ngữ văn 9 tiet 123

Kiến thức: Giúp HS: Xác định đợc nghĩa tờng minh và hàm ý trong câu.. Qua câu "Trời ơi, chỉ còn năm phút!", em hiểu anh thanh niên muốn nói điều gì?. Nhng anh không muốn nói thẳng điều

Ngày soạn: 5/3/2009.

Ngày giảng: 6/3/2009 tiết 123

NGHĩA TƯờNG MiNH Và HàM ý

I Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

Giúp HS:

Xác định đợc nghĩa tờng minh và hàm ý trong câu

2 Kỹ năng:

Biết cách sử dụng hàm ý trong giao tiếp hàng ngày và trong viết văn

II Ph ơng tiện dạy học :

Giỏo viờn: Giỏo ỏn

Học sinh: Đọc, trả lời cõu hỏi theo SGK

III Hoạt động dạy học

1. n định tổ chức ổ :

2. Kiểm tra bài cũ : (không)

3. Bài giảng :

Hoạt động 1: Gv giới thiệu bài

Hoạt động 2 Phân biệt nghĩa t ờng minh và

hàm ý

GV: Em hãy đọc đoạn trích SGK (74- 75)

Qua câu "Trời ơi, chỉ còn năm phút!", em hiểu

anh thanh niên muốn nói điều gì? Vì sao anh

không nói thẳng điều đó với họa sĩ và cô gái?

GV: Trong câu thứ hai (ồ! Cô còn quên chiếc

mùi xoa đây này) của anh thanh niên có ý gì

khác không?

HS thảo luận, trả lời

GV: Nội dung truyền đạt ở câu 1 gọi là nghĩa

hàm ẩn

Nội dung truyền đạt ở câu thứ 2 gọi là nghĩa

t-ờng minh

Vậy em hiểu thế nào là nghĩa tờng minh và

hàm ẩn?

GV lu ý cho HS

I Phân biệt nghĩa t ờng minh và hàm ý

1 Ví dụ

(SGK, tr 74- 75)

- Trời ơi, chỉ còn năm phút!

Anh thanh niên muốn nói: anh rất tiếc vì thời gian còn lại quá ít Nhng anh không muốn nói thẳng điều đó, có thể vì ngại ngùng, vì muốn che giấu tình cảm của mình

Câu thứ hai:

- ồ! Cô còn quên chiếc mùi xoa đây này

Câu nói thứ 2 của anh thanh niên không chứa ẩn ý mà thể hiện trực tiếp ý muốn nói về điều đó

2 Ghi nhớ

Nghĩa tờng minh: Là phần thông báo

đợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

Hàm ý: Là phần thông báo tuy không

đ-ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu, nhng có thể suy ra từ những từ ngữ

Hoạt động 3 Luyện tập

GV yêu cầu HS đọc và phân tích yêu cầu bài tập

1

- Câu nào cho thấy họa sĩ cũng cha muốn chia

tay anh thanh niên? Từ ngữ nào giúp em cảm

nhận đợc điều ấy?

GV: Tìm những từ ngữ diễn tả thái độ của cô

gái trong câu cuối đoạn văn Thái độ ấy giúp

em đoán ra điều gì liên quan tới chiếc mùi

xoa?

- GV diễn giải thêm: Cô gái ngợng vì anh thanh

niên thì ít, vì anh thật thà tới mức vụng về, mà

cô ngợng với ông họa sĩ dày dạn kinh nghiệm

kia nhiều hơn đến mức gọi là: "ngợng đỏ chín

mặt" Đây cũng là đặc trng của "ngôn ngữ hình

t-ợng"

GV: Trong bài tập 2, câu của ông hoạ sĩ

("Tuổi già cần nớc chè, ở Lào Cai đi sớm quá")

có hàm ý gì?

HS thảo luận, trả lời

GV: Trong bài tập 3, câu nào của bé Thu có

chứa hàm ý? Hàm ý đó là gì?

HS trả lời

GV tiếp tục hớng dẫn HS làm bài tập 4 theo

cách thức tơng tự

ấy đợc

Lu ý: Hàm ý là nội dung thông báo trong câu nói nhng lại không đợc nói ra bằng những từ ngữ trong câu nên có hai đặc tính:

- Hàm ý có thể giải đoán đợc: Ngời nghe

có năng lực thì có thể đoán ra hàm ý trong lời nói có chứa hàm ý

- Hàm ý có thể chối bỏ đợc: Ngời nói luôn luôn có thể chối bỏ rằng họ không thông báo hàm ý nào đó trong lời nói của mình, tức là ngời nói có thể không chịu trách nhiệm về hàm ý chứa trong lời nói của chính họ (chối bỏ trách nhiệm) Khi giao tiếp phải thận trọng chú ý đến tình huống giao tiếp

II Luyện tập

1 Bài tập 1

a Câu: "Nhà họa sĩ tặc lỡi đứng dậy" cho thấy họa sĩ cũng cha muốn chia tay anh thanh niên Đây là cách dùng "hình

ảnh" để diễn đạt ý của ngôn ngữ nghệ thuật

b Trong câu cuối đoạn văn, những từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái liên quan tới chiếc mùi xoa là:

- Mặt đỏ ửng (ngợng)

- Nhận lại chiếc khăn (không tránh đợc)

- Quay vội đi (quá ngợng)

Qua các hình ảnh này, có thể thấy cô gái

đang bối rối đến vụng về vì ngợng Cô ngợng vì định kín đáo để lại chiếc khăn lại làm kỷ vật cho ngời thanh niên, thế

mà anh lại quá thật thà, tởng cô bỏ quên nên gọi cô để trả lại

2 Bài tập 2

Hàm ý của câu in đậm trong đoạn văn:

"Tuổi già cần nớc chè, ở Lào Cai đi sớm

quá".

Hàm ý: "Ông họa sĩ già cha kịp uống nớc chè đấy"

3 Bài tập 3

Câu chứa hàm ý: "Cơm chín rồi"

Hµm ý: BÐ Thu muèn b¶o «ng S¸u v« ¨n c¬m

IV Cñng cè:

- Gv kh¸i qu¸t l¹i néi dung bµi häc.

- Híng dÉn häc sinh lµm c¸c bµi tËp cßn l¹i

V H íng dÉn häc ë nhµ .

- Lµm bµi luyÖn tËp ë SGK

- So¹n bµi tiÕp theo :