Tìm hiểu sự ra đời và phát triển của Nam phong tạp chí

Trong tiểu luận này, tác giả đưa ra những đặc điểm của Nam Phong tạp chí, về người sáng lập, đặc điểm nội dung, hình thức, hoạt động, cũng như ý nghĩa, vai trò của tờ báo trong thời điểm bấy giờ. Dù đã có những cố gắng, chắc chắn tiểu luận không tránh khỏi những khiếm khuyết. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô và các bạn để tiểu luận được hoàn thiện hơn.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIẾN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIẾN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI: Tìm hiểu sự ra đời và phát triển của

Nam phong tạp chí

Giảng viên hướng dẫn : Phạm Thị Thanh Tịnh

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Ngọc Mai

Lớp : Báo đa phương tiện k34A2 MSSV : 0734.058.73

Hà Nội, tháng 05 năm 2016

Mục lục

3

L i nói đ u ờ ầ

Ngay từ khi vừa đặt chân xâm lược Việt Nam, Pháp đã thiết lập một chế độbảo hộ trên toàn lãnh thổ nước ta nhằm tạo nên một quốc gia gọi là Đông Pháp.Đầu tiên, người Pháp lập ra một nền hành chính mới và cùng với triều đình Huếđàn áp các phong trào đấu tranh bạo động chống Pháp của nhân dân Khi chế độbảo hộ ổn định, người Pháp bắt đầu khai thác tài nguyên của nước ta và đào tạonên một hệ thống quan lại mới để phục vụ trong các cơ quan hành chính NgườiPháp khuyến khích người Việt học hỏi nền văn hóa Tây phương, ru ngủ họ bằngánh sáng giả dối của nền văn minh đại Pháp và làm cho họ quên lãng những cuộcnổi dậy Nho học suy tàn, chữ Nho, văn tự chính thức của triều đình Huế sử dụngqua nhiều thế kỷ sắp bị thay thế bằng chữ Quốc ngữ Pháp bãi bỏ việc học chữNho và các kỳ thi Nho học, thiết lập hệ thống giáo dục tân học Chữ quốc ngữ trởthành một trong những công cụ đắc lực cho việc truyền bá nền văn minh PhươngTây vào Việt Nam Phương tiện quan trọng để phổ biến và hoàn thiện chữ Quốcngữ chính là báo chí Quốc ngữ Thời kỳ này hàng loạt báo chí bằng chữ Quốc ngữ

ra đời ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam Nam Phong tạp chí ra đời ngày 1/7/1917cũng góp phần không nhỏ trong việc hoàn thiện và phổ biến chữ Quốc ngữ trongđời sống của nhân dân

Trong tiểu luận này, tác giả đưa ra những đặc điểm của Nam Phong tạp chí, về người sáng lập, đặc điểm nội dung, hình thức, hoạt động, cũng như ý nghĩa, vai trò của tờ báo trong thời điểm bấy giờ Dù đã có những cố gắng, chắc chắn tiểu luận không tránh khỏi những khiếm khuyết Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của

N i dung ộ

I Đ c đi m c a Nam Phong t p chí ặ ể ủ ạ

Nam Phong tạp chí là một tờ nguyệt san xuất bản tại Việt Nam từ ngày 1tháng 7 năm 1917 đến tháng 12 năm 1934 thì đình bản, tất cả được 17 năm và 210

số Tạp chí Nam Phong do Phạm Quỳnh làm Chủ nhiệm và Chủ bút; Phạm Quỳnhlàm Chủ biên phần chữ quốc ngữ và Nguyễn Bá Trác làm Chủ biên phần chữ nho.Nam Phong là một trong những tạp chí Việt Nam đầu tiên đúng thể thức, bài bản

và có giá trị về tri thức, tư tưởng Trụ sở tòa soạn ban đầu ở nhà số 1 phố HàngTrống, Hà Nội, năm 1926 chuyển về nhà số 5 phố Hàng Da, Hà Nội Nam Phongtạp chí là một phương tiện của thực dân Pháp để tuyên truyền cho chế độ thực dân,cương lĩnh chính trị của tạp chí ít được chú ý Tuy nhiên, tạp chí đã góp phần vàoviệc truyền bá Chữ Quốc ngữ vào Việt Nam

1.1 Hình th c ứ

Nam Phong Tạp Chí tồn tại trong khoảng thời gian dài (1917-1934), xuất bảnđược 210 số Đội ngũ cộng tác viên đông đảo hơn 30 cây bút biên tập hữu danhđương thời Số đầu tờ Nam Phong ra ngày 1-7-1917 Đó là một loại bách khoanguyệt san, khổ 19x27,5cm

5

Trang bìa ấn bản số 1, năm 1917

Sau đó, Nam Phong tạp chí ra mỗi tháng một kỳ, viết bằng chữ quốc ngữ, khổlớn gần bằng tờ A4, khoảng 100 trang Tạp chí được trình bày làm 2 cột dày chữ,trình bày với các hoa văn, họa tiết, dưới tên Nam Phong đề hàng chữ “Thông tinPháp”, (L’information francaise) Các bài viết thể hiện nghiêm trang Dưới đây làmột số hình ảnh về Nam phong tạp chí:

1.2 N i dung ộ

Nam Phong Tạp chí gồm có 3 phần: một bằng Việt ngữ, một bằng Hán văn vàmột bằng Pháp văn, mỗi phần ước độ 50, 60 trang Sự xếp đặt này không ngoàimục đích để cho bất cứ ai cũng có thể đọc được, dù là cựu học, hay tân học, ngườiViệt, người Pháp, người Trung Hoa Tuy vậy phần quốc văn vẫn được coi là quantrọng hơn cả, cho nên bao giờ cũng nhiều trang, hơn hai phần chữ Pháp và chữHán Các bài trong hai phần sau thường là bài dịch của hai phần trước

Nội dung các bài viết trên Nam Phong tạp chí rất phong phú, thiên về biênkhảo các nội dung như văn học, lịch sử, khoa học, triết học, văn thơ Hán Nôm, cácthông tin về chính trị, xã hội đương thời trong nước và quốc tế… Tạp chí còn đăngtải nhiều thi ca, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, du ký, bình luận văn học, giới thiệutôn giáo, cung cấp tư liệu lịch sử Thế giới và Việt Nam,… để làm giàu cho đờisống tinh thần người Việt bấy giờ.

Nội dung của Nam Phong tạp chí có thể chia thành các nhóm sau:

- Phổ biến thuật tư tưởng, khoa học Tây phương bằng cách dịch thuật các sáchtriết học, khoa học, văn học ra tiếng Việt, hoặc đem các sách này ra phân tích, bìnhluận, tóm tắt bằng một lối hành văn dễ hiểu để cho người đọc có thể lĩnh hội được.Các loại dịch thuật này nói về đủ mọi phương diện của tư tưởng học thuật Tâyphương Ví dụ:

+ Về triết học có Triết học là gì? (N.P số 70), Triết học Âu Châu ngày nay (N.P số119), Tâm lý học (N.P số 88 và tiếp), Luân lý là gì? (N.P số 91) v.v

+ Về Khoa học có Tàu ngầm tàu lặn (N.P số 1), Sao băng (N.P số 27), Nói về vitrùng (N.P số 72) v.v

+ Về kinh tế có Khảo về tiền tệ (N.P số 37), Khảo về ngân hàng (N.P số 27) v.v + Về tiểu chuyện danh nhân có Thomas Edison (N.P số 72), Pasteur (N.P số 66)v.v Phân tích các tiểu thuyết hay của Pháp như Nghĩa cái chết (le sens de la mort

- Paul Bourget) (N.P 1) Lỡ dở đường (L'etape), Vua bể (E Vogue de Melchier)v.v

- Chấn hưng cổ học Đông phương bằng cách:

9

+ Khảo về các vấn đề triết học, khoa học như của Tây phương.Ví dụ: Phật giáolược khảo (N.P 40 và tiếp), Sự tích Khổng Phu Tử (N.P số 38), Đạo giáo (N.P số67), Khảo về luân lý học sử nước Tàu (N.P 37 và tiếp).

+ Sưu tầm những tài liệu về các áng văn cũ Nôm hay Hán văn của văn học sử, dịchthuật các sách chữ Hán, những văn thơ cũ như của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trần TếXương, Hoài Nam ca khúc (N.P số 73), Truyện Sãi Vãi cùng tiểu truyện tác giả làNguyễn Cư Trinh (N.P số 32), Phong dao lịch sử (N.P số 76, Nam âm thơ vănkhảo luận (N.P 19 và tiếp), Tiểu thuyết cổ Lĩnh Nam Dật Sử Một bộ sách có giátrị cho quốc sử (N.P 52) v.v

- Xây dựng nền quốc văn, nhất là văn xuôi mới bằng cách khảo cứu và bìnhluận về các văn thơ Việt Nam và của Trung Hoa, ví dụ: Bàn về sự dùng chữ Nômtrong chữ Quốc ngữ (N.P số 20), Lối tả chân trong văn chương (N.P số 21), Bàn

về tiếng Việt (N.P số 22), Tâm lý người nhà quê qua câu hát (N.P số 88), Bàn vềtruyện Kiều (N.P số 30, 68, 72, 75, 79, 81, 82, 83, 85, 86, 87, 99, 106 v.v ), Lược

sử Nguyễn Công Trứ (N.P số 93), Cụ Đồ Chiểu (N.P số 56), Việt Nam ta biết chữHán từ hồi nào (N.P số 29) v.v

- Cuối mỗi số thường có một phần tự vựng, dịch các tiếng Pháp ra tiếng Việt, với mục đích làm giàu dụng ngữ

II Ng ườ i sáng l p ậ

Người sáng lập ra tờ Nam Phong là viên Toàn quyền Pháp ở Đông Dương lúc

ấy là ông Albert Sarraut cùng Louis Marty - giám đốc Phòng an ninh và chính trịĐông Dương và Phạm Quỳnh - chủ bút kiêm chủ nhiệm Ban biên tập của NamPhong bao gồm: Thượng Uyển Nguyễn Tiến Lãng (1909 - ?), Tiêu Đẩu Nguyễn

Bá Trác (1881- 1945), Đồ Nam Nguyễn Trọng Thuật (1883 - 1940), Nguyễn BáHọc (1858 -1921), Đông Hồ, Trác Chi Lâm Tấn Phác (1906 - 1969), Mân ChâuNguyễn Mạnh Bổng ( 1879 - 1951), Tung Vân Nguyễn Đôn Phục (1878 - ?), ĐôngChâu Nguyên Hữu Tiến (1875 - 1941)

Albert Sarraut - Toàn quyền pháp ở Đông Dương từ năm 1911 - 1920

A.Sarraut trước khi bước vào con đường chính trị đã là một nhà báo, là biêntập viên thường trực cho tờ La Dépêche du Midi ở tỉnh Toulouse Ông cũng là mộtngười rất thông minh, quỷ quyệt và có tài mỵ dân Ông lợi dụng báo chí cho mụctiêu chính trị Có lẽ trong những viên Toàn quyền Pháp ở Đông Dương, ông là một

11

nhà chính trị khôn khéo nhất và có tài mỵ dân giỏi đến nỗi một số trí thức ViệtNam lúc bấy giờ đã tin tưởng một cách thành thật về cái “sứ mạng cao cả của đạiPháp ở Đông Dương”.Có hai nguyên nhân khiến Albert Sarraut cho ra đời tạp chíNam Phong:

-Nguyên nhân gần: đánh bại ảnh hưởng của Đức ở Đông Dương

Chính ảnh hưởng của Đức ở Đông Dương đã làm cho Albert Sarraut lo lắngnhiều nhất Đó là một lối ảnh hưởng qua sự trung gian của các sách báo Trung Hoalúc bấy giờ tràn sang Việt Nam, phần lớn là các sách báo do các nhà cải cách TrungHoa viết như Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu v.v… Trong những sách báo này,các tác giả thường hay ca tụng nền văn minh Đức và chê bai người Pháp Chínhđiều này đã làm cho Albert Sarraut lo sợ các giới sĩ phu Việt Nam lúc bấy giờ sẽchịu ảnh hưởng của các loại sách báo trên mà đâm ra chống Pháp Chính sáchtuyên truyền của Đức ở Việt Nam, ngoài những sách báo Trung Hoa còn có một số

ấn phẩm khác hoàn toàn có tính cách chống Pháp và thân Đức Những ấn phẩmnày đã lan tràn từ Bắc chí Nam Năm 1915, nhà cầm quyền Pháp lúc bấy giờ đãkhám phá ra được, trong một cửa hàng người Trung Hoa ở Chợ Lớn những bíchchương của Đức Những bích chương này “đã được phát hành hàng triệu tờ nói vềnhững nhà sáng lập ra đế quốc Pháp năm 1814 - 1815…., và hoàn toàn không đảđộng gì đến cái hay cái tốt của người Pháp và lịch sử oai hùng của nước này Đó làmột cách tuyên truyền khéo léo và thâm độc Ngoài hình thức tuyên truyền bằngsách báo và những ấn phẩm khác người Đức còn can thiệp trực tiếp vào ĐôngDương bằng viện trợ quân sự và tài chánh cho các nhà cách mạng Việt Nam đươngthời để chống lại Pháp

Mục đích chính của tạp chí cũng đã được A.Sarraut nói rõ trong bản tường

tạp chí này là cung cấp cho giai cấp sĩ phu và trí thức An Nam những bài chính xác

để họ quan niệm được cái vai trò của nước Pháp trên thế giới về phương diện vănhóa, khoa học và kinh tế Tạp chí mới này, lấy tên là Nam Phong, sẽ đăng nhữngbài phân tích chính xác về những tác phẩm khoa học và văn chương hay nhất, tiểu

sử những nhà bác học danh tiếng nhất của chúng ta, những sự mô tả đẹp đẽ vềnước Pháp, …”

-Nguyên nhân xa: tách rời các giới sĩ phu Việt Nam ra khỏi ảnh hưởng củavăn hóa Tàu và “Pháp hóa” giới trí thức này để dễ bề thống trị lâu dài

Ngoài việc chống Đức, Nam Phong còn nhắm một chính sách dài hạn - catụng và tán dương nền văn minh Pháp Lúc bấy giờ nền văn minh Pháp đang bị bêuxấu bởi sự tuyên truyền của Đức ở Việt Nam nhất là trong giới trí thức mà từ xưanay chỉ biết có nền văn minh Trung Hoa Vì vậy, tạp chí Nam Phong có cái sứmạng là giới thiệu nền văn minh Pháp trước nhân dân Việt Nam, nhất là với các sĩphu Việt Nam bấy giờ; “Pháp hóa” những thành phần ưu tú này của xã hội ViệtNam để dễ bề thống trị lâu dài trên bán đảo Đông Dương.Chính L.Marty cũng xácnhận mục đích này của tờ Nam Phong: “Tạp chí, có cái tên Nam Phong, được xuấtbản hai thứ tiếng, chữ An Nam và chữ Tàu Nó nhắm mục đích phổ biến một cáchsâu xa trong giới trí thức An Nam và cái tầm hoạt động của nó còn lan rộng tronggiới kiều dân Trung Hoa ở Đông Dương và các tỉnh Trung Hoa gần biên giới HoaViệt”

Có một nhân vật mà tên tuổi của ông đã gắn liền với Nam Phong tạp chí - đó chính là Phạm Quỳnh

13

Phạm Quỳnh sinh ngày 17 tháng 12 năm 1892 tại nhà số 1, phố Hàng Trống,

Hà Nội, quê gốc ở làng Hoa Đường, xã Lương Ngọc, phủ Bình Giang, tỉnh HảiDương - một làng có truyền thống hiếu học, khoa bảng Phạm Quỳnh theo học ởtrường Tiểu học Pháp - Việt ở phố Hàng Đào, sau được nhận vào trường ThôngNgôn (Ecole des Interpretes) Tại đây ông có cơ hội tiếp nhận nền văn hoá Phápngay từ khi còn nhỏ Từ năm 1913, Phạm Quỳnh bắt đầu sự nghiệp văn chươngbằng các bài dịch thuật văn học và triết học đăng trên Đông Dương tạp chí củaNguyễn Văn Vĩnh Năm 1917, với sự bảo trợ của Louis Marty - trưởng phòngchính trị Phủ toàn quyền Đông Dương, ông đứng ra thành lập và kiêm chủ bút tờNam Phong tạp chí với các bút danh Thượng Chi, Hoa Đường, Hồng Nhân NamPhong tạp chí phục vụ cho các chính sách mị dân của thực dân Pháp nhưng vớihọc thuật và lòng yêu nước, chủ bút Phạm Quỳnh đã khéo léo lái nội dung tạp chísang hướng truyền bá kiến thức chung cho đông đảo nhân dân Việt Nam đang

học thuật và tài tổ chức, Phạm Quỳnh nhanh chóng tập hợp được một đội ngũ cộngtác viên gồm nhiều cây bút có tri thức và chính kiến khác nhau gồm cả tân học vàcựu học, cách mạng và trung lập Nam Phong tồn tại đến tháng 12 năm 1934 thìđình bản, lý do chủ yếu là Phạm Quỳnh không làm chủ bút nữa, nên tờ báo đi dầnvào tình trạng kém chất lượng, không còn sức lôi cuốn, hấp dẫn độc giả.

III Ho t đ ng ạ ộ

Trong thời gian hoạt động Nam Phong trải qua những giai đoạn chính nhưsau:

- Giai đoạn thành lập và phát triển, mở rộng 1917~1922

- Giai đoạn đề cao mục đích giáo huấn, khai hóa quốc dân 1922~1925

- Giai đoạn hoạt động thiên về chính trị khi Phạm Quỳnh chủ trương đưa ra chủ nghĩa quốc gia, thuyết lập hiến 1925~1932

- Giai đoạn suy yếu 1932~1934

Tuy nhiên chúng ta cũng có thể tham khảo cách phân chia hoạt động của báoNam Phong thành 3 giai đoạn chính như ông Đỗ Quang Hưng viết trong cuốn sáchLịch sử Báo chí VN 1965~1945 (NXB DHQG HN)

-Thời kỳ 1917- 1925:

Thời kỳ báo còn hoạt động trong khuôn khổ Hội Khai Trí Tiến Đức, thời kỳ này Phạm Quỳnh chủ yếu dựa vào Nguyễn Bá Trác, Lê Dư Tờ báo không chỉ tán đương các chính sách của thực dân mà còn ca tụng vua Khải Định

-Thời kỳ 1925 - 1932:

15

Bên cạnh xu hướng chính trị Quốc gia cải lương, Nam Phong còn phát triển mạnh sang địa hạt nghiên cứu học thuật, mở rộng cách cửa Âu Tây tư tưởng-Văn Hoá, tạo ra một thế lực chính trị theo chủ thuyết lập hiến do chính Phạm Quỳnh đứng đầu

và đưa chữ Quốc ngữ vào giảng dạy trong trường học

Nam Phong tạp chí còn có công lớn trong việc xây dựng và hệ thống hoá,chuẩn hoá kho từ vựng, bổ sung các thuật ngữ khoa học, kỹ thuật hiện đại bằngviệc đăng tải nhiều nội dung bàn về các vấn đề liên quan đến chữ Quốc ngữ, tiêubiểu như “Công văn phải dùng bằng chữ Quốc ngữ”, “Quốc ngữ cổ”, “Khảo vềchữ Quốc ngữ”, “Quốc ngữ quốc văn”, “Phan Châu Trinh đối với chữ Quốc ngữ”hay “Sự tiến hoá của tiếng An Nam”, “Tiếng An Nam có cần phải thống nhất

4.2 Đ i v i n n t ng tri th c khoa h c ố ớ ề ả ứ ọ

Về đường văn tự, tạp chí ấy đã sáp nhập vào tiếng ta nhiều danh từ triết học,khoa học mới mượn từ chữ Nho;luyện cho tiếng ta có thể diễn dịch được các lýthuyết, các ý tưởng về triết học, khoa học mới

Về đường học vấn, tạp chí ấy đã phổ thông những điều yếu lược của họcthuật Âu Tây; diễn đạt những điều đại cương trong các học thuyết cũ của Á Đông(Nho học, Phật học, v.v…) và bảo tồn những điều cốt yếu trong văn hóa cũ củanước ta (văn chương, phong tục, lễ nghi)”

Tờ báo đã góp phần rất đắc lực vào việc phát triển nền văn học nước nhà

“Nam Phong tạp chí đúng là một dạng báo chuyên biệt Nó vừa phổ cập, nhưng lạivừa nâng cao Nó có thể là một cửa ngõ để cung cấp những kiến thức cơ bản vềkhoa học xã hội và nhân văn, mà vẫn mang tính cập nhật.” (trích Hồi ký “Thépmới” của cố Tổng bí thư Trường Chinh)

Nam phong đã phát triển thể du ký lên tầm mức cao Đọc Nam phong người

ta có thể gặp ít nhất hơn chục thiên du ký có giá trị của Phạm Quỳnh, Nguyễn HữuTiến, Nguyễn Trọng Thuật, Nguyễn Đôn Phục, Đông Hồ, Mộng Tuyết, Tùng lâm

Lê Cương Phụng và Nguyễn Bá Trác Nam phong cổ vũ cho việc sáng tác tiểu

thuyết qua ngòi bút của Phạm Duy Tốn và Nguyễn Bá Học Quả dưa đỏ, truyện dài

đầu tiên bằng quốc ngữ đã được giới thiệu tới độc giả Nam phong trong mười kỳ

17