Bảo tàng điêu khắc chăm

Thưa cô cùng các bạn đến với bảo tàng Điêu Khắc Chăm - một bảo tàng độc đáo không chỉ ở thành phố Đà Nẵng hay Việt Nam mà còn cả thế giới – dẫu những ngày mưa hay ngày nắng, buổi sáng ha

Đề tài: Bảo tàng Điêu Khắc Chăm.

Chào mừng cô giáo cùng toàn thể các bạn đến với bảo tàng Điêu Khắc Chăm Lời đầu tiên cho tôi gửi lời chúc tới cô giáo cùng tất

cả các bạn có một chuyến tham quan vui vẻ, bổ ích và đầy ý nghĩa Kính thưa cô cùng các bạn, suốt dải đất miền trung từ Quảng Bình cho tới Ninh Thuận, xưa kia đã có một nền văn minh – văn hóa rực

rỡ của vương quốc Chăm Pa (hay còn gọi là Chăm hay Chàm) Trải qua những thăng trầm và biến cố lịch sử, những miền đất ấy

đã hòa chung vào Đại Việt và nền văn hóa Chăm cùng những di sản kiến trúc điêu khắc đã trở thành một bộ phận cấu thành văn hóa Việt Nam ngày nay

Thưa cô cùng các bạn đến với bảo tàng Điêu Khắc Chăm - một bảo tàng độc đáo không chỉ ở thành phố Đà Nẵng hay Việt Nam

mà còn cả thế giới – dẫu những ngày mưa hay ngày nắng, buổi sáng hay buổi chiều, du khách vẫn sẽ nhận ra một không khí rất riêng mà nơi này, do đặc trưng của mình vẫn luôn giữ được “ sự trầm lặng của những hoài niệm” Đến đây chúng ta mới cảm nhận hết được những giá trị mà nơi này đem lại

Bảo tàng Điêu Khắc Chăm nằm ở địa chỉ Văn Phòng :

* Số 01- đường Trưng Nữ Vương – Đà Nẵng

* Lối vào tham quan : Số 02 – đường 2 tháng 9 – Đà Nẵng

* Lối ra : Số 02 B – đương 2 tháng 9 – Đà nẵng

Được xây dựng năm 1915 và chính thức khánh thành vào đầu năm

1919 Toàn bộ toà nhà và phong cách kiến trúc ban đầu của bảo tàng vẫn còn giữ lại cho đến ngày nay mặc dầu đã trải qua hai lần

mở rộng quan trọng Lần mở rộng thứ nhất được tiến hành vào những năm đầu thập kỷ 1930, hoàn thành vào năm 1936 Lần mở rộng thứ hai vào năm 2002 là việc xây thêm một tà nhà hai tầng ở phía sau khu nhà cũ, với diện tích sử dụng khoảng 2.000 m2 dành cho việc trưng bày và hơn 500 m2 dành làm kho, xưởng phục chế

và phòng làm việc

Trước năm 2007, Bảo tàng Điêu khắc Chăm là một bộ phận của cơ quan Bảo tàng Đà Nẵng Ngày 02 tháng 7 năm 2007, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng có Quyết định số 5070/QĐ-UBND về việc thành lập Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, là một đơn vị độc lập với Bảo tàng Đà Nẵng, trực thuộc Sở Văn hóa – Thông tin, nay

là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng

Thưa cô cùng các bạn sinh viên hiện nay bảo tàng trưng bày khoảng 300 tác phẩm điêu khắc nguyên bản bằng chất liệu đá sa thạch và số ít là đất nung được sưu tập từ các đền, tháp Chăm nằm rải rác ở các tỉnh miền Trung từ Quảng Bình đến Ninh Thuận Đấy

là những đài thờ và các bức phù điêu trang trí trên các kiến trúc Tất cả những hiện vật này được trưng bày trong các phòng mang tên các địa phương có hiện vật được phát hiện công trình có giá trị kiến trúc đặc sắc đã làm cho nó thoát hẳn với vai trò là nơi trưng bày – một cái hộp chữa đựng Kiến trúc công trình và nhwungx cổ vật - những tác phẩm điêu khắc đã hòa quyện với nhau và ở đó người ta cảm nhận được hồn Chăm

Những tác phẩm điêu khắc này đã phản ánh đậm nét đời sống văn hóa, tâm linh, và tĩn ngưỡng của người Chăm xưa, cũng phản ánh những quan niệm và tư duy sáng tạo trong điêu khắc, kiến trúc đã đạt đến đỉnh cao

Bây giờ xin mời cô cùng tất cả các bạn chúng ta bước vào bên trong để tham quan không gian bên trong của bảo tàng

II Các phòng trưng bày.

Phòng Quảng Trị.

Thưa cô cùng các bạn sở dĩ người ta gọi là phòng Quảng Trị là vì những hiện vật trưng bày ở đây được đưa về từ tỉnh Quảng Trị Phòng Quảng Trị hiện trưng bày 14 tác phẩm, hầu hết có niên đại thế kỉ VII-VIII, được khai quật từ các địa danh ở tỉnh Quảng Trị như Nam Giáp, Hà Trung, Thạch An, Đa Nghi và đưa về Bảo Tàng

từ những năm 1918 và 1935

Hình ảnh mà cô cùng các bạn đang nhìn thấy là hình ảnh “cưỡi ngựa đánh cầu” Tác phẩm vốn là thành bên trái của bậc thềm lên xuống cửa tháp, chạm trổ tinh xảo cảnh cưỡi ngựa chơi cầu Hai người chơi cưỡi trên lưng hai con ngựa , tay cầm gậy Đồ trang sức

và trang phục của người chơi lặp lại phong cách nghệ thuật Chăm truyền thống Mũ trùm đầu và búi tóc có lọn phía sau giống những nhân vật được thể hiện trên bệ thờ Trà Kiệu Cưỡi ngựa đánh cầu, hay còn gọi là chơi Polo, bắt nguồn từ đế chế

Ba Tư ( Iran ngày nay) Theo sử liệu, những người Ba Tư cổ đại đã biết chơi cưỡi ngựa đánh cầu từ cách đây khoảng 2500 năm Băng qua những thảo nguyên Trung Á bao la, trò chơi được phổ biến đến các quốc gia Trung Hoa , Ấn Độ và Nhật Bản Đây là tác phẩm điêu khắc Chăm duy nhất thể hiện đề tài về trò chơi này, do đó tác phẩm gợi mở một ảnh hưởng từ Trung Hoa hoặc Ấn Độ lên Champa vào thời kì bấy giờ

Tiếp đến là hình ảnh phần Đài Thờ , tác phẩm thể hiện sự sinh động, nét đặc sắc của nghệ thuật Chăm Pa Đài thờ có niên đại vào thế kỷ VII – VIII, xuất xứ ở Hà Trung, chất liệu được làm bằng

đá sa thạch Gồm ba mặt liên hoàn thể hiện những con voi và sư tử xen kẽ nhau, trong những tư thế đứng ngồi hoàn toàn khác nhau, nhìn thẳng về phía trước Nay thì phần đài thờ này chỉ còn lại một nửa

Tác phẩm trụ cựa được tìm thấy ở Hà Trung cũng được làm bằng đá sa thạch, tác phẩm thể hiện nét trang trí của người chăm Trụ cửa cao, được chạm trổ khá tinh xảo, được chia làm hai phần nằm đối xứng nhau, phân cách bởi 3 đường gờ ở giữa Nó đánh dấu một thời kỳ phát triển rực rỡ của Chăm pa tại Quảng Trị Tiếp theo mời cô giáo cùng các bạn đến với một phòng trưng bày khác

đó là:

Phòng hành lang Quảng Nam

Chúng ta vừa tham quan phòng Quảng Trị và bây giờ mời cô cùng các bạn chúng ta đi sang phòng tiếp theo là phòng hành lang Quảng Nam để tìm hiểu tiếp những về nghệ thuật của đất nước Chăm Pa tại đây

Thưa cô cùng các bạn người ta gọi là phòng Hành L ang Quảng Nam là bởi những hiện vật được trưng bày tại đây đều được tìm thấy và đưa về từ những địa phương của tỉnh Quảng Nam Hiện phòng đang trưng bày 32 hiện vật có niên đại thế kỷ VIII đến thế

kỷ X

Đây là phù điêu Shiva với điệu múa Tamdaoa, điệu múa vũ trụ Khi múa mọc ra rất nhiều tay xếp thành một hình tròn, biểu tượng cho hình tròn của vũ trụ Shiva khi múa điệu múa này với ý nghĩa làm việc thiện dù ông là một vị thần hủy diệt

Tượng Thần hộ pháp, Thần hộ pháp hay còn gọi là Môn Thần là những người bảo vệ sự uy nghiêm của đền tháp

Tác phẩm thể hiện thần trong tư thế sẵn sàng chiến đấu với vẻ mặt hung dữ, một tay đặt lên hông, một tay cầm vũ khí đưa lên cao và một sợi dây , hoặc đôi khi là con rắn, quấn ngang thân mình Đây

là nét đặc trưng của các tác phẩm thể hiện những vị thần này đặc biệt kể từ phong cách Đồng Dương trở về sau Bên cạnh đó thì tác phẩm này còn thể hiện sự tín ngưỡng của người dân Chăm pa vào thần linh phù hộ và bảo vệ

Tiếp đến các cô cùng các bạn đang đứng trước Phù điêu Krishna Krishna là vị thần đồng cỏ, hóa thân thứ tám của Vishnu Đề tài Krishna ít xuất hiện trong điêu khắc Chăm Tác phẩm duy nhất được trưng bày tại hành lang Quảng Nam của bảo tàng thể hiện cảnh thần đang nâng ngọn núi Govardhana chống lại cơn mưa kéo dài bảy ngày bảy đêm của thần Indra, một đề tài trong thần thoại

Ấn Độ Theo truyền thuyết của người Chăm thì khi thần Vishnu lấy lễ vật của thần Indra là vị thần tối cao trên trời, nên thần Indra nổi giận hóa phép làm mưa trút xuống nơi thần Vishnu đang ở, mưa liên tục 7 ngày liền và thần Vishnu dung ngón tay út của mình nâng núi lên để bảo vệ mọi người và súc vật sau 7 ngày thấy k thể thắng nổi thần Vishnu nên thần Indra đã cưỡi voi bay xuống để thán phục thần Vishnu Qua tác phẩm này cho chúng ta thấy được đời sống của người Chăm ngày xưa cũng chịu nhiều những thiên tai, hạn hán

Và cô giáo và các bạn đang nhìn thấy chính là Phù điêu Yaksa Tác phẩm thể hiện thần Yaksa ngồi xếp bàn, hai chân dạng rộng, hai cổ chân xếp lên nhau, bàn chân phải đặt lên trên bàn chân trái Hai bên đầu thần được trang trí bởi hai đồ án hoa văn mềm mại, uốn lượn mang nét tương đồng với các tác phẩm điêu khắc Ấn Độ và Khmer thời kỳ sớm Tóc gồm nhiều lọn xoăn tròn, bao xung quanh mặt thần từ bên này sang bên kia

Yaksa là vị thần rừng trong thần thoại Ấn Độ, người canh giữ các kho báu ẩn sâu trong lòng đất hay dưới các rễ cây Về bản tính, cácYaksa là những vị thần rất tốt, tuy nhiên đôi lúc cũng khá thâm hiểm; họ xuất hiện dưới hình dạng giống người bình thường, nhưng cũng có lúc đội lốt của cây cối trong rừng sâu Tác phẩm thể hiện được bàn tay khéo léo của người Chăm trong từng nét chạm khắc tinh xảo

Bây giờ mời cô giáo cùng các bạn qua phòng Hành Lang Quảng Ngãi

Phòng Hành Lang Quảng Ngãi.

Ở phòng này hiện tại đang trưng bày 14 hiện vật niên đại từ cuối thế kỉ X đến giữa thế kỉ XI, hầu hết được khai quật và mang về từ Chánh Lộ và một số địa danh khác ở tỉnh Quảng Ngãi Chủ yếu phòng trưng bày này nói lên đời sống văn hóa của người Chăm qua các tác phẩm điêu khắc

Nét nổi bật ở đây là tượng thờ Uma – vợ của thần shiva là một tượng tròn, tư thế đứng thẳng tác phẩm vẫn toát lên một vẻ đẹp đầy quyến rũ và duyên dáng, đặc biệt được thể hiện hai bầu vú đầy đặn với ba nếp nhăn ước lệ bên dưới và trang phục là chiếc sarong gồm hai lớp với nhiều chi tiết trang trí phong phú, dài từ thắt lưng xuống mắt cá chân Tác phẩm cho thấy vai trò quan trọng của người phụ nữa trong xã hội Chăm Pa lúc bấy giờ

Phù điêu Sarasvati, Sarasvati, nữ thần của kiến thức, âm nhạc và

nghệ thuật, là vợ của thần Brahma Sarasvati thường hay xuất hiện trong nghệ thuật tranh, tượng và thần thoại như một vị nữ thần duyên dáng, cưỡi trên lưng ngỗng Hamsa hay ngồi trên một đài sen, có bốn vật cầm tay gồm : quyển sách - biểu tượng của học thuật và viết lách, đàn vina - sự am hiểu về nghệ thuật, chuỗi tràng hạt pha lê – sức mạnh tinh thần và lọ nước thiêng – năng lực của sang tạo và thanh tẩy Nguyên thuỷ Sarasvati còn là nữ thần của sông ngòi, tượng trưng cho sự màu mỡ, tốt tươi và thịnh vượng tác phẩm này thể hiện được nét tài hoa trong nghệ thuật của người Chăm và qua đó làm nổi rõ lên sự khéo léo, uyển chuyển và tài năng của người phụ nữ Chăm pa

Tượng Laksmi Tác phẩm thể hiện đề tài nữ thần Laksmi, nữ thần

của vận may và hạnh phúc, vì thế người ta thờ cúng nữ thần để mong có được nhiều của cải và giàu có Laksmi đôi khi được gọi là Sri và là vợ của Vishnu trong tất cả các kiếp hoá thân của nàng Những tác phẩm trong phòng trưng bày này đều đề cao vai trò của người phụ nữ

Xin mời cô cùng các bạn chúng ta sang một phòng khác để tham quan tiếp

Phòng Trà Kiệu.

Thưa cô giáo cùng các bạn sinh viên, trước mắt các bạn là bộ linga – yoni Người Chăm thờ thần shiva dưới 2 hình thức đó là tượng thần shiva hoặc là linga Người Chăm cũng có các lễ tắm linga, họ bọc linga bằng vàng sau đó họ đổ lên sữa hoặc nước rồi đi xung quanh cầu nguyện, có thể uống một chút nước để cầu cho sự may mắn

Người Chăm thuộc khu vực nông nghiệp, nghĩa là từ trước khi Bà

La Môn giáo xâm nhập đã có tục thờ sinh tự khí rồi và miền Trung

là vùng mang tính cách thiên về dương tính cho nên dễ hiểu được

là việc thờ sinh thực khí đực (linga) sẽ phổ biến hơn

Chính giữa phòng nơi cô và các bạn đang nhìn thấy đó là bàn thờ Trà Kiệu, một trong ba bảo vật quốc gia Trên có đặt một bộ linga

và yoni, bốn mặt xung quanh bàn thờ là bức phù điêu mô tả trường

ca Ramayana đoạn hoàng tử Rama cưới công chúa Shita, một mặt

là cảnh nhà vua hứa gả công chúa Shita cho hoàng tử Rama, mặt 2

là cảnh sứ giả nhà vua đem lễ vật đến cưới hoàng tử Rama mặt thứ

3 là mô tả đám cưới, mặt thứ 4 là mô tả vũ nữ Apsara đi trên xuống

để chúc mừng đám cưới tác phẩm này miêu tả cảnh sinh hoạt của tầng lớp vua chúa lúc bấy giờ

Các bạn đang đứng trước bức tượng này đó chính là búc phù điêu của thần Vishnu ngồi trên rắn Naga 13 đầu tượng trưng cho sự bất diệt

Phía góc phòng , bên phải của các bạn đang đứng là tác phẩm diêu khắc được đánh giá là tác phẩm đẹp nhất của bảo tàng Hình các vũ

nữ đứng trên một đóa sen cách điệu các vũ nữa này mangg nét đẹp của phụ nữ Chăm từ trang phục nét mặt tới các đồ trang sức

Rời phòng Trà Kiệu mời cô cùng các bạn chúng ta đi sang một phòng trưng bày khác cũng rất độc đáo đó là phòng Mỹ Sơn

Phòng Mỹ Sơn.

Thưa cô cùng các bạn phòng Mỹ Sơn là một không gian trưng bày quan trọng và phong phú , hiện có 18 hiện vật được trưng bày tại đây Mỹ sơn là thánh địa của vương quốc Chăm pa, cách Đà Nẵng khoảng 70km về phía Tây Nam có niên đại từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII

Trước mắt các bạn là bàn thờ Mỹ Sơn vào niên đại thế kỷ VII Đây

là tác phẩm cổ nhất của bảo tàng và là một trong 3 bảo vật quốc gia Phía trên bệ thờ nguyên là bộ linga – yoni , nhưng khi sắp xếp thì người ta lại dặt lên đó vị thần Skanda – vị thần chiến tranh – con trai của thần shiva và nữ thần uma Ông đã có công tiêu diệt ác quỷ Takara đem lại bình yên cho thần Indra Xung quanh Skanda là các vị thần phương hướng

Còn đây là bức phù điêu múa lụa dâng cúng cho thần linh, hai bên

là hai con hổ, xung quanh mô tả đời sống của các sĩ phu trong rừng sâu: luyện thuyết, chữa bệnh…

ở giũa là tượng đứng của thần Shiva, Shiva được mệnh danh là vị thần hủy diệt, sáng tạo thần có 3 mặt để nhìn thấy quá khứ, hiện tại và tương lai

Bên cạnh có bức tượng của thần Brahama, vị thần sáng tạo thần Brahama được sinh ra từ rắn thần Vishnu, một đóa sen mọc ra từ rốn của thần Vishnu, từ đóa sen là thần Brahama Lúc đó thần Vishnu đang nằm trên con rắn 7 đầu, thần Braham có 4 chân

Tượng Ganesa là con trai của thần Shiva ông là vị thần may mắn

và hạnh phúc Thần có đầu voi, mình người truyền thyết kể lại rằng khi thần shiva đi xa vì những cuộc chiến tranh, thần đã để vợ

ở nhà mà không biết rằng bà đang mang thai Mười tám năm sau khi trở về, thần nổi cơn ghen tức khi thấy một đứa con trai hoàn toàn xa lạ mà vợ bảo là con mình Thần đã giận dữ chem Phăng cái đầu của con trai mình, khi hiểu ra thì thần shiva vô cùng ân hận

và thề rằng khi vào rừng người đầu tiên ông gặp sẽ phải hy sinh cái đầu cho đứa con tội nghiệp của mình Lúc vào rừng chẳng thấy ai

mà chỉ thấy một con voi ông đành chặt đầu con voi và hóa phép cho liền vào đầu con trai mình

Ngoài ra cô cùng các bạn cũng có thể tìm hiểu them về tấm bia cổ

có những dòng chữ phạm

Qua phòng trưng bày Mỹ Sơn chúng ta có thể hiểu them được cuộc sống của người Chăm ngày xưa Tiếp đến xin mời cô cùng các bạn chúng ta sang phòng bên để tiếp tục chuyến tham quan

Phòng Đồng Dương.

Khác với phòng Mỹ Sơn hay Trà Kiệu chủ yểu là tôn giáo Bà La Môn khi du nhập vào Việt nam được người Chăm tiếp thu và trở thành Chăm Bà Ni và Chăm Islam thì bước sang phong đồng dương chúng ta sẽ tìm hiểu về phật giáo

Bàn thờ Đồng Dương trên cùng có vị bồ tát bảo hộ cho nhà vua, nhưng người ta không trưng bày hình tượng này mà thay vào đó là

1 tượng thần Shiva Và điểm đặc biệt ở Chăm pa là Phật giáo và

Bà La Môn không xung khắc nhau Kế bên là tượng vua, xung quanh là mô tả đời sống của phật Thích ca mầu ni trước khi xuất gia

Hai tượng lớn hai bên là tượng của thần bảo vệ, có khuôn mặt hung dữ đang đứng trên một con bò, trong miệng ngậm một người chiến sỹ, điều này nhằm thể hiện sức mạnh

Vương quốc Chăm pa hình thành và phát triển từ thế kỷ II đến thế

kỷ XVII

Đặc biệt ở phòng này có một pho tượng rất độc đáo đó là tượng Bồ tát Tara

cao 114 cm, đường nét chạm khắc tinh tế Khu đền tháp Đồng Dương không chỉ đánh dấu sự ra đời một triều đại mới hay một tên gọi mới cho đất nước Chămpa mà còn đánh dấu sự thay đổi trong tín ngưỡng từ việc tôn thờ thần Siva là thần bảo hộ chính (như ở di tích Mỹ Sơn) sang thờ các vị Phật và Bồ tát Sự thay đổi về nội dung cũng đi liền với sự thay đổi trong cách thể hiện nghệ thuật nếu so sánh với cách tạc tượng và trang trí hoa văn ở các tượng và tháp ở phong cách Mỹ Sơn Tượng người chạm khắc trên các đài thờ và tượng ở Đồng Dương có nét cường điệu, đàn ông có khuôn mặt gần như vuông, trán thấp, lông mày rậm và giao nhau, miệng

rộng, môi dày, ria mép rậm; phụ nữ có gương mặt thô và bộ ngực lớn Hoa văn trang trí trên tường tháp và các cột trụ là những cành

lá cách điệu xoắn xít, rậm rạp trông giống như những con sâu Các đặc điểm này tạo nên sự khác biệt dễ nhận thấy trong phong cách nghệ thuật và tên gọi "phong cách Đồng Dương" được dùng để chỉ tất cả những tác phẩm điêu khắc Chăm có những đặc điểm tương

tự như các điêu khắc tại di tích Đồng Dương

Tiếp theo mời cô cùng các bạn tham quan phòng trưng bày Tháp Mẫm – Bình Định để tìm hiểu sâu hơn về triều đại của vương quốc Chăm pa

Phòng Tháp Mẫm – Bình Định.

Điêu khắc của thời này tinh xảo hơn qua các hình tượng con vật như tượng Gajasimha đầu voi mình sư tử

Voi là con vật được dùng nhiều trong đời sống của người Chăm và

nó là tượng trưng cho sự thông minh của các thần linh còn sư tử là biểu tượng cho sức mạnh của các vị vua Chăm pa

Phía trước là con thủy quái Makara biểu tượng cho nước, theo thần thoại Ấn Độ thủy quái makara là vật cưỡi của đại vương vanuna Các bạn đang nhìn thấy chim thần Gaguda - vật cưỡi của thần Vishnu , nó ngậm một con rắn bởi chúng có mối thù với nhau Tương truyền rằng mẹ của rắn Naga bị hạ nhục và bắt mẹ của chim Gaguda làm nô lệ

Bên cạnh đó còn có 1 cái đài thờ mà cô giáo và cách bạn đang nhìn thấy ở đây Đài thờ là một thớt tròn, xung quanh được trang trí với

23 bầu vú phụ nữ đầy đặn, căng tròn, đường kính mỗi bầu là 11cm Phía trên và dưới của vòng tròn vú là các đường xoắn chập hai đầu dây rất tỉ mỉ, theo phương thẳng đứng Đây là những kiểu thức trang trí rất phổ biến trong điêu khắc Chăm vào thế kỉ XII – XIV Đài thờ xứng đáng là một kiệt tác của điêu khắc Chăm, thể hiện ảnh hưởng của tín ngưỡng phồn thực và xã hội mẫu hệ

Ngoài ra còn có bức tượng của thần shiva không đầu, trêm trần còn

có những hình trang trí trên đền tháp

Mỗi thời kỳ một kiểu kiến trúc khác nhau Cách trang trí ở đây hoàn thiện hơn vì đây là giai đoạn phát triển đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc Chăm pa