Tuần 30. Nhìn về vốn văn hoá dân tộc

Khái niệm vốn văn hóa: Lời giải thích về khái niệm “vốn văn hóa dân tộc” : + Văn hóa : Là “tổng thể nói chung những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra tron

1.Kiến thức:

Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truyền thống Việt Nam.

1 Tác giả: - Sinh trưởng trong một gia đình nhà Nho

- Là chuyên gia nghiên cứu triết học, lịch sử tư

tưởng và văn học VN trung - cận đại

Trần Đình Hượu

1926- 1995

- Ông đã có nhiều công trình nghiên cứu như:

• Văn học VN giai đoạn giao thời 1900 – 1930

(1988)

• Nho giáo và văn học VN trung cận đại (1995)

• Đến hiện đại từ truyền thống ( 1996 )

• Các bài giảng về tư tưởng phương Đông

(2001)…

- Được phong PGS-TS ( N1981), được tặng giải thưởng Nhà nước về khoa học & công nghệ năm 2000.

2 Văn bản:

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

2 Văn bản:

- Xuất xứ:

Phần II, bài tiểu luận “Về vấn đề tìm đặc sắc văn hoá dân

tộc” – in trong cuốn “Đến hiện đại từ truyền thống”(1996) -> Công trình được tặng giải thưởng Nhà nước

- Thể loại:

- Bố cục:

+ Đặt vấn đề: Từ đầu -> gần gũi với nó.

+ Triển khai v/đề: tiếp theo -> …bình ổn”

+ Kết thúc vấn đề: còn lại.

Nghị luận xã hội

NHÌN VỀ VỐN VĂN HÓA DÂN TỘC

1 Giới thiệu: một số

nhận xét về vài ba mặt

của vốn văn hóa dân tộc

2 Nhận định khái quát

về nền văn hóa VN

3 Trình bày đặc điểm của vốn văn hóa VN

1 Nêu vấn đề

2 Đánh giá chung về nền văn hóa VN trong mối tương quan với các dân tộc trên thế giới

3 Trình bày những nét đặc thù của vốn văn hóa VN

Giải thích nội dung ý nghĩa từng phần:

Khái niệm vốn văn hóa:

Lời giải thích về khái niệm “vốn văn hóa dân tộc” :

+ Văn hóa :

Là “tổng thể nói chung những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử” ( Từ điển Tiếng Việt – Hoàng Phê)

+ Vốn văn hóa dân tộc :

Là những giá trị văn hóa của riêng dân tộc, bao gồm cả cái tự có và tích lũy được

Khái niệm vốn văn hóa:

Lời giải thích về khái niệm “vốn văn hóa dân tộc” :

+ Văn hóa : Là “tổng thể nói chung những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra

trong quá trình lịch sử”( Từ điển TV– Hoàng Phê) + Vốn văn hóa dân tộc : Là những giá trị văn hóa của riêng dân tộc, bao gồm cả cái tự có và tích lũy được

+ không phải cái hình thành

+ là cái ổn định dần + không phải cái đặc sắc văn hóa dân tộc nhưng chắc có liên quan gần gũi…

=> Đặt vấn đề trực tiếp, ngắn gọn, lập luận lôgic, chặt chẽ

2 Triển khai vấn đề :

-> Bản chất vh: Động

không tĩnh

- Điểm qua 1 số dẫn chứng trong sự đối sánh với các dân tộc khác :

Nguyên nhân:+ Khuynh h ớng sở thích.

+ Hạn chế của trình độ sản xuất, đời sống xã hội.

Tụn giỏo,

triết học

Rất phỏt triển ( Ấn Độ, Hi Lạp) Khụng phỏt triển

Khụng phỏt triển

Khụng phỏt triển thành truyền

thống Khụng cú đỉnh cao

Khụng cú những thành tựu nổi

bật

Rất phong phỳ ( Hi Lạp) Phỏt triển cao ( Trung Quốc ) Đạt đỉnh cao ( Ai Cập )

Phỏt triển sớm, đạt nhiều

thành tựu nổi bật ( Trung Quốc )

a Cái nhìn có tính khái quát về toàn bộ nền văn hóa dân tộc

- Nhận định: “Giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào

là nền văn hóa của ta đồ sộ , có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những đặc sắc nổi bật ”

- Cách trình bầy:

- Điểm qua 1 số dẫn chứng trong sự đối sánh với các dân tộc khác :

C minh

+ Kho tàng thần thoại không phong phú + Tôn giáo triết học đều không phát triển + Không có ngành KH, kỹ thuật nào phát triển có truyền thống + Rất yêu chuộng thơ ca nh ng các nhà thơ không nghĩ sự nghiệp của mình là ở thơ ca

a Cái nhìn có tính khái quát về toàn bộ nền văn hóa dân tộc

- Nhận định: “Giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào

là nền văn hóa của ta đồ sộ , có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những đặc sắc nổi bật ”

- Cách trình bầy : + Theo lối diễn dịch

( đánh giá khái quát văn hóa dân tộc trong sự tương quan với các dân tộc trên thế giới về các mặt tầm cỡ, đặc sắc nổi bật, cống hiến cho nhân loại )

+ Lập luận chặt chẽ,lôgic + Lí lẽ, dẫn chứng xác đáng + Lời lẽ khéo léo, tế nhị

- Thái độ người viết:

- Điểm qua 1 số dẫn chứng trong sự đối sánh với các dân tộc khác :

Tại sao tác giả khẳng định ta không thể tự hào là nền văn hóa của ta đồ sộ…Phải chăng tác giả

đã mất đi niềm tự hào dân tộc?

không thể tự hào là nền văn hóa của ta đồ sộ…Phải chăng tác giả

đã mất đi niềm tự hào dân tộc?

a Nhìn nhận chung về vốn văn hóa của dân tộc

- Nhận định: “Giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào

là nền văn hóa của ta đồ sộ…nổi bật ”

- Cách trình bầy : + Theo lối diễn dịch + Lập luận chặt chẽ,lôgic + Lí lẽ, dẫn chứng xác đáng

+ Lời lẽ khéo léo, tế nhị

- Thái độ người viết:

Tôn trọng hiện thực, trân trọng những gì thực có -> là cái nhìn cầu thị giúp ta dễ tìm được tiếng nói chung trước bạn

bè …

- Điểm qua 1 số dẫn chứng trong sự đối sánh với các dân tộc khác :

* Đời sống tâm linh ( tôn giáo )

* Cuộc sống đời thường

* Đời sống tâm linh ( tôn giáo )

* Cuộc sống đời thường :

-> Người Việt không cuồng tín, ít tinh thàn tôn giáo

Coi trọng hiện thế hơn thế giới bên kia

Không bám lấy hiện thế, không quá sợ hãi cái chết

-> Tinh thần của tôn giáo VN: Linh hoạt, hướng về cái thiết thực, gần gũi, gắn bó với đời sống thực tế

- Tiếp nhận và dung hòa các tôn giáo:

Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo

* Đời sống tâm linh ( tôn giáo )

* Cuộc sống đời thường :

- ý thøc vµ t©m lÝ cña ng êi ViÖt Nam:

- ThÞ hiÕu thÈm mÜ:

- Giao tiÕp øng xö:

- Sinh ho¹t:

* Cuộc sống đời thường :

- ý thức và tâm lí của ng ời Việt Nam:

+ Không chuộng của cải > < chuộng sự yên ổn, thanh

nhàn,đông con nhiều cháu

+ Chuộng hiền lành, tình nghĩa > <

Không chuộng trí,

dũng, không th ợng võ.

+ Chuộng Thần, Bụt > < không chuộng Tiên

+ Không ca tụng trí tuệ > < ca tụng sự khôn khéo.

+ Với cái mới

Không dễ hoà hợp

Không cự tuyệt

đến cùng.

mềm dẻo

- Thị hiếu thẩm mĩ:

* Cuộc sống đời thường :

- ý thức và tâm lí của ng ời Việt Nam:

- Thị hiếu thẩm mĩ:

+ Chuộng cái xinh, khéo, quy mô phải vừa

>< Không chuộng cái tráng lệ, huy hoàng

+ Màu sắc chuộng thanh nhã, dịu dàng >< ghét sặc sỡ

+ Coi trọng Thế, sự kín đáo , hòa đồng

>< hơn Lực , hơn sự phô tr ơng,rạch ròi trắng đen

* Cuộc sống đời thường :

- ý thøc vµ t©m lÝ cña ng êi ViÖt Nam:

* Đời sống tâm linh ( tôn giáo )

* Cuộc sống đời thường :

-> Tất cả đều h ớng vào cái đẹp dịu dàng, thanh lịch, duyên dáng

và có quy mô vừa phải

* Đời sống tõm linh ( tụn giỏo )

-> Tinh thần của tụn giỏo VN: Linh hoạt, hướng về cỏi thiết thực, gần gũi, gắn bú với đời sống thực tế

* Cuộc sống đời thường :

-> Tất cả đều h ớng vào cái đẹp dịu dàng, thanh lịch, duyên dáng

và có quy mô vừa phải

* Đời sống tõm linh ( tụn giỏo )

-> Tinh thần của tụn giỏo VN: Linh hoạt, hướng về cỏi thiết thực, gần gũi, gắn bú với đời sống thực tế

=> Tinh thần chung của văn hoá Việt Nam

là thiết thực, linh hoạt, dung hoà.

+ Ưu điểm: Thiết thực

Linh hoạt

Dung hoà

gắn bó với đời sống cộng

đồng

khả năng tiếp biến các giá trị văn hoá bên ngoài tạo sự hài hoà, bình ổn trong đời sống văn hoá.

+ Nh ợc điểm:

Thiếu sự sáng tạo lớn, không đạt đến giá trị phi phàm,

không có những đặc sắc nổi bật.

* Đời sống tõm linh ( tụn giỏo )

* Cuộc sống đời thường :

Nhận xột gỡ về trỡnh tự trỡnh bầy luận điểm & cỏch lập luận ở

đõy ?

bầy luận điểm & cỏch lập luận ở

đõy ?

 Tinh thần tôn giáo – ít

 Ý thức cá nhân và sở hữu – không cao

 Quan niệm của cải vật chất - tạm thời

 Mong ước - không cao xa

 Trí dũng – không chuộng

 Luôn chống ngoại xâm – không thượng võ

 Đối với trí tuệ - không ca tụng

 Đối với cái khác – không dễ hòa hợp

 Đối với cái hợp - chần chừ, dè dặt

 Đối với tráng lệ, huy hoàng – không háo hức

 Đối với huyền ảo, kỳ vĩ – không say mê

 Đối với màu sắc – ghét sặc sỡ

 Đối với áo quần, trang sức, món ăn – không chuộng cầu

thức lâu đời về sự nhỏyếu, về thực tế nhiều khókhăn bất trắc

Luận điểm 2: “Tất cả đều hướng vào cái đẹp dịu dàng, thanh lịch, duyên dáng và có quy

mô vừa phải”

Tính không rõ nét

trong các khía cạnh đời sống

Nét đặc thù trong các phương diện

tiêu biểu của đời sống

Lối sống + quan niệm sống => nền văn hóa

Tinh thần chung:

Thiết thực Linh hoạt Dung hòa

=> Tinh thần chung của văn hoá Việt Nam

là thiết thực, linh hoạt, dung hoà.

+ Ưu điểm: Thiết thực

Linh hoạt

Dung hoà

gắn bó với đời sống cộng

đồng

khả năng tiếp biến các giá trị văn hoá bên ngoài tạo sự hài hoà, bình ổn trong đời sống văn hoá.

+ Nh ợc điểm: Thiếu sự sáng tạo lớn, không đạt đến giá trị

phi phàm, không có những đặc sắc nổi bật.

* Đời sống tõm linh ( tụn giỏo )

* Cuộc sống đời thường :

=> Cỏch trỡnh bầy luận điểm:

+ Theo cỏch quy nạp

+ Luận cứ toàn diện, đặt trong phộp liệt kờ, trong mối tương quan so sỏnh

+ Cõu & ý văn trựng điệp

=> Tinh thÇn chung cña v¨n ho¸ ViÖt Nam

lµ thiÕt thùc, linh ho¹t, dung hoµ.

* Đời sống tâm linh ( tôn giáo )

* Cuộc sống đời thường :

=> Cách trình bầy luận điểm:

+ Theo cách quy nạp + Luận cứ toàn diện, đặt trong phép liệt kê, trong mối tương quan so sánh + Câu & ý văn trùng điệp

Thái độ, cảm xúc người nghiên cứu: Chân thành, khách quan, khoa học, biện chứng

- Là luận điểm thể hiện tập trung nhất tư tưởng chủ đề đoạn trích

- Nội dung ở phần 2 có ý nghĩa là tiền đề cho phần 3, là sự xác định điểm đứng trong mối tương quan với văn hóa các dân tộc trên thế giới => có đủ tỉnh táo và sáng suốt để

nhận biết cái mình có Mà chủ đề của bài viết này xét cho cùng là chỉ ra cái có - vốn văn hóa dân tộc trong thời đại hội nhập, xu thế toàn cầu hóa mà bản sắc văn hóa được

đặt ra như một nhu cầu tất yếu bức thiết

* Ng ời Việt Nam sống có văn hoá, có nền

văn hoá riêng những giá trị văn hoá đó

đã lắng đọng, đã ổn định.

* Con đ ờng hình thành bản sắc văn hoá

dân tộc:

bản sắc văn hoá dân tộc

Giá trị văn hoá dân tộc Việt Nam

Dung hoà

* Ng ời Việt Nam sống có văn hoá, có nền

văn hoá riêng những giá trị văn hoá đó

đã lắng đọng, đã ổn định.

* Con đ ờng hình thành bản sắc văn hoá

dân tộc: do nội lực

do khả năng chiếm lĩnh, đồng hoá

III Tổng kết :

1 Nội dung: Chỉ ra những nét đặc thù của văn hoá

phục của bài viết

mục đích: định h ớng nhận thức và hành động chuẩn bị cho việc b ớc vào quá trình hội nhập.

III Tổng kết :

- Trong thời đại ngày nay, việc tìm hiểu bản sắc văn hoá dân tộc trở thành một nhu cầu tự nhiên

-Tìm hiểu bản sắc văn hoá dân tộc rất có ý nghĩa

đối với việc xây dựng một chiến l ợc phát triển mới

cho đất n ớc.

- Tìm hiểu bản sắc văn hoá dân tộc gắn liền với

việc quảng bá cái hay cái đẹp của dân tộc, thúc đẩy

sự giao l u lành mạnh, nhắm xây dựng một thế giới

hoà bình, ổn định và phát triển

Trong bối cảnh thời đại ngày nay, việc tìm hiểu bản sắc văn hoá dân tộc có những ý nghĩa thiết thực gì?

Đi chùa lễ tết ngày xuân

Du xuân

Pháo hoa ngày

tết

của dân tộc Việt Nam

 Hệ thống lập luận của đoạn trích có tính khoa học, chặt chẽ sắc sảo thể hiện mong muốn tình cảm chân thành nên

có sức thuyết phục cao

 Tìm hiểu văn hóa VN, tác giả đặt nó trong chiều dài lịch

sử phát triển của dân tộc một cách toàn diện, trong chiều rộng ở mối tương quan với các dân tộc trên thế giới, ở

chiều sâu của tư tưởng văn hóa, vì vậy văn bản được coi

là nhật dụng bởi tính thời sự, thiết thực nhưng có giá trị tư tưởng, nhận thức to lớn và lâu dài

Du xuân

Pháo hoa ngày

tết

Ngày tết của dân tộc Việt Nam

Đi chùa lễ tết ngày xuân

Du xuân

Pháo hoa ngày

tết

của dân tộc Việt Nam

thiết thực, linh hoạt, dung hoà này đảm bảo cho sự tồn tại của văn hoá Việt qua những gian nan và bất trắc của lịch sử.

Bản đồ hành trình trở về

của Ulixo

Thành Troy

côn

Xi-Lôtôpha

giơ

p

Aiôl ốt âng

Bản đồ hành trình trở về

của Ulixo

xê

Xiren Ca-ríp

Đảo thần mặt trời