Tượng ganesha ở bảo tàng điêu khắc chăm đà nẵng

tö lieäuTượng Ganesha ngồi nguyên bản một số khách tham quan, do ngưỡng mộ thần Ganesa, cầu may mắn, thường muốn chạm tay vuốt ve vòi hoặc bụng tròn của linh tượng, dẫu họ thừa biết việc

Phiên bản tượng thần

Ganesha do nhà điêu khắc Lê Công Dũng thực hiện với sự tài trợ của Quỹ điêu khắc Đà Nẵng.Tượng được tạc trực tiếp trên đá sa thạch theo phương thức đo, nhìn, có hình dạng và chất liệu cấu tạo tương tự của nguyên bản Với mục đích bảo quản hiện vật gốc, phiên bản này có thể thay thế hiện vật gốc khi cần phục

vụ khách tham quan Thực tế

TƯỢNG GANESHA

Ở BẢO TÀNG ĐIÊU KHẮC CHĂM ĐÀ NẴNG

VÀ Ở NHỮNG NƠI KHÁC THUỘC ĐÔNG NAM Á

? Trần ViếT Điền

Năm CaNh dầN 2010, Bảo

tàNg điêu khắC Chăm đà NẵNg đã đưa vào trưNg Bày phiêN BảN tượNg thầN gaNesha, tụC gọi thầN may mắN, vào Ngày 9/2 Nhằm phụC vụ kháCh tham quaN.

tö lieäu

Tượng Ganesha ngồi (nguyên bản)

một số khách tham quan, do

ngưỡng mộ thần Ganesa, cầu

may mắn, thường muốn chạm

tay vuốt ve vòi hoặc bụng tròn

của linh tượng, dẫu họ thừa

biết việc ấy trái với nguyên

tắc bảo quản hiện vật gốc của

bảo tàng Sự kiện này đã gợi

ý chúng tôi tìm hiểu thần

Ga-nesha và tượng GaGa-nesha Về

lịch sử tượng Ganesha và tín

ngưỡng thờ thần Ganesha ở

vùng Đông Nam Á, có nhiều

vấn đề hấp dẫn giới nghiên

cứu Trên cơ sở những tư liệu

thu thập qua những bài báo của

một số tác giả gần đây, chúng

tôi xin tổng quan và có những

nhận định bước đầu quanh tục

thờ thần Ganesha và việc bảo

tồn bảo tàng tượng Ganesha ở

Đông Nam Á

1 Nguồn cội thần

Gane-sha và những biểu tượng

của tượng Ganesha

a Lai lịch của thần

Gane-sha

Sự tích thần Ganesha trong

thư tịch cổ của Ấn Độ Giáo

được ghi chép với nhiều dị

bản Trong Ấn Độ giáo có nhiều

thần, nhưng Ganesha là vị thần

độc đáo, dễ nhận biết vì có

thân người đầu voi Những thư

tịch cổ Purana có viết về sự tích

thần Ganesha:

Linga-Purana kể về sự tích

Tranh vẽ Shiva, Parvati và Ganesha

Tên gọi và ý nghĩa các biểu tưởng ở tranh ảnh, tượng thần Ganesha

thần Ganesha; rằng Ganesha

là con của Shiva, được sinh ra

để chiến thắng những hung

thần Asura, những ác thần

thường hay quấy phá các Nữ

thiên Deva

Varaha-Purana kể rằng

Ga-nesha là một chàng trai

mana-sika putra xuất sắc sinh ra từ

trí tuệ Shiva vào một lúc thiền

định tột cùng…

Theo bản Shiva-Purana khá

phổ biến, Ganesha là một sáng

tạo của Parvati, vợ của Shiva

Parvati đang tắm, cần một

người giữ cửa, liền cọ da lấy

chất tiết tạo tác một chàng trai

Ganesha tuấn tú Khi Shiva về

nhà, Ganesha tuân lệnh đóng

chặt cửa, vì không biết mặt

Shiva nên không cho thần này

vào Một cuộc chém giết xảy ra

giữa các thần Shiva điều quân

binh Gana xung trận nhưng

bất thành, liền mời Brahma

đến thương lượng chẳng được,

bèn gọi những thần chiến tranh

Kartikeya và Indra tăng cường

Ganesha nhờ Parvati kêu cứu

thần Kali và thần Durga, hai

hóa thân của Parvati, trong đó

Tượng Ganesha đứng, kép, mỗi tượng

có 2 tay, phát hiện ở Thốt Nốt

Kali là thể dạng ghê rợn nhất, nên Ganesha đủ sức chống đỡ

Shiva liền nhờ Vishnu hỗ trợ, thần này vận dụng maya (ảo giác) gây hoang mang đối thủ, thừa thế dùng đinh ba lấy đầu Ganesha Đau đớn và cuồng

nộ, Parvati xua một đoàn Shakti (sức mạnh nữ giới) ào

ạt xung trận, xé xác và nuốt sống những Gana Brahma

và Vishnu thấy khiếp, cầu xin tha thứ và cam kết làm Ga-nesha hồi sinh, còn Shiva thì lệnh cho những kẻ thừa hành nhanh chóng đi kiếm đầu sinh vật thứ nhất gặp trên đường

Họ thấy một con voi đang nằm ngủ, quay đầu hướng bắc, cắt ngay đầu đem về, Shiva ráp vào cổ Ganesha, tức thời

Shi-va vận quyền năng ishatShi-vam cho Ganesha hồi sinh, đặt tên Ganapati tức là thủ lĩnh những Gana Sau đó, Ganesha được giới thiệu với các thiên thần là con của Shiva và Parvati

Dị bản Vishnu-purana, kể rằng Ganesh là hóa thân của Krishna Thần nữ Parvati rất mong có con Thần Shiva bắt

Parvati kiêng cử punyaka một năm nghiêm ngặt, chịu những thử thách để chứng thực khát vọng có con của mình Khi

Par-tö lieäu vati nghe tiếng gọi từ trời thì

lên đón Ganesha kháu khỉnh,

đem về núi Kailasa, được mọi

thiên thần tụ hội để tụng ca

Ganesha Trong các vị khách

chín hành tinh Navagraha, có

thần Shani thuộc Thổ tinh bị

vợ hay ghen cấm không cho

ngẫng mặt nhìn bất cứ ai, nếu

nhìn thì người được nhìn bị hủy

diệt, cho nên Shani yêu cầu

Ganesha cúi đầu xuống

Pa-varti nổi giận vì tưởng Shani

nói dối, buộc Shani phải ngẫng

mặt nhìn Ganesha, tức thời

đầu Ganesha bị cắt đưa về

Goloka, thế giới của Krishna

Xúc động cảnh Parvati đau

đớn khóc than, Vishnu cởi chim

thần Garuda đi tìm một cái đầu

sinh vật để thay thế Trên bờ

sông Pushpabhadra ở phương

bắc, thần gặp đàn voi đang

ngủ Visnu chọn con voi có đầu

hướng về bắc, cắt ngay đầu voi

đem về cho ráp vào cổ đứa bé

Ganesha hồi sinh với một đầu

voi, là một nhân vật vừa cường

tráng vừa thông tuệ Trong

trang phục chỉnh tề, Ganesha

được Vishnu giới thiệu với các

thiên thần

tượng ảnh Ganesha, cũng có nhiều truyền thuyết Có truyền thuyết giải thích rằng; một hôm Parvati tặng một dĩa bánh ngọt modaka cho con trai, Ga-nesha vui sướng nhảy múa Trong hang gần đó, một chú chuột mushaka đánh hơi mò ra xem Lại có purama kể, trong triều Indra, Krauncha lớn tiếng với nhà hiền triết Vamadeva, nên vị này biến thần Kraun-cha thành một con chuột Con chuột mushaka vào tu viện của nhà hiền triết Parachara phá phách, Ganesha được mời lại thuần hóa con chuột và nó trở thành vật cưỡi của Gane-sha Tuy nhiên hình tượng, con chuột vật cưỡi mang Ganesha hay đứng bên cạnh hai chân,

có ý nghĩa triết lý về bản ngã

và sự từ bỏ bản ngã rất sâu sắc

2 Lai lịch các tượng Ga-nesha ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng

Tượng thần Ganesha đứng với ký hiệu 5-1 và tượng thần Ganesha ngồi với ký hiệu 5-2

ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm

Đà Nẵng, từng được phát hiện

b Tượng thần Ganesha

và những biểu tượng

Tượng Ganesha có nhiều ở đền thờ Ấn Độ Giáo ở Ấn Độ, thường có một đầu voi với bốn tay Cũng xuất hiện những tượng Ganesha với hai, sáu, tám, mười… tay Có khi gặp tượng Ganesha hai, ba đầu…

Riêng tượng Ganesha với hai tay, ở bán đảo Ấn Độ, là tượng

có niên đại cổ nhất, muộn lắm

là đến thế kỷ V, VIII; gọi là thời

kỳ Gupta Sau thế kỷ VIII thì tượng Ganesha có xu hướng bốn tay biểu trưng quyền năng của Ganesha.Bốn tay với mỗi tay cầm nắm những vật tượng trưng, ví dụ đóa sen tượng trưng sự trong trắng, dĩa bánh trái modaka để thưởng kẻ tìm chân lý, mũi nhọn ankusha thúc voi; biểu hiện quyền làm chủ thế giới, cái rìu parashu để trừ diệt ham muốn …

Trong mô hình Ganesha này,

có vẽ một chú chuột, đó là vật cưỡi của thần Ganesha Nguồn gốc của chuột, gắn bó với thần Ganesha, được kể trong thư tịch Ấn Độ Giáo như sau:

Về con chuột, dưới chân

Tượng Ganesha trưng bày

ở Bảo tàng Ganesha Ảnh chụp phiên bản tượng Ganesha ngồi Ảnh tượng Ganesha đứng được phát hiện ở Vat Phu

B4 là đền thờ thần Skanda (Thần Chiến tranh) , toàn bộ phần trên của tháp B4 đã bị hư sập, phần cửa ra vào chỉ còn

tại Mỹ Sơn và được đưa về bảo

tàng từ đầu thế kỷ XX Mỹ Sơn

là thánh địa của Champa, thờ

đấng linh thiêng tối cao Thánh

địa Mỹ Sơn đã được xây dựng

giữa một thung lũng thâm

ng-hiêm, được bao bọc bởi núi non

hiểm trở Người Chăm cho xây

dựng đền thờ bằng gỗ đầu tiên

vào cuối thế kỷ thứ IV ở Mỹ

Sơn để thờ thần Sisana

Bha-hadravana Danh tính của thần

là sự kết hợp giữa tên vị vua

lúc bấy giờ là Bhahadravaman

với thần Siva Các vị vua khác

lên ngôi, đã tiếp tục xây dựng

thêm nhiều đền tháp để thờ

nhiều thần khác nữa, trong đó

có tháp E5 (thế kỷ VII), tháp

B3 (thế kỷ X) thờ thần

Gane-sha Sau thế kỷ thứ XIII, Mỹ

Sơn hầu như trở thành hoang

phế Năm 1898, một học giả

người Pháp tên là M.C Paris

phát hiện di tích Mỹ Sơn Vào

những thập niên đầu thế kỷ

XX, các nhà nghiên cứu của

Pháp là L Finot và L de

Lajon-quière và nhà kiến trúc sư kiêm

khảo cổ học H Parmentier đã

đến Mỹ Sơn để nghiên cứu văn

bia và nghệ thuật kiến trúc,

điêu khắc Chăm…Các học giả

nói trên đã nghiên cứu tháp

thờ thần Ganesha E5 và tháp

B3, trong đó tháp E5 có tôn

trí tượng thần Ganesha đứng

(ký hiệu 5.1) và trong tháp B3

có tôn trí tượng thần Ganesha

ngồi (ký hiệu 5-2) Tháp B3

còn tương đối nguyên vẹn, chỉ

hơi bị nghiêng về một bên Còn

tháp E5 đã sụp đổ

Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà

Nẵng trưng bày tượng thần

Ga-nesha (đứng, bốn tay), ký hiệu

5-1, được EFEO phát hiện tại

tháp E5 năm 1903, Thánh địa

Mỹ Sơn, Quảng Nam, thuộc thế

kỷ thứ VII-VIII, bằng sa thạch,

cao 96 cm Phong cách ở nhóm

tháp E5 là một phong cách cổ,

các đền tháp xây dựng theo phong cách này chủ yếu là vào nửa đầu thế kỉ VIII, cũng là thời

kì nghệ thuật Chăm phát triển rực rỡ và mang nhiều yếu tố bản địa rõ nét nhất Đặc trưng của phong cách nghệ thuật ở giai đoạn này là vẻ đẹp đơn giản, tao nhã, vừa mang dấu

ấn của nghệ thuật bên ngoài vừa có phong cách nghệ thuật dân tộc Các đền tháp được xây dựng trong thời gian này

có đền thờ E1 và tượng thần hạnh phúc ở tháp E5 Nhóm

B gồm 15 đền tháp, trong đó

có đền thờ B1 là đền thờ chính

có kích thước rộng nhất tại Mỹ Sơn và là công trình được xây dựng muộn nhất trong thánh địa, đền thờ vị thần chính Sri-sanabhadresvara Xung quanh B1 là các tháp nhỏ từ B2 đến B14 B2 được coi là tháp cổng

Chùa Vàng ở Bangkok Thái Lan

Tượng Ganesha đứng trở thành tượng Phật Voi, được tôn trí trong Chùa Vàng ở Bangkok Thái Lan

tö lieäu

lại 2 cột trụ hình bát giác.Còn

tháp B3 đền thờ thần Ganesha

- thần Hạnh phúc Tháp còn

tương đối nguyên vẹn nhưng

đã bị nghiêng về một bên, đây

là kiểu tháp đặc trưng của kiến

trúc Champa Một số nhà

ng-hiên cứu cho rằng đây là hình

ảnh của tháp A1 thu nhỏ Theo

kiểu dáng tháp và hoa văn

trang trí trên tường, thì tháp

XII), hiện trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh Hay ở Thốt Nốt, Cần Thơ, trong bộ sưu tập cổ vật của ông Tạ Mân, thành viên CLB

Cổ vật thành phố Cần Thơ, hội viên Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, có tượng thần Ganesha (thế kỷ XII), có 4 tay, bằng đá, nặng 12 kg, hai tượng thần Ga-nesha hai tay, bằng đá, nặng

12 không gian, gồm một tượng lớn và một tượng nhỏ Những

di vật này thuộc nền văn hóa

Óc Eo

Một hiện tượng khá phổ biến

ở miền Trung Việt Nam là khi cư dân Việt phát hiện ở lòng đất, lòng sông những tượng thần của Ân Độ giáo thường hay tôn trí trong miếu hoặc trong chùa; nếu vào chùa thì các thần trở thành Phật như Phật Lồi, Phật Voi Ở làng Bình Nghi (Bình Định) dân sở tại từng phát hiện một tượng Genesha một đầu hai tay rất cổ, lập chùa để thờ tượng, tiếc rằng người xưa đã dùng sơn để tô vẽ thêm làm tượng không còn nguyên bản nữa

Tại xã Nhơn An (An Nhơn Bình Định), nhân dân phát hiện tượng Ganesa và đưa vào chùa

B3 được xây dựng vào khoảng giữa thế kỷ X.Phong cách nghệ thuật ở tháp B3 thuộc về phong cách Mỹ Sơn A1

3 “ Bước thăng trầm”

của tượng Ganesha trên vùng Đông Nam Á

Ảnh hưởng văn hóa Ấn

Độ ở Đông Nam Á là điều có thật Riêng góc độ tôn giáo tín ngưỡng thì Ấn Độ Giáo, Phật giáo là có tính phổ quát và in đậm dấu ấn trong đời sống vật chất tinh thần cư dân Đông Nam Á trước khi có Hồi giáo, Thiên Chúa giáo Ở đây chúng tôi chỉ lạm bàn một nét ảnh hưởng Ấn Độ giáo, đó là tục thờ thần Ganesha của cư dân Đông Nam Á, ở về phía đông của bán đảo Ấn Độ

a Ở Việt Nam

Tượng thần Ganesha từng được phát hiện ở Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Cần Thơ Ngoài tượng Ganesha ngồi 5-2, tượng Ganesha đứng 5-1

ở Mỹ Sơn đang được trưng bày

ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, các nhà khảo cổ còn phát hiện tượng Ganesha ở Quảng Ngãi năm 1931, thuộc loại một đầu bốn tay, tạo tác bằng đá, cao 8cm, niên đại (thế kỷ XI -

Tượng Ganesha đứng, 4 tay, trưng

bày ở Bảo tàng Ganesha Chiang Mai

Tượng Ganesha ngồi, 4 tay, phát hiện

ở Yogyakarta

Tượng Phật Di Lặc

đất thuộc tiểu bang Bihar của

Bắc Ấn, có Bồ Đề Đạo Tràng (Boddhigaya) là nơi được tín đồ

Phật giáo coi là linh thiêng và cao quý nhất, vì chính tại nơi này hơn hai ngàn năm trước thái tử Siddhartha Gautama đã

Dương Long thờ cúng Tượng

cao 0,57m, thể hiện trong tư

thế ngồi, đầu voi mình người

Trang trí khá hoàn chỉnh với

những họa tiết đẹp, cổ đeo

vòng hạt chuỗi tròn kết dải, cổ

và bắp tay đeo vòng Quanh

thân quấn vải mỏng bó sát

b Ở Thái Lan

Boonyarit Chaisuwan, nhà

khảo cổ học tại văn phòng

nghệ thuật ở Pluket, cho biết

khu vực khảo cổ ở Thung Tuk,

đã phát hiện những tác phẩm

điêu khắc của Ấn Độ giáo và

Phật giáo, trong đó có tượng

thần Ganesha

Ở Thái Lan, huyện Doi

Lor-sub, Chiang Mai, cách thành

phố khoảng 41 km, có nguyên

một bảo tàng chuyên đề

Gane-sha, do Banthorn Teerakanont

sở hữu Vị này là một trong

những người sùng đạo Hindu

hàng đầu của Thái Lan Bảo

tàng có một tòa nhà bảo tàng chính, đền thờ Ganesha và cửa hàng bán quà lưu niệm có biểu tượng Ganesha Bảo tàng có ba phòng, trưng bày khoảng 1000 tượng, tranh vẽ, hình ảnh Ga-nesha làm bằng đá, đá quý, gỗ, kim loại Các tác phẩm thể hiện thần Ganesha được tích lũy từ các nước như Ấn Độ, Sri Lanka, Lào, Myanmar, nhỏ thì được trưng bày trong các phòng I và

II, còn phòng III tôn trí tượng Ganesha và chuột lớn …

Và hiện tượng thần Ganesha được thờ ở chùa với danh xưng

“Phật Voi” cũng gặp ở Thái Lan

Bằng chứng là trong Chùa Vàng nổi tiếng ở Bangkok, vẫn có bệ thờ thần Ganesha trang trọng

Sự hỗn dung Phật, Bồ tát, thánh, thần trong một ngôi chùa, trong tu viện Phật giáo,

ở di tích lịch sử Phật giáo cũng

được tìm thấy ở Ấn Độ Vùng Tượng Ganesha ngồi, hai tay ở Prambanan Đền Preah Vihear ở Campuchia

tö lieäu đạt tới sự giác ngộ cao nhất

Dưới gốc cây bồ đề nổi tiếng

vẫn có tôn trí tượng Genesha

điêu khắc đá

c Ở Myanmar

Ở Myanmar vẫn còn dấu

tích của những đền tháp Ấn Độ

giáo Tuy nhiên hầu hết đã biến

thành chùa Bảo tàng Nagesha

ở Chiang Mai còn lưu giữ một

số tượng Ganesha bằng đá

được thu thập từ Myanmar

d Ở Lào

Ở Lào, có di sản văn hóa

thế giới Vat Phu, giống như Mỹ

Sơn của Việt Nam Vat Phu là

di tích một quần thể đền thờ

Ấn Độ giáo ở Nam Lào Vat

Phu tọa lạc dưới chân núi Phu

Cao, tỉnh Champasak, cách

sông Mê Kông 6 km Quần thể

này có một ngôi đền từ thế kỷ

V nhưng các cấu trúc còn sót

lại thì có niên đại từ thế kỷ XI

đến thế kỷ XIII Vat Phu đã

được UNESCO công nhận là

di sản thế giới năm 2001 Tại

Vat Phu các nhà khảo cổ phát

hiện nhiều dấu tích đền tháp,

tác phẩm điêu khắc thuộc về

Ấn Độ giáo, trong đó có tượng

Ganesha Hiện nay tượng

Ga-nesha phát hiện ở Vat Phu được đưa về trưng bày ở Bảo tàng sa thạch quốc gia Lào, ở Vientian

Tượng Ganesha này thuộc thế

kỷ VII, thời kỳ Tiền Angko

e Ở Campuchia

Ở Campuchia, có ngôi đền Preah Vihear nằm gần biên giới Campuchia và Thái Lan Đền thuộc khu vực tranh chấp giữa Campuchia và Thái Lan, đến 15.6.1962, thì Tòa án Quốc

tế vì Công lý phán quyết rằng ngôi đền thuộc Campuchia

Vào ngày 7.6.2008, Ủy ban Di sản Thế giới họp tại Canada đã công nhận đền Preah Vihear là

di sản thế giới Đây là di sản thế giới thứ ba của Campuchia

Ngôi đền đầu tiên, bắt đầu vào đầu thế kỷ IX, thờ thần Shiva

Các di vật được tìm thấy ở đây cho thấy khu vực này là khu định cư quan trọng của đế quốc Khmer trong thế kỷ XII Ở đây phát hiện một số tượng Gane-sha

f Ở Indonesia

Thế kỷ thứ IX, vương triều Sanjaya ở một vương quốc láng giềng Java, vốn rất sùng

Ấn Độ giáo, đã chiến thắng nhà Sailendra ở Java Từ đó

Ấn Độ giáo dần dần thay thế Phật giáo ở Java và cũng để

Ảnh chụp đền Vat Phu ở Lào

lại nhiều công trình Quần thể Prambanan, được tồn tại đến nay là quần thể đền Ấn Độ giáo đẹp nhất thế giới, nằm cách trung tâm Yogia 17km, được xây dựng từ giữa thế kỷ thứ

IX đến thế kỷ thứ X Ở đây có tượng Ganesha cổ

Cuối tháng tám 2009, trường Đại học Hồi giáo Yog-yakarta quyết định xây dựng thư viện “biểu tượng của kiến thức về tôn giáo của chúng tôi” Khi thi công thì vào ngày 11.12.2009, một nhóm thợ đã phát hiện dưới lòng đất thuộc khuôn viên trường Đại học Hồi giáo Yogyakarta, hai ngôi đền thờ Ấn Độ giáo, niên đại khoảng 1.100 năm Trong đền thờ chính, tìm thấy tượng Ga-nesha

g Ở Malaysia

Ở Malaysia, có động Batu, trong động có tượng các thần của Ấn Độ giáo, trong đó có tượng Ganesha Các nhà khảo

cổ học Malaysia vừa tuyên bố

đã phát hiện được khu di tích chính của một kinh đô thời cổ

có niên đại trước cả kinh đô Angkor Wat tại Campuchia Trưởng nhóm Mokhtar Saidin cho hay tàn tích đã được tìm thấy tại 2 đồn điền cọ ở bang

Tượng Ganesha ngồi, hai tay, có

chuột cưỡi của thần Ganesha thuộc

thế kỷ III, phát hiện ở di chỉ Bujang,

Malaysia

Kedah phía bắc của Malaysia

Kết quả phân tích cho thấy

đây là một phần của kinh đô

Ấn Độ giáo cổ đại thuộc nền

văn minh Bujang, tồn tại từ

khoảng thế kỷ thứ 3 sau công

nguyên, trước cả nền văn minh

Angkor vốn phát triển từ thế kỷ

thứ 12 đến thế kỷ 14 Kết luận

này có thể thay đổi cả lịch sử

văn minh khu vực, biến Bujang

thành nền văn minh cổ nhất từ

trước đến nay tại Đông Nam Á

Các nhà khảo cổ đã phát hiện

ở di chỉ làng Bujang tượng

Ga-nesha Nhờ hiện vật phát hiện

nhiều nên người ta đã xây dựng

Bảo tàng Khảo cổ học Bujang

4 Thay lời kết

Tục thờ thần Ganesha

không có trong cộng đồng

người Việt hiện nay, thậm chí ở

cộng đồng người Việt gốc Chăm

cũng phai nhạt, nhưng do giao

lưu văn hóa hằng trăm năm,

dư âm của tín ngưỡng này vẫn

ít nhiều biểu hiện trong cư dân

Việt khi gọi voi là Ông hay Ôn,

gọi chuột (có liên quan thần

Ganesha) là Ông Thiêng hay

Ôn Thiêng vậy Không những “

kiêng húy” mà có khi còn “tôn

trọng” voi khi xây mả voi, lập

miếu thờ voi nữa Tục thờ Thần Tài - Ông Địa, trong đó Thần Tài có gốc Hoa và Ông Địa có gốc Nam là phổ biến trong cộng đồng người Việt và người Việt gốc Hoa Dân gian cầu khấn Thần Tài - Ông Địa phò

hộ con người, giúp may mắn trong làm ăn và sống hạnh phúc như thần Ganesha của Ấn

Độ giáo Phải chăng khi cư dân Việt chọn tượng Ông Địa với cái bụng phệ là ảnh hưởng mootip tượng Ganesha mà một thuở dân tộc Chăm từng thờ? Nhân đây cũng bàn đôi nét về tượng Phật Di Lặc rất có nhiều điểm tương đồng tượng Ông Địa, gợi

mở về người xưa khi tạc tượng Phật Di Lặc với bụng phệ là lấy

ý tưởng từ tượng Ganesha?

Đức Di Lặc là vị Phật thứ năm trong Hiền kiếp để nối ngôi Phật Thích Ca, ra đời mà giáo hóa chúng sanh Thật ra, theo kinh sách thì Phật Di Lặc xuất thân trong một gia đình Bà La Môn, dòng dõi quý tộc, ở làng Kiếp Ba Lợi, thuộc nước Ba La Nại (Nam Thiên Trúc, Ấn Độ cổ đại), có hiệu là A Dật Đa nghĩa

là “Vô Năng Thắng” Di Lặc là phiên âm tiếng Phạn Maitreya

Bodhisattva, nghĩa là “Từ thị” (người có lòng từ bi), hoặc “Từ bi” Ngài và Phật Thích Ca là người cùng thời Ngài xuất gia theo đức Phật Thích Ca, tu tập Chánh pháp và trở thành đệ tử của Phật, sau này Ngài nhập diệt (vào ngày mồng Một tháng Giêng) trước Phật Thích Ca Số kiếp ngài chưa đến, còn ở trên cung Trời Đâu Suất, nhưng ngài thường hay hóa thân trong mười phương thế giới

mà thuyết pháp độ sanh Khi ngài ứng tích tại Song Lâm, thì tên của Ngài là Phó Đại Sĩ, và lúc ngài hóa thân ở Nhạc Lâm, thì hiệu của ngài là Bố Đại Hòa Thượng Điều chúng tôi quan tâm là hình tượng Phật Di Lặc thường thấy ngày nay trong những tranh tượng, kinh sách

ở các tự viện của Phật giáo, rất độc đáo, có miệng cười rạng rỡ hồn nhiên, bụng phệ, sau lưng quảy bị vải gai, tính tình phóng khoáng cởi mở, rong ruổi khắp nơi, được gọi là “Tiếu Khẩu Di Lặc Phật” Hình tượng Phật Di Lặc hiện nay chỉ xuất hiện sau đời Ngũ Đại, trong dân gian Các nhà nghiên cứu cho rằng thần Ganesha đã “bình dân hóa”, không khác chi “Tiếu Khấu Di Lặc Phật” cũng “bình dân hóa”, Thần Thổ Địa của cư dân Việt cũng “bình dân hóa”, các vị thần Phật này đều gần gũi bình dân và giúp đại đa số chúng sanh khổ cực giữa đời Tượng của cả ba vị thần Phật đều giống nhau ở cái bụng phệ , tai to đầy ấn tượng và phải chăng người xưa đã tạo tác tượng Ông Địa, tượng Phật Di Lặc đã biến cái đầu voi đầy “bí hiểm”, dị hợm (đối với giới bình dân) của tượng Ganesha thành đầu người với miệng cười rạng

rỡ hồn nhiên và tự tại?

Cuối đông Canh Dần

T.V.Đ.

Tượng Ông Địa