Thế giới nhân vật trong văn xuôi phùng thiên tân

Bài viết Sống để đời yêu - Sự lựa chọn cho một quan niệm sống của tác giả Thủy Nguyên lại chỉ ra các tuyến nhân vật và nội dung tư tưởng của tác phẩm “Nhà văn tập trung khai thác hình tư

ĐỖ THỊ HOA SEN

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG VĂN XUÔI PHÙNG THIÊN TÂN

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Mã số: 60 22 01 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

HÀ NỘI, 2015

Lời đầu tiên, tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu, Phòng

Sau đại học trường Đại học Sư phạm Hà Nội II và các thầy cô giáo trực tiếp

giảng dạy đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập tại trường

Với tình cảm sâu sắc, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến TS

Nguyễn Thị Kiều Anh người đã tận tình hướng dẫn, trợ giúp và động viên tôi

trong thời gian nghiên cứu để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn nhà văn Phùng Thiên Tân đã đóng góp ý kiến và chỉ bảo tôi trong quá trình nghiên cứu

Tôi cũng xin gửi lời tri ân tới gia đình, bạn bè đồng nghiệp là những người đã sát cánh cùng tôi, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua để tôi có thể thực hiện tốt mọi công việc

Hà Nội, ngày 16 tháng 7 năm 2015

Tác giả

Đỗ Thị Hoa Sen

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong công trình nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước lời cam đoan của mình!

Hà Nội, ngày 16 tháng 7 năm 2015

Tác giả

Đỗ Thị Hoa Sen

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp của luận văn 4

NỘI DUNG Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về nhân vật văn học và tác giả Phùng Thiên Tân 5

1.1 Những vấn đề chung về nhân vật 5

1.1.1 Khái niệm về nhân vật văn học 8

1.1.2 Chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn học 12

1.1.3 Các tiêu chí phân loại nhân vật văn học 10

1.1.4 Một số đặc điểm của nhân vật trong văn xuôi Việt Nam hiện đại 16

1.2 Tác giả Phùng Thiên Tân với đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên cho cuộc sống 19

Chương 2: Các loại nhân vật trong văn xuôi của Phùng Thiên Tân 24

2.1 Nhân vật người chiến sĩ công an 25

2.2 Nhân vật phạm nhân 42

2.3 Nhân vật những người dân thường 53

3.1 Nhân vật được thể hiện qua cách đặt tên 64

3.2 Nhân vật được thể hiện qua miêu tả ngoại hình 66

3.3 Nhân vật được thể hiện qua hành động 70

3.4 Nhân vật được thể hiện qua ngôn ngữ 74

3.4.1 Ngôn ngữ nhân vật 74

3.4.2 Ngôn ngữ tác giả 89

KẾT LUẬN 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn học viết về đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên cuộc sống đóng

góp một phần quan trọng vào nền văn học nước nhà Bên cạnh những mảng sáng, cuộc sống luôn tồn tại những mảng tối, phần bóng đêm còn chìm lấp Những xung đột giữa cái Thiện và cái Ác trong cuộc sống hôm nay là vấn đề nóng bỏng của văn học Giống như một sự trả giá, để đem đến cuộc sống bình yên cho mọi người có cả một lớp người phải vào cuộc chống lại cái Ác, bảo

vệ bình yên cho cuộc sống, bình yên cho lòng người Trật tự cuộc sống được lập lại sau những nỗ lực bền bỉ, phi thường, những hy sinh thầm lặng không

kể xiết Khi vụ án kết thúc cũng là lúc văn chương bắt đầu Văn xuôi viết về

đề tài này trước đây giống như mảnh đất hoang hóa ít người khai thác nhưng hiện nay mảng sáng tác này đã thu hút một lực lượng sáng tác đông đảo mà đa phần là sáng tác của những nhà văn công an

Là một trong số những tên tuổi tiêu biểu đặt nền móng cho phong trào sáng tác văn học trong ngành công an, Phùng Thiên Tân đã chứng tỏ bút lực dồi dào của mình ở địa hạt này Vốn là một sĩ quan an ninh được đào tạo bài bản, cái duyên với ngành công an đã mang đến cho ông một duyên may tình

cờ với văn học nghệ thuật Ngành công an trở thành chiếc cầu nối nối liền Phùng Thiên Tân chiến sĩ và Phùng Thiên Tân nghệ sĩ Môi trường hoạt động trong ngành công an là mảnh đất phì nhiêu màu mỡ để nhà văn gieo trồng, nuôi dưỡng những “mầm xanh văn học”

Tài năng của ông được khẳng định qua nhiều thể loại khác nhau: tiểu

thuyết, truyện ngắn, thơ Ở mảng đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên cuộc

sống Phùng Thiên Tân đã đạt được nhiều thành công với những tiểu thuyết

tiêu biểu như: SBC xung trận, Hồ sơ chưa kết thúc, Sống để đời yêu,

Chuyện tình mù quáng và các tập truyện ngắn như: Một chiều mưa xưa, Giây phút ấy đã qua Sáng tác của ông bám sát hiện thực nhiều mặt, quan

tâm đến con người cá nhân trong cuộc sống thường nhật Những trang viết ấy hấp dẫn người đọc không chỉ bởi cái tài của một người cầm bút mà còn bởi trái tim ấm nóng của một nhà văn giàu lòng thương người và luôn trắc ẩn với cuộc đời

Là một nhà văn có nhiều đóng góp cho văn học trong lực lượng công

an nói riêng cũng như trong nền văn học hiện đại nói chung nhưng cho đến nay qua khảo sát chúng tôi nhận thấy chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống về văn xuôi Phùng Thiên Tân

Chúng tôi đã tập hợp được một số ý kiến bàn về sáng tác của nhà văn

Phùng Thiên Tân Các ý kiến chỉ dừng lại ở mức phác thảo khái quát và sơ lược

Bài viết SBC xung trận Ký ức một thời tuổi trẻ của tác giả Khánh

Linh, Nguồn: http://cand.com.vn, đã viết về quá trình thâm nhập thực tế của nhà văn, những năm tháng được sống, được chứng kiến những chiến công của những chiến sĩ SBC huyền thoại Khánh Linh đã có những phát hiện tinh tế về

nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn “Mỗi chàng trai một tính cách,

nhưng ở họ đều toát lên sự khảng khái, tinh thần nghĩa hiệp, xả thân của những chiến sĩ cảnh sát hình sự trước thời cuộc Ở đó không chỉ có những chiến công, những cuộc rượt đuổi mưu trí, dũng cảm để đối phó với những băng nhóm tội phạm khét tiếng Mà còn là tâm tư, tình cảm đời thường của

họ Những mâu thuẫn, những cuộc đấu tranh và tình yêu, đó là cuộc sống đời thường của những chiến sĩ cảnh sát được khắc họa rất rõ nét.” “Họ, những con người không sống dựa vào hào quang quá khứ của ông cha mà bằng lý tưởng sống của tuổi trẻ đã góp phần viết nên một trang hào hùng của lực lượng cảnh sát trong thời điểm cam go của lịch sử” [17]

Bài viết Sống để đời yêu - Sự lựa chọn cho một quan niệm sống của

tác giả Thủy Nguyên lại chỉ ra các tuyến nhân vật và nội dung tư tưởng của

tác phẩm “Nhà văn tập trung khai thác hình tượng người chiến sĩ công an

trên cả hai phương diện: con người cần mẫn, hết lòng vì công việc, vì bình yên của người dân và con người của những mưu mô, toan tính đậm chất đời

thường” [23] “Tiểu thuyết Sống để đời yêu mang thông điệp sâu sắc, đậm

chất triết học: “Con người phải sống cho tròn bổn phận của mình” [23]

Trên cơ sở kế thừa, tiếp thu những ý kiến đi trước chúng tôi chọn đề tài

Thế giới nhân vật trong văn xuôi Phùng Thiên Tân với mong muốn tìm hiểu

một cách sâu sắc về thế giới nhân vật vô cùng phong phú của cây bút này

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát tiểu thuyết và truyện ngắn của Phùng Thiên Tân, luận văn nhằm tìm hiểu, khám phá, khẳng định thế giới nhân vật phong phú trong văn xuôi Phùng Thiên Tân; chỉ ra những nét độc đáo, đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của tác giả Qua đó để khẳng định những đóng

góp của Phùng Thiên Tân ở mảng đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên cuộc

sống nói riêng và văn học hiện đại Việt Nam nói chung

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trình bày những vấn đề lý thuyết về thế giới nhân vật

Chỉ ra các loại nhân vật, đặc điểm của thế giới nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong văn xuôi Phùng Thiên Tân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung tìm hiểu thế giới nhân vật trong văn xuôi Phùng Thiên Tân

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung khảo sát, thống kê phân tích mảng đề tài Vì an ninh

tổ quốc và bình yên cuộc sống của Phùng Thiên Tân qua bốn tiểu thuyết:

Sống để đời yêu, Hồ sơ chưa kết thúc, SBC xung trận, Chuyện tình mù quáng và hai tập truyện ngắn Giây phút ấy đã qua, Một chiều mưa xưa

Trong quá trình khảo sát chúng tôi sẽ mở rộng thêm một số tác phẩm

của những nhà văn khác cùng viết về đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên

cuộc sống để có sự so sánh, đối chiếu

5 Phương pháp nghiên cứu

Khi nghiên cứu, chúng tôi chủ yếu sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp loại hình

6 Đóng góp của luận văn

Chỉ ra những đặc sắc về thế giới nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong văn xuôi Phùng Thiên Tân

Đánh giá đóng góp của nhà văn ở mảng đề tài Vì an ninh tổ quốc và

bình yên cuộc sống qua đó khẳng định tài năng của nhà văn trong nền văn học

hiện đại Việt Nam

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC

VÀ TÁC GIẢ PHÙNG THIÊN TÂN

1.1 Những vấn đề chung về nhân vật

1.1.1 Khái niệm nhân vật văn học

Trong tác phẩm văn học, nhân vật đóng vai trò hết sức quan trọng Nhân vật là đối tượng trung tâm; là linh hồn của tác phẩm văn học Qua nhân vật, nhà văn bày tỏ quan điểm, tư tưởng nhận thức… trước cuộc đời và con người, gửi gắm những tình cảm, suy tư, trải nghiệm của chính lòng mình, đời mình Đồng thời, thể hiện tài năng, cá tính, phong cách của mình

* Về phương diện thuật ngữ

Thuật ngữ “nhân vật” xuất hiện từ rất sớm Trong tiếng Hy Lạp cổ

“nhân vật” (đọc là persona) vốn mang ý nghĩa là “cái mặt nạ” một dụng cụ

biểu diễn của diễn viên trên sân khấu Nhưng sau đó nó trở thành thuật ngữ để chỉ nhân vật văn học

Đôi khi nhân vật văn học còn được người ta gọi bằng các thuật ngữ khác

như “vai” (actor), “tính cách” (character) Tuy nhiên, các thuật ngữ này có một nội hàm hẹp hơn so với “nhân vật” Thuật ngữ “vai” chủ yếu nhấn mạnh

đến tính chất hành động của cá nhân, thích hợp với loại nhân vật hành động

Còn thuật ngữ “tính cách” lại thiên về chỉ những nhân vật có tính cách Trong

thực tế sáng tác, không phải nhân vật nào cũng hành động, đặc biệt là những nhân vật thiên về suy tư và cũng không phải nhân vật nào cũng có tính cách rõ

rệt Từ đó, có thể thấy các thuật ngữ “vai”, “tính cách” không bao quát được

hết những biểu hiện khác nhau của các loại nhân vật trong sáng tác văn học

Như vậy, “nhân vật” là thuật ngữ có nội hàm phong phú, đủ khả năng

bao quát những hiện tượng phổ biến của tác phẩm văn học ở mọi bình diện và cấp độ

* Khái niệm nhân vật văn học

Thực tế cho thấy, trong giới nghiên cứu phê bình văn học đã có rất nhiều quan điểm khác nhau về nhân vật văn học

Trong cuốn Từ điển văn học: “Nhân vật là yếu tố cơ bản nhất trong tác

phẩm văn học, tâm điểm để bộc lộ chủ đề, tư tưởng chủ đề và đến lượt mình

nó lại được các yếu tố có tính chất hình thức của tác phẩm tập trung khắc họa Nhân vật, do đó là nơi tập trung giá trị tư tưởng – nghệ thuật của tác phẩm văn học” [28, 86] Với định nghĩa này, các nhà biên soạn từ điển đã

nhìn nhận nhân vật từ khía cạnh vai trò, chức năng của nó đối với tác phẩm văn học và từ mối quan hệ của nó với các yếu tố hình thức tác phẩm Có thể coi đây là một định nghĩa tương đối toàn diện về nhân vật văn học

Trong 150 thuật ngữ văn học, tác giả Lại Nguyên Ân đề xuất một quan

điểm khác Ông xem xét nhân vật trong mối tương quan với cá tính sáng tạo, phong cách nhà văn, trường phái văn học Theo ông:

“Nhân vật văn học là một trong những khái niệm trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng, trường phái hoặc dòng phong cách Nhân vật văn học, là hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn là các con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống con người” [1; 241]

Như vậy, với quan niệm này, nhân vật văn học sẽ là một trong những yếu tố tạo nên phong cách nhà văn và màu sắc riêng của một trường phái văn

học Nhà nghiên cứu này còn chỉ ra những đối tượng tiềm tàng khả năng trở thành nhân vật văn học

Trong Từ điển thuật ngữ văn học của tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi, nhân vật văn học lại được định nghĩa:“là con người cụ thể

được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng (Tấm, Cám, Chị Dậu, Anh Pha…) cũng có thể không có tên riêng (Thằng bán tơ…) Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ là một con người cụ thể mà chỉ một hiện tượng văn học nổi bật nào đó trong tác phẩm… Nhân vật văn học là một đơn vị đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống” [6, 235]

Quan điểm trên của nhóm tác giả cuốn Từ điển thuật ngữ văn học về

nhân vật văn học có phần thu hẹp hơn

Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu khác lại định nghĩa nhân vật dựa trên tiêu chí chức năng phản ánh hiện thực của tác phẩm văn học Nhân vật là phương tiện để nhà văn tái hiện đời sống, mở rộng thế giới nghệ thuật cho tác phẩm

Như vậy, nhìn một cách tổng quát, vấn đề nhân vật văn học đã thu hút được khá nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, nhà lý luận văn học Tuy cách nhìn nhận và diễn đạt khác nhau song tựu chung lại, các ý kiến cơ bản gặp nhau trong sự khẳng định: Thứ nhất, đó phải là đối tượng mà văn học miêu tả, thể hiện bằng phương tiện văn học Thứ hai, đó là những con người hoặc những con vật, sự vật, đồ vật, hiện tượng mang linh hồn của con người,

là hình ảnh gần gũi của con người Thứ ba, đó phải là đối tượng mang tính ước lệ và có cách điệu so với đời sống hiện thực bởi nó đã được khúc xạ qua lăng kính chủ quan của nhà văn Nghiên cứu về tác phẩm văn chương cần

phải tiếp cận nhân vật để chỉ ra cái mới trong ngòi bút nhà văn và đưa ra kết luận về những đóng góp riêng của nhà văn đó

Những quan niệm về nhân vật văn học trên đây là những chỉ dẫn cho chúng tôi trong quá trình tìm hiểu về nhân vật nói chung và nhân vật trong văn xuôi của Phùng Thiên Tân nói riêng

1.1.2 Chức năng của nhân vật văn học

Trong tác phẩm văn học, nhân vật đóng vai trò là tâm điểm của sự thể hiện đời sống Nhân vật không chỉ là “tiêu điểm để bộc lộ chủ đề” mà còn là nơi “tập trung giá trị nghệ thuật tư tưởng của tác phẩm” Một tác phẩm không thể thiếu vắng nhân vật Khi nhân vật xuất hiện, cái gọi là “hiện thực cuộc sống” không còn tồn tại như một khái niệm khô khan trừu tượng, khám phá, suy ngẫm những vấn đề có ý nghĩa về cuộc đời Nói như nhà văn Anh Đức thì sức sống của nhà văn chính là việc xây dựng những nhân vật đặc sắc Tất nhiên, đó không phải là điều đơn giản

Chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật của cuộc sống con người, thể hiện những hiểu biết, những ước ao và kỳ vọng về con người

Nhân vật văn học là hình ảnh về con người Trong vai trò của một “người thư

ký trung thành của thời đại” (Banzac), văn học trở thành một phương thức

khái quát, phản ánh về thể hiện cuộc sống bằng những hình tượng nhân vật cụ thể vô cùng hữu hiệu Do vậy, vai trò, chức năng quan trọng đầu tiên phải kể đến của nhân vật văn học là phương tiện để nhà văn khái quát hiện thực Nhân vật chính là người dẫn dắt người đọc vào thế giới riêng của đời sống trong một thời kỳ lịch sử nhất định

Thứ nhất, nhân vật có chức năng của một chiếc chìa khóa, giúp nhà văn

mở cánh cửa bước vào hiện thực rộng lớn, tiếp cận những đề tài mới mẻ Sự phát triển của cốt truyện cũng như tình tiết truyện chính là sự xoay quanh các

nhân vật trong tác phẩm, qua đó tác giả gửi gắm những giá trị nội dung và tư tưởng Có thể khẳng định, nhân vật sẽ quyết định việc nhà văn đi sâu vào vấn

đề cốt lõi nào của đời sống và thế giới nghệ thuật mà nó tạo nên, vì thế mà cũng có nét riêng phù hợp

Thứ hai, nhân vật trong tác phẩm văn học được coi là phương tiện để khái quát các loại tính cách xã hội Với chức năng này, nhân vật chứng tỏ

được ưu thế vô song của mình trong việc phản ánh bản chất xã hội trong một hiện tượng mang tính chất kết tinh là tính cách Khi mang trong mình sự khái quát tính cách nhất định, nhân vật vừa có nét riêng lại vừa có khả năng đại diện cho một lớp người nào đó Trong đời sống ta được tiếp xúc với nhiều loại tính cách khác nhau Đây là hiện tượng thú vị của thực tế khách quan, đòi hỏi được văn học nghiên cứu và tìm hiểu Mỗi nhân vật có phẩm chất riêng

nổi bật.Với nhân vật Grăngđê (trong tiểu thuyết Eugenie Grandet), H.de

Banlzac đã tạo ra một loại tính cách keo kiệt, bủn xỉn đặc trưng của giai cấp

tư sản (thời tích lũy tư bản)…

Nhà văn Nga – Xô viết K Fedin từng hình dung nhân vật giống như

“một công cụ” hữu hiệu giúp người viết nhận ra bản chất của đời sống và giúp độc giả thấu hiểu những quy luật sâu xa đang ngầm chi phối mọi diễn biến lịch sử Quả vậy, nếu không có một nhân vật mang tính cách đa diện của thời

Âu hóa và có số phận may mắn lạ lùng như Xuân Tóc Đỏ thì làm sao Vũ Trọng Phụng có thể thâu tóm thần tình đến vậy bản chất của xã hội (xã hội thực dân nửa phong kiến) mà ông gọi là xã hội “chó đểu” Bởi vậy, lý luận văn học đã chỉ ra tính cách là sự khái quát bản chất xã hội – lịch sử, tâm lý con người bằng hình thức con người cụ thể, là sự thể hiện các phẩm chất xã hội của con người với tư cách là con người xã hội Tính cách là điểm trung tâm của các mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

Thứ ba, nhân vật văn học có chức năng biểu hiện quan niệm nghệ thuật của nhà văn về thế giới và con người Khi xây dựng nhân vật, nhà văn có mục

đích gắn liền nó với những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập nó trong tác phẩm Do đó, bên cạnh việc xác định những tính cách của nhân vật trong tác phẩm, cần nhận ra hiện thực và quan niệm của nhà văn mà nhân vật thể hiện

Một chức năng khác của nhân vật trong tác phẩm là chức năng tạo nên mối liên kết giữa các sự kiện trong tác phẩm và cốt truyện Nhờ nhân vật mà

kết cấu của nhiều tác phẩm đạt được sự thống nhất, hoàn chỉnh, chặt chẽ và nhiều tiềm năng biểu đạt của các phương tiện ngôn từ được phát lộ, để rồi tự chúng trở thành những phương tiện nghệ thuật độc lập có thể được nghiên cứu riêng như một đối tượng thẩm mỹ chuyên biệt

Với vai trò, vị trí quan trọng như vậy, một lần nữa có thể khẳng định: Nhân vật là yếu tố không thể thiếu đối với tác phẩm văn chương Hiểu được đúng đắn chức năng của nhân vật văn học, người viết có thêm cơ sở lý luận để nghiên cứu đề tài này

1.1.3 Các tiêu chí phân loại nhân vật văn học

Nhân vật văn học là hiện tượng hết sức đa dạng Những nhân vật được xây dựng thành công là những sáng tạo độc đáo không lặp lại Tuy nhiên, xét về mặt nội dung, cấu trúc, chức năng có thể thấy những hiện tượng lặp

đi lặp lại tạo thành các loại nhân vật khác nhau Để chiếm lĩnh thế giới nhân vật đa dạng, có thể tiến hành phân loại dưới nhiều góc độ, theo nhiều tiêu chí khác nhau

1.1.3.1 Phân loại theo tầm quan trọng và vai trò của nhân vật trong tác phẩm (xét từ góc độ kết cấu)

Xét về vị trí và vai trò của nhân vật trong tác phẩm văn học có thể chia thành: nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm

có thể có nhiều hoặc ít tùy theo dung lượng hiện thực và những vấn đề đặt ra

trong tác phẩm Trong Truyện Kiều (Nguyễn Du) nhân vật chính là Thúy

Kiều, Kim Trọng, Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh, Thúc Sinh, Hoạn Thư,

Từ Hải, Hồ Tôn HIến Trong Tắt Đèn (Ngô Tất Tố), nhân vật chính là Nghị

Quế, Chị Dậu Ở những tác phẩm có nhiều tuyến cốt truyện hoặc có quy mô

sử thi đồ sộ, số lượng nhân vật có thể lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm

Đó là trường hợp của những tác phẩm như: Thủy Hử (Thi Nại Am), Tam

Quốc Diễn Nghĩa (La Quán Trung),…

* Nhân vật trung tâm

Trong một tác phẩm có nhiều nhân vật chính, nhân vật chính có vai trò quan trọng hơn cả xuyên suốt toàn bộ tác phẩm được gọi là nhân vật trung tâm Ở một số tác phẩm, số lượng nhân vật trung tâm không phải chỉ có một bởi do các nhân vật đều có vai trò tương đương nhau trong việc thể hiện

những xung đột cơ bản của tác phẩm Chẳng hạn tác phẩm Tam Quốc Diễn

Nghĩa (La Quán Trung), các nhân vật: Tào Tháo, Lưu Bị, Quan Công,

Trương Phi, Gia Cát Lượng, Tôn Quyền đều là những nhân vật trung tâm

* Nhân vật phụ

Trong tác phẩm văn học, hệ thống nhân vật ngoài nhân vật chính (bao hàm trong đó cả nhân vật trung tâm) còn lại là nhân vật phụ Nhân vật phụ giữ

vai trò thứ yếu so với nhân vật chính trong quá trình phát triển diễn biến của cốt truyện, trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm Nhân vật phụ góp phần hỗ trợ

bổ sung cho nhân vật chính, không được làm mờ nhạt nhân vật chính Có nhiều nhân vật phụ vẫn được nhà văn miêu tả đậm nét, có cuộc đời và tính cách riêng, cùng với những nhân vật khác trong tác phẩm tạo nên một bức

tranh đời sống sinh động và hoàn chỉnh (Thầy thơ lại trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, Thị Nở trong Chí Phèo của Nam Cao)…

1.1.3.2 Phân loại theo quan hệ thuận – nghịch giữa nhân vật và lý tưởng (xét

từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật)

Có thể chia ra nhân vật chính diện (nhân vật tích cực) và nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực)

* Nhân vật chính diện: Là loại nhân vật mang trong mình những phẩm

chất tốt đẹp, có thể đại diện cho những giá trị tư tưởng, đạo đức thẩm mỹ mà nhà văn cùng thời đại nhân vật đó hướng tới Đó là những nhân vật Chị Út, Chiến, Việt trong tác phẩm của Nguyễn Thi…

* Nhân vật phản diện: Là nhân vật có phẩm chất ngược lại với nhân vật

chính diện Nhân vật phản diện bị miêu tả trong tác phẩm với thái độ phê

phán Đó là những nhân vật như Bá Kiến trong tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao, Nghị Quế trong Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, Giave trong Những người

khốn khổ của V Huygô Việc miêu tả và đối lập chúng với nhau chỉ diễn ra

khi xã hội có đối kháng giai cấp và khi nhà văn đã xác định rõ lập trường chỉ đứng về một phía nhất định của mình

Trong quá trình phát triển của văn học, ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, việc xây dựng các nhân vật chính diện và phản diện cũng khác nhau Nếu như trong thần thoại chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa nhân vật chính diện và nhân vật phản diện thì trong truyện cổ tích, các truyện thơ Nôm, các

nhân vật thường được xây dựng thành hai tuyến rõ rệt có tính chất đối kháng quyết liệt Ở đây, hễ là nhân vật chính diện thường tập trung vào những tính chất tốt đẹp còn nhân vật phản diện thì hoàn toàn ngược lại Trong các tác phẩm văn học hiện đại nhiều khi khó phân biệt được đâu là nhân vật chính diện, đâu là nhân vật phản diện Vì vậy, sự phân biệt nhân vật chính diện và nhân vật phản diện ở đây chỉ có tính chất tương đối

1.1.3.3 Phân loại theo hình thức cấu trúc nhân vật

Ở tiêu chí phân loại này, theo gợi ý của E M Forster trong cuốn Diện

mạo tiêu thuyết (1927), có thể nói tới nhân vật dẹt, nhân vật tròn Ngoài ra

còn có thể nhắc tới nhân vật tư tưởng, nhân vật tâm lý

* Nhân vật dẹt

Là loại nhân vật không được khắc họa đầy đủ các mặt

Trong các loại nhân vật dẹt, có thể nói tới: nhân vật chức năng (hay mặt nạ), nhân vật loại hình (các thuật ngữ này do L Ghinzburg đề xuất)

Nhân vật chức năng: Đây là loại nhân vật “được giao cho nhiệm vụ”

thực hiện một chức năng nhất định trong tác phẩm và phản ánh đời sống Nhân vật chức năng chủ yếu xuất hiện trong văn học cổ đại và trung đại (nhất

là cổ tích) Chẳng hạn, nhân vật Bụt trong các câu chuyện cổ tích có chức năng ban hạnh phúc, đem lại nhiều may mắn cho người lương thiện, giúp họ vượt qua những trở ngại của cuộc sống; nhân vật phù thủy có chức năng gieo rắc những rủi ro, những điều xấu, ngăn trở cuộc sống của người lương thiện… Các nhân vật: Thạch Sanh, Tấm Cám… đều là những nhân vật chức năng Nhân vật chức năng không có đời sống nội tâm Các phẩm chất, đặc điểm nhân vật cố định không thay đổi từ đầu đến cuối, hành động gần như theo những công thức đã vạch sẵn Nhờ đặc điểm này mà các nhân vật chức năng dễ dàng trở thành biểu trưng trong đời sống tinh thần và hình thức hóa

trong sáng tác Khi phân tích các nhân vật này cần tìm hiểu vai trò và chức năng mang nội dung xã hội thẩm mỹ của chúng

Nhân vật chức năng không hoàn toàn mất bóng trong văn học các thời đại sau này, chỉ có điều nó không tồn tại ở dạng thuần túy như trước

Nhân vật loại hình: Là loại hình nhân vật thể hiện tập trung các phẩm

chất xã hội, đạo đức của một loại người nhất định của một thời Đó là nhân vật khái quát chung về “loại” của các tính cách và nhờ vậy được gọi là điển

hình Chẳng hạn như nhân vật Acpagông (Lão hà tiện của Moolie) đã thể hiện tập trung cho thói keo kiệt, Ông Guốcđanh (Trưởng giả học làm sang

của Moolie) là hiện thân cho thói phù phiếm, hiếu danh của các gã tư sản muốn làm quý tộc

Hạt nhân của loại nhân vật này là nét khu biệt về mặt tính cách xã hội của một loại người nào đó Đúng như Puskin nhận xét: “Ở Moolie người keo kiệt thì keo kiệt, và chỉ có thế” Nhân vật điển hình loại này luôn đòi hỏi một cá tính nhất định được thực hiện qua một số chi tiết chân thực, sống động nào đó chứ không phải là một khái niệm trừu tượng Điều đáng nói là khi đắp da, đắp thịt cho tính cách, nhà văn không quên chủ đích của mình là làm sao gọi cho đúng

cái “thần” của “loại” Nhân vật chị Út Tịch trong Người mẹ cầm súng của

Nguyễn Thị mang nhiều đặc điểm của nhân vật loại hình Chị chính là “khái niệm” về người phụ nữ Việt Nam “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” Tuy vậy, ở nhân vật này vẫn có những nét cá tính hấp dẫn nhất định

lập Cá tính đó luôn có mối liên hệ sống động với môi trường xung quanh Qua việc nhìn vào những mối liên hệ đó người ta nhận ra những quy luật tồn tại của con người Sức hấp dẫn của loại tính cách này nằm ở cá tính cùng cấu trúc phức tạp của nó Nhân vật tính cách thường đa diện, chứa đầy mâu thuẫn

và chính những mâu thuẫn ấy làm cho tính cách không tĩnh tại mà vận động phát triển, đôi khi làm bất ngờ cả người sáng tạo ra nó

* Nhân vật tư tưởng

Trong tác phẩm văn học, có những nhân vật mà hạt nhân cấu trúc của nó không phải là cá tính, cũng không phải là các phẩm chất loại hình, mà là một

tư tưởng, một ý thức Xây dựng loại nhân vật này, các nhà văn nhằm tới việc phát biểu hoặc tuyên truyền cho một tư tưởng nào đó về đời sống Ví dụ như

nhân vật “tôi” trong truyện ngắn Bức tranh của Nguyễn Minh Châu, Nhĩ trong Bến quê… đều mang những nét cơ bản của nhân vật tư tưởng

* Nhân vật tâm lý

Ở loại nhân vật này, nhà văn tập trung vào việc tái hiện “hiện thực tâm lý”, vào những hành động bên trong chứ không phải hành động bên ngoài của nhân vật Nhiều khi hiện thực tâm lý đó không làm nên nhân vật mà còn làm nên chính câu chuyện, làm nên những tác phẩm được gọi là “truyện không có cốt truyện” Từ đây, vô số các thủ pháp miêu tả được thể hiện, dẫn đến sự ra đời của thủ pháp “dòng ý thức” Loại nhân vật này xuất hiện nhiều trong văn học hiện đại

1.1.3.4 Phân loại nhân vật theo thể loại

Có thể phân thành: nhân vật tự sự, nhân vật kịch, nhân vật trữ tình

* Nhân vật tự sự: Là loại nhân vật xuất hiện trong các tác phẩm truyện

Đó là những con người bình thường, hàng ngày được thể hiện một cách tập

trung và sống động trong tác phẩm Đây là loại nhân vật hành động, có đời sống nội tâm phong phú

* Nhân vật trữ tình: Là nhân vật nghiêng về cảm xúc, không có hành

động, ít được chú ý miêu tả về ngoại hình Mọi tác động của môi trường sống chỉ dẫn đến cảm xúc của nhân vật chứ không dẫn đến hành động

* Nhân vật kịch: Là loại nhân vật hành động, xuất hiện vào thời điểm

sóng gió nhất, trong vòng xoáy cuộc đời Mọi tác động của môi trường sống đều dẫn đến hành động của nhân vật

Trên đây là các loại nhân vật thường gặp Trong văn học còn có thể gặp một số loại nhân vật khác nữa Sự phân loại trên đây chỉ có tính chất tương đối vì trong loại này còn có thể bao hàm một số yếu tố của loại kia và ngược lại Không có gì khó hiểu khi ta thấy một nhân vật cụ thể nào đó có mặt trong nhiều “danh sách” khác nhau Thực tế ấy đòi hỏi việc nghiên cứu nhân vật phải tránh sự cứng nhắc, tuyệt đối hóa

1.1.4 Một số đặc điểm của nhân vật trong văn xuôi Việt Nam hiện đại

Văn học là tấm gương phản ánh hiện thực Mỗi thời đại khác nhau sẽ có những quan niệm nghệ thuật khác nhau về con người, điều đó sẽ dẫn đến sự thay đổi về cách thức xây dựng nhân vật trong tác phẩm

Trong văn xuôi thời kỳ đổi mới, khuynh hướng sử thi đã nhường chỗ cho cảm hứng thế sự Với cái nhìn thế sự, đời sống riêng của cá nhân, kinh nghiệm cá nhân được xem là đối tượng khám phá chủ yếu của văn học Tư duy hiện thực về con người giờ đây đã thay đổi dẫn đến sự thay đổi trong hệ thống nhân vật, cũng như nguyên tắc xây dựng nhân vật Nhân vật trở nên đa dạng và phức tạp hơn Cách nhìn nhận của nhà văn đối với nhân vật cũng đa chiều và linh hoạt hơn Nhà văn đã thấy rõ sự đan xen hai mặt tốt – xấu trong mỗi con người Cho dù con người có đại diện cho giai cấp nào đi nữa thì cũng

không thể hoặc xấu xa, hoặc tốt đẹp một cách tuyệt đối Nếu nhân vật trong văn xuôi ở giai đoạn trước, con người hiện lên chủ yếu là con người cộng đồng, con người đại diện cho “cái ta” thì ở nhân vật trong văn xuôi hiện đại các nhà văn còn thấy rõ con người ngoài là con người cộng đồng còn là con người cá nhân với chiều sâu bí ẩn của tâm hồn Chính điều này đã góp phần làm cho văn học có chiều sâu, sức ám ảnh lớn Các nhà văn đương đại đã bứt

ra khỏi khuôn khổ chật hẹp của cách xây dựng nhân vật trong truyện ngắn truyền thống để đi tìm những yếu tố, chất liệu mới mẻ trong việc phản ánh đời sống ở bề sâu bí ẩn Nhân vật được soi chiếu ở nhiều chiều, nhiều hướng, đặt trong nhiều mối quan hệ khác nhau, tránh được tính chất phiến diện, giản đơn một chiều Trong truyện ngắn “tính riêng” của mỗi nhân vật trở thành phẩm chất nghệ thuật quan trọng bậc nhất Mỗi nhân vật là một con người cá nhân

cụ thể cần tìm hiểu, khám phá Cái mà nhà văn quan tâm đến nhân vật không còn là các đặc điểm, thuộc tính xã hội của nó nữa mà là cá tính, là những mâu thuẫn nội tại, những nghịch lý đan xen trong bản thân nó

Truyện ngắn Việt Nam thời kỳ đổi mới có sự đột phá lớn về nhiều mặt, nhiều bình diện, kết đọng ở nhiều thành tựu và thể hiện rõ sự ưu việt của mình trong sự khám phá nghệ thuật của đời sống Nổi bật là những tác giả, những cây bút tiêu biểu: Nguyễn Huy Thiệp từng tạo nên một cơn lốc xoáy văn học,

Nguyễn Ngọc Tư với Cánh đồng bất tận, Đỗ Hoàng Diệu với Bóng đè…Mỗi

nhà văn một bút pháp riêng đã tạo nên những truyện ngắn hay Đây là thời kỳ

“bội thu”, “thăng hoa”, “được mùa”, “lên ngôi” của thể loại truyện ngắn Chúng ta có thể nhận thấy sự đổi mới cơ bản của các cây bút này trên nhiều lĩnh vực, song tập trung nhất vẫn là trong cách tiếp cận và xây dựng nhân vật

để phản ánh đời sống

Nhân vật trong văn xuôi Việt Nam hiện đại, về cơ bản có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, nếu như nhân vật trong văn xuôi giai đoạn trước được khai

thác chủ yếu ở tư cách công dân đơn phiến, được xây dựng thành những nhân vật mang tính điển hình cho một giai cấp, một tầng lớp nào đấy thì nhân vật trong văn xuôi hiện đại được khai thác toàn diện, là con người đa trị, lưỡng cực với các mối quan hệ xã hội vô cùng phức tạp Nhà văn nhận diện con người đích thực trong nhu cầu tự nhận thức với nhiều biểu hiện phong phú, đa dạng, có sự hòa hợp giữa con người xã hội – con người tâm linh, con người với sự thống nhất ánh sáng và bóng tối, cao cả và thấp hèn, ý thức và vô thức, con người cụ thể, cá biệt và con người trong tính nhân loại phổ quát… Đặc biệt, các nhà văn chú trọng thể hiện con người trong đời sống bản năng tự nhiên và đời sống tâm linh bí ẩn, kì diệu, đầy ám ảnh

Thứ hai, nhân vật không có số phần tròn trịa mà bị phân mảnh, đôi khi bị

phá vỡ, chỉ còn những mảnh nhỏ của tâm trạng, những mảnh nhỏ của cuộc đời ngắn ngủi

Thứ ba, nhân vật không có tính cách hay số phận điển hình đầy đặn,

nhiều mặt trong tương quan với hoàn cảnh mà chỉ là những con người bình thường, vô danh trong cuộc sống Nhân vật là đủ thứ hạng trong xã hội

Thứ tư, nhân vật là những cá thể đời thường, những con người đang

trong quá trình hình thành về nhân cách, được thể hiện trong tất cả các mối quan hệ xã hội, quan hệ ứng xử, thân phận, đời sống riêng của nó, với “đầy những vết dập xóa trên thân thể và trong tâm hồn”

Thứ năm, Về nghệ thuật xây dựng nhân vật, nhà văn có nhiều cách tân

với những thử nghiệm táo bạo, bởi họ nhận thấy các thủ pháp truyền thống đã không còn đủ khả năng biểu hiện cái đa dạng, phức tạp của con người trong

đời sống hiện đại Có thể nói, ở giai đoạn lịch sử mới, các nhà văn có những chuyển hướng mới trong nhận thức, tư tuy về bản thể con người Các nhà văn

đã phá vỡ cái nhìn đơn phiến, tĩnh tại để tạo ra cái nhìn phức tạp hơn và sâu sắc hơn về con người Phác họa chân dung những con người vừa đời thường vừa trần thế, luôn luôn khao khát cái đẹp và hướng thiện là nét nổi bật mang đậm nét ý nghĩa nhân văn trong quan niệm nghệ thuật về con người

Tìm hiểu những biểu hiện mới của nhân vật trong văn xuôi Việt Nam hiện đại, tác giả luận văn sẽ có thêm cơ sở thực tiễn để nghiên cứu thế giới nhân vật trong văn xuôi Phùng Thiên Tân

1.2 Tác giả Phùng Thiên Tân với đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên cho cuộc sống

Phùng Thiên Tân sinh ngày 20 tháng 5 năm 1954 tại làng Bố, nay thuộc phường Đông Vệ, thành phố Thanh Hóa Ông tốt nghiệp Đại học An ninh năm 1976, sau đó được phân công về phòng Sáng tác văn học - Bộ Công an

Từ năm 1981 ông về làm biên tập viên Nhà Xuất bản Công an Nhân dân Năm 1991 được bổ nhiệm làm Trưởng chi nhánh Nhà Xuất bản Công an Nhân dân tại thành phố Hồ Chí Minh Năm 2001 được đề bạt Phó Giám đốc Nhà Xuất bản Công an Nhân dân Năm 2009 ông được bổ nhiệm là Giám đốc, Tổng Biên tập

Vốn là một sĩ quan an ninh được đào tạo bài bản, Phùng Thiên Tân đến với văn chương như một duyên may tình cờ Người có công dìu dắt Phùng Thiên Tân sang cánh đồng văn chương màu mỡ và cũng lắm thử thách khắc nghiệt này là cố nhà văn Lê Tri Kỷ Theo như nhà văn tâm sự, cách rèn tập của người thầy, người anh Lê Tri Kỷ giống như cách của các bác thợ rèn ở quê dạy cậu tiểu đồng từ cách nhóm lửa, quai búa thế nào để ra được con dao, cái liềm Được sự chỉ bảo của người đi trước cùng với tố chất văn chương,

tinh thần ham học hỏi, người chiến sĩ công an Phùng Thiên Tân đã ghi dấu tên tuổi mình ở địa hạt của văn chương với tư cách một nhà văn thực sự

Nhà văn tồn tại trên đời nhờ tác phẩm Trong hành trình sáng tác của

mình, Phùng Thiên Tân đã thành công ở nhiều mảng sáng tác: Thơ, truyện cho thiếu nhi, tiểu thuyết hình sự…Nhưng mảng sáng tác thành công và nổi

trội hơn cả là những trang văn viết về đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên

cho cuộc sống Tên tuổi của ông được khẳng định với hàng loạt tác phẩm: Hồ

sơ chưa kết thúc (tiểu thuyết, 1984), SBC xung trận (tiểu thuyết, 1988), Sống để đời yêu (tiểu thuyết, 1988), và những tập truyện ngắn như Giây phút

ấy đã qua (1993), Một chiều mưa xưa (1997)…

Mỗi nhà văn khi đến với văn chương đều có những quan niệm riêng Với Phùng Thiên Tân, nghề văn là một nghề cao quý, một duyên phận đòi hỏi

sự tâm huyết, dấn thân hết mình của người nghệ sĩ: “Nghề văn cần cả Tâm và

Tài Người viết văn phải là công dân tốt Người viết văn phải là người có tài, cái tài là do trời cho và cái tài do tự mình rèn luyện, học tập Nghiệp văn chương theo anh suốt đời dù đôi lúc anh có ý định chối bỏ Nên tự hào mình

là một nhà văn” [31, 285].

Mục đích cuối cùng của văn chương nghệ thuật là hướng con người đến với Chân – Thiện – Mĩ Mỗi tác phẩm của Phùng Thiên Tân gửi gắm những tâm tư, nỗi niềm của một nhà văn luôn đau đáu thắc thỏm, nghĩ suy về con người, cuộc đời Với ông, mục đích cuối cùng đằng sau lớp ngôn từ là khát vọng hướng con người tới cuộc sống tốt đẹp hơn, dùng ngòi bút để chiến đấu cho ngày mai Viết văn giống như một thứ mệnh lệnh của đời sống Viết để trợ lực cho cuộc chiến chống lại cái Ác Điều kiện thuận lợi trong môi trường hoạt động ngành công an đã tạo nên một Phùng Thiên Tân vững vàng trong nghiệp vụ mà lại rắn chắc, sắc nét trong từng câu chữ Đặc biệt môi trường ấy

cũng cung cấp một vốn tư liệu phong phú để nhà văn dụng bút Đọc hàng loạt những hồ sơ vụ án, những bản cung, được tiếp xúc với nhiều phạm nhân giúp những trang viết của ông luôn chân thực, tươi ròng chất liệu của hiện thực

Tiểu thuyết Hồ sơ chưa kết thúc là một tiểu thuyết tư liệu thành công

của Phùng Thiên Tân Những năm đầu giải phóng, thành phố Hồ Chí Minh đã xảy ra một loạt những vụ bắt cóc tống tiền nghiêm trọng, bởi đối tượng của bọn cướp là con cái các nghệ sĩ nổi tiếng, trí thức và giàu có Đặc biệt chúng gây ra cái chết cho vợ chồng nữ nghệ sĩ cải lương tài sắc Thanh Nga, người đang được công chúng cuồng nhiệt ái mộ Với tất cả nhiệt tình công tác trước Đảng và nhà nước, ý thức trách nhiệm trước xã hội và nhân dân, bằng trí lực thông minh, sáng tạo, những người chiến sĩ công an đã khám phá ra vụ án, bắt đúng đối tượng, đưa sự thật ra ánh sáng, giải quyết thỏa đáng mong ước của

nhân dân Trên cơ sở đó, nhà văn Phùng Thiên Tân đã viết tiểu thuyết Hồ sơ

chưa kết thúc Tác phẩm trở nên nổi tiếng không thua kém gì so với các tiểu

thuyết đình đám bấy giờ như Vụ án Hồ Con Rùa, Ván bài lật ngửa… Tiểu

thuyết này không đơn thuần chỉ miêu tả quá trình điều tra phá án ly kỳ, khó khăn mà cao hơn cả là giá trị nhân văn mà nhà văn muốn gửi gắm Vụ án khép lại, tội ác được phanh phui nhưng những câu hỏi mà nó để lại mãi trăn trở trong lòng người: Nguyên nhân? Thủ đoạn? tội ác? Làm sao gieo được mầm thiện trong mỗi con người để không còn những nỗi đau nhức nhối Những vấn đề xã hội để lại sau mỗi vụ án luôn dai dẳng giống như những trang hồ sơ chưa kết thúc Nó đòi hỏi những nỗ lực không ngừng nghỉ để phơi bày cái ác, gieo mầm thiện và tin yêu cho con người

Là một người lăn lộn và am hiểu thực tế đời sống của các chiến sĩ Công

an, nhà văn đã có những trang viết đẹp về cuộc sống, chiến đấu và tình cảm

của họ SBC xung trận lưu giữ những ký ức đẹp đẽ của một thời tác giả được

sống cùng những chiến sĩ săn bắt cướp dũng cảm, tài hoa Đây là tác phẩm đầu tiên được viết khi nhà văn mới 24 tuổi Tháng 3 năm 1978, sau hơn một năm miệt mài học và viết để khẳng định mình, Phùng Thiên Tân được nhà văn Lê Tri Kỷ cử đi thực tế ở Phòng Cảnh sát hình sự Công an Thành phố Hồ

Chí Minh Sáu tháng ròng rã, “nếm mật nằm gai” cùng trải nghiệm thực tế với

các chiến sĩ đã cho ông những tư liệu quý báu về cuộc sống của những con

người nơi đầu nguồn chống lại bóng đêm tội ác SBC xung trận ra đời sau

những năm tháng lăn lộn gian khổ Cuốn sách đã gây được tiếng vang thời đó

và liên tục được tái bản với số lượng phát hành kỷ lục, 100 ngàn bản Cuốn sách ghi lại một dấu ấn rực rỡ của các chiến sĩ SBC, những người lính đã làm nên huyền thoại

Đặc biệt nhắc đến những đóng góp của nhà văn ở mảng đề tài Vì an ninh tổ quốc và bình yên cho cuộc sống không thể không nhắc đến tiểu thuyết

luận đề Sống để đời yêu Tác phẩm đã kết tinh biết bao say sưa mê mải, nhiệt

huyết của một thời tuổi trẻ Ông viết với đầy tinh thần trách nhiệm với đất nước, với nhân dân, viết bằng lý tưởng của một người cộng sản chân chính Điều đáng chú ý là tác phẩm ra đời trong một thời điểm nhạy cảm trước đổi

mới Lúc đầu tác giả đặt tên là Bổn phận nhưng không được xuất bản, sau đó nhà văn đổi tên thành Sống để đời yêu

Ở tác phẩm này ông đã có những tư duy đi trước thời cuộc Tác giả đã trình bày quan niệm của mình về bổn phận, trách nhiệm của mỗi người với đất nước, với chính mình Mỗi người hãy làm tròn bổn phận của chính mình

thì xã hội sẽ đi lên, kỷ cương và tốt đẹp Với Sống để đời yêu, nhà văn có cơ

hội để trình bày một quan điểm, một lối sống, một cách yêu thêm cuộc đời này

Bên cạnh tiểu thuyết, Phùng Thiên Tân còn thành công ở thể loại

truyện ngắn Hai tập truyện Giây phút ấy đã qua, Một chiều mưa xưa cho

thấy một lối tư duy sâu sắc, cách khám phá cuộc sống đa dạng, nhiều chiều Hai tập truyện thể hiện những nghiệm sinh về con người và cuộc đời Trong suốt chặng đường sáng tác Phùng Thiên Tân luôn thầm lặng, chắt chiu, ươm nhặt từng chút mật để dâng đời

Ông là một trong số ít những nhà văn công an được vinh danh trong

“Những trang sách vàng 70 năm lực lượng công an nhân dân” Điều đáng

trân trọng trong những sáng tác của Phùng Thiên Tân đó là giá trị nhân văn cao cả.Tình yêu con người, ước mơ cháy bỏng vì một xã hội công bằng, bình đẳng bái ái luôn luôn thôi thúc ông sống và viết

Có thể thấy những sáng tác của Phùng Thiên Tân là kết quả của tình yêu: tình yêu đời và yêu người tha thiết

CHƯƠNG 2 CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG VĂN XUÔI PHÙNG THIÊN TÂN

“Văn học là nhân học” (Gorki), là lịch sử về con người, lịch sử về cuộc

đời Trong tác phẩm văn học, nhân vật được coi là phương tiện để nhà văn khái quát hiện thực Tư tưởng, chủ để của tác phẩm cũng được thể hiện tập trung qua thế giới nhân vật

Mỗi một tác phẩm đều có một hệ thống nhân vật Sự tập hợp các nhân vật trong tác phẩm sẽ tạo thành thế giới nhân vật trong sáng tác của nhà văn

Thế giới nhân vật được xây dựng theo quan niệm của nhà văn và chịu

sự chi phối của tư tưởng tác giả Thế giới ấy là kết quả của trí tưởng tượng và sáng tạo của người nghệ sĩ

Trong thế giới nhân vật người ta có thể chia ra thành các kiểu loại nhỏ hơn (nhóm nhân vật) dựa vào những tiêu chí nhất định Nhiệm vụ của người tiếp nhận văn học là phải tìm cho ra chìa khóa để bước qua cánh cửa và khám phá về thế giới nhân vật đó

Mỗi trào lưu, giai đoạn do sự chi phối của nhiều yếu tố, thế giới nhân vật trong sáng tác lại mang tính đặc thù thể hiện những quan niệm khác nhau

về con người và cuộc đời Khi xây dựng thế giới nhân vật, mỗi nhà văn đều xây dựng từ cảm quan về con người của riêng mình Qua nhân vật, nhà văn gửi gắm những triết lý nhân sinh về sự sống và con người Do vậy, giữa muôn vàn những kiểu, loại “nguyên mẫu” người trong thực tại, người nghệ sĩ thường tạo dựng cho mình một kiểu loại ưa thích riêng Với kiểu loại này, ngòi bút nhà văn trở nên linh hoạt và sống động hơn cả, thâu góp những nét đặc sắc, cá tính riêng biệt tạo nên một dấu ấn riêng không thể trộn lẫn

Với hướng tiếp cận đa chiều, nhà văn Phùng Thiên Tân đã tái hiện bức tranh cuộc sống với nhiều dáng vẻ Điều đó được thể hiện qua thế giới nhân

vật phong phú, chân thực Khảo sát các sáng tác của Phùng Thiên Tân chúng tôi nhận thấy thế giới nhân vật trong văn xuôi của ông được chia thành ba loại

cơ bản: Nhân vật chiến sĩ công an, nhân vật phạm nhân, nhân vật những người dân thường

2.1 Nhân vật người chiến sĩ công an

Công việc đấu tranh chống lại cái ác, gìn giữ bình yên cho cuộc sống, bình yên cho lòng người là một công việc lớn lao và vô cùng cao cả Đó là một trận tuyến đòi hỏi khí phách lớn và không phải lúc nào cũng diễn ra suôn

sẻ Trật tự văn minh được lập lại sau những nỗ lực bền bỉ, những hiểm nguy khôn lường, những chịu đựng vô song, những hy sinh thầm lặng không kể xiết của người công an nhân dân Những con người trực diện đối mặt với bóng đêm, với tăm tối vô minh để mang lại ánh sáng hạnh phúc, bình yên cho lòng người, cuộc đời xứng đáng được trân trọng Phùng Thiên Tân đã dành những trang viết đẹp nhất để ngợi ca những con người anh hùng ấy Bởi lẽ đó, hình tượng xuyên suốt trong sáng tác của nhà văn là hình tượng người chiến

sĩ công an – những con người nhân danh cái đẹp, cái thiện để chiến đấu với bóng đêm tội ác

Nhân vật người chiến sĩ công an trong những trang văn xuôi của Phùng Thiên Tân được khắc họa ở nhiều phương diện, họ đảm trách những vị trí và những nhiệm vụ khác nhau: người chỉ huy, cảnh sát hình sự, công an khu vực, công an trại giam, tình báo… Bên cạnh những người đã, đang làm nhiệm vụ, tác giả còn khắc họa hình ảnh người chiến sĩ công an khi về hưu nhưng vẫn giàu nhiệt huyết với đời Hình ảnh của họ chính là những điểm sáng lấp lánh trong thế giới nhân vật vô cùng phong phú của văn xuôi Phùng Thiên Tân Bằng tài năng, trái tim nhân văn trĩu nặng nỗi quan hoài thường trực về con

người, cuộc đời, nhà văn đã đem đến cho người đọc những cảm nhận đầy đủ

về hình tượng những con người nơi đầu nguồn chống lại bóng đêm tội ác

Nhân vật người chiến sĩ công an trong văn xuôi Phùng Thiên Tân chủ yếu là nam giới Có lẽ do đặc thù nghề nghiệp phải chịu áp lực, khó khăn và cần tinh thần bền bỉ nên những người chiến sĩ đa phần là nam

Hình ảnh người công an trong sáng tác của nhà văn mang những vẻ đẹp

lý tưởng Đó là những con người tận tụy với công việc, tận tâm với nhân dân

Họ yêu nghề và có ý thức trách nhiệm sâu sắc về nghề nghiệp của mình Họ

tự hào với màu áo xanh công an, màu của niềm tin công lý, hòa bình, lẽ phải, chính nghĩa

Nhiệm vụ đặc thù của ngành công an là đấu tranh chống tội phạm, phần bóng đêm còn chìm lấp, chiến đấu với cõi u minh tăm tối để bảo vệ bình yên cho cuộc sống cho nên tài năng của họ được thể hiện chủ yếu qua những vụ

án Đó là nơi thể hiện tập trung nhất cuộc đấu trí giữa công an – tội phạm, ánh sáng – bóng tối Câu chuyện hình sự cũng chính là câu chuyện cuộc đời Trong thực tế, những câu chuyện điều tra, làm án được tường thuật trên các bản tin, bài báo chủ yếu mang tính chất trình bày, người đọc chỉ thấy phần chiến công của người công an khi đưa được thủ phạm ra ánh sáng Đến với trang viết Phùng Thiên Tân, ta nhận ra đằng sau những chiến công ấy là kết quả của biết bao trăn trở, suy nghĩ lo lắng đêm ngày Trong quá trình điều tra, khám phá những vụ án, những người công an đã thể hiện sự thông minh, tài

ba, óc phân tích sâu sắc, sự dũng lược tuyệt vời Tiểu thuyết SBC xung trận,

Hồ sơ chưa kết thúc là câu chuyện điều tra như thế

Ở tiểu thuyết SBC xung trận, tác giả đã xây dựng thành công hình ảnh

người cảnh sát hình sự trong việc săn bắt cướp Những chiến sĩ SBC đã đi vào trang văn như một huyền thoại đẹp Mượn hình tượng Thái Tây, đội trưởng

SBC hào hoa, nghĩa hiệp, nhà văn muốn xây dựng một hình ảnh lý tưởng về

người cảnh sát hình sự Hạnh phúc với họ không có gì hơn là: “đường phố

bình yên, cuộc đời bình yên” [39, 5] Thái Tây nhận nhiệm vụ chỉ huy đội

SBC sau khi người đội trưởng cũ qua đời trong cuộc vây bắt một tên cướp nguy hiểm Đây là một đơn vị vừa có những mặt mạnh vừa có những hạn chế:

“Mặt mạnh là đa số anh em trẻ, khỏe, chạy xe máy rành, bắn súng khá, có vũ

thuật – những yếu tố cần thiết của lính SBC Mặt yếu là tổ chức xộc xệch, kỷ luật không nghiêm…Họ thích sống tùy tiện, ngông nghênh” [39, 16] Tổ Thái

Tây phụ trách là một tổ “có nhiều thành tích nhất nhưng cũng là tổ vô kỷ luật

nhất” [39, 17] Vấp phải không ít khó khăn nhưng bằng niềm tin yêu, bầu

máu nóng nhiệt huyết của tuổi trẻ, Thái Tây đã tiến hành cải cách lại tổ đội

với suy nghĩ: “Một đơn vị sống ra sao, công tác ra sao không thể không bị

ảnh hưởng bởi đạo đức và tác phong của những người chỉ huy” [39, 7] Thái

Tây đã sống hòa mình cùng anh em, cải tạo không gian sống, biến một nơi cỏ mọc ngập lối, cành la lá rụng đầy thành không gian sinh hoạt lý tưởng cho người chiến sĩ: lập phòng bi-da, bóng bàn, bể bơi, trồng hoa và cây cảnh Hướng những người lính vào sự khuôn khổ và tự giác, tạo không gian sinh

hoạt tinh thần lý tưởng cho anh em: “Sáng dậy tập thể dục Một tuần, một hai

buổi tối sinh hoạt văn nghệ Tổ chức phong trào đi học bổ túc văn hóa”

[39, 67] Đặc biệt với lòng yêu mến, kính trọng với người đồng đội đã mất, Thái Tây nằm giường Hân, treo hình người đồng đội cũ đã hy sinh với lòng đầy yêu mến kính trọng Hành động ý nghĩa ấy đã dần lấy được cảm tình nơi những người đồng đội

Sự giỏi giang của người chỉ huy còn được thể hiện trong việc giải quyết những vụ án phức tạp Anh thể hiện sự thông minh, óc phân tích tình hình và

đề ra những chiến lược sáng suốt Với phương châm: Đánh để khuếch trương

lực lượng, đánh để bọn cướp chùn tay, những người lính SBC dũng cảm đã giành được những thắng lợi ngoạn mục Suy nghĩ sâu sắc của Thái Tây còn thể hiện ở việc viết báo Viết để tuyên truyền, khơi gợi niềm yêu tin của nhân dân vào cảnh sát để cùng phối hợp ngăn chặn tội ác Anh chỉ viết về sự dũng cảm của những người lính trong đội mà không hề nhắc đến mình Chi tiết ấy cho thấy sự khiêm tốn đáng trân trọng của người đội trưởng

Cuộc đấu trí với Hoàng Côn – đui, tên tội phạm nguy hiểm gây ra biết bao vụ án kinh hoàng, nỗi khiếp sợ, hoang mang trong quần chúng là cuộc đấu tranh tốn nhiều tâm sức nhất Người đội trưởng Thái Tây đã trăn trở với

bao nghĩ suy: “Phương án nhử mồi và hóa trang tuần tra đạt nhiều thành

tích…Lại nhử mồi chăng? Thiếu úy thừ người ra, ngả lưng vào thành ghế”

[39, 111] Việc tóm gọn tên tội phạm gian ác, cáo già là kết quả xứng đáng cho những nỗ lực không mệt mỏi của người cảnh sát mưu trí, tận tâm

Thái Tây là một nhân vật đẹp Nhà văn đã dành biết bao yêu mến khi xây dựng nhân vật này Người đội trưởng giàu tình yêu người, yêu đời luôn khao khát về một cuộc sống bình yên, lý tưởng cho nhân dân, luôn tự hào và

hãnh diện về công việc của mình: “Không có niềm vui nào lớn hơn khi mình

hoàn thành nhiệm vụ Và không có vinh dự nào hơn mình là người lính SBC Lên xe!

Lên xe!

Đồng chí ơi, lên xe

Tăng ga!

Tăng ga!

Đường phố là của chúng ta!

Bọn cướp trước mặt kia rồi

Tay súng và tay ga

Bắt chúng cúi đầu chịu tội …

Tự dưng Thái Tây muốn đọc to lên, hát vang lên những tiếng của lòng mình:

Má đi chợ

Đàn em tới lớp

Anh chị công nhân vào ca sản xuất

Trên đường phố mình bình yên…

Có niềm vui nào lớn hơn vinh dự

Chúng ta là chiến sĩ ét-bê-xê!” [39, 185]

Hạnh phúc, niềm vui trào dâng trong tình đồng chí, đồng đội được đánh đổi sau bao cố gắng, nỗ lực không mệt mỏi Bên cạnh nhân vật Thái Tây,

những người đồng đội của anh cũng đầy lý tưởng: “Không đi bắt cướp thì để

chúng làm loạn thành phố này à?” Với những người lính SBC, bắt cướp

không chỉ là nhiệm vụ của người cảnh sát mà còn là mệnh lệnh khẩn thiết của trái tim - Những trái tim quên mình vì nhân dân, đất nước

Với tiểu thuyết Hồ sơ chưa kết thúc, nhà văn lại thể hiện sự dũng cảm,

tài ba của người công an hình sự khi đấu tranh với những tên tội phạm bắt cóc, giết người

Nổi bật trong tác phẩm là hình ảnh trung tá Thiện, người lãnh đạo sáng suốt, tận tụy Câu chuyện làm án xoay quanh quá trình điều tra truy tìm thủ phạm của những vụ bắt cóc, tống tiền Đây là loại tội phạm nguy hiểm Chúng

đã thực hiện trót lọt nhiều vụ án Nghiêm trọng hơn chúng đã gây ra cái chết thương tâm cho vợ chồng nghệ sĩ nổi tiếng Bảo Hoa, gây hoang mang trong

dư luận Quá trình lần tìm tung tích tên tội phạm nguy hiểm này vô cùng khó khăn, bởi lẽ những dấu vết chúng để lại hiện trường chỉ là những vật chứng mong manh Bao câu hỏi, bao ẩn mật cần được giải đáp Công việc điều tra đâu chỉ gồm một chuỗi những thao tác đơn thuần Ở đây còn cần năng lực

phân tích, xét đoán, những suy ngẫm sâu xa về bản thể, nghiệp vụ của một người cảnh sát giỏi Trong câu chuyện này, để đưa hung thủ ra ánh sáng, trung tá Thiện cùng đồng đội đã phải tìm hiểu từng mối quan hệ của nạn

nhân, lật xới lại hồ sơ những vụ bắt cóc trước: “Kinh nghiệm cho thấy nhiều

khi một câu chữ, một tài liệu nhỏ nằm im lặng mãi trong tập hồ sơ lưu trữ bỗng bật dậy khêu gợi người điều tra một ý nghĩ, một phương án sáng sủa.”[37, 69] Khi nào chưa tìm ra thủ phạm khi đó còn là nỗi ám ảnh của

người chiến sĩ: “Dòng suy nghĩ tạm dừng, thì trước mặt ông dần hiện ra tất

cả những khuôn mặt mà ông đã gặp từ ngày đầu vụ án… Nhưng lâu hơn, sâu đậm hơn là khuôn mặt của nạn nhân, đôi mắt cô ta như đang nhìn thẳng vào ông mà hỏi Một câu hỏi không cần nói thành tiếng cũng rõ” [37, 128] Trong

truyện ngắn Một người không nổi tiếng của nhà văn Lê Tri Kỷ, tập hồ sơ vụ

án khi chưa tìm ra thủ phạm cũng ám ảnh như một như một linh hồn chưa hóa kiếp.Vụ án DQ17, với nhân vật chính là Mari- Pie Diếp, tên gián điệp cho Pháp, bao lần vụ án của hắn được đưa ra điều tra là bấy nhiêu lần thất bại Người chiến sĩ công an Nguyễn Văn Ba tiếp nhận hồ sơ vụ án Chúng khiến

anh từng nản trí muốn bỏ cuộc: “Anh xếp tập hồ sơ DQ17 lại, dán băng bảo

đảm, mở cánh tủ sáng bóng nút đồng và lỗ khóa, đặt tập hồ sơ lên góc phải, ngăn trên cùng, nơi nó đã kéo dài hơn mười năm nay Anh bực mình từ nay thế là mạng nhện trong tủ sẽ bao trùm lên nó, những mạng nhện ấy rất mỏng, rất nhẹ thôi nhưng không bao giờ có thể quét sạch hết” [14, 53] Nhưng

lương tâm nghề nghiệp không thể để anh làm thế, nó không để yên cho anh:

“Nửa đêm anh vùng dậy, ngồi trầm ngâm một mình Hình ảnh tập hồ sơ trước

mắt anh cứ day dứt, như một linh hồn chưa hóa kiếp” [14, 53] Trong tác

phẩm Hồ sơ chưa kết thúc, quá trình tìm ra Nguyễn Danh Tánh, hung thủ

thật sự của vụ án là biết bao lăn lộn, nhọc nhằn Tìm được y đã khó, bắt y phải

cúi đầu thừa nhận hành vi tội ác của mình càng khó hơn Tất cả khó khăn, vất

vả của người cảnh sát khi đi tìm vật chứng đã được phơi trải một cách chân thực Bao giọt mồ hôi vất vả, bao hy sinh thầm lặng không lời Cuộc kiếm tìm vật chứng của hai người cảnh sát Thạo và Hựu như một cuộc chạy đua với

thời gian Tác giả đã miêu tả hàng loạt mốc thời gian “19h30 phút” 22h 30

phút họ đến bắc Mỹ Thuận” [37, 243] Những khó khăn như bủa vây lấy họ:

buồn ngủ, mưa, sình lầy rơm dạ… đến được Ngan Rô lúc 4h30 sáng Báo cáo

về lúc 4h35 phút [37, 246] Niềm vui vỡ òa khi tìm ra vật chứng thật cảm

động: “Anh ôm chầm lấy các cán bộ khoa học hôn lia lịa Các cán bộ khoa

học cũng phấn khởi chia vui với người đồng đội dũng cảm và mưu trí”

[37, 250]

Viết về đề tài công an đã khó nhưng để viết hay, tạo được sức hấp dẫn đối với bạn đọc lại càng khó hơn Nếu như nhiều tác phẩm thường viết về người công an bằng cái nhìn đơn chiều, miêu tả nhân vật từ khía cạnh chiến công và thắng lợi thì Phùng Thiên Tân đã miêu tả phần đời sống khuất lấp, những dằn vặt, đau đớn, những mất mát hy sinh không kể xiết của những con người nơi đầu nguồn trực tiếp chiến đấu với tội phạm Bên cạnh những chiến công, họ gặp phải không ít những hệ lụy, hiểm nguy rình rập thậm chí cả cái chết Nhà văn đã nhiều lần miêu tả sự hy sinh của người chiến sĩ Đội trưởng

Hân trong tiểu thuyết SBC xung trận: “lăn lộn ở chiến trường mười năm

không chết Vậy mà hòa bình rồi về quê gặp vợ sanh con…đấu tranh với tụi cướp nhận cái chết đau đớn” [39, 17] Sự hy sinh của Hùng trong tiểu thuyết

Hồ sơ chưa kết thúc để lại biết bao tiếc thương khôn nguôi: “Ba loạt súng

rung nổ thay lời vĩnh biệt Tiếng khóc của những người thân nấc lên, nhiều đồng đội trẻ của Hùng cũng không ghìm được dòng lệ Trung tá Thiện xúc động, mắt hoe đỏ…Đây không phải là lần đầu tiên họ tiễn đưa đồng chí mình

về cõi vĩnh hằng, thực ra ba mươi năm qua biết bao đồng đội của họ hy sinh Nhưng lần nào cũng vậy, trước nỗi đau thương tim họ nhói lên một nỗi đau mới không có nỗi đau nào giống nhau” [37, 179] Hùng ra đi để lại bao tiếc

thương nơi đồng đội, để lại mối tình trong trắng, lời hẹn ước dở dang Hình ảnh cô gái khóc lóc thảm thiết trong đám tang để lại bao ám ảnh day dứt trong

lòng người Trong Sống để đời yêu, khép lại trang tiểu thuyết là tiếng gào thét

thê thảm của chị Trinh trước cái chết đầy bi kịch của thiếu úy Kỳ - một người

cả đời tận tụy vì dân

Thử thách lớn lao và quyết liệt nhất là sự sống trước cái chết Đấu tranh chống cái ác không phải để chết Tuy nhiên những chiến sĩ công an trên địa

hạt này họ dám dấn thân và chấp nhận hy sinh Trong tiểu thuyết Bóng đêm

của Ma Văn Kháng, Trừng đã hy sinh trong một lần truy đuổi một tên đại ác Còn Nhâm đã mang thương tích vì bọn lưu manh du đãng Nhân vật Điền

trong tiểu thuyết Bến bờ đã chết ở tuổi 26 Các nhà văn hay viết về sự hy sinh

của người chiến sĩ công an Cái chết giống như bến bờ sau khi các nhân vật đã hoàn thành vĩ nghiệp đấu tranh với bóng đêm tội ác, là sự hoàn thiện nhân cách đỉnh điểm ở nhân vật Kỳ, Hân, Hùng… họ không đem theo được gì cho

cá nhân ngoài những điều họ đã đem đến cho người khác Đó là cái đẹp của

sự dũng cảm, kiên cường trước cơ khổ, bần hàn, oan trái hiểm nguy “Cái đẹp

mang vẻ bi hùng, cái tráng lệ trong đau thương mất mát, cái kiêu hãnh ngạo nghễ khi gặp phải bão giông, lửa đạn, chết chóc… đó là cái đẹp đã được trầm tích, chọn lọc, gạn chắt, thanh lọc để đạt tới tinh chất giữa cuộc đời còn lắm nghiệt ngã này”[10, 283] Những con người mang sứ mệnh đối diện với bóng

đêm, tội ác có mặt trên cõi đời này không phải chỉ để ra nụ ra hoa mà còn để mang thương tích (ý thơ của Chế Lan Viên) Trước khi cài hoa lên ngực thì cũng có không ít cái chết đau đớn Từng là một người chiến sĩ công an, Phùng

Thiên Tân hiểu rõ những mất mát đó Đọc trang viết ấy người đọc hiểu rằng hàng ngày, hàng giờ đã có rất nhiều sự hy sinh thầm lặng Có thể cuộc đời không ghi nhớ hết tên của các anh nhưng lớn lao hơn máu của những con người ấy đã thấm vào đất để cuộc đời này được nở hoa và tươi đẹp

Xét đến cùng, giá trị của một tác phẩm văn chương chân chính là ở chỗ

nó đem lại cho người thưởng thức những bài học trông nhìn về cuộc sống Xây dựng hình ảnh người chiến sĩ công an, bên cạnh việc khắc họa cái tài của

họ trong điều tra, phá án tác giả còn chú ý đến cái tâm của họ với nghề, với đời Nói như Nguyễn Du “chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài” Hình ảnh người công an trong trang văn Phùng Thiên Tân mang vẻ đẹp của trái tim nhân hậu, luôn trĩu nặng yêu thương với con người, với cuộc đời

Đấu tranh chống tội phạm, điều tra, khám phá cái ác, khuất phục chiến thắng nó đâu chỉ là câu chuyện đuổi bắt với tam thập lục kế mưu mẹo, cùng với các pha đấu võ, ra dao, nổ súng Đây là cuộc đối nghịch giữa hai mặt của đời sống, giữa phát triển nảy nở tốt tươi và sự phá hoại hoang tàn, héo úa Sứ mệnh của người công an không chỉ là khuất phục cái ác mà còn phải nhen

nhóm những mầm thiện Trung tá Thiện trong Hồ sơ chưa kết thúc, quá trình

lần tìm manh mối tội ác, tiếp xúc với những nghi phạm của vụ án, thấy được hoàn cảnh đáng thương của họ ông đã giúp đỡ họ bằng lòng yêu thương đầy nhân đạo giữa người với người Với nghi phạm Vĩnh, ông đã ký một lệnh tha

và cấp 15 kí gạo: “Hoàn cảnh anh ta đáng thương Mình có khả năng bao

nhiêu thì trợ cấp bấy nhiêu” [37, 26] Người trung tá ấy luôn đặt mình vào

người khác để nghĩ suy cho họ Ông tìm hiểu và giải oan cho Lê Đoàn Những

gì xuất phát từ trái tim sẽ đến được với trái tim Lời cảm ơn thành tâm của nhân vật là minh chứng cho điều đó

Tính nhân văn trong bản chất người chiến sĩ công an được tác giả tập

trung thể hiện rõ nhất ở nhân vật Kỳ trong tiểu thuyết Sống để đời yêu

Kỳ là nhân vật lý tưởng được nhà văn xây dựng với tất cả nhiệt huyết, bầu máu nóng và trách nhiệm của mình với đất nước Tác phẩm kết tinh bao say sưa mê mải, nhiệt huyết của nhà văn trước cuộc đời Nhân vật Kỳ trong tác phẩm trẻ chiến đấu bảo vệ tổ quốc, hòa bình làm cảnh sát khu vực Người cảnh sát ấy cứ giản dị, thầm lặng cống hiến cho nhân dân Nhận nhiệm vụ công tác ở phường Đường Rầy, một khu vực đầy rẫy những tệ nạn, khu phố

hóc nhất của quận, của thành phố: “Đám dân anh chị ở đây khoảng trăm đối

tượng đủ loại, du đãng, mặt rô, đâm thuê chém mướn, giật dọc, ma cô, buôn bán xì ke.” [40, 20] “Trong chợ mỗi ngày có không dưới mười vụ cướp giật”,

những tệ nạn khác không giảm: “hai ổ xì ke, ba ổ điếm, năm sòng bài” [40,

24] Nhưng với Kỳ tất cả những điều ấy không làm anh nản lòng Anh gần

quần chúng: “xuống dân từ mờ đất”, với đối tượng chính trị anh sâu sát tìm

hiểu từng trường hợp cụ thể Anh giúp những đứa trẻ bụi đời sống bằng nghề trộm cắp trở nên lương thiện hơn, tạo công việc, tổ chức lớp học chữ cho những đứa trẻ bụi đời để giáo dục, khơi gợi phẩm chất tốt, ngăn ngừa và tiến tới xóa bỏ những thói quen xấu

Đặc biệt trái tim nhân hậu của người cảnh sát khu vực ấy còn thể hiện rất rõ ở việc giúp đỡ mẹ con chị Trinh Bất chấp việc mỗi khi say rượu chị Trinh vẫn đến công an phường chửi bới, thậm chí còn đánh anh bị thương nhưng anh vẫn quan tâm, lo lắng cho cuộc sống của tám miệng ăn trong nhà

chị Khi Trinh bị cảm anh đã: “Đưa Trinh về nhà Gọi Thy đến xoa dầu, thay

đồ Mang đến cho cái mền cũ Cho hai mươi đồng – lương thiếu úy của anh tất tần tật dư có trăm bảy” [40, 47] Anh tâm niệm giúp đỡ mẹ con chị Trinh

cũng là làm được một điều thiện Kỳ đã vận động bà con quyên góp tiền ủng

hộ chị, khuyên thằng Hòa, Hiệp con chị rời bỏ băng nhóm cướp giật để trở về con đường lương thiện, mua xe nước mía tạo cho mẹ con chị có việc làm Câu hỏi mà bao người luôn trăn trở thế nào là một cuộc sống có ý nghĩa đã được

Kỳ trả lời giản dị qua chính cách sống của mình: Sống là yêu thương, là cho

đi không cần nhận lại Hạnh phúc là được phục vụ nhân dân, phục vụ Đảng Với anh, giúp đỡ mẹ mọi người có cuộc sống tốt hơn cũng là làm việc tốt cho

Đảng Theo quan niệm của Kỳ: “Mỗi người hãy làm tròn bổn phận của mình

đi thì xã hội chúng ta sẽ khá lên, kỷ cương nề nếp, an ninh đảm bảo, kinh tế cường thịnh” [40, 215]

Hạnh phúc chỉ thực sự trọn vẹn khi biết trao gửi yêu thương Kỳ đã sống một cuộc sống có ý nghĩa “sống để đời yêu”

Câu chuyện của ông Bảy trong Một chiều mưa xưa lại thể hiện tính

nhân văn của người công an khi đối xử với vợ con kẻ phạm tội Ông đã bắn chết Hoàng Hữu H, một tên tội phạm nguy hiểm, chống phá cách mạng quyết liệt Hai con người, hai chiến tuyến nhất định phải có người thắng – người thua, người sống – kẻ chết Làm chính trị là thế nhưng điều đáng trân trọng ở người công an này là tình yêu thương, cách đối xử đầy nhân văn với vợ con

kẻ tội phạm Ông giúp mẹ con Tâm Thanh chuyển xuống Rừng Thông, không

khí nhộn nhịp àm cuộc sống tinh thần của hai mẹ con đỡ hơn: “Và suốt những

năm sau này, với khả năng của mình tôi đã cố gắng để cuộc sống của cô ấy không bị ám ảnh bởi mấy chữ “có” liên quan đến Hoàng Hữu H” [38, 60]

Ở nhân vật ông Bảy có sự thống hợp giữa hai con người: con người hành pháp mưu trí và con người có trái tim nhân đạo cao cả Ông không chỉ hóa giải hận thù bằng những hạt giống lành của yêu thương mà còn gieo trồng

ở cả thế hệ sau: “Nhìn nhận quá khứ cũng cần phải có trình độ và tuổi tác

nhất định Phải sau khi Huyền Thanh có chồng con rồi bà Tâm Thanh mới kể