Cơ sở lí luận: Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGD ĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã xác định môn Ngữ văn tron
Trang 1Chuyên đề: GIẢNG DẠY VĂN HỌC ĐỊA PHƯƠNG TRONG CHƯƠNG
TRÌNH NGỮ VĂN CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ.
I Cơ sở lí luận:
Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGD ĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT) đã xác định môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông là môn học về khoa học xã hội và nhân văn, môn học công cụ và cũng là môn học thuộc lĩnh vực giáo dục thẩm mĩ.Mục tiêu của môn Ngữ văn là : “ cung cấp cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản , hiện đại, có tính hệ thống về ngôn ngữ (trọng tâm là Tiếng Việt) và Văn học( trọng tâm là Văn học Việt Nam) , phù hợp với trình độ phát triển của lứa tuổi và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong thời
kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước(…) hình thành và phát triển ở học sinh các năng lực sử dụng Tiếng Việt, tiếp nhận Văn học, cảm thụ thẩm mĩ; phương pháp học tập, tư duy, đặc biệt là phương pháp tự học; năng lực ứng dụng những điều đã học vào cuộc sống (…) bồi dưỡng cho học sinh tình yêu tiếng Việt, văn học, văn hoá; tình yêu gia đình, thiên nhiên, đất nước; lòng tự hào dân tộc; ý chí
tự lập; tự cường; lí tưởng xã hội chủ nghĩa; tinh thần dân chủ, nhân văn; giáo dục cho học sinh trách nhiệm công dân, tinh thần hữu nghị và hợp tác quốc tế, ý thức tôn trọng và phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc và nhân loại.” Để đạt được mục tiêu đó, cần thiết phải đảm bảo một hệ thống quan điểm đúng đắn – mà cụ thể là phải có quan điểm khoa học, quan điểm sư phạm và quan điểm thực tiễn – khi xây dựng và phát triển chương trình bộ môn Ngữ văn Không thể quan niệm rằng chương trình Ngữ văn cấp THCS vẫn sẽ đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về vị trí, mục tiêu và quan điểm của công cuộc đổi mới giáo dục đề ra nếu trong tổng thể không thể tách rời của nó khuyết đi một nội dung đã được phân bố suốt cả chương trình bậc THCS từ lớp 6 đến lớp 9 đó là phần Văn học địa phương
Rõ ràng, việc tập hợp, chọn lọc các tác giả, tác phẩm , tiến hành biên soạn và giảng dạy một cách đồng bộ và hiệu quả chương trình văn học địa phương - cụ thể là văn học địa phương Quảng Nam- là một yêu cầu mang tính cấp bách và hết sức thiết thực
II Cơ sở thực tiển:
1.Khung phân phối chương trình về Chương trình địa phương và Văn học địa phương.
Như đã trình bày ở trên, phân phối chương trình Ngữ văn THCS đã dành một thời lượng cụ thể và xác định với từng yêu cầu khá cụ thể và xác định cho từng tiết dạy phần văn học địa phương ở các lớp THCS Tổng số tiết chương trình địa phương dành cho cấp THCS là 21 tiết Kết hợp giữa phân phối chương trình và
“ chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn” ta có một tổng thể chương
trình địa phương được hình dung như sau:
Trang 2a, Lớp 6:
- Tiết 69, 70: Chương trình Ngữ văn địa phương
- Tiết 87: Chương trình địa phương( phần Tiếng Việt)
- Tiết 139, 140 : Chương trình Ngữ văn địa phương
* Học về Truyện dân gian.
b, Lớp 7:
- Tiết 70: Chương trình địa phương (phần Tiếng Việt)
- Tiết 74 : Chương trình địa phương ( phần Văn và Tập làm văn)
- Tiết 133,134: Chương trình địa phương(phần Văn và Tập làm văn)
- Tiết 137, 138: Chương trình địa phương (phần tiếng Việt)
* Học về ca dao, tục ngữ
c, Lớp 8:
- Tiết 31: Chương trình địa phương (phần Tiếng Việt)
- Tiết 52 : Chương trình địa phương ( phần Văn )
- Tiết 92: Chương trình địa phương(Tập làm văn)
- Tiết 121 : Chương trình địa phương ( phần Văn )
- Tiết 137: Chương trình địa phương (phần Tiếng việt)
* Học về thơ giai đoạn 1940 1945.
* Học về truyện kí giai đoạn 1930 1945
d, Lớp 9:
- Tiết 42: Chương trình địa phương (phần Văn)
- Tiết 63 : Chương trình địa phương ( phần Tiếng Việt )
- Tiết 101: Hướng dẫn chuẩn bị cho chương trình địa phương(Tập làm văn)
- Tiết 133 : Chương trình địa phương ( phần Tiếng Việt )
- Tiết 143: Chương trình địa phương (phần Tập làm văn)
* Học về truyện và kí giai đoạn sau Cách mạng tháng Tám
* Học về thơ sau Cách mạng tháng Tám.
2 Việc giảng dạy văn học địa phương trong các trường có bậc học THCS trên địa bàn huyện nhà.
Qua việc trao đổi và nắm bắt thông tin từ các đơn vị trường học có cấp học THCS
trên địa bàn huyện nhà trong những năm qua.Chúng tôi nhận thấy có những cách thức dạy Văn học địa phương khác nhau như sau:
- Ở một số trường có điều kiện về việc tra cứu và sưu tầm tài liệu nên có áp dụng dạy phần Văn học địa phương nhưng thực tế hiệu quả vẫn chưa cao do nhiều nguyên nhân khác nhau
- Ở nhiều trường do không có điều kiện sưu tầm , tra cứu tư liệu và có hiện tượng
“ bí đề tài” giảng dạy phần Văn học địa phương nên nhiều tiết cùng nhau lặng lẽ giải quyết vấn đề trong êm thắm bằng cách dùng các tiết Văn học địa phương để làm các công việc khác tuy cũng có ích nhưng không đúng chương trình
- Cũng sẽ không đầy đủ và phiến diện nếu không thấy thêm một thực tế nữa ở các trường THCS, do không có được một nội dung, chương trình thống nhất về phần Văn học địa phương nên nhiều thầy cô có tâm huyết và có năng lực đã tự mình tìm
ra một phương án bằng cách dùng những tiết của phần Văn học địa phương để giới thiệu những tác giả , tác phẩm văn học địa phương mà mình biết và yêu thích cho học sinh Phương án này vừa tốt( về cái tâm của người thầy, về sự say mê văn
Trang 3chương,muốn truyền cho học trò những cái hay của văn chương) vừa chưa tối ưu vì một mặt sẽ thiếu sự đồng bộ giữa các trường; mặt khác , do lĩnh vực văn chương vốn phức tạp và đa chiều nên trước khi chính thức đưa một tác giả hoặc một tác phẩm văn chương nào đó vào trong chương trình giảng dạy đều phải trải qua một sự thẩm định hay một sự công nhận nào đó của những người, những cấp có trách nhiệm
Từ thực tiễn đáng lưu tâm trên càng củng cố thêm quyết tâm của lãnh đạo Phòng GD&ĐT và mong muốn của các đơn vị trường học có cấp học THCS trên địa bàn huyện Nam Trà My là tổ chức một Hội thảo chuyên đề bàn về vấn đề giảng dạy Văn học địa phương để từ đó có thể thống nhất về nội dung, chương trình và phương thức tổ chức các tiết chương trình địa phương nói chung và Văn học địa phương- cụ thể là văn học Quảng Nam nói riêng có hiệu quả nhất
III Thực trạng giảng dạy văn học địa phương tại trường THCS BTCX Trà Don.
Qua quá trình chỉ đạo thực hiện việc dạy học Văn học địa phương tại đơn vị trong những năm qua, chúng tôi nhận thấy có những điểm thụân lợi và khó khăn như sau:
1 Thuận lợi:
- Tất cả những giáo viên giảng dạy ngữ văn và giáo viên trong toàn trường đều quan tâm đến việc sưu tầm và tìm hiểu về văn học địa phương nên đã sưu tầm được một số tư liệu tương đối về văn học, văn hoá của Quảng Nam
- Các giáo viên giảng dạy đều thực hiện đúng phân phối chương trình, đã bám sát vào sách giáo khoa, sách giáo viên nên nội dung bài học được truyền tải đảm bảo, học sinh làm quen và bước đầu có hứng thú với việc học văn học địa phương
- Những nội dung chương trình địa phương ở từng phân môn bước đầu đã tích hợp được cả 3 phân môn giúp cho giáo viên và học sinh tương đối thuận lợi trong việc tìm hiểu và khai thác nội dung bài học
- Một số đồ dùng dạy học phục vụ cho một số tiết học đã có tại đơn vị như ti vi, đầu vi- đi- ô, sách tham khảo…
2 Khó khăn:
- Chưa có sự thống nhất của Ngành về khung phân phối chương trình trong khi
đó truyền thống văn học địa phương rất có bề dày nên việc chọn lựa tác giả, tác phẩm , các vấn đề địa phương còn mang tính tự phát
- Do việc thay sách giáo khoa đặt ra quá nhiều vần đề mới mẻ cần phải giải quyết trong khi đó thời gian và điều kiện để tìm hiểu , tra cứu và sưu tầm của giáo viên rất khó khăn
- Học sinh chưa được giao tiếp rộng, trình độ nhận thức còn hạn chế, việc tự học ở nhà hoặc tự sưu tầm những nội dung theo yêu cầu của giáo viên hầu như chưa thực hiện được
- Thời lượng dành cho một số tiết chương trình địa phương còn hạn chế nên việc thực hiện chưa có hiêụ quả cao như tiết 139, 140 ở lớp 6; tiết 69,70 ở lớp 7…
Trang 4IV Tổ chức thực hiện và kết quả giảng dạy văn học địa phương tại đơn vị:
1 Tổ chức thực hiện:
- Với nhận thức phân phối chương trình giảng dạy là pháp lệnh nên đơn vị chúng tôi đã chỉ đạo và thực hiện triệt để 21 tiết chương trình địa phương trong đó có những tiết về văn học địa phương (như phần 1 II)
- Tổ chức cho giáo viên Ngữ văn và giáo viên trong toàn trường sưu tầm tư liệu, hiện vật, tranh ảnh… liên quan về văn học, văn hoá địa phương
- Giáo viên nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên và tình hình thực tế của đơn vị ,bàn bạc và thống nhất nội dung chương trình và phương pháp tổ chức dạy học
2 Kết quả:
- Việc thực hiện chương trình địa phương tại đơn vị được quan tâm và đầu tư đúng mức, giáo viên có sự thống nhất cao trong việc thực hiện cho toàn cấp
- Bước đầu đã sưu tầm được nhiều sách , tạp chí, tranh ảnh, hiện vật về văn học –
văn hoá Quảng Nam như: Văn hoá các dân tộc miền núi, Giới thiệu về các di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Quảng Nam, Văn học dân gian Quảng Nam, các tuyển tập truyện, kí , thơ của các nhà văn xứ Quảng…
- Học sinh bước đầu có sự hứng thú, tích cực trong những tiết học chương trình địa phương đặc biệt là văn học địa phương
V Đề xuất:
- Đối với Phòng GD&ĐT: Cần có chỉ đạo thống nhất về nội dung học tập, biện pháp thực hiện và phương pháp dạy học phù hợp với điều kiện của huyện nhà.Liên
hệ Sở GD&ĐT để tìm hiểu nguồn tư liệu cấp phát cho các đơn vị.Phân công cho các trường biên soạn giáo án tham khảo ( có thể mỗi đơn vị thực hiện một khối)
- Đối với các đơn vị trường học có cấp học THCS trên địa bàn huyện: cùng thảo luận để có sự thống nhất chung về nội dung, phương pháp tổ chức dạy học hiệu quả phần văn học địa phương
VI Thay lời kết:
Trong mỗi chúng ta, ai cũng nhận thức được rằng: việc dạy học chương trình văn học địa phương trong dạy học Ngữ văn là việc làm hết sức cần thiết Từ việc liên hệ chặt chẽ kiến thức đã học được với những hiểu biết về quê hương, văn học, văn hoá quê hương Khai thác và phát huy vốn hiểu biết về văn học địa phương, gắn kết những kiến thức mà học sinh đã học được trong nhà trường với những vấn đề đang đặt ra cho cộng đồng cũng như cho mỗi địa phương.Từ đó, giúp học sinh hiểu biết
và hoà nhập với môi trường, có ý thức tìm hiểu, giữ gìn và bảo vệ các giá trị văn hoá của quê hương và từ đó giáo dục lòng tự hào về quê hương, xứ sở của mình.Nhưng trên thực tế sự cảm nhận và lĩnh hội bộ môn Ngữ văn nói chung và phần Văn học địa phương nói riêng mang tính đặc thù ,hết sức phức tạp và đa chiều Vì vậy trong chuyên đề lần này, chúng tôi không mong mỏi gì hơn là tìm được được sự đồng cảm và tiếng nói chung trong việc thực hiện giảng dạy văn học địa phương ở bậc THCS của đồng nghiệp gần xa
Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhưng có lẽ trong quá trình thực hiện không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự chỉ đạo của lãnh đạo Phòng GD&ĐT
và sự góp ý chân tình của quý đồng nghiệp./
Trang 5THIẾT KẾ BÀI GIẢNG NGỮ VĂN 6
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Người thực hiện: Nguyễn Thị Kim Thuỷ
Đơn vị: Trường THCS BTCX Trà Don
Tiết 139: CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG (Văn và Tập làm văn)
I:Mục tiêu Giúp học sinh:
- Biết đựơc một số danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử ở địa phương
- Biết liên hệ với phần văn bản nhật dụng trong Ngữ Văn 6, tập 2 để làm phong phú thêm nhận thức của mình về chủ đề đã học
II.Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Giáo án, tham khảo tài liệu
- Băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập
2 Học sinh:
- Chuẩn bị bài mới
- Tìm hiểu những danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử ở địa phương
III.Tiến trình dạy học:
1 Ổn định
2 Bài cũ: không
3 Bài mới:
Hoạt động của GV Hoạt động của học
sinh
Nội dung
HĐ 1: Giới thiệu bài
HĐ 2: Giới thiệu các văn bản nhật dụng
sẽ học
- Giới thiệu cho HS một số bài văn
giới thiệu về những danh lam thắng
cảnh, di tích lịch sử trong SGK Ngữ
văn 6
HĐ 3: Hướng dẫn HS trao đổi nhóm
(?) Hãy kể tên những danh lam thắng
cảnh, di tích lịch sử ở địa phương mà
em biết ?
- Nhận xét, kết luận
HĐ 4: HS xem băng hình về 2 di tích :
Đô thị cổ Hội An, Khu Thánh địa Mỹ
Sơn
(?)Qua băng hình, em có nhận xét gì về
các di tích (vẽ đẹp, ý nghĩa văn hoá, giá
trị kinh tế du lịch)
- Nhận xét, bổ sung
- Theo dõi
- Theo dõi
- Thảo luận, trình bày trên phiếu học tập
- Xem băng hình
- Trả lời
I Các văn bản nhật dụng sẽ học
II Các di tích lịch
sử, danh lam thắng cảnh ở địa phương
Trang 6HĐ 5: Yêu cầu HS đại diện trình bày
bài viết sưu tầm giới thiệu di tích hoặc
danh lam thắng cảnh của quê hương
- Nhận xét
HĐ 6: Tổng kết, đánh giá:
- Nội dung, ý nghĩa, tầm quan trọng
của tiết học
- Bài học giáo dục
- Nhận xét , đánh giá sự chuẩn bị, ý
thức và kết quả học tập của học
sinh
- HS trình bày
III Tổng kết:
4 Củng cố: Kiến thức bài học.
5 Dặn dò: Chuẩn bị tiết chương trình địa phương (tiếp theo) vấn đề môi
trường