ngữ văn 9 tiet 116

Mục tiêu cần đạt Giúp HS - Cảm nhận đợc những cảm xúc của tác giả trớc mùa xuân của thiên nhiên đất nớc và khát vọng đẹp đẽ muốn làm "một mùa xuân nho nhỏ" dâng hiến cho cuộc đời.. cảm x

Ngày soạn:25/1/2009

Ngày giảng: 26/1/2009

Tiết 115 Bài 23

Mùa xuân nho nhỏ

I Mục tiêu cần đạt

Giúp HS

- Cảm nhận đợc những cảm xúc của tác giả trớc mùa xuân của thiên nhiên đất nớc và khát vọng đẹp đẽ muốn làm "một mùa xuân nho nhỏ" dâng hiến cho cuộc đời Từ đó mở

ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích, có cống hiến cho đời nói chung

- Rèn luyện kĩ năng cảm thụ - phân tích hình ảnh thơ trong mạch vận động của tứ thơ

II Ph ơng tiện dạy học :

Giáo viên: Giáo án

Học sinh: Đọc, trả lời câu hỏi theo SGK

III Hoạt động dạy học:

1 ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ: (Không)

3 Bài mới:

Hoạt động 1: GV giới thiệu bài

Hoạt động 2 Đọc, tìm hiểu chung về văn

bản

GV yêu cầu HS nêu những nét chung về tác

giả

I Đọc, tìm hiểu chung về văn bản

1 Tác giả, tác phẩm

a) Tác giả

Thanh Hải (1930 - 1980)

Quê: Phong Điền - Thừa Thiên Huế

- Tham gia hoạt động văn nghệ từ cuối năm kháng chiến chống Pháp đến kháng chiến chống Mĩ

- Là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở miền Nam

từ những ngày đầu

- 1965, đợc tặng giải thởng văn học Nguyễn Đình Chiểu

- Giọng thơ Thanh Hải là tiếng thét căm thù tội ác quân xâm lợc, là khúc tâm tình tha thiết của đồng bào chiến sĩ miền Nam gửi ra miền Bắc

HS nêu thời điểm sáng tác bài thơ

GV bổ sung

b) văn bản

Bài thơ đợc sáng tác tháng 11 - 1980, khi

ông nằm trên giờng bệnh Đây là sáng tác cuối cùng của nhà thơ Thanh Hải

GV hớng dẫn HS đọc:

- Phần đầu giọng thơ say sa trìu mến, diễn tả

2 Đọc và chú thích

cảm xúc trớc mùa xuân đất trời.

- Nhịp thơ nhanh hối hả phấn chấn khi nói về

mùa xuân đất nớc

- Giọng thơ tha thiết trầm lắng khi nói về tâm

nguyện

- Bài thơ đợc viết theo thể thơ nào?

HS trả lời

3 Thể thơ

5 chữ

- Bài thơ có thể chia làm mấy phần? ý của

mỗi phần là gì?

HS tìm bố cục của bài thơ

4 Bố cục

Bài thơ có thể chia làm 4 phần:

- Khổ đầu (6 dòng): Cảm xúc trớc mùa xuân của đất trời

- 2 khổ 2, 3: Hình ảnh mùa xuân đất nớc

- 2 khổ 4, 5: Suy nghĩ và ớc nguyện của nhà thơ

- Khổ cuối là lời ca ngợi quê hơng đất nớc

và giai điệu dân ca xứ Huế

Hoạt động 3 Tìm hiểu văn bản

- Hình ảnh thiên nhiên đất trời đợc phác hoạ

qua những hình ảnh nào?

GV yêu cầu HS nhận xét về những hình

ảnh, biện pháp nghệ thuật, từ ngữ

HS thảo luận theo các câu hỏi gợi ý:

- Các hình ảnh đợc thể hiện trong khổ thơ

này có gì nổi bật?

- Từ "mọc" đợc đặt ở đầu câu có dụng ý gì?

Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật

nào?

- Cách sử dụng màu sắc, âm thanh trong khổ

thơ có gì đặc biệt? Những từ than gọi (ơi, chi)

gợi liên tởng đến giọng nói của địa phơng

nào?

II Tìm hiểu văn bản

1 Mùa xuân của thiên nhiên đất trời

Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời.

Hình ảnh chọn lọc tiêu biểu, điển hình cho mùa xuân

- Từ "mọc" đợc đặt ở đầu câu: nghệ thuật

đảo ngữ nhằm: nhấn mạnh, khắc hoạ sự khoẻ khoắn "Mọc" tiềm ẩn một sức sống,

sự vơn lên, trỗi dậy Giữa dòng sông rộng lớn, không gian mênh mông chỉ một bông hoa thôi mà không hề gợi lên sự lẻ loi đơn chiếc Trái lại, bông hoa ấy hiện lên lung linh, sống động, tràn đầy sức (sống) xuân

- Màu sắc: gam màu hài hoà dịu nhẹ tơi tắn Màu xanh lam của nớc sông (dòng sông Hơng) hoà cùng màu tím biếc của hoa, một màu tím giản dị, thuỷ chung, mộng mơ và quyến rũ Đó là màu sắc đặc trng của xứ Huế

- Âm thanh: Tiếng chim chiền chiện, loài chim của mùa xuân

Cách dùng các từ than gọi "ơi", "chi": mang chất giọng ngọt ngào đáng yêu của ngời xứ Huế (thân thơng, gần gũi), mang nhiều sắc thái cảm xúc nh một lời trách yêu

- Cách phác hoạ nh vậy gợi ra một không

gian mùa xuân nh thế nào?

Khung cảnh mùa xuân có không gian cao rộng, màu sắc tơi thắm, âm thanh vang vọng - một sắc xuân của xứ Huế Một không gian bay bổng nhng lại đằm thắm dịu dàng, tơi tắn

- Chỉ có một bông hoa tím biếc

- Chỉ có một dòng sông xanh

- Một tiếng chim chiền chiện hót vang trời

Mùa xuân trong thơ Thanh Hải chẳng có mai vàng, đào thắm cũng chẳng có muôn hoa khoe sắc màu rực rỡ Mùa xuân trong thơ Thanh Hải thật giản dị, đằm thắm

- Trớc cảnh đất trời vào xuân nhà thơ có cảm

xúc nh thế nào?

Cảm xúc say sa ngây ngất xốn xang rạo rực trớc cảnh đất trời vào xuân

- Em hiểu “từng giọt long lanh rơi” nghĩa là

nh thế nào?

HS trả lời

Giọt long lanh rơi:

- Giọt sơng

- Giọt nắng

- Giọt mùa xuân

- Giọt hạnh phúc

- Giọt âm thanh

Tiếng chim chiền chiện hót vang trời

nh-ng khônh-ng tan biến vào khônh-ng trunh-ng Nó

nh ngng đọng lại thành từng giọt âm thanh, nh những hạt lu li trong vắt long lanh chói ngời ở đây có sự chuyển đổi cảm giác: từ thính giác đến thị giác, xúc giác Những yếu tố huyền ảo trong bài thơ

đợc thể hiện một cách sáng tạo, gợi cảm

và tài tình

- "tôi đa tay tôi hứng": Sự trân trọng vẻ

đẹp của thi nhân đối với vẻ đẹp chất nhạc của trời với sông của chim với hoa thể hiện sự đồng cảm của thi nhân trớc thiên nhiên và cuộc đời

HS đọc các khổ thơ 2, 3

- Tìm những chi tiết miêu tả con ngời, đất nớc

vào xuân.

HS thực hiện GV có thể gợi ý chi tiết:

- Từ "Lộc" đợc hiểu nh thế nào?

2 Hình ảnh mùa xuân đất nớc

Mùa xuân ngời cầm súng Lộc giắt đầy quanh lng Mùa xuân ngời ra đồng Lộc trải dài nơng mạ.

Lộc non chồi biếc: Sức sống của con ngời

Đây là những hình ảnh tợng trng, kết cấu

đối xứng

Tả thực: Mùa xuân là mùa ra quân, mùa chiến thắng; mùa xuân cũng là mùa ngời nông dân ra đồng gieo trồng lúa xuân

ý nghĩa tợng trng: 2 nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nớc

- Em có suy nghĩ gì về 2 câu thơ cuối

đoạn?

HS phân tích hai câu thơ trên giấy, sau đó

trình bày trớc lớp GV nhận xét, bổ sung

Đất nớc nh vì sao

Cứ đi lên phía trớc.

Một đất nớc với 4000 năm dựng nớc và giữ nớc đã trải qua muôn vàn khó khăn thử thách, gian khổ ác liệt, tởng chừng nh không thể vợt qua, thế mà vẫn kiên cờng, hiên ngang, dũng cảm nh chính quê hơng của tác giả - một mảnh đất kiên trung, ngoan cờng, bất khuất

Nghệ thuật so sánh: "Đất nớc nh vì sao"

Sự trờng tồn vĩnh cửu của thiên nhiên đợc

so sánh với tầm vóc của dân tộc Việt Nam:

"Sống vững chãi 4 ngàn năm sừng sững nhân ái chan hoà"

Qua đó, tác giả thể hiện niềm tin vào cách mạng, vào tơng lai của đất nớc, định h-ớng, mục đích sống của mỗi con ngời Đó cũng là sức sống, sức vơn lên không

ngừng của đất nớc vào xuân.

- Trớc cảnh tng bừng náo nức vào xuân của

thiên nhiên đất nớc cách mạng, nhà thơ có ớc

nguyện gì?

HS thảo luận phân tích

Ta làm con chim hót

Ta làm một nhành hoa

Ta nhập vào hoa ca Một nốt trầm xao xuyến

Tác giả muốn làm:

- Một con chim hót vang trời (mang âm thanh)

- Một nhành hoa (hơng thơm ngọt ngào)

- Một nốt trầm (sự vui vẻ yêu đời)

Nhng tất cả đều một thôi: Một con chim trong muôn ngàn loài chim, một nhành hoa trong biết bao loài hoa, một nốt trầm trong bè trầm bao la của thế giới âm nhạc

- Trong cái không khí réo rắt đầy đủ các cung bậc âm thanh, nhà thơ tha thiết hiến dâng, hoà nhập vào cuộc sống vui tơi sôi nổi ấy Thật đáng trân trọng biết nhờng nào khi ta biết rằng, suốt một đời ngời -một đời thơ, Thanh Hải đã cống hiến nhiều tâm huyết cho sự nghiệp chung của dân tộc mà ông chỉ khiêm tốn xin làm một nốt trầm xao xuyến nhập vào bản hoà

ca chung Lời ớc nguyện chân thành tha thiết: Làm một mùa xuân nho nhỏ, cống hiến phần tốt đẹp, dù nhỏ bé của mình cho mùa xuân lớn của đất nớc, của cuộc

đời chung Sự chuyển đổi cách xng hô từ

tôi (riêng) sang ta (chung) chính là sự thể

hiện của khát vọng hoà nhập ấy

- Khổ thơ tiếp theo diễn tả điều gì?

HS thảo luận, trả lời

Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mơi

Dù là khi tóc bạc

Hình ảnh có tính chất biểu tợng: "mùa xuân - tuổi hai mơi": trẻ trung sung sức;

"Tóc bạc": trở về già

Mạch cảm xúc chuyển từ sôi nổi sang trầm lắng

Tình cảm trào dâng, suy t đợc thể hiện nội dung chính con ngời luôn gắn bó, hoà nhập với thiên nhiên, đất nớc, bất chấp không gian, thời gian nghịch cảnh Đó là sự dâng hiến thầm lặng

GV có thể nói thêm về hoàn cảnh ra đời đặc

biệt của bài thơ để HS cảm nhận đợc khát

vọng mãnh liệt muốn đợc sống, đợc cống hiến

mà nhà thơ đã gửi gắm trong tác phẩm

- Giữa khổ thơ đầu và khổ thơ cuối có mối

liên hệ gì đặc biệt? Mối liên hệ ấy có ý nghĩa

nh thế nào?

- Khổ thơ đầu đợc mở đầu bằng một phong cảnh Huế: Hoa nở, chim hót, dòng sông êm đềm

Kết thúc: Một điệu dân ca xứ Huế quen thuộc, ngọt ngào, êm dịu, sử dụng ngôn ngữ giàu nhịp điệu, các vần bằng tha thiết

êm ái Kết cấu đầu cuối tơng ứng tạo sự hài hoà, cân đối cho bài thơ, đồng thời thể hiện rõ hơn khát vọng hoà nhập với cuộc

đời của tác giả

Hoạt động 4 Tổng kết

GV: Hãy nêu cảm nhận của em về nội dung

và nghệ thuật của bài thơ?

III Tổng kết

Nghệ thuật: Khổ thơ năm chữ, gần gũi với các làn điệu dân ca Xuyên suốt bài thơ là những hình ảnh ẩn dụ, vừa có ý nghĩa thực vừa có ý nghĩa tợng trng

Bài thơ có cấu tứ chặt chẽ, giọng điệu biến đổi phù hợp với cảm xúc say sa, ngây ngất, trang nghiêm và thiết tha

IV Củng cố:

Tác giả đã sử dụng những hình ảnh nghẹ thuật gì trong bài thơ?

Qua bài thơ tác giả muốn nói điều gì với ngời đọc?

V Dặn dò:

Hs về nhà học thuộc bài thơ

Chuẩn bị bài viếng lăng bác