ĐH Công nghiệp Tp.HCM Microeconomics Khoa Thương mại – Du lịch Bài đọc 7 Chapter 4 - Microeconomics Tính bất hợp lý của chi phí chìm Chi phí chìm nên bỏ qua khi ra quyết định Có câu
Trang 1ĐH Công nghiệp Tp.HCM Microeconomics Khoa Thương mại – Du lịch
Bài đọc 7 (Chapter 4 - Microeconomics)
Tính bất hợp lý của chi phí chìm
Chi phí chìm nên bỏ qua khi ra quyết định
Có câu thành ngữ: Đừng khóc khi ly sữa đã đổ Ta có thể hiểu là một khi bạn đã làm đổ
ly sữa, không có cách nào bạn có thể lấy lại được, bởi vậy bạn nên quên nó đi và “thay
đổi từ đó” Câu thành ngữ này có liên quan tới những gì mà các nhà kinh tế học gọi là chi
phí chìm Các chi phí như vậy giống như những con tàu đã chìm dưới đáy đại dương:
Một khi những chi phí này đã phải tiêu tốn, thì không thể lấy lại được
Chúng ta hãy nắm bắt gốc rễ của ý tưởng này, áp dụng chúng đối với người tiêu dùng và
sau đó đối với doanh nghiệp Giả định rằng bạn mua một chiếc vé rất đắt xem một trận
bóng đá sắp tới, nhưng buổi sáng hôm có trận bóng đó, bạn lại bị cảm cúm nặng Bạn cố
lê bước ra ngoài, lạnh người vì nhiệt độ ngoài trời chừng 10 độ C Bạn không muốn đi
xem bóng đá chút nào, nhưng rồi, bạn lại nghĩ mình đã trả một cái giá quá cao để mua
chiếc vé đó Bạn gọi cho một số người bạn để cố bán chiếc vé đó, nhưng cuối cùng thì
không ai quan tâm thích thú với chiếc vé xem bóng đá đó, thậm chí là bạn đã giao giảm
giá vé Bạn kết luận rằng, những ai muốn xem thì đều có vé cả rồi
Bạn có nên đi xem bóng đá? Phân tích kinh tế cho thấy bạn không nên hành động với
mức chi phí biên nào vượt quá lợi ích biên Và trong tình huống này, cái giá mà bạn mua
tấm vé đó là không tương quan với quyết định của mình Cả chi phí biên hoặc chi phí
thêm vào và lợi ích biên hoặc lợi ích cộng thêm đều liên quan tới tương lai Nếu chi phí
biên của việc đi xem bóng đá lớn hơn lợi ích biên, quyết định tốt nhất là quay trở lại
giường Dù cho bạn đã trả $2, $20, thậm chí $200 để mua chiếc vé rồi thì quyết định
cũng vẫn như vậy bởi vì giá cả mà bạn mua không ảnh hưởng tới lợi ích biên của nó
Một khi chiếc vé đã được mua và không thể bán lại, chi phí của nó không liên quan tới
quyết định có đi xem bóng đá hay không Vì “bạn hoàn toàn không muốn đi”, “rõ ràng là
chi phí biên vượt quá lợi ích biên của buổi xem bóng đá”
Thêm một ví dụ hữu ích nữa nữa liên quan đến người tiêu dùng Giả định rằng một gia
đình đang đi nghỉ và dừng lại bên lề đường mua táo Mấy đứa nhỏ quay lại ô tô và gặm
táo, đột nhiên chúng nói “hỏng hết rồi” và không ăn nữa Cả cha mẹ chúng đều thấy rằng
táo hỏng nhưng ông bố vẫn tiếp tục ăn táo, vì, theo như ông nói thì “bố mẹ đã mua với
giá cao” Một trong số đứa con lớn trả lời “Cha, như vậy là không hợp lý” Mặc dù câu
nói không có tính chính thống, nhưng đứa trẻ hoàn toàn đúng Trong khi ra một quyết
định mới, bạn nên bỏ qua tất cả các chi phí mà nó không ảnh hưởng tới quyết định của
bạn Quyết định mua táo sai lầm trước đó (trong hồi tưởng) không nên để tác động hay là
cơ sở để ra quyết định thứ 2 vì tính như vậy thì lợi ích biên sẽ thấp hơn chi phí biên
Bây giờ chúng ta hãy áp dụng khái niệm chi phí chìm cho các hãng/ công ty Một số các
chi phí của hãng không cố định (chi phí định kỳ nhưng không liên quan tới sản phẩm đầu
ra), nhưng là chi phí chìm (không lấy lại được) Chẳng hạn, khoản tiền thuê nhà kho
hàng năm không thể thu hồi được nếu nó đã được thanh toán Quyết định của công ty
Trang 2ĐH Công nghiệp Tp.HCM Microeconomics Khoa Thương mại – Du lịch
liệu có nên chuyển sang một nhà kho khác ở vị trí đem lại lợi nhuận hơn không phụ
thuộc vào số tiền trả cho khoảng thời gian thuê kho còn lại Nếu chuyển nghĩa là lợi
nhuận lớn hơn, và quyết định được liệu nên chuyển hợp đồng thuê 300 ngày, 30 ngày
hay 3 ngày
Hoặc, một ví dụ khác, giả định rằng 1 công ty chi $1 triệu đô la cho hoạt động nghiên
cứu và phát triển để cho ra dòng sản phẩm mới, và sản phẩm này bán không chạy Công
ty có nên tiếp tục sản xuất sản phẩm lỗ như vậy thậm chí khi không có hy vọng thực tế
vào tương lai thành công của sản phẩm? Rõ ràng là, không nên như vậy Khi ra quyết
định này, công ty nhận ra rằng số tiền công ty đã chi cho việc phát triển dòng sản phẩm
mới là không hợp lý; công ty nên dừng sản xuất sản phẩm đó để cắt lỗ Trên thực tế,
nhiều công ty/hãng đã ngừng sản xuất các sản phẩm sau khi tiêu tốn hàng triệu đô la để
nghiên cứu dòng sản phẩm đó Ví dụ điển hình là hãng Coca-Cola đưa ra quyết định
nhanh chóng loại ngay sản phẩm New Coke và quyết định cuối cùng của hãng
McDonald’s là ngừng McLean Burger
Một ví dụ nữa về thế giới thực Trong mấy thập kỷ, Boeing và McDonnell Douglas là đối
thủ lớn của nhau về kinh doanh máy bay thương mại trên thế giới Mỗi hãng chi hàng tỷ
đô la cho hoạt động nghiên cứu phát triển và marketing nhằm đạt được lợi thế cạnh tranh
so với đối thủ của mình Và rồi, vào năm 1996, hai hãng đột nhiên sáp nhập Nhiều nhà
quan sát đặt câu hỏi làm thế nào mà 2 đối thủ khổng lồ của nhau có thể quên đi quá khứ
đã chi những khoản tiền khổng lồ để cạnh tranh nhau nay lại sáp nhập với nhau Nhưng
dựa vào những nỗ lực và chi phí trong quá khứ để ra quyết định sẽ không hợp lý, chúng
là chi phí chìm Mỗi hãng đều có những lý do riêng, nhưng quyết định tương lai khiến
cho cả hai hãng đều cho rằng lợi ích biên của việc sáp nhập sẽ lớn hơn chi phí biên
Nói tóm lại, nếu một chi phí đã được chi ra, và không thể lấy lại một phần hoặc toàn bộ
vì một sự lựa chọn khác nào đó, người tiêu dùng hoặc hãng có lý trí nên bỏ qua chi phí
đó Các chi phí chìm là chi phí bất hợp lý Hoặc, có thể nói, đừng khóc khi ly sữa đã đổ