Chương I: Khái niệm về giống và công tác giống vật nuôi 1. Khái niệm về giống và phân loại giống vật nuôi 1.1. Khái niệm về vật nuôi 1.2. Khái niệm về giống, dòng vật nuôi 1.3. Phân loại giống vật nuôi 2. Giới thiệu một số giống vật nuôi phổ biến ở nước ta 2.1. Các giống vật nuôi địa phương 2.2. Các giống vật nuôi chủ yếu nhập từ nước ngoài 3. Khái niệm và ý nghĩa của công tác giống trong chăn nuôi 3.1. Khái niệm về công tác giống vật nuôi 3.2. Ý nghĩa của công tác giống trong chăn nuôi 4. Cơ sở sinh học của công tác giống 5. Câu hỏi và bài tập chương 1 Chương II: Chọn giống vật nuôi 1. Khái niệm về tính trạng 2. Những tính trạng cơ bản của vật nuôi 2.1. Tính trạng về ngoại hình 2.2. Tính trạng về sinh trưởng 2.3. Các tính trạng năng suất và chất lượng sản phẩm 2.4. Các phương pháp mô tả, đánh giá các tính trạng số lượng 2.5. Ảnh hưởng của di truyền và ngoại cảnh đối với các tính trạng số lượng 3. Chọn giống vật nuôi 3.1. Một số khái niệm cơ bản về chọn giống vật nuôi 3.2. Chọn lọc các tính trạng số lượng 4. Các phương pháp chọn giống vật nuôi 4.1. Chọn lọc vật giống 4.2. Một số phương pháp chọn giống trong gia cầm 5. Loại thải vật giống 6. Câu hỏi và bài tập chương II Chương III: Nhân giống vật nuôi
Trang 1CHƯƠNG II GIỐNG VÀ CÔNG TÁC GIỐNG VẬT NUÔI
2.1 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH GIỐNG GIA SÚC
2.1.1 Điều kiện và nguồn gốc phát triển ngành giống gia súc
Giống vật nuôi và cây trồng là những phương tiện của sản xuất nông nghiệp Sự hình thành, tạo nên và phát triển của giống liên quan đến sự phát triển chung của xã hội Sự phát triển nầy tùy thuộc vào nhu cầu của xã hội và sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật để tạo ra một sản phẩm trong một giai đoạn nhất định
Công tác giống gia súc bắt nguồn từ sự thuần dưỡng và sự chọn lọc gia súc, sự phát triển được tích lũy qua nhiều giai đoạn lịch sử của nhiều nước khác nhau trên thế giới Trong giai đoạn đầu người ta giữ số gia súc còn thừa do săn bắt mà không tiêu thụ hết, sau đó người ta tiến hành thuần hóa và cho sanh sản những thú có ích cho con người như: chỉ là loài được thuần hóa đầu tiên để giúp cho sự săn bắt Ngựa là con vật được tiến hành chọn lựa giống đầu tiên để đáp ứng yêu cầu cho sự vận chuyển và chinh phạt Người ta đưa ra một số tiêu chuẩn cho sự chọn lọc, đó
là nền móng đầu tiên của công tác giống gia súc
2.1.2 Lịch sử phát triển ngành giống gia súc:
Chọn lọc và nhân giống vật nuôi có lịch sử từ khi con người bắt đầu quá trình thuần hoá các con vật đầu tiên, cách đây khoảng 10000 năm Tuy nhiên, một thời gian dài, con người tiến hành lựa chọn, loại thải vật nuôi, ghép đôi giao phối giữa những con đực và cái hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm Những công trình chọn lọc, nhân giống vật nuôi đầu tiên được sách vở ngày nay thừa nhận là công trình của nhà chăn nuôi người Anh tên là Robert Bakewell (1725- 1795) trong việc tạo ra các giống bò Longhorn, cừu Leicester và ngựa Shire
Từ thế kỹ 18 các nước Châu Âu bắt đầu làm công tác giống ngựa đầu tiên, có sổ giống ngựa đua, nhân giống ngựa địa phương và ngựa Á Rập ra ngựa thuần Thoroughbed Sau đó gia phả các loài gia súc khác cũng được hình thành từ các Hội chăn nuôi và cũng từ những Hội nầy
đã tập hợp lại và tạo thành những nhóm giống gia súc có đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất tương đối đồng nhất Trong thời kỳ nầy, Anh là nước đi đầu trong công tác tạo giống Chỉ trong vòng vài chục năm nước Anh đã tạo ra được 20 giống bò, ngựa, heo, cừu và gà cao sản Cùng thời gian nầy cả Châu Âu và Châu Á chỉ tạo ra được 7 giống mới (1700-1750)
Thế kỹ 19 môn giống trở thành một ngành khoa học nhưng còn rất non trẻ Năm 1865, Alendel đã công bố các quy luật di truyền và 35 năm sau năm 1900, các quy luật di truyền của Alendel được tái phát hiện bởi Devries, Correns và TS Chermak Các sự kiện lịch sử này chính thức đánh dấu sự ra đời của nền tảng lý luận khoa học về chọn lọc và nhân giống vật nuôi Cùng thời gian này, nghiệp đoàn kiểm tra sữa đầu tiên được thành lập ở Đan Mạch, tiếp sau đó người ta
đã tiến hành kiểm tra năng suất heo Đây là một trong các biện pháp kỹ thuật quan trọng để chọn lọc vật nuôi mà cho tới nay vẫn đang được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới
Đến thế kỹ 20 và nhất là nhưng năm gần đây, khoa học nhân giống và tạo giống vật nuôi
đã có những tiến bộ nhảy vọt, giữ một vai trò quan trọng trong ngành chăn nuôi Sự phát triển của ngành di truyền học và vận dụng các phương pháp thống kê sinh vật học đã góp phần vào việc
Trang 2làm tăng hiệu quả của công tác giống, chẳng những giúp làm tốt công tác chọn lọc mà còn giúp người làm công tác giống dự đoán được trước kết quả tạo giống và nhân giống trong tương lai
Định luật Hardy-weinberg được phát hiện năm 1908 đã mở đầu cho bước phát triển của
di truyền học quần thể, tiếp đó là những khởi đầu về di truyền học số lượng của Lush và một số tác giả khác đã tạo ra một hướng mới cho khoa học chọn lọc và nhân giống vật nuôi
Tiếp sau các định luật di truyền cơ bản của Alendel là các lý thuyết về nhiễm sắc thể của Morgan 1910, lý thuyết về mối quan hệ giữa nền và enzym của Beadle và Latum 1941, phát hiện cơ sở vật chất của di truyền là ADN của Avery 1944, phát hiện cấu trúc vòng xoắn ADN của Watson và Cách 1953, phát hiện mã di truyền của Niremberg 1968 đã đặt ra những cơ sở quan trọng trong công tác giống vật nuôi
Năm 1942, bằng các công trình của Hazel, lý thuyết về chỉ số chọn lọc đã hình thành và bước đầu ứng dụng trong chọn lọc vật nuôi Cũng trong thập kỷ 60-70 phương pháp chọn lọc vật nuôi theo chỉ số với các ưu việt của nó đã được sử dụng rộng rãi trong các chương trình chọn giống ở các nước phát triển mang lại những tiến bộ rõ nét trong việc nâng cao năng suất, cải tiến chất lượng sản phẩm chăn nuôi Những tiến bộ về thụ tinh nhân tạo mà khởi đầu là việc sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi bị, cừu ở Nga vào năm 1930, sau đó là những thành công trong việc đông lạnh tinh dịch bị ở Anh vào những năm 1950, cấy truyền phôi vào những năm 1990 đã góp phần tích cực tăng nhanh các tiến bộ di truyền của một số tính trạng năng suất, cũng như mở rộng ảnh hưởng của các con vật giống có giá trị giống cao
Về mặt lý thuyết, trên cơ sở của phương pháp chỉ số chọn lọc kinh điển, ngay từ năm 1948, Henderson đã khởi thảo lý thuyết BLUP Nhưng phải đến những năm 1970 trở đi, cùng với sự phát triển của máy tính điện tử với dung lượng bộ nhớ lớn, tốc độ tính toán nhanh, phương pháp BLUP mới thực sự được ứng dụng trong chương trình chọn giống vật nuôi ở các nước phát triển, mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với phương pháp chỉ số chọn lọc kinh điển Cho tới nay hầu như toàn bộ các thành tựu của chọn lọc
và nhân giống vật nuôi mà ngành chăn nuôi được thừa hưởng đều là những kết quả nghiên cứu ứng dụng dựa trên cơ sở di truyền học số lượng Tuy nhiên, một xu hướng thứ hai nhằm phát triển và ứng dụng di truyền học phân tử trong chọn lọc và nhân giống vật nuôi cũng đang được phát triển mạnh trong những năm gần đây Có thể nói rằng năm 1970 với các phát hiện về enzym giới hạn đã mở đầu cho thời kỳ công nghệ tiên Trong thập kỷ 80, người ta đã cho ra đời những vật nuôi đầu tiên là sản phẩm của công nghệ cấy ghép gen Sự kiện nhân bản vô tính cừu Dolly( 2/1997, heo (3/2000) tiếp theo ở chuột, bị… là những đóng góp quan trọng của di truyền học phân
tử cho khoa học chọn lọc và nhân giống vật nuôi Tuy nhiên, phạm vi ứng dụng công nghệ sinh học phân tử còn hạn chế và người ta vẫn còn đang nghi ngờ về những hiểm hoạ mà di truyền học phân tử có thể gây ra cho con người thông qua các sản phẩm biến đổi gen
Trang 32.2 KHÁI NIỆM VỀ GIỐNG VẬT NUÔI:
2.2.1 Khái niệm
Để có thể hiểu rõ về giống vật nuôi cần phân biệt các khái niệm:
Loài là quần thể lớn được hình thành trong điều kiện tự nhiên, được con người thuần hóa ở
một số địa phương khác nhau và dần dần hình thành một số giống Trong động vật học lấy đơn vị căn bản là loài như: ngựa, bị, chỉ, gà…
Giống là tập hợp những gia súc có cùng loài, có chung nguồn gốc hình thành, có cùng một số
đặc điểm di truyền nhất định về tính trạng như tính trạng chất lượng (màu da, sắc lông) và tính trạng số lượng (lượng sữa, lượng trứng…) Những đặc điểm nầy có thể truyền cho đời sau và cho phép phân biệt giống nầy với giống khác
Giống vật nuôi là một tập hợp các vật nuôi có chung một nguồn gốc, được hình thành trong điều kiện tự nhiên, kinh tế -xã hội nhất định do quá trình chọn lọc và nhân giống của con người, có
số lượng nhất định để có thể là nhân giống trong nội bộ của nó, các giống vật nuôi trong cùng một giống có các đặc điểm về ngoại hình, thể chất, đặc tính sinh lý, sinh hoá và lợi ích kinh tế giống nhau, các đặc điểm di truyền này có thể di truyền qua các thế hệ và cho phép phân biệt giống này với giống khác
Trong thực tế, một nhóm vật nuôi được coi là một giống cần có các điều kiện sau:
- Có nguồn gốc, lịch sử hình thành rõ ràng trong điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội nhất định
- Có số lượng nhất định về cá thể đực và cái sinh sản: Trâu bò vài trăm con, heo vài ngàn con, gia cầm vài chục ngàn con …
- Có các đặc điểm riêng biệt của giống, các đặc điểm này giúp phân biệt giống này với giống khác và được di truyền tương đối ổn định cho đời sau
- Được hội đồng giống vật nuôi công nhận Các giống vật nuôi hiện đang được nuôi rộng rãi ở nước ta gồm các giống được hình thành lâu đời và các giống nhập nội như: trâu Ngố, trâu Giộ, bị Vàng Việt Nam, heo Ỉ, heo Móng Cái, heo Lang Hồng, gà
Ri, vịt Cỏ… là các giống nội Trâu Murrha, bị Hà Lan Bì Holstein Frisian, heo Landrace, gà Kabir, gà Tam Hồng, gà Lương Phượng… là các giống nhập nội Một số giống vật nuôi có thể có nguồn gốc, lịch sử hình thành không rõ ràng nhưng vẫn được coi là một giống ví dụ như bò Laisind, ngược lại một số nhóm vật nuôi có số lượng rất lớn nhưng lại không được coi là một phẩm giống vì đặc điểm di truyền đời sau không ổn định Ví dụ: Đàn lai F1 giữa hai giống Móng Cái và Yorkshire
Dòng là một nhóm vật nuôi trong cùng một giống được xuất phát từ một con đực tổ đầu dòng.
Các thế hệ con cháu trong dòng chịu ảnh hưởng nhất định về huyết thống với con trực tổ
Nếu xuất phát từ một con cái tổ người ta gọi là hệ hay dòng mái Ví dụ: dòng V1, V3 của giống vịt siêu thịt CVsuper Meat được nhập vào nước ta Dòng V1 là dòng trống có tốc độ sinh trưởng nhanh, khối lượng cơ thể lớn; dòng V3 là dòng mái có khối lượng nhỏ hơn, sinh trưởng chậm hơn, nhưng lại cho sản lượng trứng và tỷ lệ ấp nở cao hơn
Trong thực tế, người ta có những quan niệm khác nhau về dòng:
Trang 4- Dòng huyết thống là nhóm vật nuôi có nguồn gốc tử một con vật tổ tiên, chung không có đặc trưng rõ nét về tính năng sản xuất
- Dòng cận huyết: Bao gồm những vật nuôi có cùng nguồn gốc từ một con tổ tiên thường là đực đầu dòng xuất sắc, có thành tích nổi bật về một vài tính trạng nào đó mà người chăn nuôi muốn duy trì ở đời sau nên người ta sử dụng phương pháp nhân giống cận huyết với Con trực tổ
- Dòng địa phương là các vật nuôi trong cùng một giống nhưng được nuôi ở những địa phương khác nhau về địa lý, mỗi nơi có điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội nhất định, nên hình thành các nhóm vật nuôi địa phương mang đặc trưng riêng biệt nhất định
2.2.2 Phân loại giống vật nuôi
2.2.2.1 Theo mức độ hoàn thiện về cải tạo giống
- Giống nguyên thuỷ: Được hình thành trong điều kiện kinh tế xă hội và trình độ khoa học
kỹ thuật thấp kém Các giống này thường có tầm vóc nhỏ bé, năng suất thấp, kiêm dụng, thành thục muộn, điều kiện nuôi dưỡng đơn giản, khả năng chịu đựng kham khổ cao, sức kháng bệnh cao thích nghi với điều kiện địa phương hẹp, bảo thủ di truyền cao, biến dị thấp Hầu hết các giống vật nuôi nội của nước ta thuộc nhóm này như: bị cỏ, dờ cỏ, gà ta Đây là sản phẩm của nền kinh tế
tự cung và tự cấp
- Giống quá độ: là các giống nguyên thủy được chọn lọc và chăm sóc nuôi dưỡng ở mức độ cao hơn nên đặc điểm cơ bản là tầm vóc đã được cải tiến, sức sản xuất được nâng cao hơn nhưng vẫn kiêm dụng, thành thục sớm hơn, các đặc tính về sản xuất tương đối thuần nhất, nếu nuôi dưỡng kém sẽ trở lại giống nguyên thuỷ, là sản phẩm của nền kinh tế sản xuất hàng hoá giai đoạn đầu như : bị Sind đỏ, heo Thuộc Nhiêu, gà Tam Hồng…
- Giống gây thành: là giống được hình thành trong điều kiện kinh tế - xă hội phát triển, trình
độ khoa học kỹ thuật cao Đây là kết quả chọn lọc có ý thức của con người Đặc điểm cơ bản của các giống gây thành là: sức sản xuất cao, hướng sản xuất chuyên dụng, sớm thành thục, sức chịu đựng kham khổ và kháng bệnh kém, tính bảo thủ di truyền kém, biến dị cao, dễ thay đổi khi điều kiện ngoại cảnh và nuôi dưỡng thay đổi, đ ̣i hỏi phải được nuôi dưỡng, chăm sóc ở trình độ cao
Ví dụ: heo Landrace, gà Hubbard, bò sữa Holstein Friesian …
2.2.2.2 Phân loại theo nguồn gốc
Những thú giống được tạo ra tại một địa phương hoặc một quốc gia nào thì lấy tên địa phương hoặc quốc gia đó đặt tên cho thú như: bị Hà Lan, heo Móng Cái, heo Thuộc Nhiêu… 2.2.2.3 Phân loại theo hướng sản xuất
Đây là hướng phân loại theo chuyên môn hóa của đa số cá thể vật nuôi Ngày nay người
ta đã tạo ra những giống có hướng sản xuất rõ rệt, tùy theo loài vật nuôi có một số hướng chính như sau:
- Đối với heo: Hướng nạc, hướng mỡ, hướng kiêm dụng
- Đối với trâu, bị, dê và cừu: Chuyên sữa, chuyên thịt, kiêm dụng, lấy da, lấy len
Trang 5- Đối với gia cầm: Chuyên trứng, chuyên thịt, kiêm dụng.
2.2.3 Tiêu chuẩn giống vật nuôi:
Tiêu chuẩn giống vật nuôi được xây dựng qua công tác điều tra cơ bản, qua tính toán thống kê và qua thực nghiệm chăn nuôi trong các điều kiện nhất định Thường tiêu chuẩn vật nuôi được công bố từ những nhà sản xuất giống và ở một số quốc gia nuôi các thú nầy cũng có tiêu chuẩn riêng của họ
Tiêu chuẩn vật nuôi bao gồm những nhận xét, mô tả, đánh giá mức độ những đặc điểm tính trạng đạt được bằng số lượng, kích thước, bằng những nhận định so sánh kết quả tính toán có
hệ thống
Người làm công tác giống căn cứ vào tiêu chuẩn để khảo sát, giám định và phân cấp chất lượng cho từng cá thể và quần thể để có kết luận là nên chọn làm giống hay loại thải hoặc đề ra hường sử dụng hay dự kiến các kết quả sẽ đạt được
2.3 SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT DỤC CỦA VẬT NUÔI
2.3.1 Khái niệm
Quá trình hình thành và phát triển của cơ thể động vật nuôi gọi là sinh trưởng và phát dục
a) Sự sinh trưởng: Là sự biền đổi về khối lượng: từ hợp tử đạt đến đỉnh cao vể khối lượng.
Thường phân biệt 3 loại:
- Sinh trưởng tích lủy: Trọng lượng mỗi lần cân
b) Sự phát dục: Là những biến đổi về chức năng, hình thù và tên gọi : từ hợp tử phôi thai
thú non thú trưởng thành Thay đổi chức năng gồm những biến về sinh lý và những sản phẩm
mà nó tạo ra
Sinh trưởng và phát dục liên quan đến bộ gene mà hoạt động của nó theo thời điểm và những hoạt động của gene nầy cũng có thể gắn liền với những tác động của ngoại cảnh bên ngoài
2.3.2 Những quy luật chung về sự sinh trưởng và phát dục
2.3.2.1 Quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều
- Về lượng:
Ở các lứa tuổi khác nhau thì sự sinh trưởng tuyệt đối và tương đối đều khác nhau Đối với thú non phát triển chiều cao trước, sau đó phát triển chiều dài và sau cùng phát triển bề dày
Bảng 2.1 Sự phát triển của thai bị
Wn – W(n –1)
tn – t n –1)
Wn – W(n –1)
V Wn
- Sinh trưởng tuyệt đối =
- Sinh trưởng tương đối =
Trang 6THÁNG TRỌNG LƯỢNG
(kg)
DÀI THÂN (cm)
SỐ LẦN TĂNG TRỌNG/THÁNG
-Về chất:
Thành phần hóa học trong cơ thể của thú cũng thay đổi theo quy luật phát triển không đồng đều Thú lớn và thú non không đồng nhất về chất bên trong, các tỷ lệ thay đổi theo thời gian
và môi trường Thú non thông thường có hàm lượng nước, chất protein và khoáng cao hơn thú lớn, ngược lại thú lớn chất béo cao hơn
Bảng 2.2 Vật chất khô và mỡ của bê
(%)
TỶ LỆ MỠ (%) Tuổi bê
Bảng 2.3 Thành phần các chất trong heo sơ sinh và heo xuất chuồng
Trong các thời kỳ sinh trưởng khác nhau, khả năng thích nghi của cơ thể với điều kiện ngoại cảnh như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, điều kiện dinh dưỡng, chuồng trại, vận động, khụng vận động cũng không giống nhau
Vận dụng quy luật nầy trong thực tiễn chăn nuôi để phân chia các giai đoạn nuôi dưỡng hợp lý, nhằm tạo điều kiện cho sự sinh trưởng và phát dục theo hướng có lợi nhất Chia các thời
kỳ mang thai ra các giai đoạn để chăm sóc, nuôi dưỡng theo nhu cầu phát triển của bào thai; phân chia các thời kỳ tăng trưởng trong giai đoạn vỗ béo để có những tác động hiệu quả nhất Việc nuôi dưỡng thú đúng theo các giai đoạn thì sự sinh trưởng và phát dục của vật nuôi ở các thời kỳ khảo sát biểu hiện đúng theo đặc điểm của thú
Trang 72.3.2.2 Quy luật phát triển theo thời kỳ
Sự phát triển của vật nuôi có thể chia làm hai thời kỳ lớn: thời kỳ trong bào thai và thời
kỳ ngoài thai
Thời kỳ trong bào thai bao gồm:
- Giai đọan phôi: Hợp tử bám vào niêm mạc tử cung
- Giai đọan tiền thai: Xuất hiện mầm các cơ quan
- Giai đọan thai: Hình thành và hòan thiện một số cơ quan
Thời kỳ ngoài thai gồm:
- Giai đọan sơ sinh:Từ lúc đẻ đến cai sữa
- Giai đọan thành thục: Từ cai sữa đến trưởng thành về sinh sản
- Giai đọan trưởng thành: Từ thành thục, phát triển đến mức tối đa về thể vóc Cơ, xương phát triển hòan chỉnh
- Giai đọan già cổi: Từ lúc thú phát triển hòan chỉnh, trong thời kỳ nầy sức khỏe và năng suất sản xuất bắt đầu giảm dần, trao đổi chất kém, dị hóa lớn hơn đồng hóa, hiệu quả sử dụng thức ăn thấp
Bảng 2.4 Tuổi trưởng thành về tăng trưởng một số loài
THÀNH THỤC
TUỔI TRƯỞNG THÀNH
VỀ TĂNG TRƯỞNG
THỜI GIAN MANG THAI,ẤP
2.3.2.3 Quy luật phát triển có chu kỳ:
Tính chất không đồng đều các hoạt động, lúc mạnh lúc yếu theo một số quy luật nhất định gọi là quy luật phát triển có chu kỳ: như động đực ở thú cái, hay nhịp độ sự tăng trọng…
2.4 NGOẠI HÌNH VÀ THỂ CHẤT VẬT NUÔI.
2.4.1 Ngoại hình
Trang 8a Khái niệm ngoại hình
Ngoại hình là hình dáng bên ngoài của vật nuôi, có liên quan đến sức khỏe, hoạt động của các bộ phận bên trong cơ thể cũng như khả năng sản xuất và là hình dáng đặc trưng của một giống gia súc Ngoại hình của gia súc thay đổi theo loài, giống, hướng sản xuất , phái tính và môi trường
b Đánh giá phân loại ngoại hình
Ngoại hình được phê xét đánh giá bằng mắt, bằng tay trên cơ thể thú và sau đó nhận xét tổng thể giá trị ngoại hình theo theo một tiêu chuẩn quy định
Phê xét ngoại hình để đánh giá thú là công việc tuy đơn giản nhưng rất công phu, đòi hỏi người phê xét phải nắm vững tiêu chuẩn của giống, có kinh nghiệm thực tiển thông qua rèn luyện hình dung được những đặc điểm ngoại hình lý tưởng của cá thể giống để đối chiếu
Người phê xét phải có những nhận xét về đặc điểm đặc trưng của giống, những nhận xét về các
bộ phận có liên quan mật thiết đến tính chất sản xuất chủ yếu của con vật Phải ghi chép các đặc điểm, đo đếm số lượng kích thước các chiều trên cơ thể vật nuôi và đối chiếu với chỉ tiêu, tiêu chuẩn ngoại hình của giống đó
Bảng 2.5 Tiêu chuẩn giám định ngoại hình của con giống
Đánh giá các bộ phận có liên quan đến hướng sản xuất bằng cách cho điểm, tùy theo ưu, khuyết điểm được mô tả cho từng giống mà có số điểm khác nhau: điểm tối đa là 5 – tối thiểu là
1 Điểm của từng bộ phận được nhân với hệ số quy định tùy theo mức độ liên quan của bộ phận
đó đến tính chất sản xuất của con vật nhiều hay ít
Tùy theo số điểm đạt được người ta phân cấp như sau:
- Đặc cấp 85
- Cấp I 70
- Cấp II 60
- Cấp III 50
- Ngoại cấp 50
2.4.2 Thể chất
a Khái niệm thể chất
Thể chất là đặc tính thích nghi của con vật trong những điều kiện sinh sống và di truyền
Trang 9nhất định có liên quan đến sức khoẻ và khả năng sản xuất của con vật
Quá trình hình thành thể chất phải thông qua hai mặt: genotype (di truyền) và phenotype (ngoại cảnh)
- Về mặt di truyền: Cần hiểu thể chất của con vật được hình thành do đặc tính di truyền của thế hệ trước thông qua hệ thống đến quy định
- Về mặt ngoại cảnh: Cần hiểu thể chất là kết quả sự hình thành và củng cố thông qua quá trình trao đổi chất của cơ thể trong quá trình hình thành và phát triển Có nghĩa là cường độ trao đổi chất càng cao, sự hấp thu dinh dưỡng càng nhiều, khả năng tích luỹ các chất để tạo mô xương, cơ càng mạnh thì thể chất càng khoẻ và ngược lại Chính vì vậy mà những biểu hiện ra bên ngoài của một cơ thể có thể chất tốt là sức khoẻ tốt, sức sinh sản và sản xuất cao, ngoài ra nói đến thể chất cũng là nói đến sức mạnh, sức chịu đựng, sự thích nghi của cơ thể trong những điều kiện tự nhiên, kinh tế nhất định, vì vậy không thể tách rời việc đánh giá thể chất với các điều kiện sinh tồn của con vật
Thể chất là khái niệm tổng hợp những đặc trưng về hình thái, sinh lý của cơ thể vật nuôi, liên quan đến khả năng thích nghi và khả năng sản xuất được hình thành theo đặc tính di truyền
từ đời trước Nói tóm lại, thể chất được hình thành do tác động của ngoại cảnh và tính di truyền
b Đánh giá phân loại thể chất:
Đánh giá thể chất là đánh giá chất lượng của cơ thể một cách tổng quát, liên quan đến sức khỏe và sức sản xuất của thú Có nhiều phương pháp phân loại thể chất như:
Phân loại thể chất dựa vào cấu tạo cơ thể:
Phần cứng (xương): Xương nhỏ, chắc chắn gọi là thể chất thanh , Xương to lớn, vạm vỡ gọi là thể chất thụ.
Phần mềm (cơ, mỡ): Phần mềm ít phát triển, mỡ ít, cơ rắn chắc và đàn hồi tốt gọi là thể chất săn Phần mềm phát triển, nhiều mỡ, cấu trúc cơ mềm, nhão gọi là thể chất sổi.
Kết hợp các loại thể chất trên, trong thực tế người ta chia thể chất gia súc thành 4 loại:
Thanh săn: Biểu hiện xưong nhỏ nhưng rắn chắc, cơ dài cứng, lớp mỡ dưới da mỏng, khả
năng trao đổi chất cao Đây là thể chất tốt của nhóm ngựa cưỡi, bò sữa cao sản, gà đẻ, thú sinh sản
Thanh sổi: Xương nhỏ, da mỏng, thịt nhiều nhưng hơi nhão, có một ít mỡ, đầu nhẹ Đây
là thể chất tốt cho thú nuôi lấy thịt
Thụ săn: Xương lớn, vạm vỡ, cơ săn chắc, da mỏng,mỡ dưới da ít Đây là thể chất tốt của
thú cày kéo
Thụ sổi: Xương to, da dày, thịt nhão,thú chậm chạp, trao đổi chất kém Thể chất nầy
không thích hợp với tất cả các hướng sản xuất
Phân loại theo loại hình tiêu hoá và hô hấp:
- Loại hình hô hấp: là các gia súc có lồng ngực dài rộng, cổ, mũi phát triển mạnh, do đó trao đổi chất mạnh, sức sản xuất cao như bò sữa cao sản, ngựa đua, gia súc làm việc dẻo dai
Trang 10- Loại hình tiêu hoá: gia súc có lồng ngực ngắn, tròn và rộng, cổ ngắn, mũi ít phát triển, bụng to, do đó trao đổi chất chậm, con vật ít hoạt động ăn no lại nằm, khả năng tích luỹ mỡ cao, phù hợp nuôi thịt
Phân loại thể chất theo loại hình thần kinh của Páp-lốp: Qua kết quả nghiên cứu hoạt động
thần kinh Páp-lốp chia loại hình thần kinh thành 3 loại: hưng phấn, thăng bằng và ức chế Từ đó chia thể chất có 4 loại:
- Thể chất buồn bã: Thuộc loại hình thần kinh yếu
- Thể chất nóng nảy: thuộc loại hình thần kinh không thăng bằng
- Thể chất bình thản: Thuộc loại hình thần kinh thăng bằng, chuyển biến chậm
- Thể chất linh hoạt: Thuộc loại hình thần kinh mạnh, hưng phấn, có tốc độ chuyển biến nhanh
Cho đến nay, cách phân loại thể chất theo cấu tạo cơ thể vẫn được áp dụng rộng rãi hơn cả vì
dễ thực hiện Ngoài ra, người ta còn căn cứ vào số lượng tuyến mồ hôi /1cm2 da để ước đoán sức sản xuất sữa sau này; nghiên cứu cấu tạo lông (lông có gân cứng cặp là thể chất mạnh, lông mềm, gân mảnh thì thể chất yếu), hoặc nghiên cứu về sinh lý, sinh hoá tế bào giúp cho việc đánh giá thể chất hoàn thiện hơn
2.5 CÁCH CHỌN VÀ NHÂN GIỐNG GIA SÚC
2.5.1 Cách chọn giống
Chọn giống là chọn lọc, tách riêng ra trong từng thế hệ gia súc những vật nuôi tốt nhất về kiểu hình (phenotype) và kiểu gen (genotype), có giá trị tốt nhất về sức sản xuất và giá trị làm giống để nhân giống Chọn giống là dựa trên cơ sở nắm vững những yếu tố hình thành các tính trạng, quan hệ giữa kiểu gen, kiểu hình và môi trường
Những căn cứ căn bản để chọn giống:
- Nguồn gốc : căn cứ quan trong đầu tiên phải được xem xét là theo gia phả Tuỳ theo cấp
giống mà xem xét lý lịch từ 3 đến 5 thế hệ trước
Để chọn lọc một con vật làm giống trước hết phải lựa chọn bố, mẹ chung Người
ta thường căn cứ vào giá trị giống của các chỉ tiêu năng suất và ngoại hình để lựa chọn các cặp bố mẹ Mặc dù con vật mà chúng ta định chọn lọc làm giống chưa ra đời, song
có thể ước tính được giá trị giống của nó thông qua các giá trị giống của bố và mẹ nó
Muốn vậy, người ta phải có sổ giống ghi chép đầy đủ các thế hệ tổ tiên của con vật giống
- Cá thể : Bước tiếp theo là các khâu kiểm tra đánh giá để chọn lọc bản thân con vật cần kiểm
tra đánh giá trong hai giai đoạn:
- Giai đoạn hậu bị: Từ khi con vật được nuôi tách mẹ (đối với gia súc) và 4 tuần tuổi (đối với gia cầm) tới khi con vật bắt đầu sinh sản phối giống lần đầu Việc theo dõi đánh giá trong giai đoạn này tập trung vào các chỉ tiêu sinh trưởng và ngoại hình