ngữ văn 9 tiet 117

Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Cảm nhận đợc niềm xúc động thiêng liêng, tấm lòng tha thiết thành kính tự hào của tác giả từ miền Nam vừa đợc giải phóng ra viếng lăng Bác.. Bố cục bài thơ Bố

Ngày soạn: 25/2/2009

Ngày giảng: 26/2/2009

Tiết 117

Viếng lăng bác

(Viễn Phơng)

I Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

- Cảm nhận đợc niềm xúc động thiêng liêng, tấm lòng tha thiết thành kính tự hào của tác giả từ miền Nam (vừa đợc giải phóng) ra viếng lăng Bác

- Thấy đợc những đặc điểm nghệ thuật của bài thơ Giọng điệu trang trọng vừa tha thiết phù hợp với tâm trạng cảm xúc Nhiều hình ảnh ẩn dụ có giá trị gợi cảm Lời thơ giản dị mà cô đúc, giàu cảm xúc mà lắng đọng

II Ph ơng tiện dạy học

Gv: SGK bài soạn

HS: đọc và trả lời các câu hỏi SGK

III Hoạt động dạy học.

1 ổn định tổ chức

2 kiểm tra bài cũ :

Hs lên bảng đọc thuộc bài thơ? Cho biết nghệ thuật của bài?

3 Bài giảng :

Hoạt động 1: Gv vào bài

Hoạt động 2 Đọc, giới thiệu chung về văn

bản

- Em hãy nêu vài nét về tác giả?

I Đọc, giới thiệu chung về văn bản

1 Tác giả - tác phẩm

a) Tác giả: Viễn Phơng

- Tên: Phan Thanh Viễn, sinh năm 1928

- Quê: Long Xuyên - An Giang

- Tham gia các hoạt động văn nghệ tại thành phố Hồ Chí Minh

- Ông là nhà thơ, chiến sĩ suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ

- Từng bị bắt giam ở nhà giam Gia Định

- Trởng thành từ công tác tuyên huấn văn nghệ

- Trong những năm chiến tranh, kể cả những năm bị bắt giam cầm, vẫn bền bỉ sáng tác

GV yêu cầu HS căn cứ vào SGK và các tài

liệu đã đọc, nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ

b) Tác phẩm

Tháng 4-1976, công trình xây dựng lăng Bác vừa mới hoàn thành, miền Nam vừa

đợc giải phóng Mĩ đã cút, ngụy đã nhào Nhân dân miền Nam có dịp thực hiện lòng mong mỏi của mình: ra thăm lăng

Chủ tịch Hồ Chí Minh.

GV đọc mẫu, sau đó gọi HS đọc Yêu cầu:

giọng đọc ấm áp thể hiện tình yêu mến tha

thiết, lòng thơng nhớ không nguôi với Bác

Khổ thơ cuối nhịp thơ dồn dập hơn, cần đọc

nhanh hơn

2 Đọc và chú thích

a) Đọc b) Chú thích

(SGK)

GV: Bài thơ gồm 4 khổ, tơng ứng với 4 nội

dung khác nhau Em có nhận xét gì về bố

cục bài thơ?

3 Bố cục bài thơ

Bốn khổ thơ thể hiện mạch cảm xúc tự nhiên, hợp lý:

- Khổ 1: Cảm xúc về cảnh bên ngoài lăng (hình ảnh hàng tre)

- Khổ 2: Cảm xúc trớc hình ảnh dòng

ng-ời vào viếng Bác và sự vĩ đại của Bác

- Khổ 3: Khi đến trớc linh cữu Bác, suy nghĩ về sự bất tử của Bác và nỗi tiếc

th-ơng vô hạn

- Khổ 4: Khát vọng của nhà thơ muốn

đ-ợc ở mãi bên lăng Bác

Hoạt động 3 Tìm hiểu bài thơ II Tìm hiểu bài thơ

HS đọc khổ thơ 1 GV nêu lần lợt các câu hỏi

để HS tìm hiểu khổ thơ:

- Lần đầu tiên ra thăm lăng Bác, tác giả cảm

thấy nh thế nào?

- Cách xng hô (con, Bác) thể hiện tình cảm

gì của tác giả đối với Bác? (Có thể nêu một

vài cách xng hô khác để so sánh)

1 Khổ thơ 1 Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

- Câu thơ nh một lời tâm sự, từ ngữ dung

dị, tự nhiên, cách xng hô thân mật, gần gũi, giọng điệu cảm xúc (nh ngời con về thăm cha)

- Từ "con" thân thơng vốn là cách xng hô thông thờng của đồng bào miền Nam Cách xng hô ấy với Bác càng không phải

là mới lạ

- Ngời không con mà có triệu con

- Bác kêu con đến bên bàn

- Nhng ở đây, từ "con" mang chất giọng ngọt ngào của ngời dân Nam Bộ, thái độ thành kính, gợi lên cảm xúc mãnh liệt ở nơi xa xôi cách trở ngàn trùng, những ngời con từ chiến trờng miền Nam (bao năm bom đạn chiến tranh) nay trở về thăm Bác

nh thầm gọi Bác, nói với Bác rằng:

"Bác ơi, con đã về thăm Bác đây, đồng bào miền Nam đã về thăm Bác đây" Lúc sinh thời, một trong những tâm nguyện lớn nhất của Bác là đợc thăm đồng bào miền Nam và đồng bào miền Nam đợc

- Tại sao tác giả dùng từ "thăm" chứ không

dùng từ "viếng"?

HS trả lời

đón Bác "miền Nam luôn ở trong trái tim tôi" Tố Hữu viết:

Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà Miền Nam mong Bác nỗi mong cha

Ước nguyện đó cha thành thì Bác mất Bởi vậy ngời dân miền Nam ra thăm Bác chứ không phải viếng Bác

- Từ "thăm" thay cho từ "viếng": kìm nén

đau thơng nói tránh - khẳng định Bác còn sống mãi

- ấn tợng đầu tiên mà tác giả cảm nhận đợc

về lăng Bác là gì?

HS trả lời

- ấn tợng đầu tiên sâu sắc về hình ảnh hàng tre quanh lăng Bác vừa thực vừa t-ợng trng

Hàng tre:

+ Bát ngát, thẳng hàng (tả thực)

+ Xanh xanh Việt Nam (tợng trng)

- Xung quanh lăng Bác trồng nhiều tre và trúc Tre cũng là hình ảnh quen thuộc, là biểu tợng của nhân dân Việt Nam

Cây tre diệt giặc từ mấy ngàn năm trớc

trong truyền thuyết Thánh Gióng đến

hình ảnh cây tre trong ca dao, trong văn Thép Mới: "Tre ăn ở với ngời đời đời kiếp kiếp" Cây tre góp phần làm nên dáng đứng Việt Nam

- Tại sao ở đây tác giả lại dùng hình ảnh

hàng tre mà không phải là: bờ tre, khóm tre,

luỹ tre, rặng tre ?

Hình ảnh hàng tre thể hiện lòng tôn kính, trang nghiêm Dờng nh dân tộc Việt Nam quần tụ quanh Bác "Hàng tre" nh gợi tả

đội quân danh dự bên Ngời

- Hình ảnh hàng tre vừa tợng trng vừa thực, gợi tả đợc sự giản dị, gần gũi nhng cũng rất thiêng liêng

HS đọc khổ thơ 2

- Trong câu thơ "Ngày ngày mặt trời đi qua

trên lăng - Thấy một mặt trời trong lăng rất

đỏ" có hai từ "mặt trời" Từ nào là hình ảnh

thực, từ nào là hình ảnh ẩn dụ? Hãy phân

tích hình ảnh ẩn dụ đó.

HS thảo luận, nêu ý kiến, nhận xét

2 Khổ thơ 2 Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

- Hình ảnh ẩn dụ: Mặt trời ánh sáng của

sự sống vĩ đại lớn lao Bác đợc ví nh mặt trời soi đờng chỉ lối cho dân tộc Việt Nam quét mù sơng của những năm dài nô

lệ, mang lại cuộc sống ấm no cho nhân dân, cho dân tộc Hình ảnh đó thể hiện lòng tôn kính và biết ơn, đồng thời gợi nên sự cao cả vĩ đại, lớn lao: "Bác sống

nh trời đất của ta ".

- Từ "ngày ngày" trong câu thứ nhất đợc lặp

lại trong câu thứ ba với dụng ý gì? Cùng

dòng ngời vào lăng viếng Bác, tác giả cảm

nhận đợc điều gì?

HS thảo luận, nêu ý kiến, nhận xét

Ngày ngày mặt trời: Thời gian theo dòng

liên tục

Ngày ngày dòng ngời: đi trong không

gian đặc biệt thơng nhớ

- Bằng điệp từ "ngày ngày", nhà thơ đã

đúc kết một sự thực cảm động diễn ra ngày này qua ngày khác Biết bao dòng ngời với nỗi tiếc thơng vô hạn cứ lặng lẽ lần lợt vào lăng viếng Bác

- Câu thơ sâu lắng có âm điệu kéo dài nh diễn tả dòng ngời vô tận, khái quát đợc thật sâu sắc tình cảm sâu nặng của nhà thơ với Bác Hồ

- 79 mùa xuân cũng là hình ảnh ẩn dụ (khi mất, Bác 79 tuổi)

HS đọc khổ thơ thứ 3

- Hình ảnh "Bác nằm trong lăng giấc ngủ

bình yên - Giữa một vầng trăng sáng dịu

hiền" gợi tả cảm xúc, tâm trạng gì ở nhà

thơ?

HS trả lời

3 Khổ thơ 3

Bên Bác, nhà thơ ở trong trạng thái cảm xúc say sa ngây ngất, gần gũi, thân thơng

- niềm rung động sâu sắc khi lần đầu tiên

đến bên Bác

- Với cảm xúc ấy nhà thơ đã khẳng định điều

gì?

GV có thể tái hiện lại không khí đau thơng

của cả nớc khi Bác mất để HS hình dung,

qua đó cảm nhận rõ hơn tình cảm, cảm xúc

của tác giả khi vào lăng viếng Bác

Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim

"Trời xanh" cũng là hình ảnh ẩn dụ, là biểu tợng bất diệt của Bác Hồ - Ngời đã

ra đi nhng lí tởng sự nghiệp của Ngời vẫn còn mãi

- Cụm từ “vẫn biết > < mà sao” dùng nh một sự đối lập Đó là sự mâu thuẫn giữa

lý trí (biết rằng hình ảnh Bác vẫn còn sống mãi, cũng nh lý tởng cao quý của Ngời) và tình cảm (đau đớn, xót xa khi nhận thức đợc thực tại)

Những hình ảnh: mặt trời, vầng trăng, trời xanh là biểu tợng của thiên nhiên

tr-ờng tồn, vĩnh cửu, bất diệt đợc ví với Bác Bác nh hoá thân vào non sông xứ sở, Bác trờng tồn mãi mãi, vĩ đại, lớn lao ngang tầm trời đất

HS đọc khổ thơ 4

- Cảm xúc của tác giả nh thế nào trớc khi trở

về miền Nam? Tác giả đã ớc muốn điều gì?

4 Khổ thơ 4 Mai về miền Nam thơng trào nớc mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác

HS thảo luận, trả lời - Nhịp thơ dàn trải, điệp từ "muốn làm"

đ-ợc lặp lại 3 lần gợi cảm xúc bâng khuâng, xốn xang, lu luyến, không muốn rời xa Bác, nh muốn hoá thân vào thiên nhiên

xứ sở quanh lăng Bác để đợc gần Bác, dâng lên Bác niềm tôn kính Lời tâm nguyện chân thành tha thiết, thể hiện cảm xúc lu luyến, trào dâng không muốn rời xa

- Trong khổ thơ thứ nhất, tác giả đã nói đến

"hàng tre" Trong khổ thơ cuối, tác giả lại

nhắc đến "cây tre" Hai hình ảnh đó khác

nhau nh thế nào về ý nghĩa biểu hiện?

HS trả lời

Hàng tre (khổ 1): Biểu tợng dân tộc Việt

Nam kiên cờng bất khuất

Cây tre (khổ 4): Tấm lòng trung hiếu của

tác giả, của đồng bào miền Nam đối với Bác, nhân dân miền Nam đối với Bác

Hoạt động 4: Tổng kết

- Hãy nêu những nét chính về nội dung và

nghệ thuật của bài thơ.

HS dựa vào phần Ghi nhớ để trả lời.

III Tổng kết

1 Nghệ thuật

- Bài thơ có giọng điệu phù hợp với nội dung tình cảm, cảm xúc vừa trang nghiêm sâu lắng vừa tha thiết, đau xót, tự hào, thể hiện tâm trạng xúc động của nhà thơ vào lăng viếng Bác

- Thể thơ tám chữ có dòng bảy chữ gieo vần lng Khổ thơ không cố định có khi liền khi cách nhịp Nhịp thơ chậm, diễn tả

sự trang nghiêm, thành kính, lắng đọng

- Hình ảnh thơ sáng tạo, có nhiều biện pháp nghệ thuật: ẩn dụ, tợng trng

Bài thơ thể hiện lòng thành kính và niềm xúc

động sâu sắc của nhà thơ và của mọi ngời khi vào lăng viếng Bác

IV Củng cố:

? qua bài thơ tác giả đã thể hiện tình cảm gì của mình?

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật của bài thơ?

V Dặn dò:

Hs về nhà học bài

Chuẩn bị bài mới