Tuần 32. Các thao tác nghị luận

Tuần 32. Các thao tác nghị luận tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh...

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ ĐẾN DỰ GIỜ THAO GIẢNG

LỚP 10A13

CÁC THAO TÁC NGHỊ LUẬNTIẾT 94:

NguyÔn ThÞ Ch©m – Tr êng Chuyªn H¹

II – MỘT SỐ THAO TÁC NGHỊ LUẬN CỤ THỂ

1 Ôn lại các thao tác phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp.

2 Thao tác so sánh

III – LUYỆN TẬP

NguyÔn ThÞ Ch©m – Tr êng Chuyªn H¹

- Chỉ việc thực hiện những động tác theo trình tự và yêu cầu kĩ thuật nhất định.

- Chỉ việc thực hiện những động tác theo trình tự và yêu cầu kĩ thuật nhất định.

VD: Thao tác khởi động máy tính, thao tác nấu ăn….

Thế nào là thao

tác?

NguyÔn ThÞ Ch©m – Tr êng Chuyªn H¹

Long – 2008

I Kh¸i niÖm THAO TÁC NGHỊ LUẬN:

2 Thao tác nghị luận:

- Là một thao tác sử dụng khi viết văn nghị luận

- Là hoạt động của tư duy nhằm thuyết phục người đọc, người nghe theo ý kiến của mình

Thế nào là thao tác nghị luận?

Chia tách vấn đề cần bàn luận ra thành các

bộ phận, các mặt để có thể xem xét một cách cặn kẽ và kỹ càng

Từ những cái riêng suy ra cái chung, từ những

sự vật cá biệt suy ra nguyên lí phổ biến

Từ tiền đề chung có tính phổ biến suy ra những kết luận về những sự vật, hiện t ợng riêng

trụ́ng?

II Mệ̃T Sễ́ THAO TÁC NGHỊ LUẬN CỤ THấ

Ví dụ b1: Tựa Trích diễm thi tập (Hoàng Đức Lư

Thơ văn khụng lưu truyền được hết

cho đời sau vỡ nhiều lớ do:

Người cú học thỡ khụng cú thời gian hoặc khụng để ý đến

Người yờu thớch thơ văn thỡ tài lực kộm cỏi, thiếu kiờn trỡ

Chớnh sỏch in ấn

ban hành

bị hạn chế bởi lệnh vua

1 Ôn lại các thao tác:

phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp

a Điền từ đúng vào bảng hệ thống khái niệm:Trong vớ dụ này, Thõn Nhõn

Trung sử dụng thao tỏc nào? Dṍu hiợ̀u nhận biết?

Thao tác phõn tích

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh

thì thế n ước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế n ước

yếu, rồi xuống thấp Vì vậy các đấng thánh đế minh v ương

chẳng ai không lấy việc bồi d ưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ,

vun trồng nguyên khí làm việc đầu tiên.

(Thân Nhân Trung Bài kí đề danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất, niên hiệu Đại Bảo thứ ba )

Câu 1: Phõn tích mụ́i quan hợ̀ hiờ̀n tài đụ́i với đṍt nước

(Phõn chia nguyờn khí thành 2 mặt (thịnh /suy) để làm rừ ý vế đầu (hiền tài là nguyờn khớ của quốc gia)

Thao tác phõn tích

Thao tác diờ̃n dịch

Câu 2: Từ cõu 1 đến cõu 2: Từ tiền đề chung (hiền tài là nguyờn khớ

của quốc gia) để suy ra kết luận (phải coi trọng việc bồi đắp nguyờn khớ, gõy

NguyÔn ThÞ Ch©m – Tr êng Chuyªn H¹

vÒ sù vËt, hiÖn t

ưîng riêng

Phân chia nhỏ vấn đề để

xem xét Từ tiền đề chung suy ra kết luận riêng

“Ta thường nghe: Kỉ Tín đem mình chờ́t thay, cứu thoát cho

Cao đờ́; Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiờu

Vương; Dự Nhượng nuụ́t than đờ̉ báo thù cho chủ; Thõn

Khoái chặt tay cứu nạn cho nước; Kính Đức, mụ̣t chàng

tuụ̉i trẻ, thõn phò Thái Tụng thoát khỏi vòng võy Thờ́ Sung;

Cảo Khanh, mụ̣t bờ̀ tụi xa, miợ̀ng mắng Lụ̣c Sơn, khụng

theo mưu kờ́ nghịch tặc Từ xưa các bọ̃c trung thõ̀n vì nước,

đời nào khụng co?”

(Hịch tướng sĩ, Trõ̀n Quốc Tuṍn)

Trong trường hợp này, Trần Quụ́c Tuṍn sử dụng

thao tỏc nào?

c Vớ dụ c1: Đoạn trớch trong “Hịch tướng sĩ” -

Từ nhiều dẫn chứng cụ thể khác nhau, tác giả

suy ra nguyên lí chung phổ biến: đời nào cũng có các bậc trung thần nghĩa sĩ

 Kết luận đáng tin cậy, đầy sức mạnh thuyết phục

vì đư ợc quy nạp, rút ra từ nhiều thực tế khác nhau.

Thao tác quy nạp

Ví dụ C2: Trong lời “Tựa trích diễm thi tập”:

Sau khi nêu 4 lí do hạn chế, tác giả rút ra kết luận là

“Các bản thảo thơ văn cũ mỏng manh kia còn giữ mãi thế

nào được mà không rách nát tan tành? ”.

 Thao t¸c kÕt hîp 4 lÝ do trªn thµnh 1 kÕt luËn chung

 C¨n cø v÷ng ch¾c, khoa häc, kh«ng thÓ b¸c bá

Thao t¸c tæng hîp

NguyÔn ThÞ Ch©m – Tr êng Chuyªn H¹

Ph©n biÖt

Kết hợp các ý bộ phận

thành ý chung, khái

quát

Từ vấn đề riêng suy ra

kết luận chung

Nguyễn Thị Châm – Tr ờng Chuyên Hạ

Long – 2008

d Phân tích các nhận định:

 Đúng, víi điều kiện:

o Tiền đề diễn dịch phải đúng, chân thực

o Cách suy luận phải đúng, chính xác, hợp lí.

 Kết luận sẽ đúng, tất yếu, không thể bác

bỏ, không cần chứng minh.

 Đúng, khi các dẫn chứng đã có cần và đủ (phong phú, toàn diện, tiêu biểu)

 Chưa đúng khi các dẫn chứng quy nạp còn thiếu, phiến diện  kết luận ch ưa đủ sức khái quát, thuyết phục.

 Đúng, vì sau phân tích cần tổng hợp thì quá trình phân tích míi thực sự hoàn

thành, vững chắc.

Những nhận định nờu trong mục (d) SGK cú đỳng khụng? Vỡ sao?

“Ngay từ khổ thơ đầu trong bài thơ Sang thu, Hữu Thỉnh đã

mang đến cho người đọc những “tín hiệu” riêng của mùa thu

Không phải những rừng phong sắc đỏ, giậu cúc vàng, lá ngô

đồng rơi hay ao sen tàn lạnh…như trong thơ cổ Cũng không

phải là màu trời xanh ngắt hay làn nước biếc như trong thơ thu

Nguyễn Khuyến…Tín hiệu mùa thu này là làn hương ổi “phả vào trong gió se” Phải có “gió se” mới có hương nồng đậm thế Làn

gió heo may trong mát với thoáng chớm lạnh đầu mùa thu như biết thanh lọc, chắt chiu để có được mùi hương ấy Gió đưa làn hương đi khắp nẻo, như để thông báo với đất trời, với hồn người một tin vui: mùa thu đang tới! Chỉ bằng vài nét vẽ, nhà thơ đã nắm bắt, tái hiện được vẻ đẹp mơ hô,,̀ tinh tế của khoảnh khắc giao mùa”

Thao t¸c tæng - phân

- hîp

2 Thao t¸c So sánh

II MỘT SỐ THAO TÁC NGHỊ LUẬN CỤ THÊ

I KHÁI NIỆM THAO TÁC VÀ THAO TÁC NGHỊ LUẬN:

1 ¤n l¹i c¸c thao t¸c: ph©n tÝch, tæng hîp, diÔn dÞch, quy n¹p

a Phân tích ví dụ :

VD(a): Đoạn trích trong bài “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” (SGK).

Tuy khác nhau ở (B)…nhưng đều giống nhau ở (A) …

-> Tác giả dùng thao tác so sánh nhấn mạnh sự giống nhau

VD(b): Đoạn trích trong “Đại Việt sử kí ” (SGK).

So sánh giữa Lê Đại Hành và Lý Thái Tổ ai hơn?

-> Tác giả dùng so sánh để nhấn mạnh sự khác nhau, sự hơn kém.

b Nhận xét:

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dùng thao tác nào để có thể nhận rõ sự khác nhau và giống nhau?

+ Phân tích ngữ

liệu:

C Thảo luận:

 Đúng: nếu không có tối thiểu mối liên quan về

một phư ơng diện nào đó thì không có cơ sở

để so sánh.

 Không chính xác: vì đã hoàn toàn tư ơng đồng

hay tương phản thì không phải so sánh nữa.

Bài tập 1.

c) Cách dùng những thao tác nghị luận đó hay ở chổ nào ?

III LUYỆN TẬP:

Thông qua đoạn trích tác giả muốn chứng minh điều gi?

a) Tác giả muốn chứng minh cho luận điểm :

“Thơ Nôm Nguyễn Trãi đã tiếp thụ nhiều thành tựu của văn hóa dân gian, văn học dân gian”

Cách dùng những thao tác nghị luận đó hay ở chỗ nào?

Tác giả sử dụng những thao tác nghị

luận nào?

b) Tác giả sử dụng những thao tác nghị luận nào ?

- Thao tác phân tích và quy nạp.

- Tác giả đã phân chia luận điểm chung thành những bộ phận nhỏ.

- Câu cuối cùng tác giả sử dụng thao tác quy nạp: “Văn nghệ có thể và

phải nâng con người lên một tầm vóc cao đẹp hơn”

CHÍNH XÁC HÓA

MỤC ĐÍCH: ĐÁNH GIÁ, NHẬN XÉT VẤN ĐÊ

TỔNG - PHÂN - HỢP

CÁC THAO TÁC NGHỊ LUẬN

2 Bài tập vận dụng

- Phân tích: Học tập giúp con người thông hiểu về những

sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và trong xã hội.

- So sánh: Quá trình học tập của con người giống như quá trình tích mật của lòai ong, càng chăm chỉ thành quả sẽ càng nhiều.

- Diễn dịch: Sự bổ ích của tri thức qua học tập,…trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân,…

- Quy nạp: Nhờ học tập con người sẽ ngày một hòan thiện, hiểu biết nhiều hơn Nếu không học tập, nhân loại sẽ thiếu sự hiểu biết và sẽ không có sự phát triển và sự tiến

bộ của loài người.

Hãy viết một đoạn văn nghị luận về mục đích học tập.

Luận điểm:

Học tập sẽ mang lại tri thức bổ ích cho con người.

Thao tác Phân tích Diễn dịch Quy nạp Tổng hợp So sánh

của một sự vật hay hiện tượng

Từ

nguyên lý chung phổ biến suy ra những sự vật, hiện tượng cá

biệt, cái riêng

Từ nhiều sự vật, sự việc, hiện

tượng riêng, cá

biệt suy

ra nguyên lý chung, phổ biến

Kết hợp các phần, các mặt, các nhân tố của một sự

vật hay hiện tượng

Đối chiếu giữa các sự vật dựa trên những căn cứ nhất định

CỦNG CỐ :

DẶN DÒ : LUYỆN TẬP trang 140- 141

NguyÔn ThÞ Ch©m – Tr êng Chuyªn H¹

Long – 2008

DẶN DÒ : LUYỆN TẬP ( trang 140- 141)

Các thao tác nghị luận