Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết giết con chim nhại của harper lee (2016)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN ---CAO THỊ THU HẰNG THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT GIẾT CON CHIM NHẠI CỦA HARPER LEE Chuyên ngành: Văn học nước ngoài KHÓA LUẬN TỐ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

-CAO THỊ THU HẰNG

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT

GIẾT CON CHIM NHẠI CỦA HARPER LEE

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Hà Nội, 2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

-CAO THỊ THU HẰNG

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT

GIẾT CON CHIM NHẠI CỦA HARPER LEE

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn khoa học ThS ĐỖ THỊ THẠCH

Hà Nội, 2016

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo – Th.S Đỗ Thị Thạch đã

trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận Thế

giới nhân vật trong tiểu thuyết Giết con chim nhại của Harper Lee

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các cô giáo trong tổ Văn học nước ngoài, các thầy cô trong khoa Ngữ văn – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

đã tạo điều kiện thuận lợi và đóng góp những ý kiến quý báu để tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày…tháng…năm 2016 Tác giả khóa luận

Cao Thị Thu Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp Thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết Giết con chim nhại của Harper Lee là kết quả nghiên cứu của riêng tôi

dưới sự hướng dẫn của cô giáo – Th.S Đỗ Thị Thạch

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày…tháng…năm 2016 Tác giả khóa luận

Cao Thị Thu Hằng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng nghiên cứu 5

5 Phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Bố cục 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG GIẾT CON CHIM NHẠI CỦA HARPER LEE 7

1.1 Đôi nét về Harper Lee và tiểu thuyết Giết con chim nhại 7

1.1.1 Nhà văn Harper Lee 7

1.1.2 Tiểu thuyết Giết con chim nhại 8

1.2 Cơ sở hình thành thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại 11

1.2.1 Yếu tố lịch sử, thời đại 11

1.2.2 Thế giới quan, nhân sinh quan của nhà văn 14

1.3 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật 16

1.4 Khảo sát và phân loại nhân vật trong Giết con chim nhại 18

1.4.1 Khảo sát nhân vật trong Giết con chim nhại 18

1.4.2 Phân loại nhân vật trong Giết con chim nhại 19

1.4.2.1 Nhân vật mạnh mẽ, cá tính 199

1.4.2.2 Nhân vật bao dung, vị tha 23

1.4.2.3 Nhân vật độc ác, hung dữ 26

1.4.2.4 Nhân vật giả tạo, định kiến 27

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG GIẾT CON CHIM NHẠI CỦA HARPER LEE 31

2.1 Tổ chức mối quan hệ giữa các nhân vật 32

2.1.1 Quan hệ đối chiếu, tương phản 32

2.1.1.1 Da đen và da trắng 32

2.1.1.2 Bạo lực và tình thương 36

2.1.1.3 Đổ vỡ và hồi sinh 38

2.1.2 Quan hệ bổ sung, phụ thuộc 40

2.1.2.1 Quan hệ bổ sung, phụ thuộc tích cực 40

2.1.2.2 Quan hệ bổ sung, phụ thuộc tiêu cực 44

2.2 Tổ chức mối quan hệ giữa nhân vật và biểu tượng 46

2.2.1 Mối quan hệ giữa nhân vật và biểu tượng con chim nhại 47

2.2.2 Mối quan hệ giữa nhân vật và biểu tượng con chó dại 48

2.2.3 Mối quan hệ giữa nhân vật và biểu tượng cái hốc cây 49

2.2.4 Mối quan hệ giữa nhân vật và biểu tượng ngôi nhà cháy 50

KẾT LUẬN 52

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nelle Harper Lee là nhà văn Mĩ xuất sắc của thế kỉ XX Bà đến với

văn chương khá muộn song chỉ với cuốn tiểu thuyết Giết con chim nhại

(To kill a mocking bird), cuốn tiểu thuyết đầu tay xuất bản năm 1960, tên

tuổi của Harper Lee đã được đông đảo độc giả biết đến

Tác phẩm của Harper Lee được khơi nguồn cảm hứng từ bản sắc dân tộc

và diện mạo văn hóa quê hương mình Khung cảnh một thị trấn nhỏ bé cùng với những con người bình dị ở miền Nam nước Mĩ những năm ba mươi của thế kỉ XX hiện lên thật chân thực và sinh động trong những trang văn của Harper Lee Như “con chim nhại” nhỏ xinh sinh ra để hót bằng cả trái tim mình, Harper Lee tìm thấy mục đích của đời mình trong việc dồn hết tâm sức

để viết Giết con chim nhại, cống hiến cho cuộc sống một kiệt tác văn học

thấm đẫm tư tưởng nhân văn

Cuốn tiểu thuyết đến nay vẫn còn nguyên sức hấp dẫn Trong một cuộc thăm dò bạn đọc qua thư viện, nó được xem là cuốn sách mà mọi người nên

đọc trong đời mình Sau khi viết Giết con chim nhại, Harper Lee lui về sống

một cuộc đời ẩn dật, tránh xa sự săn đón của bạn đọc và những nhà phê bình Mãi tháng 7 năm 2015, Harper Lee mới công bố cuốn tiểu thuyết thứ hai

mang tên Go set a watman (tạm dịch là Đi tìm một người bảo vệ)

Với số lượng tác phẩm ít ỏi nhưng Harper Lee lại được bạn đọc và giới

phê bình đánh giá cao là “ngòi bút tài hoa hàng đầu nước Mĩ” Giết con chim

nhại là kết quả của sự kết hợp giữa chất hiện đại của văn phong cuối thế kỉ

XX và sự phóng khoáng, dí dỏm trong chất văn đặc trưng của miền Nam

nước Mĩ Tiểu thuyết Giết con chim nhại đề cập đến nhiều vấn đề nhức nhối

trong xã hội như nạn phân biệt chủng tộc, những định kiến trong đánh giá con người, lòng thù hận, sự ích kỉ… nhưng nó vẫn toát lên tình yêu thương, lòng

nhân ái, hi vọng Những vấn đề ấy được nhìn qua đôi mắt trẻ thơ trong một

câu chuyện với những nhân vật đặc sắc và chi tiết khó quên

Văn học Mĩ có nhiều thành tựu rực rỡ song thực tế là bạn đọc Việt Nam tiếp cận với các tác phẩm văn học Mĩ muộn hơn so với các nền văn học nước ngoài khác như văn học Nga, Trung Quốc… và độc giả thường cảm thấy quen thuộc với những tên tuổi gạo cội của văn học Mĩ như O.Henry, J London, E

Hemingway… hơn là Harper Lee Hơn nữa, mãi đến năm 2008, Giết con

chim nhại mới được dịch ra tiếng Việt đầy đủ bởi dịch giả Phạm Viêm

Phương và Huỳnh Kim Oanh Theo Hoàng Tùng trong bài viết “Giết con

chim nhại - từ một góc nhìn khác” thì Giết con chim nhại dù là “một cuốn

sách phổ biến nhất thế kỉ XX, tuy nhiên đây là tác phẩm kinh điển có ít người

phê bình nhất, cứ một triệu bản in mới có một bài phê bình” nên nhiều khía

cạnh cả về nội dung và nghệ thuật cần được khám phá trong tác phẩm đến nay

vẫn còn bỏ ngỏ Với đề tài: Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Giết con chim

nhại của Harper Lee, người viết hi vọng sẽ đóng góp thêm một tiếng nói, một

hướng tìm hiểu thế giới nghệ thuật đặc sắc của cuốn tiểu thuyết, đồng thời khẳng định tên tuổi và tài năng của nhà văn Harper Lee

2 Lịch sử vấn đề

Harper Lee là nữ nhà văn Mĩ nổi tiếng, một hiện tượng đặc biệt của văn

học Mĩ những năm 60 của thế kỉ XX Giết con chim nhại của Harper Lee

không những có giá trị trong nước Mĩ mà nó còn vượt ra ngoài nước Mĩ và mang tầm nhân loại Tuy nhiên, vào thời gian cuốn sách ra đời, chủ đề mà nó hướng tới đã chạm vào vấn đề nhạy cảm nhất của đất nước Mĩ nên dù được độc giả đón nhận nhưng những bài phê bình sâu sắc về cuốn sách lại không nhiều Chính vì lẽ đó, việc thu thập những đánh giá về tác phẩm gặp khó khăn

do những bài phê bình còn khá lẻ tẻ và không đề tên tác giả

Trong phạm vi tài liệu bao quát được, chúng tôi nhận thấy: Các nhà phê bình khi đánh giá truyện của Harper Lee đều lưu ý đến tài năng kể chuyện của

bà như sự lựa chọn điểm nhìn, giọng điệu hay chủ đề của cuốn tiểu thuyết Về

vấn đề thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại, một số nhà nghiên cứu

cũng có đề cập tới nhưng còn đơn giản và sơ lược

Trong mục “Điểm sách” năm 1960, nhà phê bình Peter đã bình luận:

“Cô Lee đã tạo ra một tác phẩm đầu tay xuất sắc Đây là một quyển sách tuyệt vời miêu tả những sinh hoạt đời thường không quá ủy mị nhưng cũng không viết để có vài tiếng cười láu lỉnh nhưng suy cho cùng đây là tiểu thuyết về tuổi thơ trong trắng bị đánh mất” Ý kiến mà Peter đưa ra đã cho

thấy trong tiểu thuyết Giết con chim nhại, thế giới nhân vật trẻ em đã làm

nên sức hấp dẫn và thành công cho tác phẩm đồng thời cũng làm mềm đi nhiều vấn đề gai góc được đặt ra cho tiểu thuyết Peter cũng nhấn mạnh thế giới trong tác phẩm đầu tay này của Harper Lee “miêu tả những sinh hoạt đời thường”, điều này gợi mở về một thế giới nhân vật bình dị với mối quan

hệ đời thường trong cuốn tiểu thuyết [7]

Trong Giết con chim nhại của Harper Lee, Atticus là nhân vật trung

tâm Những mối quan hệ xung quanh nhân vật này tạo thành trục chính xuyên suốt tác phẩm, từ đó, diện mạo, tính cách của các nhân vật khác cũng dần dần

hiện lên Gangadha trong “Sức hút của Giết con chim nhại” đã chỉ ra điều

này Ông cho rằng: “Atticus Finch - một sáng tạo độc đáo nhất của tiểu thuyết

Mĩ hiện đại Anh sống trong một xã hội phân biệt chủng tộc và giới tính nhưng không bị ảnh hưởng bởi môi trường sống Atticus chấp nhận bào chữa cho một người da đen thể hiện quan điểm rộng rãi, phi thành kiến của mình và ước mong về những đổi thay” [2] Gangadha cũng cho thấy mối xung đột

trong sự phân tuyến nhân vật của Giết con chim nhại là mâu thuẫn giữa

người da đen và người da trắng Chính sự đối lập, tương phản giữa hai sắc tộc

này đã tạo nên bi kịch cho thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại

Ở Việt Nam, những đánh giá về Giết con chim nhại còn ít ỏi

Phạm Viêm Phương và Huỳnh Kim Oanh trong “Về tác giả và tác phẩm”

đã nhấn mạnh vào những yếu tố hình thành thế giới nhân vật trong Giết con

chim nhại, trong đó yếu tố thế giới quan của nhà văn Harper Lee là quan

trọng nhất “Tác phẩm này mang nhiều tính tự truyện, phần nào dựa trên ghi nhận của tác giả về gia đình và thị trấn quê nhà, cũng như một vụ án diễn ra ở thị trấn đó lúc bà lên mười tuổi Tuy bà không thừa nhận tính tự truyện này nhưng có nhiều sự tương đồng giữa truyện và cuộc đời thực của bà” Những phát hiện này của Phạm Viêm Phương và Huỳnh Kim Oanh đã chỉ ra tính tự

truyện trong Giết con chim nhại của Harper Lee đồng thời cho thấy sự chân

thực, sống động của thế giới nhân vật trong cuốn tiểu thuyết [10,410-411] Phạm Viêm Phương với bài viết “Một thế giới nhân bản hơn cho trẻ em”

đã đưa ra một cái nhìn tổng thể về thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại

qua cái nhìn của trẻ thơ “Scout và anh trai Jem đang ở độ tuổi hình thành tính cách, bắt đầu có sự tiếp xúc với xã hội ở dạng thu nhỏ là nhà trường và hàng xóm, đặc biệt là tiếp xúc với cái xấu Các em nhận xét rồi yêu ghét, rồi lớn khôn dần, hình thành những nhận xét chín chắn hơn qua những biến cố nho nhỏ hàng ngày Các em nhận ra mỗi người các em biết đều có mặt tốt và mặt xấu: Boo Radley ban đầu là con ma trong trí tưởng tượng của hai em nhưng sau lại là bạn âm thầm tặng các em mấy món quà và cứu mạng hai em; bà Dubose ưa la mắng hai em và thậm chí chê trách bố của hai em nhưng cũng là một người can đảm…” [9,414]

Phạm Viêm Phương cũng cho thấy mối quan hệ giữa nhân vật và biểu tượng con chim nhại “Trong văn học, việc sử dụng nhân vật trẻ con luôn làm tăng cường độ tác dụng Mô tả đau khổ, dù rất nhỏ của trẻ con như thèm một cái bánh mà không được ăn chẳng hạn, thường gây xúc động mạnh hơn mô tả những đau khổ của người lớn Để cho trẻ em không được chuẩn bị và bị quăng vào một xã hội phi nhân có quá nhiều cái xấu chính là giết chim nhại hàng loạt và chính là một tội ác” [9,418-419]

Trong Giết con chim nhại, thế giới nhân vật gắn với bi kịch của hai nhân vật Boo và Tom Hoàng Tùng trong bàì viết “Giết con chim nhại - từ

góc nhìn khác” đã đưa ra nhận xét ấy “Scout, anh trai Jem và cậu bạn thân Dill rất tò mò về người hàng xóm bí ẩn Boo Lũ trẻ bị ảnh hưởng bởi mọi

người, cũng dành cho Boo nhiều ác cảm pha trộn với sự sợ hãi Trong khi đó, một người da đen là Tom Robinson bị buộc tội hãm hiếp một cô gái da trắng tên là Mayella Ewell Cha của Scout là Atticus hành nghề luật sư đã nhận bào chữa cho Tom Chính vì vậy, Atticus bị nhiều người kì thị do bênh vực người

da đen còn đám trẻ thì bị lũ bạn trêu chọc ở trường” [11]

Thanh Hoài với bài viết “Giết con chim nhại - cuốn tiểu thuyết duy nhất

của Harper Lee” cũng có quan điểm tương tự khi nhận ra nạn phân biệt chủng tộc và những thành kiến trong xã hội đã tạo nên bi kịch cho các nhân vật

trong Giết con chim nhại “Cuốn tiểu thuyết viết về nạn phân biệt chủng tộc

và sự hủy hoại những điều vô tội, được kể lại bằng giọng điệu hóm hỉnh, ấm

áp của cô bé Scout Biến cố của câu chuyện chỉ thực sự bắt đầu khi Atticus nhận bào chữa cho một người da đen bị cáo buộc hãm hiếp một cô gái da trắng trong vùng” [4]

Các ý kiến nhận xét trên đây, dù còn lẻ tẻ song thực sự là những gợi dẫn quý báu cho chúng tôi trong quá trình triển khai đề tài, đặc biệt là trong phân loại nhân vật và tìm hiểu mối quan hệ giữa các nhân vật

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Triển khai đề tài: Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Giết con chim nhại

của Harper Lee, chúng tôi hướng tới mục đích xác định các kiểu nhân vật và

nghệ thuật tổ chức thế giới nhân vật trong cuốn tiểu thuyết này, góp phần

khẳng định giá trị của Giết con chim nhại và tài năng của nhà văn Harper

Lee

Để thực hiện mục đích trên chúng tôi đề ra những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Xác định các kiểu nhân vật trong Giết con chim nhại của Harper Lee

- Chỉ ra nghệ thuật tổ chức thế giới nhân vật của Harper Lee trong tiểu

thuyết Giết con chim nhại

4 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài khoa học này nghiên cứu thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Giết

con chim nhại của Harper Lee

5 Phạm vi nghiên cứu

Với đề tài: Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Giết con chim nhại của

Harper Lee, chúng tôi chỉ tập trung khảo sát các vấn đề về thế giới nhân vật

qua bản dịch của Huỳnh Kim Oanh và Phạm Viêm Phương, (2008), Giết con

chim nhại, Nxb Văn học; còn các vấn đề khác nếu có đề cập tới chỉ làm sáng

tỏ luận điểm trên

6 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu, chúng tôi sử dụng tổng hợp các phương pháp sau:

- Phương pháp tiếp cận hệ thống

- Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại

- Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, đối chiếu

- Phương pháp phân tích, chứng minh

7 Bố cục

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được triển khai thành 2 chương:

Chương 1: Các kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Giết con chim nhại của

Harper Lee

Chương 2: Nghệ thuật tổ chức thế giới nhân vật trong Giết con chim

nhại của Harper Lee

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG GIẾT CON CHIM NHẠI CỦA

HARPER LEE

1.1 Đôi nét về Harper Lee và tiểu thuyết Giết con chim nhại

1.1.1 Nhà văn Harper Lee

Nelle Harper Lee sinh ngày 28 tháng 4 năm 1926 ở Monroeville, Alabama, Mĩ Bà từng học luật ở Đại học Alabama và học thêm một mùa hè ở Đại học Oxford nhưng đến năm 1930, dù chưa tốt nghiệp, bà vẫn đến New York và làm thư kí cho một hãng hàng không Trong khoảng thời gian này, bà

có gửi một vài tác phẩm đến các tổ chức văn học nhờ sự giới thiệu của Capote

- một nhà văn cũng là bạn thân của bà Cuối thập niên năm mươi, tổng biên tập của một tờ báo tại J B Lippincott khuyên bà nên nghỉ việc để viết sách Harper Lee đã nghe theo lời khuyên này để có thời gian tập trung viết sách hơn

Harper Lee bỏ ra hai năm rưỡi để viết Giết con chim nhại Bà hoàn thành cuốn tiểu thuyết vào năm 1959 Tháng 7 năm 1960, Giết con chim nhại

được xuất bản Qua phỏng vấn, người ta biết bà cũng bắt tay vào viết một cuốn tiểu thuyết và một cuốn biên khảo nữa nhưng đều bỏ dở dang do bà không thấy hài lòng Sau thành công của cuốn tiểu thuyết đầu tay, Harper Lee chọn cho mình cuộc sống ẩn dật

Harper Lee nhận được giải thưởng Pulitzer vào năm 1961 với tiểu thuyết

Giết con chim nhại Gần đây nhất, năm 2007, bà được Tổng thống Mĩ

George W Bush trao tặng Huân chương tự do

Sau nhiều năm vắng bóng, tháng 7 năm 2015, Harper Lee cho xuất bản

cuốn tiểu thuyết Go set a watchman - Đi tìm một người bảo vệ, một cuốn sách được coi là sự tiếp nối của Giết con chim nhại, kể về câu chuyện xung

quanh Scout khi cô đã lớn

1.1.2 Tiểu thuyết Giết con chim nhại

To kill a mocking bird - Giết con chim nhại được xuất bản năm 1960 và

lập tức trở thành một tác phẩm bestseller, bán được hơn 30 triệu bản và sau

đó còn bán cả triệu bản mỗi năm cho đến hôm nay Tiểu thuyết này đã mang lại cho Harper Lee giải thưởng Pulitzer vào năm 1961

Giết con chim nhại từ lâu đã là tác phẩm kinh điển của văn học Mĩ hiện

đại, được giảng dạy trong trường trung học phổ thông lẫn đại học và nằm trong chương trình dạy tiếng Anh như một sinh ngữ tại nhiều quốc gia trên thế giới Sức quyến rũ của nó vẫn còn cho đến tận ngày nay

Năm 1999, nó được độc giả bình chọn là “Tiểu thuyết hay nhất thế

kỉ XX” trong cuộc thăm dò do tờ Literary Jounal tổ chức Trong danh sách

“100 tiểu thuyết tiếng Anh hay nhất kể từ 1900” của nhà xuất bản Modern Library công bố năm 1988 dựa trên bình chọn của độc giả, nó xếp hạng 5 Năm 2006, trong bản thăm dò ý kiến do các quản thủ thư viện gửi cho độc giả

có câu hỏi: “Cuốn sách nào mà mọi người lớn nên đọc trong đời mình?” cuốn

này đã được độc giả xếp hàng đầu, sau đó mới đến Kinh Thánh và Chúa tể

của những chiếc nhẫn Giết con chim nhại thật sự đã ghi dấu ấn trong lòng

độc giả và được giới chuyên môn đánh giá cao

Tuy nhiên, tác phẩm này cũng chiếm hạng 41 trong danh sách “100 cuốn sách thường bị xét lại giá trị nhất” trong khoảng 1900 - 2000 do Hiệp hội thư viện Mĩ công bố Dĩ nhiên, cuốn sách này cũng được độc giả da đen và da trắng nhìn nhận khác nhau vì tác giả của nó là một người da trắng Nhiều nhà phê bình đồng ý rằng tuy nhiều nhân vật da đen được mô tả tốt đẹp trong tác phẩm nhưng cái nhìn của tác giả đối với họ vẫn mang tính hạ cố Nhưng nếu

nói Giết con chim nhại chỉ bàn đến vấn đề chủng tộc thì không chính xác

Không chỉ dừng lại ở đó, tác phẩm mở rộng và đề cập đến những thành kiến khác của con người, những thứ vốn là nền tảng dẫn tới thói đạo đức giả, bất công xã hội và nhiều tệ nạn khác Tất cả được mô tả qua cái nhìn của bé gái Jean Louise Finch, biệt danh Scout Việc chọn một em bé làm người dẫn

chuyện giúp tác giả có thể đề cập tới những điều được xã hội quanh em mặc nhiên công nhận là hợp lí, đương nhiên hoặc không thể thay đổi Khi nhìn thấy những hiện tượng đó và so sánh với những giá trị đạo đức được bố em dạy bảo hoặc chỉ đơn thuần là kể lại sự vụ, em có thể cho người đọc thấy khía cạnh phi nhân trong xã hội

Giết con chim nhại được đặt trong bối cảnh miền Nam Hoa Kì trong

khoảng ba năm đầu thập niên 30 của thế kỉ XX Scout Finch sáu tuổi sống với anh trai Jem mười tuổi và bố Atticus - một luật sư tuổi trung niên Mẹ Scout mất năm cô bé lên hai tuổi và mọi công việc nội trợ trong nhà đều do Calpurnia - một người phụ nữ da đen nghiêm khắc nhưng tốt bụng đảm đương Mùa hè nọ, Jem và Scout kết bạn với Dill Dill là một cậu bé đến từ Meridian Cậu bé đến sống với dì mình là Rachel ở Maycomb vào kì nghỉ hè

Ba đứa trẻ cảm thấy vừa hứng thú vừa sợ hãi về người hàng xóm Boo Radley sống ẩn dật trong ngôi nhà kế bên Khi nghe những người lớn ở Maycomb kể

về Boo, bọn trẻ tưởng tượng Boo là kẻ độc ác, quái dị, hàng đêm đi bắt mèo, sóc về ăn sống và rình mò quanh nhà hàng xóm Mùa thu năm ấy, Scout đến trường lần đầu tiên Những ngày đi học của cô bé không yên ả chút nào Scout luôn gặp rắc rối với cô giáo và bạn bè Trên đường đi học về, Jem và Scout thường thấy những món quà để trong một hốc cây trên mảnh đất nhà Radley Mùa hè năm sau, Dill quay lại Ba đứa trẻ lại bày trò để khám phá về Boo Radley cho đến khi ông Atticus bắt bọn trẻ phải thôi ngay mấy trò nghịch ngợm đó Tuy nhiên trong đêm cuối Dill ở thị trấn, ba đứa trẻ lẻn vào mảnh đất nhà Radley Thấy động, Nathan Radley bắn chỉ thiên làm chúng bỏ chạy Trong lúc chạy trốn, Jem bị mất quần và phải mượn quần Dill để không bị mọi người nghi ngờ Sáng hôm sau khi cậu quay lại tìm, cái quần đã được vá

và treo trên hàng rào Jem và Scout vẫn tìm thấy những món quà mà Boo để cho chúng trong hốc cây Ông Nathan - anh trai Boo nói cái cây bị bệnh và trám hốc cây lại bằng xi măng Jem và Scout rất buồn vì không còn các món quà nữa Người cha Atticus được tòa chỉ định biện hộ cho Tom Robinson -

một người da đen bị buộc tội hãm hiếp một cô gái da trắng tên là Mayella Ewell Dù cho nhiều cư dân ở Maycomb chống đối, Atticus vẫn dùng hết sức mình để bảo vệ Tom Vì điều này, Jem và Scout bị hàng xóm và bạn bè trêu chọc Bà đầu bếp Calpurnia đã đưa hai anh em đến nhà thờ của người da đen gần đó và hai anh em được mọi người chào đón Bác Alexandra - chị gái của Atticus đến sống với gia đình Finch vào mùa hè năm sau Cậu bé Dill đáng lẽ phải sống với cha dượng nhưng vì bị ngược đãi, Dill bỏ trốn đến Maycomb và được gia đình Scout giúp đỡ Jem, Scout, Dill trốn nhà để đến dự phiên tòa xử Tom Ba đứa trẻ chứng kiến Atticus biện hộ cho Tom trước sự chống đối của những người da trắng Với những lập luận sắc sảo, Atticus đã chứng minh Tom vô tội và sự thật là chính Meyella đã quyến rũ anh Vết thương trên mặt

cô ta phải do một người thuận tay trái gây ra trong khi tay trái của Tom lại bị tật Kẻ có tội đích thực là Bob Ewell - cha của Mayella Tuy nhiên, Tom vẫn

bị bồi thẩm đoàn là người da trắng kết tội Tom phải vào tù và bị bắn chết sau

đó ít lâu vì bỏ trốn Sau tất cả mọi chuyện, lòng tin của Jem và Scout vào công lí bị lung lay Bob Ewell thắng kiện nhưng hắn vẫn chưa thỏa mãn Bob nghĩ rằng mình đã bị mọi người sỉ nhục Hắn trả thù bằng cách lẻn vào nhà quan tòa Taylor, nhổ vào mặt Atticus giữa đường rồi đánh Jem và Scout khi chúng trên đường về nhà từ buổi tối Haloween ở trường Sau cuộc vật lộn trong bóng tối, Jem bị gãy tay còn Bob thì biến mất Scout và Jem được Boo đưa về nhà Cảnh sát trưởng Heck cho biết Bob Ewell đã chết do ngã vào con dao của chính hắn Mọi người đều đoán chính Boo là người can thiệp để bảo

vệ lũ trẻ Scout dẫn Boo về nhà, cô bé thấy hối hận vì đã từng nghĩ xấu về Boo Trở về nhà, Scout nghe bố Atticus đọc truyện “Bóng ma màu xám” và chìm vào giấc ngủ

Giết con chim nhại được chia làm hai phần Phần I từ chương 1 đến

chương 11 chủ yếu nói về lũ trẻ và Boo Radley Phần II từ chương 12 đến chương 31, trọng tâm của phần này là câu chuyện về Tom Robinson Có thể

nhận thấy, cốt truyện của Giết con chim nhại không quá li kì, đặc biệt; giọng

văn dí dỏm, hài hước của Harper Lee cũng không phải điều quá mới mẻ với độc giả Vậy điều gì đã làm nên sức hấp dẫn của cuốn tiểu thuyết này? Câu trả

lời nằm ở thế giới nhân vật của tác phẩm Giết con chim nhại đã mở ra một

một thế giới nhân vật đa dạng mà mỗi nhân vật và mối quan hệ giữa các nhân vật đều được Harper Lee tổ chức thành công, tạo nên chiều sâu cho tác phẩm

Cuốn sách lúc đầu được Harper Lee đặt tên là Atticus nhưng sau này, vì

muốn tác phẩm vượt ra khỏi hình ảnh một con người cụ thể, Harper Lee đã

đổi tên thành To kill a mocking bird (Giết con chim nhại) Tiểu thuyết này

có tầm bao quát rất rộng, đề cập đến nhiều vấn đề trong xã hội loài người

Giết con chim nhại đã được dịch ra hơn bốn mươi thứ tiếng và được dựng

thành phim Sức lan tỏa của cuốn sách và thông điệp mà Harper Lee gửi gắm trong đó vẫn còn nguyên sức hấp dẫn đến tận ngày nay

1.2 Cơ sở hình thành thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại Trong Giết con chim nhại, thế giới nhân vật hiện lên phong phú và đa

dạng với nhiều mối liên hệ Bên cạnh yếu tố tài năng của tác giả còn có sự chi phối của nhiều yếu tố khác để Harper Lee có thể xây dựng một thế giới nhân vật sinh động trong tiểu thuyết của mình Nhà phê bình Trần Thanh Mại có viết rằng “lấy đời người để cắt nghĩa tác phẩm” Đây cũng là một con đường

để tiếp cận tác phẩm văn học từ góc nhìn tiểu sử Người đọc yêu mến Giết

con chim nhại của Harper Lee dễ dàng nhận thấy thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết phản ánh khá sâu sắc lịch sử, thời đại, những vấn đề nóng bỏng của Hoa Kì thế kỉ XX cũng như chính cuộc đời của Harper Lee

1.2.1 Yếu tố lịch sử, thời đại

Hoa Kì là một đất nước phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đầy phức tạp và mâu thuẫn Trong lịch sử nước Mĩ, có một giai đoạn đẫm máu từ năm 1861-

1865, nội chiến Hoa Kì giữa phe miền Bắc do tổng thống Lincoln và tướng Ulysses lãnh đạo và phe miền Nam dưới sự chỉ huy của tướng Robert Lee Miền Bắc chiến thắng và Hoa Kì thống nhất Những người nô lệ được giải phóng, chính phủ nới rộng quyền pháp lí cho những người Mĩ gốc Phi Miền

Nam nước Mĩ suy kiệt và bần cùng cho đến nửa sau thế kỉ XX trong khi miền

Bắc và miền Tây phát triển nhanh chóng và thịnh vượng Giết con chim nhại

lấy bối cảnh miền Nam Hoa Kì trong những năm đầu thập niên ba mươi của thế kỉ XX, khi miền Nam kiệt quệ về kinh tế và sự phân biệt chủng tộc rất gay gắt Điều này lí giải vì sao trong tác phẩm Maycomb lại được miêu tả là một thị trấn “chán ngắt” với nhịp độ hoạt động có phần chậm chạp

Kinh tế miền Nam vốn đã chậm phát triển, hơn nữa vào khoảng những năm 1929 - 1933, thời gian mà nhân vật Scout cho rằng “đến Maycomb chẳng

có gì vội vã vì chẳng có nơi nào để đi, không có gì để mua và không có tiền

để mua”, đó là thời kì Đại khủng hoảng kinh tế trong lịch sử nước Mĩ Sự khó khăn trong cuộc sống được Harper Lee miêu tả qua sinh hoạt, lối sống của thế

giới nhân vật trong Giết con chim nhại Bố Atticus “phải thực hành tiết kiệm

hơn bất cứ thứ gì khác” Dù là luật sư song Atticus có lối sống rất giản dị Ông thích đọc sách báo, thích nghiền ngẫm những cuốn sách Atticus được xây dựng như một hình mẫu lí tưởng về con người hết lòng vì gia đình, vì những đứa con dù trong khi kinh tế đang khó khăn Hạt Maycomb “là hạt nông nghiệp” nên phần lớn con người ở mảnh đất này là người lao động nghèo Những người trong nhà Cunningham nghèo đến mức “không giỏ quyên góp trong nhà thờ, phiếu bạc lẻ cũng không Họ sống với những gì họ có” nhưng những con người ấy cũng đầy lòng tự trọng Họ trả công cho Atticus bằng “một đống củi”, “bao hạt hồ đào”, “thùng dây leo”… Những người trong gia đình Ewell sống một cuộc sống khổ sở, thiếu thốn và lưu manh Những đứa trẻ không được đi học, quanh quẩn quanh những bãi rác và hỗn láo với người lớn Nhưng đói khổ hơn cả là những người da đen, họ phải làm thuê khắp nơi mà vẫn không đủ ăn Chỉ bằng vài nét miêu tả nhà thờ của những người da đen, Harper Lee đã cho thấy sự thiếu thốn của họ “Nhà thờ First Purchase không đóng trần và không được sơn bên trong Dọc bức tường nhà thờ có những cây đèn dầu hỏa chưa thắp sáng”, “sân nhà thờ bằng đất sét cứng như gạch nung, như nghĩa trang cạnh nó”

Cách giáo dục của nước Mĩ đầu thế kỉ XX cũng được Harper Lee đưa vào tác phẩm để lí giải cho thế giới nhân vật của mình Scout và Jem “được giáo dục trên cơ sở nửa thập phân nửa mũ học dốt” Cách giáo dục ấy đã sản sinh ra những giáo viên máy móc, khô cứng như cô Caroline, cô Blount, cô Gates Những bài giảng khô cứng, hình thức trên lớp khiến Scout khó chịu

“cô Caroline có vẻ không biết rằng bọn lớp một mặc váy bằng bao bột mì và

áo sơ mi bằng vải bông sờn rách này, hầu hết đều chặt cây bông và cho heo ăn

từ lúc mới biết đi, đã miễn nhiễm với thứ văn chương tưởng tượng” Cô giáo còn khó chịu khi thấy Scout đã biết đọc và biết viết, cô dặn Scout “phải nói với bố tôi đừng dạy tôi nữa” Cách giáo dục máy móc, thiếu tình thương ở trường học đã khiến lũ trẻ dần chán học và ngỗ nghịch hơn

Có thể nói sự nghèo đói, ngu dốt, lạc hậu trong những năm đầu thế kỉ

XX ở miền Nam nước Mĩ là yếu tố quan trọng hình thành nên thế giới nhân

vật trong Giết con chim nhại Harper Lee đã cho thấy mối quan hệ nhân quả

giữa kinh tế, giáo dục với sự hình thành nhân cách con người Chính sự nghèo đói, ngu dốt đã khiến những người trong hạt Maycomb trở nên ích kỉ, độc ác

và đẩy những con người khốn khổ vào bi kịch

Sự độc ác, phi nhân tính thể hiện rõ nhất trong lịch sử nước Mĩ là nạn phân biệt chủng tộc Ở Alabama, một tiểu bang miền Nam nước Mĩ trong

Giết con chim nhại thì thành kiến chủng tộc còn nặng nề hơn nữa Sự phân

biệt chủng tộc khiến những người da đen bị đối xử bất công Họ phải ở một khu ở riêng dành cho những người da màu, cuộc sống vất vả thiếu thốn Chỉ cần một lỗi lầm nhỏ, những người da đen cũng bị kết tội và phải chịu hậu quả nặng nề Thành kiến phân biệt chủng tộc đã ăn sâu vào suy nghĩ của những công dân hạt Maycomb, đẩy người da đen vô tội Tom Robinson vào cái chết

và những người da đen khác như Calpurnia, Helen, Zeeboo… phải chịu sự đe dọa, kì thị từ những người da trắng

Những vấn đề nóng bỏng trong lịch sử, xã hội Mĩ đã góp phần hình

thành thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại của Harper Lee khiến

những nhân vật trong tác phẩm trở nên chân thực, sinh động, phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội đương thời

1.2.2 Thế giới quan, nhân sinh quan của nhà văn

Hiện thực được phản chiếu qua con mắt của nhà văn vào tác phẩm Không ngạc nhiên khi nhiều nhà văn xây dựng nhân vật thành công đều bắt nguồn từ một nguyên mẫu hay lấy cảm hứng từ đời thực Harper Lee là một phụ nữ nhạy cảm và sâu sắc nên mọi biến động, mọi con người xung quanh cuộc sống của bà đều ghi dấu ấn trong suy nghĩ và trong những trang văn Thế giới quan, nhân sinh quan của Harper Lee là hệ thống những sự kiện, những nhân vật, những phương thức thay đổi suy nghĩ của con người Thế giới quan chính là biểu hiện của cách nhìn bao quát đối với thế giới bao gồm

cả thế giới bên ngoài, cả con người và cả mối quan hệ của con người đối với thế giới Nó quy định thái độ của con người với thế giới và là kim chỉ nam cho hành động của con người

Cha của Harper Lee là Asama Coleman Lee, là một luật sư giống nhân vật Atticus Vào năm 1919, ông bảo vệ cho hai người da đen bị nghi ngờ giết người Hai người này sau đó bị buộc tội treo cổ Từ đó, ông không tham gia vào vụ án nào nữa Harper Lee cũng có một người anh trai hơn bà bốn tuổi tên Edwin giống như anh trai Jem của Scout Giống với tiểu thuyết, gia đình Harper Lee cũng có một quản gia da đen Nhân vật Dill cũng được xây dựng dựa trên nguyên mẫu người bạn thơ ấu của tác giả là Truman Capote

Phía dưới đường của gia đình Lee là là ngôi nhà luôn đóng kín cửa như nhà Radley trong truyện Người con trai dính líu đến rắc rối pháp lí và bị người cha giam giữ suốt hai mươi tư năm cho đến khi chết vào năm 1952 Đây được coi là nguyên mẫu của nhân vật Boo Radley

Trong thời gian Harper Lee lên mười, bà được nghe một vụ tường thuật trên báo của cha bà về một vụ người phụ nữ da trắng gần Monroeville tố cáo một người đàn ông da đen tên là Walter Lett hãm hiếp cô Lett bị buộc tội tử hình nhưng sau đó được giảm án chung thân do có nhiều bức thư gửi đến tòa

nói Lett bị kết án oan W Lett chết trong tù vào năm 1937 Trong những năm sau đó, vụ thiếu niên da đen tên Emet Till vì lỡ huýt sáo với một người đàn bà

da trắng mà bị giết một cách dã man đã trở thành chất xúc tác cho phong trào chống phân biệt chủng tộc đang diễn ra mạnh mẽ ở nước Mĩ lúc bây giờ

Có thể thấy những biến động, những con người xung quanh cuộc sống của Harper Lee đều tác động mạnh mẽ đến việc xây dựng thế giới nhân vật

trong Giết con chim nhại Từ nhân vật Scout, Jem, Dill, Atticus đến

Calpurnia, Boo Radley, Tom Robinson đều có nguyên mẫu ngoài đời thực Tiếp xúc với những người da đen giàu tình yêu thương nhưng phải chịu nhiều bất công, Harper Lee sớm nuôi dưỡng tinh thần chống phân biệt chủng tộc dù bà là một phụ nữ da trắng Harper Lee đề cao khẩu hiệu dân chủ

“Quyền bình đẳng cho mọi người, không có đặc quyền cho bất cứ ai” Điều

này lí giải vì sao những nhân vật như Atticus, Underwood, Jem trong Giết

con chim nhại lại ra sức đấu tranh chống phân biệt chủng tộc và đứng lên bảo

vệ những người da đen

Sự bao dung và biết nhìn nhận con người từ nhiều hướng của Harper Lee

đã được thể hiện qua cái nhìn đối với nhân vật Boo Radley, bà Dubose hay bác Alexandra Các nhân vật này đều tồn tại những mặt tốt và mặt xấu nhưng cũng đồng thời tạo niềm tin vào khả năng cải thiện con người: “Ta không bao giờ thực sự biết một người chừng nào ta chưa ở địa vị của họ và cư xử theo kiểu của họ”

Thế giới quan của Harper Lee đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến việc việc hình

thành và xây dựng thế giới nhân vật trong Giết con chim nhại Thông qua các

nhân vật, Harper Lee đã vạch trần sự bất công trong xã hội Mĩ thay vì ém nhẹm và giả vờ như nó không tồn tại

Giết con chim nhại là tác phẩm đầu tay của Harper Lee nên nhà văn đã

dồn hết cảm quan của mình về cuộc sống cũng như tâm hồn nhạy cảm, tinh tế của một phụ nữ khi viết về một đề tài mang tầm vóc thời đại Huy động hiểu biết về lịch sử, xã hội Mĩ những thập niên đầu thế kỉ XX, những trải nghiệm ở

quê hương Monroeville và những mảnh kí ức của mình, Harper Lee đã sáng tác nên một kiệt tác cho văn học nhân loại Trong đó, một thế giới nhân vật chân thực, sống động hiện lên với các nhân vật tiêu biểu như Atticus, Jem, Scout… đã làm say mê biết bao thế hệ bạn đọc

1.3 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật

Nhà văn Đức Goeth có nói: “Con người là điều thú vị nhất với con người, và con người cũng chỉ hứng thú với con người” Con người là nội dung quan trọng nhất của văn học Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học - cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn

từ Trong tác phẩm văn học nói chung và trong tiểu thuyết nói riêng nhân vật đóng vai trò quan trọng, là mắt xích cơ bản để xâu chuỗi các biến cố, sự kiện cũng như tư tưởng của nhà văn

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Quốc gia Hà Nội, 2000, nhóm tác

giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi định nghĩa: “Nhân vật là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể

có tên riêng, cũng có thể không có tên riêng… Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hình tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm… Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người trong đời sống” [3,235]

Trong cuốn Lí luận văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2006 do Phương

Lựu (chủ biên) định nghĩa về nhân vật văn học như sau: “Nói đến nhân vật là nói đến con người được miêu tả thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học… khái niệm nhân vật có khi sử dụng một cách ẩn dụ, không chỉ con người cụ thể nào mà chỉ là một hiện tượng nổi bật trong tác phẩm… nhưng chủ yếu vẫn là hình tượng con người trong tác phẩm… nhân vật văn học là một hình tượng nghệ thuật ước lệ, có những dấu hiệu để nhận ra” [6,227-228]

Theo cuốn Lí luận văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2006, Hà Minh Đức

(chủ biên) các tác giả cho rằng: “Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải là sao chụp đầy đủ mọi chi tiết, biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện con người qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách… và cần chú ý thêm một điều: thật ra khái niệm nhân vật thường được quan niệm với một phạm vi rộng hơn nhiều,

đó không chỉ là con người, những con người có tên hoặc không tên được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm, mà còn là những

sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách con người” [1,126] Một tác phẩm thực sự thành công thì yếu tố cốt yếu không thể thiếu là nhân vật Các nhân vật văn học riêng lẻ với những đặc điểm riêng về nghề nghiệp, tuổi tác, vùng miền, tính cách với những mối quan hệ đã làm nên một thế giới nhân vật Qua đó nhà văn không chỉ phản ánh cuộc sống với biết bao

bề bộn mà còn bày tỏ quan niệm, tư tưởng của mình

Khái niệm thế giới nhân vật là một phạm trù rất rộng Thế giới nhân vật

là một tổng thể những hệ thống nhân vật được xây dựng theo quan niệm của nhà văn và chịu sự chi phối của tư tưởng tác giả Thế giới ấy cũng mang tính chỉnh thể trong sáng tác nghệ thuật của nhà văn và chỉ xuất hiện trong văn học, trong sáng tác nghệ thuật Thế giới nhân vật là cảm nhận một cách trọn vẹn, toàn diện và sâu sắc của một chủ thể sáng tạo về toàn bộ nhân vật xuất hiện trong tác phẩm, mối quan hệ, môi trường hoạt động của họ, ý nghĩ, tư tưởng của họ trong cách đối nhân xử thế, trong giao lưu với xã hội, với gia đình Thế giới nhân vật vì thế bao quát sâu rộng hơn hình tượng nhân vật Con người trong văn học chẳng những không gắn với con người thực tại về tâm lí, hành động mà cả ý nghĩa khái quát, tượng trưng Trong thế giới nhân vật người ta có thể chia thành các kiểu loại nhân vật nhỏ hơn dựa theo những căn cứ, tiêu chí nhất định Qua thế giới nhân vật nhà văn không chỉ phản ánh hiện thực cuộc sống mà còn bày tỏ tư tưởng quan niệm của mình

1.4 Khảo sát và phân loại nhân vật trong Giết con chim nhại

1.4.1 Khảo sát nhân vật trong Giết con chim nhại

Tiểu thuyết Giết con chim nhại không phải là một tác phẩm đồ sộ nhưng

có số lượng nhân vật khá phong phú Trong đó, Harper Lee tập trung miêu tả

về những con người trong thị trấn Maycomb, Alabama Các nhân vật dù có mặt xuyên suốt tác phẩm hay chỉ xuất hiện thoáng qua cũng đều được tác giả đặt tên, miêu tả về nghề nghiệp, màu da, hành động, lời nói Điều này cho thấy sự tỉ mỉ của Harper Lee trong việc xây dựng một thế giới nhân vật chân thực và sắc nét

Giết con chim nhại của Harper Lee được tường thuật qua đôi mắt của cô

bé Scout - một bé gái trong những năm đầu của bậc tiểu học Các nhân vật trong tiểu thuyết dần xuất hiện qua lời kể của Scout, dù là nhân vật có mối quan hệ thân quen hay chỉ thoáng qua trong những lần gặp gỡ bất ngờ của Scout thì người kể chuyện cũng đều miêu tả, kể về nhân vật mình tiếp xúc với những hành động, lời nói cụ thể Từ đó, với tâm điểm là cô bé Scout, một thế giới nhân vật xoay quanh sự quan sát của cô bé này dần hiện lên hoàn chỉnh

và các câu chuyện lẻ tẻ, vụn vặt ở thị trấn Maycomb được xâu chuỗi khéo léo

để tư tưởng của nhà văn được lộ diện Khảo sát tiểu thuyết Giết con chim

nhại, chúng tôi đã thống kê các nhân vật theo các tiêu chí giới tính, tuổi tác,

nghề nghiệp và sắp xếp theo trật tự tên nhân vật (Bảng khảo sát chi tiết nằm ở phần phụ lục)

Qua thống kê ta thấy có 41 nhân vật trong đó có 24/41 nhân vật là nam, 17/41 nhân vật là nữ; có 8/41 nhân vật là trẻ em, 33/41 nhân vật là người lớn Nhìn vào bảng khảo sát, ta thấy nghề nghiệp của các nhân vật rất bình dị như người làm vườn, giúp việc, làm thuê… Điều này chứng tỏ những nhân vật mà

Harper Lee đề cập tới trong Giết con chim nhại đều là những con người bình

dị, đời thường

1.4.2 Phân loại nhân vật trong Giết con chim nhại

Có nhiều cách phân loại nhân vật khác nhau Dựa trên cuốn Từ điển

thuật ngữ văn học, tập 2, Nxb KHXH, Hà Nội và cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân biên soạn thì nhân vật được phân loại như sau:

- Dựa trên mối quan hệ với lí tưởng xã hội có: nhân vật chính diện, nhân vật phản diện

- Dựa trên vai trò của nhân vật trong kết cấu và cốt truyện của tác phẩm có: nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm

- Dựa trên cấu trúc hình tượng có: nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân vật tư tưởng

Trên cơ sở đó cùng với quan niệm nghệ thuật về con người độc đáo tạo nên hệ thống nhân vật phong phú, chúng tôi đi tìm hiểu thế giới nhân vật

trong Giết con chim nhại dựa trên sự phân chia nhân vật theo sự phát triển

của tính cách nhân vật Nhân vật có tính cách thường xuyên xuất hiện trong văn học hiện đại Đó là loại nhân vật có tính cách nổi bật được xây dựng cụ thể, sinh động như con người ở ngoài đời Nhân vật được miêu tả như một người với tư cách cá nhân có những tính cách nổi bật nào đó Harper Lee đã xây dựng được những tính cách lớn thông qua hệ thống nhân vật của mình

1.4.2.1 Nhân vật mạnh mẽ, cá tính

Nhân vật mạnh mẽ, cá tính là những nhân vật có tính cách mạnh mẽ, sôi nổi và đầy lòng tự trọng Họ có những suy nghĩ rất riêng Họ độc lập, quyết liệt và thẳng thắn Họ dám nói lên suy nghĩ và dám hành động theo ý muốn của mình Những nhân vật mạnh mẽ, cá tính đều dễ dàng gây ấn tượng với độc giả

Trong Giết con chim nhại, Scout là cô bé có tính cách mạnh mẽ Chính

Harper Lee cũng nói rằng Scout là hình ảnh của bà khi còn nhỏ Mẹ mất từ năm Scout lên hai, cô bé nhận được sự yêu thương của cha và anh trai Có lẽ

một phần do sự giáo dục tự nhiên của Atticus, một phần là do tính cách mạnh

mẽ sẵn có, Scout luôn có những suy nghĩ, nhận xét và hành động mạnh mẽ, khác hẳn hình ảnh về một cô bé nhỏ tuổi mà mọi người thường nghĩ Câu chuyện xung quanh nhân vật Scout được kể trong vòng ba năm, từ khi cô bé sáu tuổi đến lúc chín tuổi Scout không thích mặc váy, không thích điệu đà, cô

bé chỉ thích mặc áo liền quần để dễ dàng chạy nhảy Điều kì lạ là Scout rất ghét bị gọi là con gái Mỗi lần răn đe Scout, Jem chỉ cần nói “Mày sắp sửa giống y một đứa con gái vậy” là cô bé sẽ ngoan ngoãn nghe theo lời Jem Scout biết chữ từ rất sớm nên khi đến trường, ngay trong buổi học đầu tiên cô

bé đã đọc được hầu hết cuốn sách tập đọc Đáng tiếc sự thông minh và tự tin của Scout không được cô giáo cổ vũ, trái lại, cô giáo Caroline còn tỏ ra khó chịu khi nghĩ Scout đã được bố dạy đọc và viết Sự cứng nhắc, khô khan của việc giáo dục trong trường học khiến Scout phản ứng mạnh mẽ Scout kể với anh trai “Nếu không phải ở lại, em đã về Jem, cái cô đáng ghét đó nói bố Atticus đã dạy em đọc và bố phải ngừng chuyện đó lại” Cô bé cũng thẳng thắn nói với bố là mình sẽ không đi học “Bố không hề đi học mà bố vẫn ngon lành vậy con cũng sẽ ở nhà Bố có thể dạy con giống như ông nội dạy bố với chú Jack vậy” Scout không phải là một đứa trẻ bướng bỉnh nhưng cô bé không chịu được cách dạy khô khan và kìm hãm sự sáng tạo của học sinh ở trường học Dĩ nhiên, với những lời khuyên của bố Atticus, Scout vẫn phải đi học mà chẳng thấy vui vẻ gì

Scout phản ứng quyết liệt với những ai chế giễu Atticus Ở trường học, khi Cecil Jacob rêu rao bố của Scout Finch biện hộ cho bọn mọi đen, cô bé đã giận dữ đi tìm Cecil và đe dọa “Mày rút lại câu đó đi nhóc” và sẵn sàng “bung ra” một nắm tay siết chặt cho cậu nhóc Với Francis, cháu họ của Scout, khi

nó chọc tức Scout bằng cách chạy và la to “Đồ yêu bọn mọi đen”, Scout đã tìm mọi cách để bắt được nó dù bị bác Alexandra răn đe, cô bé “đấm vào răng cửa của nó đến toác da đốt ngón tay đến tận xương” Tuy nhiên, khi bị những người lớn trong gia đình trách mắng, Scout đành nói dối mình chọc tức

Francis trước vì không muốn bố Atticus phải suy nghĩ Trong đêm Atticus đến nhà tù để bảo vệ Tom, Scout và Jem đã bí mật theo ông Mặc dù nhìn thấy đám đông người lớn vây quanh bố và một người lực lưỡng trong số đó

“thô bạo chụp lấy cổ áo Jem” nhưng Scout vẫn không run sợ Cô bé lao đến

“lẹ làng đá vào người đó” và hét “Ông không được đụng vào anh ấy” Trong đêm Haloween bị Bob Ewell tấn công, Scout thoát chết khỏi nhát dao của Bob nhờ mặc bộ quần áo giăm bông vướng víu Ngay khi nghe tiếng Jem rú lên, Scout không sợ nguy hiểm chạy theo hướng tiếng rú của Jem và “ập vào cái bụng mềm nhão của một người đàn ông” Sự mạnh mẽ trong cá tính và hành động của Scout bắt nguồn từ tình yêu thương và sự lo lắng dành cho bố

và anh trai - những người thân yêu nhất của cô bé

Dill là cậu bé luôn song hành cùng Scout trong những trò nghịch ngợm Giống như Scout, Dill cũng là một nhân vật mạnh mẽ và đặc biệt Khi được nghe câu chuyện bí ẩn về Boo, Dill thắc mắc “không biết hắn ta làm gì trong đó” Trí tò mò thôi thúc Dill khám phá ngôi nhà của Boo Radley Dill thách thức Jem sờ vào ngôi nhà để thực hiện một ý tưởng rất trẻ con “Chắc chắn hắn sẽ chạy ra đuổi khi thấy mày trong sân, lúc đó tao và Scout sẽ nhào vô, đè hắn xuống cho tới khi mình nói được với hắn là mình không tính hại gì hắn” Chính Dill là người bày trò chui vào vườn nhà Radley để gặp Boo nhưng không thành công Dù chỉ là một đứa trẻ nhưng ước mong khám phá thế giới xung quanh mà không sợ nguy hiểm của Dill khiến người ta vừa buồn cười vừa khâm phục

Hành trình đầy phiêu lưu của Dill từ Maridian đến Maycomb và trốn dưới gầm giường của Scout đã thể hiện cá tính mạnh mẽ và sự dũng cảm của Dill Dill không được mẹ và bố dượng quan tâm như những gì Dill khoe với Scout qua những lá thư Sau khi bị bố dượng buộc bằng dây xích và bị bỏ đói, Dill đã trốn thoát, lang thang hai dặm ra khỏi Maridian, làm thuê cho đoàn triển lãm thú, đi bộ và bám theo xe chở hàng để đến Maycomb Chấp nhận chịu đói khổ để thoát khỏi sự vô tâm của mẹ và bố dượng, Dill đã tâm sự với

Scout “Họ sống hòa thuận nhiều hơn nếu không có tao, tao không thể giúp họ bất cứ điều gì” Là một đứa trẻ nhưng suy nghĩ đó của Dill giống như suy nghĩ của một người trưởng thành đầy lòng tự trọng Dill không muốn sống phụ thuộc, không muốn sống trong ngôi nhà mà mọi người đều coi cậu bé như người thừa

Ước mơ của Dill khi lớn lên cũng khiến người ta cảm thấy kì lạ “Tớ nghĩ khi lớn lên tớ sẽ làm anh hề” Lí do mà Dill đưa ra là “Trên đời này tớ chẳng làm được gì cho mọi người, trừ việc làm cho họ cười ầm lên, cho nên tớ sẽ gia nhập một gánh xiếc và cười đã luôn” Khi bị Jem phản đối rằng “Những anh hề thường buồn, chính người ta mới cười vào họ”, Dill lại đưa ra một cách suy nghĩ mới có phần thách thức “Vậy tớ sẽ làm một dạng hề mới Tớ sẽ đứng ngay giữa vòng diễn và cười nhạo mọi người” Cá tính mạnh mẽ của Dill đã được Harper Lee miêu tả một cách rõ nét Sự xuất hiện của Dill vào những mùa hè ở thị trấn Maycomb khiến những câu chuyện xung quanh Scout và Jem trở nên thú vị và hấp dẫn hơn

Sự kiên định và mạnh mẽ của Scout và Dill đều thể hiện bản chất trong sáng của trẻ em Đặt vào trong tiểu thuyết với những đứa trẻ không hiểu biết

và a dua theo người lớn, tính cách mạnh mẽ của Scout và Dill lại càng nổi bật Thông qua những đứa trẻ trong tiểu thuyết, Harper Lee muốn gửi gắm một thông điệp rằng: “Trẻ em sinh ra vốn mang bản chất hướng thiện, coi trọng sự công bằng, chúng chỉ hấp thu những thành kiến trong quá trình lớn lên giữa cộng đồng”

Dolphus Raymond là nhân vật xuất hiện thoáng qua trong tiểu thuyết nhưng hình ảnh người đàn ông này ngay lập tức ghi dấu ấn bởi cá tính mạnh

mẽ, phóng khoáng hơn người Là một người đàn ông da trắng, hơn nữa Dolphus Raymond còn “sở hữu tất cả đất bên sông với lại ông ta xuất thân từ một dòng họ thực sự lâu đời” Đáng lẽ với tài sản và gia thế như vậy, Dolphus phải là người đàn ông sáng giá nhất Maycomb Tuy nhiên, ông lại bị chính

những người da trắng khinh bỉ vì đã lấy một phụ nữ da đen và sinh ra những đứa trẻ lai Dophus không hề đau khổ hay xấu hổ vì chuyện đó Ông sống gần gũi, gắn bó với người da đen và chăm sóc cho những đứa con của mình Dophus nói với Scout và Dill “Một số người không thích lối sống của ta Bây giờ ta có thể mặc xác họ, ta không quan tâm họ có thích chuyện đó hay không” Dolphus sống theo cách mà ông muốn sống, không vì những lời đàm tiếu mà thay đổi lối sống của mình Đó là một người đàn ông dũng cảm, phóng khoáng, kiên định - một cá tính mạnh mẽ vượt thoát khỏi những khuôn khổ thông thường

Nhân vật cá tính, mạnh mẽ trong Giết con chim nhại luôn thể hiện sự

phản kháng trước những bất công, nghịch lí trong xã hội Trong thế giới nhiều thành kiến ấy, những con người mạnh mẽ thường gặp những khó khăn, trắc trở, thậm chí bị khinh bỉ, chế giễu và phải chịu cả những tổn thương nhưng họ vẫn luôn giữ tính cách sôi nổi, phóng khoáng, can đảm để được là chính mình

1.4.2.2 Nhân vật bao dung, vị tha

Nhân vật bao dung, vị tha trong Giết con chim nhại là những nhân vật

có tấm lòng rộng lượng, dễ dàng thông cảm, tha thứ cho khiếm khuyết của người khác Họ luôn trao gửi tình thương, đặt mình vào vị trí của người khác

để hiểu và giúp đỡ mọi người nhiều hơn

Atticus là nhân vật được Harper Lee xây dựng như hình mẫu của đức tính bao dung, vị tha Trong gia đình, Atticus là chỗ dựa cả về vật chất và tinh thần cho hai đứa con Ông vừa phải đảm nhận vai trò của người cha, vừa phải chăm sóc yêu thương con như một người mẹ để bù đắp những thiếu hụt tình cảm cho chúng Những câu nói mà ông khuyên bảo Scout và Jem cũng là mong muốn hai đứa trẻ có cái nhìn bao dung với người khác “Con không bao giờ thực sự hiểu một người nào chừng nào con chưa xem xét mọi việc từ quan điểm của người đó” Quan niệm này của Atticus được ông thể hiện trong mọi mối quan hệ khác Đối với chị Alexandra vô tâm và khó tính, Atticus luôn tôn

trọng những lời chị gái nói dù không coi nó là đúng Dù công việc làm luật sư

ở hạt Maycomb không tạo nhiều thu nhập cho Atticus, lại phải nuôi hai đứa con, Atticus vẫn sẵn sàng giúp đỡ chú Jack học nghề y Với những người hàng xóm, Atticus luôn sẵn lòng chia sẻ, giúp đỡ họ với một thái độ ân cần, thân thiện Bà Dubose cáu kỉnh luôn soi mói và nói những lời khó nghe về gia đình Finch, Atticus không hề tức giận mà vẫn chào hỏi bà “Chào buổi tối, bà Dubose! Tối nay trông bà như một bức tranh” Ông còn dặn con “Đừng chấp, con! Bà ấy đã già và lại còn bị bệnh” Atticus luôn đặt mình vào vị trí của người khác để cảm nhận những đau khổ mà họ phải chịu đựng trước khi phán xét họ Chính vì những suy nghĩ nhân văn ấy, Atticus đã phát hiện ra sự oan

ức trong vụ án Tom Robinson, phát hiện ra sự dối trá trong lời khai của Bob Ewell và Mayella Tuy nhiên, Atticus vẫn cảm thông cho những tội lỗi của họ

vì biết rằng chúng có nguyên nhân từ sự đói nghèo, ngu dốt Khi Tom bị bắn chết, Atticus rất đau khổ vì không thể cứu Tom, ông tự dằn vặt mình “Em đoán Tom đã phát mệt với những cơ hội của người da trắng và thích tự mình chớp lấy cơ hội hơn, phải không Cal?” Lòng tốt của Atticus đã gieo vào cuộc sống của những người từng tiếp xúc với ông những tình cảm trong trẻo, yêu thương

Jem thừa hưởng những đức tính của Atticus hay nói chính xác hơn, sự trưởng thành trong hành động và suy nghĩ của cậu bé là một quá trình trải nghiệm đầy khó khăn Jem là một chú bé đang ở độ tuổi mới lớn vì vậy những suy nghĩ của Jem có phần nông nổi và cảm tính song nó đã phản ánh sự bao dung trong tâm hồn của một cậu bé đa cảm Khi bị cắt đứt liên lạc với Boo, Scout thấy Jem “đứng đó cho đến khi đêm xuống và tôi chờ anh Khi chúng tôi đi vào nhà, tôi thấy anh nãy giờ đã khóc” Jem đã đoán ra người giấu những món quà trong hốc cây là Boo Radley Jem thương Boo sẽ tuyệt vọng khi không thể giao tiếp với thế giới bên ngoài bằng cách thức bí mật giữa Boo

và bọn trẻ nữa Khi phải đến nhà bà Dubose để đọc cho bà nghe mỗi buổi chiều, ban đầu Jem có cảm giác tù túng, ngột ngạt nhưng dần dần, chứng kiến

những cơn động kinh đau đớn của bà Dubose “Anh nhìn bà Dubose với khuôn mặt hoàn toàn không oán giận Qua nhiều tuần anh đã trau dồi một cách thể hiện mối quan tâm vô tư và lịch sự mà anh sẽ trình ra cho bà để đáp lại những lời đặt điều kinh hoàng nhất của bà” Lòng vị tha mà bố Atticus thường nói với Jem đã dần dần len lỏi trong tâm hồn cậu bé như mạch nước ngầm trong mát nuôi dưỡng những suy nghĩ và cảm nhận của Jem về con người và cuộc sống Jem đã hiểu giá trị của lòng bao dung và vị tha khi cậu biết đau nỗi đau của người khác Trong phiên tòa xử Tom, Jem cầu nguyện cho Tom thắng kiện Khi nguyện ước đó không trở thành hiện thực, Jem đã khóc suốt đường về Và suốt một thời gian dài, Jem không thể nào quên nỗi đau mà Tom Robinson phải chịu trong phiên tòa mùa hè năm ấy

Tom Robinson, Boo Radley đều là nạn nhân của xã hội phân biệt chủng tộc và nhiều định kiến nhưng hai người họ lại có tấm lòng bao dung và vị tha Thông thường, những con người như Tom và Boo phải nuôi lòng hận thù với mọi người và xã hội như Bob Ewell từng làm Trái lại, họ sống vị tha, tốt bụng và đầy tình yêu thương

Tom là một người da đen nghèo khổ và nhiều bất hạnh Người đàn ông này phải lao động vất vả từ nhỏ Trong một lần tuốt bông, anh bị máy tuốt bông cán nát cánh tay trái nhưng với sự chăm chỉ và sự rắn rỏi của một người

da đen, Tom vẫn xây dựng cho mình một gia đình hạnh phúc với Helen và có

ba đứa con nhỏ Nếu như không tốt bụng và thương xót người khác, có lẽ Tom sẽ không bị đổ tội Lòng tốt của anh đã bị Mayella lợi dụng Mỗi buổi chiều đi làm về, Tom đều phải đi ngang qua nhà Ewell Vì thương Mayella phải làm việc nặng nhọc mà không ai giúp đỡ, Tom sẵn sàng chẻ củi, xách nước, đóng lại cửa gỗ… cho Mayella Khi bị đổ tội cưỡng hiếp Mayella trong khi Mayella mới là người quyến rũ Tom, Tom vẫn bình tĩnh giải thích trước tòa “Tôi cảm thấy rất tiếc cho cô ấy Cô ấy có vẻ cố gắng hơn mọi người khác trong nhà” Một người tốt như Tom lại phải chịu biết bao oan ức Dù được Atticus đưa ra những bằng chứng để chứng minh vô tội nhưng Tom vẫn phải