CTH Bai7C SinhThai MTDat

Môi trường đất và côn trùng  a Sinh vật đất cố định geobiont: thường xuyên sống trong đất, côn trùng không cánh nguyên thủy: Bọ đuôi bật Collembola, Mối Isoptera; 5.2.5.. Môi trườ

Trang 1

1

 Đất là môi trường sống của nhiều loài côn trùng

 Có 95% số loài côn trùng có quan hệ với môi trường đất

Côn trùng đất ở vùng ôn đới 2070 – 5790 con/m 2,

 Côn trùng đất rừng mưa nhiệt đới 2870 – 3570 con/m 2

(Phạm Bình Quyền, 2005)

5.2.5 Môi trường đất và côn trùng

 Côn trùng là thành phần quan trọng của sinh vật đất

 Căn cứ vào đặc điểm sinh thái của sinh vật đất có các nhóm như sau:

o a) Sinh vật đất cố định (geobiont):

o b) Sinh vật đất có từng pha ở trong đất (geophyl)

o c) Sinh vật đất tạm thời (geocen)

 a) Sinh vật đất cố định (geobiont): thường xuyên sống trong

đất, côn trùng không cánh nguyên thủy:

Bọ đuôi bật (Collembola),

Mối (Isoptera);

 b) Sinh vật đất có từng pha ở trong đất (geophyl):

 sâu non hoặc trưởng thành cánh cứng,

 trứng châu chấu,

 sâu non và nhộng sâu xám…;

Trang 2

 c) Sinh vật đất tạm thời (geocen) gồm các loài chỉ sống lai

vãng bên trên hoặc trong đất như bọ xít, cánh cứng…

 Căn cứ vào vai trò của sinh vật đất có thể chia thành 2 nhóm:

1 Sinh vật đất hoạt động tích cực, di chuyển nhiều trong đất như mối, bọ hung…;

2 Sinh vật đất kém hoạt động là những loài cư trú trong

đất ở những pha ít hoạt động như pha trứng, nhộng

Thuộc nhóm này có trứng châu chấu,

nhộng sâu đo…

 Dựa vào kích thước sinh vật đất được chia thành các nhóm

như

 vi sinh vật đất,

 sinh vật đất cỡ trung bình,

 sinh vật đất cỡ lớn

 Căn cứ vào quan hệ dinh dưỡng, có nhóm như:

1 Côn trùng đất ăn thực vật,

2 Côn trùng đất ăn vi sinh vật ,

3 Côn trùng đất bắt mồi ăn thịt

Trang 3

3

 Côn trùng đất ăn thực vật:

1 Ăn rễ cây: sâu non bọ hung, bổ củi, ruồi, mối, bọ đuôi bật

2 Ăn hại cây con: Sâu non sâu xám tuổi 3 trở đi

3 Ăn tàn dư thực vật như các loài mối, cánh cứng…

 Côn trùng đất ăn thực vật:

 Bộ phận rễ bị hại có thể làm chết cây

 Loài ăn tàn dư thực vật rất có lợi vì tham gia tích cực vào

chu trình tuần hoàn vật chất

Sâu non bọ hung làm chết cây

 Ăn nấm : Bọ đuôi bật, ve là những loài có ích

Côn trùng bắt mồi ăn thịt:

o Bọ chân chạy,

o Bọ rùa,

o Bọ xít

 Ruồi ký sinh cũng cư trú trong lớp thảm thực vật mặt đất

 Đặc điểm đặc biệt khác môi trường không khí:

 Khí hậu đất thường ổn định hơn, dễ chịu hơn đối với nhiều

loài côn trùng so với khí hậu không khí trên mặt đất

 Nhiệt độ đất, độ ẩm đất phù hợp với nhu cầu sinh thái của

nhiều loài, đặc biệt là đối với những pha mẫn cảm như trứng, nhộng

 Do đó khi cần thiết côn trùng thường di chuyển xuống đất

 Tính chất vật lý, tính chất hóa học cũng như yếu tố do con người tạo ra như biện pháp canh tác, bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật… có ảnh hưởng tới côn trùng thể hiện ở một số mặt như: cấu tạo cơ thể, tập tính dinh dưỡng, di

chuyển, sinh sản, tự vệ, tính chất phân bố và thành phần loài của côn trùng đất

Trang 4

Đặc điểm thích nghi:

• Hình dạng thuôn dẹt (sâu non bổ củi, ruồi),

• Đầu có dạng nhọn (dế dũi),

• Da với mức độ chitin hóa kém (đa số pha ấu trùng…),

• Hình thành các bộ phận móc bám,

• Chân đào bới (dế dũi, bọ hung, ve sầu) hay thoái hóa

những bộ phận không cần thiết

 Tính chất vật lý của đất:

 Thành phần cơ giới, nhiệt độ, độ ẩm của đất

• Đất cát pha là nơi cư trú của nhiều loài: sâu xám,

dế dũi thích đất cát pha tương đối ẩm, bọ hung

thích đất phù sa tơi xốp

• Bọ hung giống Lassiopsis ưa mùn, giống Anomala không ưa mùn (một số )

• Đất thịt nặng, đất sét rất ít thấy hoặc hầu như không có côn trùng cư trú

Tính chất hóa học của đất:

• Sâu non bổ củi (Elateridae) pH 4 – 5,2,

• Bổ củi giả (Tenebrionidae) pH 7 – 8

• Côn trùng là sinh vật chỉ thị cho môi trường đất

• Đa số côn trùng đất có nhu cầu độ ẩm cao  xu thủy

• Côn trùng đất rất mẫn cảm với sự thiếu hụt nước

• Khi thiếu hụt độ ẩm côn trùng đất có xu hướng di chuyển xuống phía dưới: sâu non bổ củi từ lớp đất gần bề mặt xuống sâu 50cm, mối có thể đào hang xuống sâu hàng

mét

Trang 5

5

• Buồng nhộng bằng đất là cách thích nghi có hiệu quả

với sự thiếu hụt nước

• Khi bị khô hạn gia tăng phá hại cây trồng để có thêm

nước, vì vậy mức độ gây hại vào mùa khô hạn tăng lên

• Biện pháp làm ải đất rồi sau đó ngâm nước (đổ ải) là

một trong những biện pháp canh tác diệt sâu hại rất có hiệu quả

• Nhiệt độ đất có quy luật biến đổi ngày đêm và theo mùa rất rõ rệt

• Ban ngày lớp đất mặt có nhiệt độ cao hơn các lớp dưới, ngược lại

ban đêm lớp đất mặt lại lạnh hơn

• Mùa hè hoặc mùa đông nhiệt độ trong đất đều ở mức dễ chịu hơn so

với nhiệt độ không khí

• Côn trùng có di chuyển trong đất theo chiều thẳng đứng

theo quy luật ngày đêm và theo mùa

• Để điều tiết năng lượng trong cơ thể côn trùng đất có sự thích nghi trong cách thức hô hấp, chúng có khả năng lấy

ôxy từ không khí có trong khe hở của đất và ôxy hòa tan trong nước

Trang 6

• Khi đất bị úng ngập côn trùng di chuyển xuống lớp đất

dưới chưa bị ngập nước để lấy ôxy

Do có nhu cầu độ ẩm cao nên côn trùng đất cũng gặp phải

những bất lợi khi chúng rất dễ bị các loài vi sinh vật ký sinh gây bệnh như nấm, vi khuẩn, tuyến trùng… làm cho bị chết

Hoạt động của con người tác động đến môi trường đất:

• cày, cuốc xới,

• phát dọn thực bì,

• xử lý đất bằng thuốc hóa học,

• bón phân, bón vôi,

• nhổ cỏ, đốt hay thu dọn thảm mục…

ảnh hưởng tới chế độ nhiệt, chế độ ẩm, ánh sáng, dinh

dưỡng, kết cấu, tính chất hóa lý của đất, do đó ảnh

hưởng tới côn trùng

Cày bừa hay cuốc xới

• làm cho đất thông thoáng, tơi xốp hơn dẫn tới lượng ôxy trong đất tăng lên

• làm cho độ ẩm đất giảm đi, mặt khác do tác động cơ giới làm sâu hại bị chết của biện pháp canh tác này cũng như xác suất sâu hại bị ăn thịt tăng

• nên số lượng sâu hại trong đất qua đó giảm đi

Trang 7

7

Bón phân, bón vôi làm thay đổi chế độ dinh dưỡng hoặc tính chất

hóa học của đất

Tùy theo loại phân bón vô cơ hay hữu cơ mà độ phong phú và

đa dạng của côn trùng đất bị ảnh hưởng khác nhau

 Phân hữu cơ chưa hoai mục làm gia tăng sâu hại

 Bón phân vô cơ không hợp lý, đặc biệt là bón nhiều đạm, còn

làm tăng sự phá hại của côn trùng có miệng chích hút như rệp…

Thuốc bảo vệ thực vật

• Thuốc trừ sâu,

• thuốc trừ bệnh,

• thuốc trừ cỏ…

Làm giảm đáng kể thành phần loài cũng như mật

độ côn trùng và các sinh vật đất khác

Định dạng
Số trang	7
Dung lượng	1,59 MB