ĐỔI mới PHƯƠNG PHÁP dạy TOÁN CHO học SINH lớp 1

Để cho các em giải đợc các bài toán, thực hiện thành thạo các phép tính đặt ra chỉ là đạt yêu cầu, nhng cái cần thiết hơn thế nữa là không khí học tập phải thoải mái, nhẹ nhàng, thi đua

I Lý do chọn đề tài:

Đổi mới Phơng pháp dạy học đang là vấn đề đợc đông đảo các thầy cô giáo quan tâm và hởng ứng Việc tổ chức các tiết dạy sao cho nhẹ nhàng và thoải mái mà vẫn đảm bảo chất lợng dạy và học là rất quan trọng Đặc biệt là đối với các em học sinh nhỏ tuổi trong các giờ học toán Thật vậy trong thực tế cho thấy tiết toán đối với các em nhiều khi rất nặng nề Nhiều em nh mất

đi vẻ tơi vui hàng ngày khi phải đối đầu với tiết toán Tinh thần các em căng thẳng khi làm quen với những kiến thức toán trừu t-ợng Vì vậy “ Học mà chơi, chơi mà học” đối với các em là rất cần thiết Để cho các em giải đợc các bài toán, thực hiện thành thạo các phép tính đặt ra chỉ là đạt yêu cầu, nhng cái cần thiết hơn thế nữa là không khí học tập phải thoải mái, nhẹ nhàng, thi

đua sôi nổi giữa các em tạo động lực thúc đẩy cho các em lĩnh hội những kiến thức một cách sâu rộng, hiểu bài một cách tốt nhất còn quan trọng hơn Hơn thế nữa các em mới chuyển sang giai đoạn học tập là hoạt động chủ đạo và hoạt động vui chơi còn chiếm một vị trí quan trọng, các em còn đang trong nhu cầu học hỏi của bản thân Trò chơi trong toán học giúp các em hứng thú học tập, cố gắng thi đua làm cho không khí học tập vui, sinh động, kích thích trí tởng tợng, trí nhớ của học sinh

Đồng thời qua đó củng cố các kiến thức đã học qua trò chơi trong các bài học của các em Chính vì vậy mà bài viết của tôi xin đề cập một ý kiến nhỏ về “Trò chơi trong giờ toán của lớp 1 nhằm nâng cao chất lợng giảng dạy” Phát huy tính tích cực, độc lập,

tự chủ thông qua trò chơi

II Mục đích nghiên cứu:

Mục đích của đề tài nhằm góp phần đổi mới phơng pháp dạy học môn toán trong chơng trình lớp 1, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh lớp 1 trên cơ sở khai thác triệt để các đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Thử nghiệm việc áp dụng đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng tổ chức cho các em tham gia những trò chơi bổ ích có nội dung toán học để các “Học mà chơi, chơi mà học”

Qua những năm giảng dạy, trên tình hình thực tế cho thấy, nếu nh không áp dụng trò chơi vào môn toán, tôi thấy nhiều em học sinh học tập không đợc hứng thú Có những em sợ học môn toán mà trở nên nhút nhát Chất lợng học tập của các em tiến bộ chậm Nhiều em học rất kém môn toán

Cụ thể năm học 2009 - 2010 và năm học 2010 - 2011, qua quá trình khảo sát chất lợng học sinh đầu năm, tôi nắm bắt đợc tình hình học tập của các em học sinh thông qua khảo sát thì

tỉ lệ trung bình và yếu còn cao

Với tình hình học tập của các em nh vậy, qua thực tế giảng dạy và nghiên cứu, tôi đã đa trò chơi vào môn toán nhằm nâng cao chất lợng học tập của các em

III Nhiệm vụ nghiên cứu:

1 Tìm hiểu vấn đề đổi mới phơng pháp dạy học toán ở lớp 1

2 Tìm hiểu đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 1

3 Trẻ em với trò chơi nói chung và đối với trò chơi toán học nói riêng

4 Thực tế dạy học toán ở lớp 1 hiện nay

5 Trò chơi học tập với định hớng đổi mới phơng pháp và nâng

cao hiệu quả dạy học toán ở lớp 1

IV Đối t ợng và phạm vi nghiên cứu:

1 Đối tợng nghiên cứu.

Học sinh lớp 1(độ tuổi từ 6 tuổi)

- Các trò chơi học tập trong dạy học toán theo định hớng mới nhằm năng cao chất lợng giờ học, giúp học sinh học môn toán một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, đạt hiệu quả cao, tạo không khí học tập vui tơi, lành mạnh

V Ph ơng pháp nghiên cứu:

1, Phơng pháp nghiên cứu tài liệu.

Đọc tài liệu, giáo trình có liên quan đến các vấn đề cần nghiên cứu nh: Trò chơi toán học, vui toán học

2, Phơng pháp điều tra.

Trao đổi với giáo viên tiểu học về những khó khăn, thuận lợi khi

tổ chức các trò chơi học tập trong dạy học toán ở trên lớp

3, Phơng pháp thực nghiệm.

Để kiểm tra tính khả thi và tác dụng của các trò chơi đợc thiết

kế và su tầm

Phần II: Cấu trúc đề tài Ch

ơng I : Cơ sở lý luận và thực tiễn

I Tìm hiểu về đổi mới ph ơng pháp dạy học toán ở lớp 1 hiện nay.

Hiện nay sự phát triển của thông tin và những thay đổi của nền kinh tế xã hội đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ nên làm cho

nộ dung, phơng pháp giáo dục ở nhà trờng hiện nay luôn bị đi sau so với sự phát triển của khoa học công nghệ cũng nh nhu cầu xã hội Để giải quyết những vấn đề này cần phải có sự lựa chọn nội dung dạy học sao cho chọn lọc ra đợc một lợng kiến thức tối thiểu, cập nhật mới nhất, tích hợp lại để nâng cao chất lợng của nội dung dạy học bắt buộc cho mội học sinh Đồng thời dạy cho học sinh phơng pháp tự học, tự phát hiện vấn đề mới, tự tìm cách giải quyết và ứng dụng theo khả năng của mình Do đó, chúng ta có thể nói rằng, đổi mới phơng pháp dạy học nói chung

và phơng pháp học toán ở lớp 1 nói riêng là việc làm cần thiết và cấp bách hiện nay

II Một số đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 1.

Nói đến đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 1 thì vấn đề

đầu tiên đó là quá trình nhận thức của các em Quá trình nhận thức giúp các em có những hiểu biết nhất định về thế giới xung quanh, về bản thân mình, từ đó thể hiện thái độ và có những hành vi, hoạt động tham gia vào các mối quan hệ xã hội trong việc nhận thức thế giới, con ngời có thể đạt tới các mức độ nhận thức khác nhau từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp ở lứa tuổi các em thì nhận thức cảm tính chiếm u thế hơn nhận thức lý tính Các em dễ tiếp thu qua tri giác và những tác động trực tiếp đợc trẻ quan sát Tuy nhiên trẻ vẫn thích quan sát cái gì sặc sỡ, hấp hẫn và khả năng ghi nhớ tốt, đặc biệt là ghi nhớ máy móc, trẻ dễ nhớ những gì tác động trực tiếp Do đó, trẻ thích tham gia các hoạt động mang tính thực tiễn

ở lứa tuổi này, nhu cầu học tập của các em không chỉ đơn thuần là hoạt động nhận thức mà nó còn gắn liền với nhu cầu vui chơi

Nhu cầu vui chơi của các em chiếm một vị trí rất lớn Đặc biệt ở các em xuất hiện nhu cầu lớn về sự đánh giá mình và

đánh giá ngời khác trong cuộc sống, trong học tập Mặc dù lúc

đầu việc đánh giá này của trẻ chỉ mang tính bề ngoài, đánh giá bạn chỉ thông qua các hoạt động tập thể hoặc qua sự đánh giá của thầy giáo

Về hứng thú, ở lứa tuổi này các em có hứng thú riêng biệt với từng bộ môn Tuy nhiên, nếu khéo lòng các nội dung dạy học vào các trò chơi thì dễ lôi cuốn các em vào quá trình học tập một cách tích cực, tự giác mà chính các em không nhận thấy điều

đó Đối với các trò chơi các em thờng hứng thú với các trò chơi có quy tắc, đòi hỏi sự cố gắng, sự khéo léo nhất định, giàu trí t-ởng tợng, nhất là các trò chơi đợc đánh giá bằng cách tính điểm Vì vậy, để tổ chức các hoạt động học tập cho các em có hiệu quả thì mỗi nhà giáo dục phải nắm vững những đặc điểm chung nhất, cơ bản nhất, về tâm sinh lý của lứa tuổi này để vận dụng nó mà tổ chức các trò chơi học tập tơng thích với mục

đích dạy học

III Trẻ em với trò chơi nói chung và đối với trò chơi toán học nói riêng.

Ai cũng biết trẻ em thích chơi và hoàn toàn bị cuốn hút vào trò chơi nh thế nào Đối với con trẻ, chơi là lẽ sống và chúng hết mình khi chơi Trong các trò chơi của con trẻ, cũng nh trong các trò chơi giải trí của ngời lớn khả năng chơi, hành động một cách tùy tiện, chơi gắn liền với các nhu cầu thám hiểm, thỏa mãn tính

tò mò là động lực chính của việc học tập và khám phá của con ngời

Trên thực tế, ngời giáo viên có thể tổ chức đợc một giờ học toán sinh động nếu nh họ gây cho học sinh niềm say mê học toán Mà muốn cho trẻ thích học môn toán, thầy cô giáo cần tìm mọi cách để gây hứng thú trong quá trình lên lớp, gợi ra sự tò

mò, ham hiểu biết, thích tìm hiểu, muốn nắm đợc cái mới lạ mà giờ học toán sẽ đem lại cho các em Vì vậy, chúng ta thấy trò chơi học tập có những tác dụng sau:

- Giúp học sinh thay đổi động hình hoạt động, chống mệt mỏi căng thẳng trong học tập, tăng cờng khả năng luyện tập thực hành và vận dụng nhanh các kiến thức đã học

- Tận dụng đợc vốn hiểu biết của học sinh trong quá trình dạy học

- Ghi nhớ nội dung kiến thức một cách tự nhiên theo kiểu học

mà chơi, chơi mà học

- Qua đó gây niềm tin cho học sinh, thích học môn toán, rèn luyện trí thông minh, nhanh nhẹn, kích thích suy nghĩ sáng tạo, phát huy sáng kiến, bộc lộ tài năng cá nhân, rèn luyện tính mạnh dạn tự tin trong cuộc sống

- Tạo cho các em có lòng say mê tìm tòi, nghiên cứu trong học tập, thích khám phá

IV Thực tế dạy học toán ở lớp 1 hiện nay.

Môn toán - môn học từ xa đến nay đợc xem là khô khan hóc búa, mang tính trừu tợng cao Vì vậy, việc lĩnh hội tri thức toán học là rất khó khăn đối với học sinh tiểu học Điều này cũng dễ hiểu vì: Để lĩnh hội đợc tri thức toán học thì học sinh cần phải biết so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tợng hóa và khái quát hóa

ở trẻ còn cha phát triển đầy đủ Làm cho học sinh phải tiếp thu tri thức rất vất vả, các em luôn cảm thấy sợ, cảm thấy không khí căng thẳng, nặng nề mỗi khi bắt đầu giờ học,

Ngoài ra, việc tìm hiểu trên thực tế còn cho thấy: Bản thân giáo viên - những ngời truyền thụ kiến thức cũng gặp phải một

số khó khăn sau:

- Thời gian dành cho một tiết học toán là 40 phút thì phần truyền thụ những kiến thức mới phải chiếm từ 20 - 25 phút Số thời gian ít ỏi còn lại giáo viên cha biết cách tổ chức để thay

đổi hình thức hoạt động giúp học vừa ôn tập củng cố, vừa giảm bớt căng thẳng sau một thời gian học tập căng thẳng

- Theo sự chỉ đạo của chuyên môn thì phần trọng tâm là kiến thức trong sách giáo khoa mà cha chú ý đến phần gây hứng thú cho học sinh, nhiều khi giáo viên không dẫn dắt, lý giải cho các em con đờng hình thành kiến thức mới mà chỉ bắt các

em phải công nhận, tiếp nhận kiến thức một cách thụ động

- Hiện nay, trò chơi toán học còn rất đơn lẻ, nghèo nàn, ít

đ-ợc phổ biến và nhiều giáo viên hầu nh không biết nhiều đến trò chơi vì có ít tài liệu tham khảo vấn đề này

- Một thc trạng nữa là đa số giáo viên rất ngại tổ chức trò chơi phục vụ học tập toán do ngại tìm tòi, su tầm, thiết kế hay

do không biết hoặc không có thời gian

Sau thời gian học tập và giảng dạy, bản thân tôi cũng nhận thấy đội ngũ giáo viên nói chung đều rất quan tâm đến việc áp dụng phơng pháp dạy học mới vào từng bài dạy, luôn tiếp thu học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp thông qua các tiết dự giờ, các buổi hội giảng theo chuyên đề Nhng những việc đó vẫn cha

đẩy lùi đợc một số khó khănnêu trên và chính những khó khăn đó

đã dẫn đến một thực trạng là chất lợng sau mỗi giờ học toán còn cha cao, học sinh cũng cha thực sự yêu thích môn toán, cha chú tâm và có những hứng thú khi học toán Tất cả những điều này

nếu không sớm đợc khắc phục thì sẽ tạo ra những khó khăn khác cho học sinh trong quá trình học tập

V Trò chơi học tập với định h ớng đổi mới ph ơng pháp và nâng cao hiệu quả dạy học toán ở lớp 1.

1 trò chơi học tập.

Trong đổi mới phơng pháp dạy học toán ở lớp 1, nhằm tích cực hoá hoạt động của học sinh, có hình thức trò chơi học tập giúp các em “Học mà chơi, chơi mà học”

Để có trò chơi học tập cần lu ý các điểm sau:

- Mục đích chơi: Củng cố tri thức, kỹ năng dẫn đến khái niệm, quy tắc mới Góp phần hình thành và phát triển tính linh hoạt, óc sáng tạo

- Hoạt động trò chơi gắn với thực tiễn học sinh, hấp dẫn, sát với tâm sinh lý lứa tuổi mang trong mình chủ định của trò chơi học tập

- Những phơng tiện cần thiết cho hoạt động chơi nh hình vẽ, các hình cắt sẵn, các mảnh bìa ghi số, ghi chữ, que diêm, que tính,

- Luật chơi và luật thắng - thua phải nêu rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhớ

- Tổ chức chơi theo nhóm, lớp hoặc từng cá nhân

- Thời gian chơi: Có thời gian quy định, nếu quá thời gian quy

định mà cha có kết quả thì đợc xem nh thua cuộc

- Địa điểm chơi: Trong lớp hoặc ngoài lớp học

2 Vai trò của trò chơi học tập.

- Trò chơi học tập thực hiện chức năng của hoạt động thực hành, luyện tập, trong đó học sinh đợc củng cố, vân dụng linh hoạt tri thức, kỹ năng đã đợc học cùng những kinh nghiệm sống của mình

- Trò chơi học tập là một trong nhũng phơng tiện hình thành

có năng lực, trí tuệ,

- Trò chơi học tập rèn luyện cho các em biết tuân thủ luật chơi nhất định Từ đó góp phần hình thành tính kỷ luật, tính trung thực

- Trò chơi học tập kích thích hứng thú nhận thức, rèn luyện kỹ năng độc lập suy nghĩ để dành phần thắng về mình

- Trò chơi học tập đợc xây dựng và tổ chức dựa vào lý thuyết dạy học hiện đại

Tất cả những điều nói trên cho thấy việc sử dụng có mục

đích các trò chơi học tập trong dạy học toán ở lớp 1 là hết sức cần thiết và có ích

3 Một số yêu cầu khi tổ chức các trò chơi học tập.

- Các trò chơi học tập phải đáp ứng những yêu cầu của mục

đích dạy học, phải đặt ra cho trẻ các nhiệm vụ học tập tơng ứng với nội dung dạy học Mỗi trò chơi cần có một vị trí và đóng góp

cụ thể trong tiến trình thực hiện mục đích dạy học

- Phải lựa chọn các thời điểm thích hợp khi tổ chức các trò chơi học tập cho học sinh

Chẳng hạn: sau khi học sinh đã học xong phép tính cộng, trừ

trong phạm vi 10 giao viên có thể đa ra trò chơi có mục đích củng cố, ôn tập các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10

- Khi tổ chức các trò chơi phải sắp xếp các tình huống chơi sao cho tất cả mọi học sinh của nhóm hoặc của lớp đều đợc tham gia

- Ngời giáo viên khi hớng dẫn phải ngắn gọn, dễ hiểu và rõ

ràng để ngời tham gia chơi nắm đợc mục đích chơi, quy tắc chơi và cách tham gia Cần vạch kế hoạch chi tiết và tổ chức việc trình bày trò chơi Có thể sử dụng một vài học sinh thực hành ban đầu để giúp học sinh hình dung đợc rõ quy tắc chơi

và cách chơi

- Ngời giáo viên phải là ngời trọng tài công bằng khi đánh giá, không thiên vị bên nào

- Trong lúc chơi học sinh đợc phép trao đổi, bàn luận với nhau

- Điều quan trọng nữa là việc tham gia chơi phải đợc sự tự nguyện của học sinh, tránh áp đặt, bắt buộc các em phải chơi (nếu làm nh vậy sẽ phản tác dụng của trò chơi)

Ch

ơng II: TRò chơi Toán học NHằm nâng cao hiệu

quả dạy học toán ở lớp 1

I Nghiên cứu trò chơi trong ch ơng trình toán lớp 1

Trong dạy học toán ở tiểu học nhất là ở lớp đầu cấp các trò chơi có nhiều tác động tích cực trong quá trình nhận thức sáng tạo của học sinh Trong khi tham gia trò chơi học sinh phải tính toán chính xác, suy luận, phán đoán

Bất kì giờ học nào trong các tiết học toán ở lớp 1 đều có thể

tổ chức các trò chơi học tập cho các em

Tổ chức trò chơi trong giờ toán có thể là hoạt động cá nhân hay hoạt động nhóm Trò chơi trong tiết dạy bài mới hoặc trong tiết luyện tập củng cố

Trong chơng trình toán lớp 1 gồm có:

- Dạy khái niệm số

- Khái niệm hình học

- Số tự nhiên

- So sánh và cộng trừ các số tự nhiên trong phạm vi 10, 100( không nhớ), giải toán có lời văn

II.

Hoạt động trò chơi cá nhân

1 Trò chơi trong tiết dạy bài mới

*Các khái niệm lần đầu đợc tiếp cận tởng chừng nh đơn giản nhng đối với các em thật trừu tợng Qua trò chơi các em đợc áp dung thêm linh hoạt một lần nữa những gì mà mình vừa lĩnh hội đợc

Ví dụ: Giáo viên nêu bài toán cũng là nêu trò chơi: Các em lấy

cho cô 2 que tính, rồi lấy tiếp cho cô 1 cái bút chì Các em cùng xem số que tính và số bút chì nh thế nào với nhau?

HS: Số que tính nhiều hơn số bút chì Số bút chì ít hơn số que tính

Bạn nào lấy nhanh và có câu trả lời đúng và nhanh sẽ giành phần thắng

Giáo viên cùng học sinh biểu dơng những em có câu trả lời chính xác, nhanh

 Với khái niệm hình học

Với trò chơi trong nội dung khái niệm hình học, các em dã có ngay bộ đồ dùng toán học rất tiện lợi khi tham gia trò chơi Giáo viên sử dụng bộ đồ dùng toán của giáo viên để tổ chức trò chơi Học sinh thi đua xếp hình trong các bài dạy khái niệm hình học

Ví dụ: Trò chơi xếp hình ( Bài hình tam giác)

Cho học sinh lấy các hình tam giác để xếp ghép lại thành hình ngôi nhà ( Hình trang 9 sách giáo khoa toán 1)

Các em cá nhân tự suy nghĩ xếp ghép, em nào xếp nhanh

và đúng thì sẽ giành phần chiến thắng

Các em rất thích thú khi đợc tham gia trò chơi này Có em ghép đợc ngay, có em còn phải loay hoay mới ghép đợc hình ngôi nhà qua các hình tam giác Nhng em nào cũng hài lòng với kết quả mình làm đợc và vui hơn na khi cô giáo tuyên bố những

em ghép nhanh và đúng

Trò chơi này áp dụng đợc cho các bài hình học khác với những đồ dùng khác nh que tính, que diêm

 Khái niệm các số tự nhiên:

Trò chơi này giáo viên nắm đợc kiến thức của học sinh, trình độ của các em Các em hào hứng khi tham gia trò chơi viết

số theo hình hoặc sắp xếp số

Ví dụ: Từ bài số 2 (các số 1, 2, 3, 4, 5)

Giáo viên đa bài toán thành trò chơi Giáo viên đa từng hình

vẽ nh: 5 quả táo, 4 bình hoa, 1 quả cà Nhiệm vụ của học sinh là viết số vào bảng con sao cho nhanh và đẹp giáo viên sẽ tuyên

d-ơng các em đã tham gia trò chơi đúng, nhanh và làm đúng bài tập.( Giáo viên đa hình 5 quả táo thì học sinh phải viết đợc số

5 Đa hình 4 bình hoa thì học sinh phải viết số 4.Giáo viên đa hình 1 quả cà thì học sinh viết số 1)

Các em còn hào hứng hơn nữa khi tham gia trò chơi tìm số lớn nhất

Ví dụ: Bài số 5 (số 10)

Khoanh vào số lớn nhất

a 8, 10, 9

b 6, 3, 5

Giáo viên yêu cầu học sinh phải chọn đợc số cần thiết trong khoảng thời gian nhất định Nhận đợc lệnh các em sẽ suy nghĩ thông qua việc so sánh các số tự nhiên Các em viết số lớn nhất trong từng phần vào bảng con

Với phần a học sinhviết đợc số 10 Phần b học sinh viết đợc

số 6

 Bảng cộng trừ trong phạm vi 10

Trò chơi trong các bài học chủ yếu là để các em rèn luyện thói quen nhẩm nhanh ở bài dạng này các em dùng đồ vật, phiếu bài tập

Ví dụ : Trò chơi tìm kết quả

Bài Phép trừ trong phạm vi 7

Giáo viên cho học sinh lấy 7 hình vuông (giáo viên ghi 7) và

đa phép tính:

7 - 3 - 2 =

Giáo viên yêu cầu học sinh lấy nhanh 7 hình vuông, rồi bỏ nhanh các hình theo phép tính trừ: 7 - 3 - 2 = và viết nhanh kết quả giơ lên

Từng học sinh đợc thi đua học, rèn đợc thao tác nhanh, chính xác trong toán học

 Phép cộng, trừ trong phạm vi 100 ( không nhớ)

Trong phần toán cộng, trừ trong phạm vi 100 với trò chơi cá nhân Giáo viên tổ chức cho học sinh trò chơi với hình thức tiếp sức

Với trò chơi này giáo viên chỉ bất kì một học sinh nào đó nêu kết quả phép tính cộng hay trừ.Rồi em học sinh vừa trả lời xong chỉ định một học sinh khác.Cứ thế cho đến hết lớp Em nào tính sai sẽ bị đánh dấu trên bảng thi đua học, giáo viên yêu cầu em đó nhẩm tính lại để có kết quả đúng

Sau khi trò chơi kết thúc, giáo viên tuyên dơng những em trả lời kết quả nhanh

Trò chơi này áp dụng ở cuối tiết học Giáo viên phải chuẩn bị nhiều phép tính để học sinh tham gia chơi

Trò chơi này cũng áp dụng đợc khi dạy các bài Phép cộng trừ trong phạm vi 10 Học sinh đọc thuộc đợc bảng cộng hay trừ một cách nhẹ nhàng mà không khí lớp học không nặng nề

2 Trò chơi trong các bài ôn tập, luyện tập

Trò chơi cá nhân trong các bài ôn tập, luyện tập nhằm củng

cố kiến thức đã học Trò chơi trong các bài này có thể là xắp sếp

số, điền kết quả, so sánh số.Giáo viên có thể sử dụng nhiều bài toán phép tính để tổ chức trò chơi

Ví dụ 1:

Bài 4 ( b) - Bài luyện tập ( SGK trang 39)

- Các số bé hơn 10 là