xã hội học về dư luận xã hội

• + Jean-Jacques Rousseau Khế ước xh • Đề cao vai trò của dlxh trong đời sống chính trị xã hội: đưa ra khái niệm chủ quyền của nhân dân: mọi vấn đề của chính phủ phải được đưa ra cho ng

XÃ HỘI HỌC VỀ DƯ LUẬN XÃ HỘI

CHƯƠNG 1 NHỮNG KHÁI NIỆM LIÊN QUAN VÀ QUAN NIỆM VỀ

DƯ LUẬN XÃ HỘI

I Các khái niệm liên quan

• 1.Công chúng

- Robert Park: công chúng được xác định bởi sự bàn luận về tính hợp lý và sự đối lập

• Blumer: công chúng là một nhóm người đối mặt với một sự kiện, có liên quan đến việc bàn luận về vấn

Công chúng của dư luận xã hội

2 Thái độ

-DLXH xét về một khía cạnh nào đó

được xem là tập hợp các thái độ đối

với một hiện tượng nhất định

-Thái độ là tâm thế chi phối hành độngcủa chủ thể trước các đối tượng

-Ba yếu tố hợp thành thái độ: tình cảm, nhận thức, hành vi

• Thái độ đối với những mối

quan tâm chung sẽ trở thành dlxh

• Các thái độ về một vấn đề

được tạo ra bởi công chúng được gọi là dlxh

Thái độ Dư luận xã hội

Khuynh hướng tâm lý,

mang tính che giấu

hộ/phản đối)

Mang tính phổ biến,

kéo dài

Mang tính tình huống, liên quan đến một vấn

đề cụ thể trong một bối cảnh cụ thể

3.Tin đồn

• Tin đồn là một hiện tượng tâm lý

xã hội

• Là sự khẳng định về một chủ đềđược quan tâm mà không có đủbằng chứng đáng tin cậy được

đưa ra

Quy luật lan tỏa của tin đồn

• Quy luật rút bớt chi tiết

• Quy luật cường điệu hóa

• Quy luật đồng hóa

Dư luận xã hội Tin đồn

Liên quan đến lĩnh vực

công cộng

Liên quan đến những vấn

đề cá nhân, công cộng Mức độ tham gia của yếu

tố tinh thần cao

Kênh phổ biến chủ yếu là

truyền thông đại chúng

4 Chuẩn mực xã hội

• Là quy tắc điều chỉnh, thước đo

hành vi của các nhân và nhóm màđược xã hội chia sẻ

• Là những đòi hỏi, mong muốn

của xã hội, là sự cụ thể hóa các

giá trị xã hội

• Chuẩn mực xã hội là căn cứ để

II Lịch sử phát triển của khái niệm và quan niệm

về dư luận xã hội

• 1.Giai đoạn trước năm 1922

• 1.1.Thời kỳ trước những năm 30 của thế kỷ XIX

• 1.1.1 Phương Tây:

• Thời cổ đại: Dư luận xã hội chưa

đề cập đến trong những nghiên cứu của các tác giả

• -Thời kì trung đại:

• +W Tempee người đầu tiên đưa ra đề cương

về nguồn gốc của dlxh, coi dlxh là một trong những nguồn sức mạnh của quyền lực chính trị

• +Heghen: Thừa nhận dlxh là cơ hội để công chúng đưa ra phát biểu của mình về những

vấn đề chung của quốc gia

• Phủ nhận vai trò tích cực của dlxh của nhân dân, cho rằng chỉ có nhóm thượng lưu mới

hiểu quốc gia cần gì và phải làm gì

• + Jean-Jacques Rousseau (Khế ước xh)

• Đề cao vai trò của dlxh trong đời sống chính trị xã hội: đưa ra khái niệm chủ quyền của nhân dân: mọi vấn đề của chính phủ phải

được đưa ra cho người dân xem xét và bỏ phiếu

• Mọi luật lệ của nhà nước phải được đặt ra phù hợp với ý chí của người dân

• Tiến hành tổ chức các hn nhân dân để lấy ý kiến người dân, tạo sức ép cho chính quyền làm việc phù hợp với nguyện vọng của ndân

• - Những năm 30 của thế kỷ

XIXđược coi là thời điểm ra đời

của khoa học xã hội học, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về dlxh.

- Thuật ngữ về dlxh, quan điểm về dlxh không được đề cập trực tiếp

• - DLXH được tìm hiểu qua quan điểm các nhà khoa học về vị thế người dân: con người được đề cao do vậy ý kiến của người dân được coi trọng, do

đó vai trò của dlxh được đề cao, ngược lại, nếu vị thế của người dân thấp kém, bị khinh rẻ thì ý kiến của họ

sẽ bị bỏ qua, tức là dlxh bị xem nhẹ.

• 1.1.2 Phương Đông

• - Khái niệm dlxh chưa được định

hình, nhưng các khái niệm như lòngdân, ý dân được đề cập tới

• -Tuân Tử: “mối quan hệ giữa vua vàtôi là mối quan hệ giữa thuyền và

nước, nước có thể nâng thuyền cũng

có thể lật thuyền”

• -Việt Nam: Nguyễn Trãi

1.2.Những năm 30 của thế kỷ XIX đến

• -1910: M.Weber chính thức đưa

ra chương trình xã hội học về báo chí trong đó có đề cập khía cạnh nghiên cứu đặc điểm của dlxh

• Theo ông dlxh là ý kiến được xác định bới bản chất đồng thuận của nó

Chia dlxh ra làm ba dạng:

• Rắn chắc

• Lỏng

• Khí bong bóng

• Water Lippmann: không đề cao vai trò

của dlxh trong xh Đưa ra quan điểm về

mối quan hệ giữa ttdc và dlxh, cho rằng

các phương tiện ttdc đã tạo ra một cơ

chế sàng lọc mang tính định hướng nhằm mục đích tạo ra dlxh phù hợp với quan

điểm truyền thông

• Công chúng của TTDC là các đám đông

thụ động, chấp nhận tiêu dùng những

định kiến sẵn có của nhà truyền thông

3 Thời kỳ từ CTTGII đến nay

• 3.1 Quan điểm của J Habermas

• Không gian công cộng là không gian mà trong đó bất cứ cá nhân nào cũng có thể tham gia và trao đổi ý kiến với nhau mà ko

bị áp lực từ bên ngoài

• Không gian công cộng là nơi diễn ra các cuộc tranh luận, là nơi kết tinh những ý muốn của công chúng

• - Chủ thể của dlxh không phải là toàn bộ nhân dân, toàn bộ công chúng mà được hình thành từ những người có thể tập hợp tại các cuộc hội họp, mittinh, trên các phương tiện ttdc

• 3.2 Quan điểm của Luhmann

• - Bác bỏ mọi chủ thể của dlxh, đối với ông

ý kiến cá nhân , nhóm xh đều có ý nghĩa như nhau.

• Ông quan tâm tới các chủ đề của dlxh, theo ông tại một thời điểm có nhiều vấn

đề xã hội cùng tồn tại nhưng chủ đề nào được chú ý nhiều hơn sẽ trở thành nội dung của dlxh Quan trọng là phải có sự chú ý đối với vấn đề

• 3.3 Quan điểm thống kê tâm lý của

• +mỗi cá nhân có một giác quan cho phép linh cảm hay đọc được luồng dlxh đang rất phổ biến mà không cần tiến hành

trưng cầu ý kiến

• +Các các nhân sợ bị cô lập, đồng thời họ cũng biết rõ ý kiến, thái độ như thế nào

sẽ bị cô lập

• +Nỗi sợ hãi bị cô lập khiến cho các các

nhân không dám thể hiện những ý kiến khác biệt

• -Vòng xoắn im lặng cũng có thể bộc lộ

ra nếu như có những điều kiện thíchhợp Chỉ khi nào cá nhân cảm thấymình thuộc về đa số hoặc mình đượcbảo vệ họ mới dám thể hiện nhữngquan điểm đích thực

3.4.Nhà xhh Mỹ

• Công luận là sự phán xét đánh giá của các cộng đồng xã hội đối với các vấn đề có tầm quan trọng, được hình thành sau khi có sự tranh luận công khai

• Công luận là kết quả được cấu thành từ sự phản ứng của mọi người đối với các phát ngôn hoặc các câu hỏi nhất định, dưới điều kiên của một cuộc phỏng vấn

3.5.Quan điểm Mác-xít về dlxh

• + DLXH là một dạng đặc trưng của ý thức xã hội

• +DLXH thuộc thượng tầng kiến trúc, do đó nó bị chi phối bởi những đặc điểm và tính chất của hạ tầng

cơ sở trong xh, tuy nhiên nó có sự độc lập tương đối và cũng có thể là động lực tạo ra những chuyển biến của xh

• +tiếng nói của người dân được tăng cường thì sức mạnh và hiệu lực của dlxh cũng được củng cố

• +dlxh có tính giai cấp

• DLXH là sự phán xét thể hiện

sự đánh giá và thái độ của mọi người với các hiện tượng của đời sống xã hội

3.6 Việt Nam

• Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về dân chủ và tiếng nói người dân

• ”nước ta là nước dân chủ, nghĩa lànhà nước do nhân dân làm chủ”- dân

là chủ và dân làm chủ (đề cập đến vịthế của dân , năng lực trách nhiệmcủa dân)

• Phương thức tổ chức xã hội ”baonhiêu lợi ích đều vì dân, quyền hành

và lực lượng đều ở nơi dân”

Học giả Việt Nam

• DLXH là một dạng đặc biệt của ý thức xã hội, được biểu hiện bằng chính kiến cụ thể thuộc một nhóm đông người hoặc tập thể, tầng lớp, giai cấp, nhiều khi là cả một cộng đồng đối với vấn đề mà họ quan tâm

• DLXH là tập hợp các luồng ý kiến cá nhân trước các vấn đề, sự kiện, hiện tượng có tính thời sự

I Cơ sở chung hình thành DLXH

1 Văn hóa -DLXH là một dạng biểu hiện của ý thức xã

hội… những nhân tố cơ bản cấu thành nền văn hóa

-DLXH mang bản sắc văn hóa

Theo thời gian

Theo không gian

Chương 2

CƠ SỞ HÌNH THÀNH, BẢN CHẤT, CƠ CHẾ HÌNH THÀNH, CÁC CHỨC NĂNG, CÁC DẠNG

CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI

3 Chính trị

• Dlxh có chức năng điều chỉnh quan

hệ xã hội

• Sự ra đời của các chính sách

II Sự hình thành của DLXH

MÔI TRƯỜNG TRỰC

TIẾP (GIA ĐÌNH, BẠN

BÈ…)

NHỮNG NGƯỜI ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN

• III Các giai đoạn trong quá trình hình thành của dư luận

xã hội

* Giai đoạn tiếp nhận thông tin

**Giai đoạn hình thành các ý

kiến cá nhân

***Giai đoạn trao đổi ý kiến

giữa các cá nhân

****Giai đoạn hình thành các luồng ý kiến chung (dư luận xã hội)

2 Đặc trưng của DLXH

• DLXH là một cấu trúc tinh thần-thực tiễn

• DLXH là một dạng biểu hiện của ý thức xã hội

• DLXH phản ánh tồn tại xã hội và trên cơ

sở đó đánh giá tồn tại xã hội

• DLXH được xem là một hình thức giao

tiếp xã hội

2 Đặc trưng của DLXH

• DLXH là một hình thái của thể chế xã hội

• DLXH về các vấn đề tồn tại theo những khoảng thời gian nhất định

• DLXH có hai mặt tích cực và tiêu cực đối với xã hội

• DLXH vừa là đối tượng vừa là phương

tiện của quá trình quản lý xã hội

VI Chức năng của DLXH

• Chức năng đánh giá

• Căn cứ, tiêu chuẩn để DLXH đánh giá

• Đặt trong nhóm xã hội cụ thể, bối

cảnh, không gian cụ thể

• Chịu sự chi phối của người định

hướng DLXH và phương tiện truyềnthông đại chúng

• Chức năng điều tiết mối quan

hệ xã hội

• Chức năng giáo dục

• Chức năng giám sát

• Chức năng tư vấn phản biện

• Chức năng giải tỏa tâm lý xã hội

VII.Các dạng dư luận xã hội

• Có thể chia dlxh thành các dạng khác nhau dựa vào các đặc điểm như: thời điểm hình thành, môi trường hình thành, nhóm hình thành…

• DLXH một mặt là biểu hiện của thể chế, một mặt dlxh chính là một dạng của thể chế

• Xét về phương diện xã hội học, có thể chia dlxh thành sáu dạng dlxh

Các dạng dư luận xã hội

• DLXH trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình

1.DLXH trong lĩnh vực hôn nhân và gia

đình

• Là những đánh giá của đa số về những khuôn mẫu, chuẩn mực, giá trị trong

gia đình.

• Xét theo chiều thời gian và không gian

có nhiều dạng gia đình cùng với các giá trị được đề cao

• Những vấn đề liên quan đến gia đình trở thành dlxh khi trở thành chủ đề

bàn tán trong xh.

1.DLXH trong lĩnh vực hôn nhân và gia

đình

• Nghiên cứu DLXH trong lĩnh vực gia đình cho biết những giá trị nào trong gia đình được xã hội đương thời coi trọng; sự khác biệt trong nhận thức, thái độ của các nhóm.

2.Dư luận xã hội trong lĩnh vực giáo

dục

• Lĩnh vực giáo dục bao trùm cả ở ba môi trường xã hội hóa: gia đình, nhà

trường, xã hội DLXH trong giáo dục

thường chú ý nhiều đến khu vực nhà

trường

• Thường nảy sinh DLXH khi quyền lợi

được học, được truyền đạt bị ảnh

hưởng.

2.Dư luận xã hội trong lĩnh vực giáo

dục

• Xem xét trên tương quan về nhóm xã hội.

• DLXH về giáo dục ở Việt Nam thường xuất hiện ở những thời điểm có thể đoán trước

3.Dư luận xã hội trong lĩnh vực kinh tế

• Những va chạm về lợi ích kinh tế

giữa các nhóm tạo nên những dư

luận xã hội

• Những điều chỉnh trong chính sách tạo nên những dlxh khác nhau

4.Dư luận xã hội trong lĩnh vực chính

trị

• Đây là những lĩnh vực dễ gây nên những phản ứng vì động chạm đến hầu hết các lĩnh vực.

• DLXH trong lĩnh vực chính trị dựa trên căn bản nền tảng hệ thống chính trị của mỗi xã hội

• Xem xét trên các nhóm xã hội

5.Dư luận xã hội trong lĩnh vực tôn

giáo

người trong cuộc (thuộc tôn giáo ấy) và người ngoài cuộc (không thuộc tôn giáo ấy) về một chủ đề có liên quan đến tôn giáo

6.Dư luận xã hội trong lĩnh vực giải trí

• Các lĩnh vực giải trí không đơn thuần là việc của mỗi cá nhân mà nó có những nền tảng về

hệ thống đạo đức, các giá trị văn hóa, xã hội chi phối

• DLXH trong lĩnh vực giải trí ngày càng xuất hiện nhiều, đa dạng, nhanh chóng hình thành nhanh chóng chấm dứt

Một số đặc điểm dư luận xã hội trong bối cảnh Việt Nam

I Ảnh hưởng từ những thay đổi xã hội

đến sự hình thành DLXH

• 1 Xét theo chiều thời gian

a Xã hội Việt Nam truyền thống

• Xã hội cộng đồng dựa trên nền tảngcác quan hệ gia đình-thân tộc-làng

xã, nền tảng kinh tế nông nghiệp lúanước

• Thờ cúng tổ tiên là tín ngưỡng quantrọng trong ĐS tâm linh

• GĐ chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởngNho giáo

• Cộng đồng cố kết và tự quản về

văn hóa tinh thần

- Thờ cúng Thành Hoàng

- Phong tục tập quán cổ truyền

- Tình nghĩa là một giá trị bắt rễ lâu bền

Đặc điểm DLXH

- Dư luận xã hội=dư luận làng xã.

- DLXH làng xã chiếm ưu thế hơn DLXH mang tính nhà nước TW.

- DLXH đúng nghĩa như hiện nay chỉ tồn tại ở những đánh giá của người dân đối với công việc của vua chúa, triều đình tác động đến đời sống người dân.

Chức năng dư luận làng xã

–Giáo dục

–Điều hòa mối quan hệ xh

–Chức năng quản lí từng con người cụ thể

Hệ quy chiếu xã hội cho sự hình thành dư

–Áp lực tinh thần lớn, bất khả

kháng

b Xã hội Việt Nam từ năm 1945-1975

• Bối cảnh xã hội có nhiều chuyển

biến (Chế độ Pk sụp đổ)

• Chủ đề dlxh tập trung: chủ nghĩa yêu nước, giải phóng dân tộc

c Xã hội Việt Nam 1975-nay

2 Xét theo chiều không gian

• Quá trình đô thị hóa tác

động vào khu vực đô thị và khu vực nông thôn

• Thay đổi dư luận xã hội về hình thức và nội dung

nghiệm khôngcòn vị trí độc tôn

không là trật tự bất biến

• Sự tồn tại của cộng đồng tính đến lợi ích của

cá nhân trong cộng đồng

càng phổ biến

• Tiêu dùng khôngcòn là giá trị bị

lên án

có mức sống nổi trội, xu

hướng khẳng định sự khác biệt của các nhóm này

nhưng ở một số nhóm xh cũng

xuất hiện sự giải thiêng

II Những đặc điểm của DLXH ở VN

nhìn từ góc độ thiết chế

• 1 DLXH trong lĩnh vực hôn nhân gia đình

a Xã hội truyền thống

Các quy định của Nho giáo, tín ngưỡng ảnh hưởng đến quan niệm về hôn nhân và gia đình:

• Giá trị hiếu-đễ, tam tòng, tứ đức

• Giá trị của đứa con trai

• Công lao của cha mẹ

• Việc cưới xin

b Xã hội đương đại

-Luật hôn nhân gia đình

-Cơ sở luật tạo điều kiện thống nhấtcác luồng dư luận

-DLXh được xem là một cơ chế điều

chỉnh

Các vấn đề được pháp luật điều chỉnh

Ly hôn

• Vai trò của đứa con trong gia đình

• Vai trò giáo dục của gia đình

• Khái niệm gia đình, chức năng gia đình có sự biến đổi

• Điều tra 943 ông bố bà mẹ

– 15% giành từ 5-10 phút cho con – 18% giành 15 phút hỏi việc học hành của con

– 22,4% không có thời gian, chỉ lo

đủ ăn đủ mặc cho con

2 DLXH trong lĩnh vực kinh tế

• a Xã hội truyền thống

–Nền tảng kinh tế nông nghiệp–Quan niệm Nho giáo về

thương mại, làm giàu

–Quan niệm về sở hữu đất đai

b Xã hội đương đại

• Nền tảng nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa

• Chịu ảnh hưởng quy luật kinh tế thị

trường

• Các nhóm kinh tế đối lập tạo ra nhiềuluồng dlxh khác nhau

*Các vấn đề tạo ra DLXH:

• Vấn đề đất đai

• Vấn đề việc làm và thất nghiệp

• Vấn đề liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp

• Những vấn đề kinh tế khác

* Phương tiện TTĐC khiến vấn

đề kinh tế trở nên sôi động, trởthành đề tài của dlxh

3 Trong lĩnh vực chính trị

b Xã hội đương đại

-Thiết chế chính trị đóng vai trò điều tiết các mối quan hệ xã hội -Phương tiện truyền thông đại chúng trở thành phương tiện

hai chiều hình thành dư luận xã hội

- Việc học đề cao đạo đức Nho giáoàtạo cơ sở

quan niệm về chuẩn mựcàDLXH

4 Trong lĩnh vực giáo dục

• b Xã hội đương đại

- DLXH ủng hộ, đề cao việc học hành, giáo dục vẫn là mối quan tâm hàng đầu của gia đình, xã hội

- Áp lực thi cửàDLXH

- Nội dung học tập

5 Trong lĩnh vực tôn giáo

• a.Xã hội truyền thống

- Vai trò của tôn giáo trong đời sống tâm linhàtạo cơ sở xã hội cho việc hình thành các luồng DLXH khác nhau

- Tín ngưỡng và tôn giáo hòa quyện đan xen với nhau, các hoạt động của tôn giáo tác động ảnh hưởng đến đời sống người dânàDLXH

5 Trong lĩnh vực tôn giáo

• b Xã hội đương đại

- Đảm bảo chức năng đáp ứng nhu cầu tâm linh

- Các hoạt động tôn giáo của cộng đồng (lễ hội làng)phát triển trở lạiàDLXH khác nhau

- Sự thay đổi giữa hai yếu tố lễ và hội, vai trò

của lễ hội àDLXH khác nhau

- Các hoạt động tôn giáo dần phổ biến trong

đời sống xã hội, với sự tham gia của đông đảo tầng lớp nhân dân

6.Trong lĩnh vực giải trí

• a Xã hội truyền thống

- Giải trí chiếm vị trí quan trọng trong sinh hoạt văn hóa ở cộng đồng

- Việc giải trí theo mùa hay theo kỳ

- Không gian cho các hoạt động giải trí bó hẹp trong phạm vi làng xóm

- Thông qua các hoạt động giải trí người dân

thể hiện mình, giao du kết bạn, tạo nhóm