và của chính mình Khát khao được yêu thương và được kết nối trở nên mạnh mẽ và xuyên suốt tập truyện này

Vườn hoang với 9 truyện ngắn tiếp tục mảnh đề tài đô thị và cuộc sống

mưu sinh của những người trẻ lên thành phố lập nghiệp Tập truyện thể hiện quan niệm của người trẻ về hạnh phúc Sau những lần mải mê đi tìm thứ gọi là hạnh phúc cho riêng mình, họ chợt nhận ra rằng mình đang theo đuổi những thứ hào nhoáng, phù phiếm bên ngoài mà không biết rằng hạnh phúc chính là những điều bình dị hằng ngày

Kẻ dự phần với 16 truyện ngắn là bức tranh với nhiều mảnh ghép từ nông

thôn đến thành thị nhưng bạn đọc đều cảm nhận được niềm tin yêu cháy bỏng của nhà văn vào nhân cách con người và tương lai tốt đẹp dù cuộc sống còn nhiều lo toan, vất vả Ở tập truyện này, ta thấy ngòi bút của Phong Điệp nhạy cảm và nhiều suy tư hơn, chị đã không còn đứng ngoài cuộc mà trở thành kẻ dự phần vào số phận của mỗi nhân vật để cùng khóc, cùng cười với nhân vật

15 truyện ngắn trong tập Nhật kí nhân viên văn phòng đều phản ánh cuộc sống

thành thị Người đọc qua đó có thể nắm bắt được cuộc sống chốn đô hội và thêm nữa

là khẳng định bản lĩnh của nhà văn khi tiếp tục dấn thân vào đề tài đô thị Có thể xem

Nhật kí nhân viên văn phòng như một cuốn nhật kí với đầy đủ chuyện gia đình,

chuyện làng xóm, chuyện công ty, chuyện cá nhân… Phơi bày tất cả những câu chuyện ấy, nhà văn đã rung lên hồi chuông cảnh tỉnh về sự biến chất của con người đương đại với mong muốn con người tìm lại được bản chất tốt đẹp của mình

Viết về đô thị Việt Nam, cảm hứng đô thị trong truyện ngắn Phong Điệp đã ít nhiều bắt gặp những điểm tương đồng với các nhà văn khác như Nguyễn Thị Thu Huệ, Đỗ Bích Thuý Đô thị được khúc xạ qua nhiều hình thái không gian khác nhau, từ không gian địa lý đến không gian tâm tưởng, từ không gian xã hội đến không gian cụ thể (không gian căn phòng, khi chung cư, căn gác trọ) Song hành với không gian xã hội giữa thị thành đông đúc, náo nhiệt là không gian sống của cá nhân tách biệt với cuộc sống xung quanh Hình ảnh đô thị trong truyện ngắn đương đại không chỉ là hình ảnh hoàng nhoáng, sang trọng, văn minh mà còn là những góc khuất, những xáo trộn trong đời sống và tâm hồn con người

Có thể thấy, cảm hứng đô thị in dấu khá rõ nét trong sáng tác của chị, cho thấy mối quan tâm đặc biệt của chị với mảng đề tài này Sự vận động trong hành trình sáng tác Phong Điệp cho thấy chị ngày càng đi sâu khám phá, chiêm nghiệm

và đem đến cho người đọc những trang văn chân thực nhất về đời sống đô thị Đô thị dường như luôn đem đến cho chị nguồn cảm hứng bất tận và sự thành công nhất định Từ việc gắn bó mật thiết với đô thị trong đời sống thực tế, cảm hứng đô thị đã trở thành thường trực trên mỗi trang văn của chị Mảng đề tài này đã giúp chị có cơ hội để giãi bày, gửi gắm biết bao tâm tư, trăn trở của mình, thể hiện cái nhìn của một thị dân trước cuộc sống thành thị đang biến đổi từng ngày Với nỗ lực hết mình, không ngừng nghỉ của một tâm hồn rộng mở tình yêu văn chương và đầy trách nhiệm với thiên chức của mình, hành trình khám phá đô thị trong những sáng tác của Phong Điệp hứa hẹn sự thành công trên con đường văn nghiệp phía trước

Chương 2 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN CỦA ĐỜI SỐNG ĐÔ THỊ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI TRONG TRUYỆN NGẮN PHONG ĐIỆP

Truyện ngắn của Phong Điệp phong phú về chủ đề Khảo sát các tập truyện ngắn của chị, chúng ta có thể thấy những chủ đề tiêu biểu như: về thân phận người

phụ nữ qua các tác phẩm: Thời gian màu nhớ trong tập Ma mèo; Tàn tro, Mẹ và con

và trần thế trong tập Biên bản bão, Bạn cũ và Tiếng ru trong tập Kẻ dự phần; về

tình yêu đôi lứa qua các tác phẩm: Thời gian màu nhớ, Tạm biệt mẹ trong tập Ma

mèo; Tình khúc trong tập Phòng trọ Qua trao đổi với nhà văn, chị cho biết sắp cho

ra mắt những tập truyện ngắn chuyên viết về ẩn ức tình yêu trong tháng 8, 9 này Chủ đề cũng được nữ văn nhân này khai thác và nối tiếp truyền thống đó là chiến

tranh qua các tác phẩm: Chuyến đêm trong tập Biên bản bão; Vườn hoang trong tập

Kẻ dự phần, Tái sinh trong tập Phòng trọ Một chủ đề nữa là thất nghiệp và tìm

kiếm việc làm trong tác phẩm: Dốc gió, Nở một nụ cười trong tập Biên bản bão

Song, có lẽ cảm hứng viết về đô thị là gam màu nổi bật nhất thì trong các truyện ngắn của chị Luận văn xin tập trung đi sâu vào nghiên cứu một số phương diện của đời sống đô thị Việt Nam đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp

2.1 Xã hội đô thị Việt Nam đương đại trong truyện ngắn Phong Điệp

2.1.1 Môi trường sống hiện đại - mảnh đất hứa cho những khát vọng đổi đời

Thế kỉ XXI là giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ của nước ta trong thời kì hội nhập quốc tế Cùng với sự phát triển của đất nước là tốc độ phát triển nhanh chóng của các đô thị Điều đó tác động đến mọi mặt đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hoá… Với sự nhạy bén và sâu sắc, các nhà văn đã nhanh chóng nắm bắt và phản ánh xã hội đô thị trong các tác phẩm của mình, dưới mỗi ngòi bút xã hội đô thị hiện lên với những diện mạo khác nhau Phong Điệp là một nhà văn trẻ, xông xáo, cùng với đó là sự gắn bó mật thiết của xã hội đô thị với cuộc đời chị đã giúp cho những trang viết về đô thị trở nên sinh động, chân thực, khách quan hơn Trong các tập truyện ngắn của Phong Điệp, trước hết, độc giả thấy được một xã hội đô thị hiện đại, tiện nghi, văn minh , phục vụ tối ưu cho cuộc sống của con người Cảnh quan