Kiến thức: - HS nắm được khái niệm cơ bản về bệnh truyền nhiễm, cách lan truyền của các tác nhân gây bệnh để qua đó nâng cao ý thức phòng tránh, giữ gìn vệ sinh cá nhân và cộng đồng.. Ph
Trang 1BÀI 32: BỆNH TRUYỀN NHIỄM VÀ MIỄN DỊCH
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- HS nắm được khái niệm cơ bản về bệnh truyền nhiễm, cách lan truyền của các tác nhân gây bệnh để qua đó nâng cao ý thức phòng tránh, giữ gìn vệ sinh cá nhân
và cộng đồng
- HS nắm được khái niệm cơ bản về miễn dịch Phân biệt được miễn dịch đặc hiệu
và không đặc hiệu, miễn dịch tế bào và miễn dịch thể dịch
2 Kỹ năng:
Rèn một số kỹ năng sau:
- Làm việc với SGK
- Quan sát, phân tích, tổng hợp so sánh→ kiến thức
- Khái quát hóa kiến thức
- Vận dụng vào thực tế
- Hoạt động nhóm
3 Thái độ:
- Làm việc tích cực
- Chú ý lắng nghe, tham gia bài tốt
II PHƯƠNG PHÁP, PHƯƠNG TIỆN:
- Tham khảo SGK
- Sơ đồ
- Thông tin bổ sung
III HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC
1 Ổn định lớp:
- Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
- Virus xâm nhập và gây bệnh cho VSV, thực vật và côn trùng như thế nào?
- Nêu các biện pháp phòng tránh bệnh do virus gây nên
3 Bài mới:
- GV yêu cầu HS kể tên một số bệnh truyền nhiễm mà con người dễ mắc phải
- Đa phần ta thường thấy, nếu như bệnh nhẹ thì chúng ta sẽ tự khỏi bệnh, nguyên nhân là do đâu?
Trang 2Dựa theo câu trả lời của HS mà GV có thể dẫn dắt vào bài: để hiểu rõ hơn về một
số bệnh truyền nhiễm và khả năng chóng lại bệnh tật của cơ thể như thế nào thì chúng ta sẽ tìm hiểu bài học hôm nay
HOẠT ĐỘNG 1: BỆNH TRUYỀN NHIỄM Th
ời
gia
n
- GV đặt câu hỏi
thảo luận
+ Như thế nào gọi
là bệnh truyền
nhiễm?
+ Để gây bệnh
truyền nhiễm
trước hết phải xuất
hiện những điều
kiện gì?
+ Ở Việt Nam vào
mùa khô và mùa
mưa thường xuất
hiện những loại
bệnh nào? Tác hại
của nó?
- GV nhận xét và
yêu cầu HS khái
quát kiến thức
- HS thảo luận:
+ Nghiên cứu SGK
+ Vận dụng các kiến thức thực tế
- Đại diện lớp trình bài, các em khác bổ sung
- HS khái quát các nội dung: khái niệm, tác nhân gây bệnh, điều kiện gây bệnh
1 Bệnh truyền nhiễm
- Bệnh truyền nhiễm là bệnh lây
lan từ cá thể này sang cá thể khác
- Tác nhân gây bệnh: Vi khuẩn, vi nấm, động vật nguyên sinh hoặc virút
- Điều kiện gây bệnh:
+ Độc lực: tổng các điều kiện giúp VSV vượt qua rào cản bảo vệ của
cơ thể + Để tăng cường khả năng gây bệnh…
+ Số lượng nhiễm đủ lớn
+ Con đường xâm nhập thích hợp
2 Phương thức lây truyền
a Truyền ngang
- Qua soi khí: hắt hơi, ho
- Qua đường tiêu hóa
- Qua tiếp xúc trực tiếp: đồ dùng hàng ngày…
- Qua động vật cắn hay đốt
b Truyền dọc
- Truyền từ mẹ sang con
- Nhiễm qua sữa mẹ hay khi sinh nở
Trang 3- GV hỏi: bệnh
truyền nhiễm lây
lan qua những con
đường nào? Cho
VD cụ thể
- GV nhận xét và
bổ sung
- GV thông báo,
khi mắc bệnh
thường thì cơ thể
sẽ qua các giai
đoạn: phơi nhiễm,
ủ bệnh, bệnh, cơ
thể bình phục Mỗi
giai đoạn có những
đặc điểm riêng
biệt
- GV yêu cầu học
sinh đọc từng phần
và lên bảng ghi nội
dung từng phần
vào bảng phụ
GV gọi HS lên
bảng
- HS vận dụng hiểu biết thực tế, trao đổi trả lời:
+ Lây qua không khí: bệnh lao
+ Qua ăn uống: tả lị
+ Qua một số loài động vật khác: gia cầm
- HS hoạt động nhóm
3 Các bệnh truyền nhiễm thường gặp do virus:
- Bệnh đường hô hấp
- Bệnh đường tiêu hóa
- Bệnh hệ thần kinh
- Bệnh lây qua đường sinh dục
- Bệnh da
* Lưu ý:
Phòng tránh bệnh truyền nhiễm
- Tiêm phòng vacxin
- Kiểm soát vật trung gian truyền bệnh
- Vệ sinh cá nhân và môi trường sống
Tên bệnh
VSV gây bệnh
Phương thức lây truyền
Cách phòng tránh
Tả, lị HIV Cúm Lao
Trang 4Tên bệnh VSV gây bệnh Phương thức lây
truyền
Cách phòng tránh
Tả, lị Vi khuẩn Qua ăn uống (tiêu hoá) Vệ sinh ăn uống
HIV/AID
S
Virut HIV 3 cách: qua máu; quan
hệ tình dục; mẹ sang con
An toàn trong truyền máu và tình dục
Vệ sinh môi trường
Hoạt động 2: MIỄN DỊCH Th
ời
gia
n
- GV nhắc lại câu hỏi đầu
giờ: vì sao khi mắc bệnh
nhẹ thì cơ thể tự hết?
- GV hỏi: miễn dịch là gì
và có mấy loại?
- GV giảng giải thêm về
MD của cơ thể và nhấn
mạnh các cơ chế bảo vệ
của cơ thể là rất phức tạp
và hoàn hảo
- GV nhắc lại 2 loại MD
và hỏi:
+ MDKĐH là gì? Cho ví
dụ
+ Cơ chế tác động, vai
trò ?
- HS dựa vào SGK trả lời
+ Miễn dịch + Nêu khái kiệm và có
2 loại miễn dịch:
MDĐH và MDKĐH
- HS tham khảo SGK trả lời:
+ Khái niệm và cơ chế tác động, cũng như vai trò của MDKĐH
Khái niệm:
- MD là khả năng của
cơ thể hống lại các tác nhân gây bệnh
- Có 2 loại MD
+ Miễn dịch đặc hiệu + Miễn dịch không đặc hiệu
1 Miễn dịch không đặc hiệu
* Định nghĩa:
MDKĐH là miễn dịch
tự nhiên mang tính bẩm sinh
Trang 5- GV nhận xét và nói rõ
thêm về các hàng rào bảo
vệ của cơ thể
- GV hỏi:
+ MDĐH là gì?
- GV hỏi: MD thể dịch là
gì? Vai trò của MD thể
dịch?
- GV nhận xét và yêu cầu
HS khái quát
- HS nghiên cứu SGK trả lời:
- HS nghiên cứu SGK kết hợp kiến thức cũ trả lời nhanh:
+ Phân biệt được kháng nguyên, kháng thể
+ Cơ chế hoạt đông giống như chìa khóa và
ổ khóa
* Cơ chế tác động và vai trò:
+ Không đòi hỏi có sự tiếp xúc trước với kháng nguyên (chất lạ khi xâm nhập vào cơ thể sống)
+ Có tác dụng trước khi cơ chế miễn dịch đặc hiệu chưa kịp phát huy tác dụng
2 Miễn dịch đặc hiệu
* Khái niệm: là miễn dịch được hình thành
để đáp lại một cách đặc hiệu sự xâm nhập của kháng nguyên lạ
a Miễn dịch thể dịch
* Miễn dịch thể dịch
là miễn dịch sản xuất
ra kháng thể (có trong máu và bạch huyết) + Kháng nguyên là chất lạ có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch + Kháng thể là protein sản xuất ra để đáp ứng lại sự xâm nhập của kháng nguyên lạ + Cách phản ứng: KN phản ứng đặc hiệu với KT
b Miễn dịch tế bào
* MDTB là mễn dịch
có sự tham gia của các
tế bào T độc
* Vai trò: tiết ra protein độc để làm tan
Trang 6- GV hỏi: miễn dịch tế
bào là gì?
+ Nó có vai trò như thế
nào?
- GV liên hệ thực tiễn: kể
tên một số loại thuốc
kháng sinh được chế tạo
ra hiện nay
- HS tham khảo SGK
tế vào nhiễm, khiến virus không nhân lên được
3 Phòng chống bệnh truyền nhiễm:
+ Tiêm vacxin.
+ Kiểm soát vật trung gian
+ Giữ gìn vệ sinh cá nhân và cộng đồng
4 Củng cố:
Câu 1: Bệnh truyền nhiễm là gì?
A Bệnh lây truyền từ thế hệ trước cho thế hệ sau
B Bệnh do gen quy định và được truyền từ cá thể này sang cá thể khác
C Bệnh bẩm sinh, cá thể mới sinh ra đã có
D Bệnh lây truyền từ cá thể này sang cá thể khác *
Câu 2: Cơ thể tiếp xúc với tác nhân gây bệnh trong tiến trình nhiễm bệnh, được gọi là:
A Giai đoạn 1: giai đoạn phơi nhiễm.*
B Giai đoạn 2: giai đoạn ủ bệnh
C Giai đoạn 3: giai đoạn bệnh
D Giai đoạn 4: triệuchứng giảm dần, cơ thể bình phục
Câu 3: Bệnh tiêu chảy do virut gây nên lây truyền theo đường:
A Hô hấp
B Tiêu hóa
C Quan hệ tình dục
D Niệu
Câu 4: Miễn dịch tự nhiên mang tính bẩm sinh được gọi là:
A Miễn dịch đặc hiệu
B Miễn dịch thể dịch
C Miễn dịch không đặc hiệu
D Miễn dịch tế bào
Trang 75 Dặn dò:
- Học bài cũ, trà lời câu hỏi SGK
- Đọc mục “em có biết”
- Ôn tập toàn bộ phần vi sinh