Bài giảng môn vật lí

Nhận xét:  Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật..  Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều,

3 Từ 1 điểm sáng S trước thấu kính phân kì, hãy vẽ vẽ hai tia sáng

đặc biệt đi qua thấu kính?(4đ)

1 Cách nhận biết một thấu kính phân kì ? (3đ)

2 Đặc điểm của các tia sáng qua thấu kính phân kì (3đ)

Thấu kính phân kì có phần giữa mỏng hơn phần rìa,

Chùm tia tới song song qua thấu kính phân kì cho chùm tia ló phân kì

Tia tới qua quang tâm thì tia ló truyền thẳng

Tia tới song song trục chính thì tia ló kéo dài đi qua tiêu điểm

I

0

S

S’ .

Bạn Đông bị cận thị nặng Nếu bỏ kính ra, ta nhìn thấy mắt bạn to hơn hay nhỏ hơn khi nhìn mắt bạn lúc đang đeo kính ?

I Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì:

Quan sát ảnh của một vật tạo bởi thấu

kính phân kì

1 Thí nghiệm:

Bố trí thí nghiệm như hình 45.1

C1: Hãy nêu cách làm thí nghiệm để

chứng tỏ rằng không thể hứng được ảnh

của vật trên màn với mọi vị trí của vật

C2: Làm thế nào để quan sát được ảnh

của vật tạo bởi thấu kính phân kì ?

Ảnh đó là ảnh thật hay ảnh ảo ? Cùng

chiều hay ngược chiều với vật ?

I Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ:

1 Thí nghiệm:

2 Nhận xét:

 Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo,

cùng chiều, nhỏ hơn vật

 Muốn quan sát ảnh ảo tạo bởi thấu kính phân kì, ta phải đặt mắt

trên đường truyền của chùm tia ló

 Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo,

cùng chiều, nhỏ hơn vật

 Muốn quan sát ảnh ảo tạo bởi thấu kính phân kì, ta phải đặt mắt

trên đường truyền của chùm tia ló

6

B A

I Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ:

Từ điểm B ta vẽ đường truyền của hai tia sáng đặt biệt, ¶nh B’ lµ giao ®iÓm cña chïm tia lã kÐo dµi

Tõ B’ h¹ vu«ng gãc xuèng trôc chÝnh , c¾t trôc chÝnh t¹i A’, A’ lµ

¶nh cña ®iÓm A

Từ điểm B ta vẽ đường truyền của hai tia sáng đặt biệt, ¶nh B’ lµ giao ®iÓm cña chïm tia lã kÐo dµi

Tõ B’ h¹ vu«ng gãc xuèng trôc chÝnh , c¾t trôc chÝnh t¹i A’, A’ lµ

¶nh cña ®iÓm A

II Cách dựng ảnh:

C3 : Dựa vào kiến thức đã học ở bài trước; hãy nêu cách dựng ảnh của vật AB qua thấu kính phân kì ; biết AB vuông góc với trục chính, A nằm trên trục chính

I B’

A’

I Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ:

Khi di chuyển AB luôn vuông góc với trục chính tại mọi vị trí , tia

BI là không đổi , cho tia ló IK kéo dài luôn đi qua tiêu điểm F

Tia BO luôn cắt tia IK kéo dài tại B’ nằm trong đoạn FI Chính vì vậy A’B’ luôn ở trong khoảng tiêu cự OF

Khi di chuyển AB luôn vuông góc với trục chính tại mọi vị trí , tia

BI là không đổi , cho tia ló IK kéo dài luôn đi qua tiêu điểm F

Tia BO luôn cắt tia IK kéo dài tại B’ nằm trong đoạn FI Chính vì vậy A’B’ luôn ở trong khoảng tiêu cự OF

II Cách dựng ảnh:

8

C4 : Vật AB vuông góc với trục chính của TKPK

A nằm trên trục chính OA = 24cm ; f = OF = OF’ = 12cm

* Dựng ảnh A’B’ của AB

* Dựa vào hình vẽ, lập luận ảnh này luôn nằm trong khoảng OF

0

B A

I B’

A’

K

C5 : f = OF = OF’ = 12cm; OA = 8cm

III Độ lớn của ảnh ảo tạo bởi các thấu kính:

* Ảnh ảo tạo bởi

thấu kính hội tụ:

* Ảnh ảo tạo bởi

thấu kính phân kì:

B B’

A’

B

B’

A’

 Ảnh ảo, cùng chiều

và lớn hơn vật

 Ảnh ảo, cùng chiều

và lớn hơn vật

 Ảnh ảo, cùng chiều

và nhỏ hơn vật

 Ảnh ảo, cùng chiều

và nhỏ hơn vật

IV Vận dụng:

C6 : Hãy cho biết ảnh ảo của một vật tạo bởi TKHT và TKPK có đặc điểm gì giống nhau, khác nhau Từ đó hãy nêu cách nhận biết nhanh chóng một TK là hội tụ hay phân kì

Giống nhau: Ảnh ảo cùng chiều với vật

Khác nhau: -TKHT: ảnh ảo lớn hơn vật và cách xa thấu kính hơn vật

-TKPK: ảnh ảo nhỏ hơn vật và gần thấu kính hơn vật

Cách nhận biết: Đưa vật gần thấu kính thấy ảnh cùng chiều nhỏ hơn vật đó là thấu kính phân kì Ảnh cùng chiều lớn hơn vật đó là thấu kính hội tụ

Giống nhau: Ảnh ảo cùng chiều với vật

Khác nhau: -TKHT: ảnh ảo lớn hơn vật và cách xa thấu kính hơn vật

-TKPK: ảnh ảo nhỏ hơn vật và gần thấu kính hơn vật

Cách nhận biết: Đưa vật gần thấu kính thấy ảnh cùng chiều nhỏ hơn vật đó là thấu kính phân kì Ảnh cùng chiều lớn hơn vật đó là thấu kính hội tụ

IV Vận dụng:

C7 : Vận dụng kiến thức hình học, tính khoảng cách từ ảnh đến thấu kính và chiều cao của ảnh trong hai trường hợp ở C5 khi vật có chiều cao h = 6mm

AB = 6mm = 0,6cm

OA = d = 8cm

OF=OF’= f = 12cm

A’B’ = ? cm

OA’ =?

' ' ' ' '

OI OF

A B A F

Mà OI = AB

OF

A B = OA OF = OA

8 12 (1);(2)

' ' 12

OA OA

⇒ =

+

⇒OA’ = 24cm , A’B’ = 1,8cm

B’

C7.

' '

OAB OA B

' ' ' '

OIF A B F

8( OA ' 12) 12 OA '

8 OA ' 96 12 OA '

 

F

I

A

B

B’

A’

AB = 6mm = 0,6cm

OA = d = 8cm

OF=OF’= f = 12cm

A’B’ = ? cm

OA’ =?

' ' ' ' '

OI OF

A B A F

OF

A B = OF OA = OA

8 12 (1);(2)

' 12 '

⇒ =

−

C7.

' '

OAB OA B

' ' ' '

OIF A B F

8(12 OA') 12.OA'

96 8 OA ' 12 OA '

IV Vận dụng:

C8 : Trả lời câu hỏi phần mở bài: Bạn Đông bị cận thị nặng Nếu bỏ kính ra, ta nhìn thấy mắt bạn to hơn hay nhỏ hơn khi nhìn mắt bạn lúc đang đeo kính ?

Bạn Đông bị cận thị nặng Nếu bạn bỏ kính ra, ta nhìn thấy mắt bạn to hơn khi nhìn mắt bạn lúc đang đeo kính, vì kính của bạn là thấu kính phân kì Khi ta nhìn mắt bạn qua thấu kính phân kì, ta đã nhìn thấy ảnh ảo của mắt, nhỏ hơn mắt khi không đeo kính

Bạn Đông bị cận thị nặng Nếu bạn bỏ kính ra, ta nhìn thấy mắt bạn to hơn khi nhìn mắt bạn lúc đang đeo kính, vì kính của bạn là thấu kính phân kì Khi ta nhìn mắt bạn qua thấu kính phân kì, ta đã nhìn thấy ảnh ảo của mắt, nhỏ hơn mắt khi không đeo kính

1) Thấu kính phân kì là thấu kính

có

1) Thấu kính phân kì là thấu kính

có

a) nằm trong khoảng tiêu cự của thấu kính.

a) nằm trong khoảng tiêu cự của thấu kính.

2) Chùm sáng song song tới thấu

kính phân kì cho

2) Chùm sáng song song tới thấu

kính phân kì cho b) vật.b) ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật.ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn

3) Một vật đặt ở mọi vị trí trước

trước thấu kính phân kì luôn cho

3) Một vật đặt ở mọi vị trí trước

trước thấu kính phân kì luôn cho c) phần giữa mỏng hơn phần rìac) phần giữa mỏng hơn phần rìa

4) Ảnh của vật tạo bởi thấu kính

phân kì luôn

4) Ảnh của vật tạo bởi thấu kính

phân kì luôn

d) chùm tia ló phân kì, nếu kéo dài các tia ló thì chúng đều đi d) chùm tia ló phân kì, nếu kéo dài các tia ló thì chúng đều đi

Học thuộc ghi nhớ của bài

Làm các bài tập 44-45.2 đến 44-45.4 SBT trang 52; 53 SBT

Chuẩn bị «n bài tiÕt sau “kiÓm tra”

Lưu ý : xem thấu kính phân kỳ khác thấu kính hội tụ ở những điểm nào

Học thuộc ghi nhớ của bài

Làm các bài tập 44-45.2 đến 44-45.4 SBT trang 52; 53 SBT

Chuẩn bị «n bài tiÕt sau “kiÓm tra”

Lưu ý : xem thấu kính phân kỳ khác thấu kính hội tụ ở những

điểm nào

16