Tuần 17. Ai đã đặt tên cho dòng sông?

- Là một trong những nhà văn chuyên viết bút kí, được đánh giá là “một trong những nhà văn viết kí hay nhất nước ta” Nguyên Ngọc - Nét đặc sắc trong sáng tác: kết hợp giữa chất trí tuệ v

I GIỚI THIỆU CHUNG

1.Tác giả:

- Sinh năm 1937

- Quê ở Triệu Phong - Quảng Trị, từng học tại Huế

- Có vốn hiểu biết trên nhiều lĩnh vực, nhất

là lịch sử, địa lí, văn hóa Huế

- Là một trong những nhà văn chuyên viết bút kí, được đánh giá là “một trong những nhà văn viết kí hay nhất nước ta” (Nguyên Ngọc)

- Nét đặc sắc trong sáng tác: kết hợp giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều, hành văn hướng nội, súc tích, tài hoa

- Các tác phẩm tiêu biểu:

+ Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn lâu (1971)

+ Rất nhiều ánh lửa (1979, giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 1980)

+ Ai đã đặt tên cho dòng sông? (1981)

+ Bản di chúc của cỏ lau (truyện ký, 1984)

+ Hoa trái quanh tôi (1995)…

Phần 1: Từ đầu tới quê hương xứ sở: Hành trình của sông Hương

và vẻ đẹp tự nhiên đầy mê hoặc của nó

+ Chặng 1: Từ đầu tới Chân núi Kim Phụng: Sông Hương ở thượng nguồn

+ Chặng 2: Tiếp theo tới bát ngát tiếng gà: Sông Hương ở

ngoại vi thành phố Huế

+ Chặng 3: Còn lại: Sông Hương giữa lòng thành phố Huế

Phần 2: Tiếp theo đến hết: Dòng sông của lịch sử và thi ca

Dãy Trường Sơn

Ngã ba Tuần Điện Hòn Chén

Nguyệt Biều,

Lương Quán

Chùa Thiên Mụ

Cồn Hến Bao Vinh

Vĩ Dạ

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:

1 Vẻ đẹp thiên nhiên:

a Ở thượng nguồn:

nó đã là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn

cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng

a Trên thượng nguồn sông Hương

* Ra khỏi rừng già:

- Rừng già đã “chế ngự sức mạnh bản năng” nên sông Hương “dịu dàng và trí tuệ”;

- Là “người mẹ phù sa ”của vùng văn hoá đế đô;

- “Đóng kín tâm hồn sâu thẳm” ở cửa rừng;

 Vẻ đẹp bí ẩn, sâu thẳm của dòng sông

=>Bằng sự quan sát tinh tế, trí tưởng phong phú; với nghệ thuật so sánh, nhân hoá tài hoa, táo bạo, nhà văn đã phát hiện, khắc hoạ vẻ đẹp trẻ trung, hoang dại đầy cá tính của sông Hương gợi liên tưởng kì thú và xúc cảm mãnh liệt trong lòng người đọc

b Ở ngoại vi thành phố Huế:

* Từ Tuần đến chùa Thiên Mụ:

Sông Hương giống như “người con gái đẹp nằm ngủ

mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại”

-> Sự liên tưởng tinh tế và lãng mạn

Hoa đỗ quyên

Ngã ba Tuần

…Người ta luôn luôn nhìn thấy dòng sông mềm như một tấm lụa

Sớm xanh

Trưa vàng

Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang

nhiều màu sắc trên nền trời tây - nam thành phố, “ sớm xanh , trưa vàng, chiều tím” …

Chiều tím

Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lý, như cổ thi, kéo dài mãi đến lúc mặt nước phẳng lặng của nó gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ…

Chùa Thiên Mụ Kim Long

sông Hương vui tươi hẳn lên

giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long, …

kéo m ột nét

thẳn g thự

c yên tâm

như một tiếng “vâng”

không nói ra của tình yêu

Cồn Hến

sông Hương khi đi qua thành phố đã trôi đi chậm, thật chậm, cơ hồ chỉ còn

là một mặt hồ yên tĩnh

Đấy là điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế

Cồn Hến

Thành phố Huế

Bao Vinh

Nỗi vương vấn,

cả chút lẳng lơ kín đáo

trong tình yêu

và man dại

Gợi cảm, tình tứ, đắm say

Lưu luyến, vấn vương, chung tình

TÀI : kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức sâu rộng về triết học, văn hoá, lịch sử, địa lí, tất cả được phô diễn trong lối hành văn hướng nội súc tích, mê đắm và tài hoa.

niềm tự hào tha thiết,

sâu lắng của tác giả

dành cho dòng sông

quê hương, cho xứ

Huế thân yêu

2 Dòng sông lịch sử - văn hóa

a Dòng sông anh hùng

+ Thời vua Hùng:

Dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước

+ Thời phong kiến:

Dòng Linh giang bảo vệ biên giới thế kỷ XV

Vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh

hùng Nguyễn Huệ

Bi tráng với máu của những cuộc khởi nghĩa thế kỉ XIX.

+ Sau cách mạng:

chứng kiến những đau thương anh dũng của dân tộc

trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ

=> Sông Hương là bản hùng ca, là dòng sông sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc.

Khi nghe lời gọi, nó tự hiến

mình làm 1 chiến công

Khi cuộc sống bình thường, sông Hương là cô gái dịu dàng

- Thay màu bất ngờ trong cái nhìn tinh tế của Tản Đà;

- Hùng tráng như “kiếm dựng trời xanh” trong thơ Cao Bá Quát

- Nỗi quan hoài cổ trong thơ Bà huyện Thanh Quan;

- Sức mạnh phục sinh tâm hồn trong thơ Tố Hữu;

=> Sông Hương là nguồn cảm hứng bất tận của thi ca

b.Dòng sông thi ca

 Toàn bộ nền âm nhạc Huế sinh thành trên dòng sông này.

 Gợi cảm hứng cho Nguyễn

Du viết nên khúc nhạc của nàng Kiều

c Dòng sông âm nhạc

III TỔNG KẾT:

1/ Nghệ thuật:

- Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế, tài hoa;

- Ngôn từ phong phú, gợi hình, gợi cảm; câu văn giàu nhạc điệu, uyển chuyển;

- So sánh, nhân hóa độc đáo, liên tưởng bất ngờ, thú vị;

- Kết hợp nhuần nhuyễn bút pháp kể và tả

2/ Ý nghĩa văn bản:

- Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc và độc

đáo về sông Hương;

- Ca ngợi một dòng sông thơ mộng, trữ tình gắn liền với mảnh đất và tâm hồn con người Huế;

- Tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà văn đối với dòng sông quê hương, với cố đô