chiếc thuyền ngoài xa

Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra sự thật: đằng sau bức ảnh rất đẹp về chiếc thuyền trong sương sớm mà anh tình cờ chụp được là số phận đau đớn của ngườ

Tiết 70 - 71

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

Nguyễn Minh Châu

Ngày soạn: 08.02.2009

Ngày giảng:

Sĩ số:

A Mục tiêu bài học

Qua bài giảng, nhằm giúp HS:

1 Cảm nhận được suy nghĩ của người nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra sự thật: đằng sau bức ảnh rất đẹp về chiếc thuyền trong sương sớm mà anh tình cờ chụp được là số phận đau đớn của người phụ nữ và bao ngang trái trong một gia đình hàng chài Từ đó thấu hiểu: mỗi người trong cõi đời, nhất là người nghệ sĩ, không thể đơn giản, sơ lược khi nhìn nhận cuộc sống và con người

2 Thấy được nghệ thuật kết cấu độc đáo, cách triển khai cốt truyện, khắc hoạ nhân vật của một cây bút viết truyện ngắn có bản lĩnh và tài hoa

B Phương tiện thực hiện

- SGK, SGV

- Thiết kế bài giảng

- Kĩ năng đọc hiểu văn bản Ngữ văn 12

C Cách thức tiến hành

- Trao đổi thảo luận

- Đọc sáng tạo

- Thuyết giảng

D Tiến trình giờ giảng

1 Ổn định

2 KTBC

Hãy tóm tắt truyện Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu

3 GTBM

4 Hoạt động dạy học

Hoạt động của Thầy và Trò Yêu cầu cần đạt được

GV: Hãy trình bày những hiểu biết của em về

nhà văn?

HS trả lời GV chốt lại

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Minh Châu (1930 - 1989), quê Quỳnh Lưu, Nghệ An Ông thuộc trong số

GV: Những nét chính về tác phẩmChiếc

thuyên ngoài xa

GV: gọi HS đọc tác phẩm (chú ý gạch chân

những chi tiết tiêu biểu)

Văn bản có thể chia làm mấy phần?

HS đưa ra các cách đưa GV chốt lại

GV: Phát hiện đầu tiên của nhiếp ảnh Phùng

là phát hiện gì?

HS: phát hiện đầy thơ mộng về cảnh thuyền

và biển

GV: hãy tìm chi tiết thể hiện cảnh được

nhiếp ảnh phát hiện?

HS tìm chi tiết GV chốt lại

GV: theo yêu cầu của trưởng phòng, Phùng

đã đi đến vùng biển từng là chiến trường cũ,

nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay

- Nguyễn Minh Châu là một trong số những nhà văn đầu tiên của thời kì đổi mới đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức thế sự

- Sáng tác trên hiều thể loại

- Tác phẩm chính (SGK - 69)

- Năm 2000 ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

2 Tác phẩm

- Truyện in đậm phong cách tự sự - triết lí của Nguyễn Minh Châu, rất tiêu biểu cho hướng tiếp cận đời sống từ góc độ thế sự

- Truyện được sáng tác 8 - 1983, lúc đầu in trong tập Bến quê (1985)

- Bố cục: 2 phần:

+ Phần I: từ đầu đến lưới vó đã biến mất - hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh

+ Phần II: còn lại - câu chuyện của người đàn

bà hàng chài

II Đọc hiểu văn bản

1 Hai phát hiện của nghệ sĩ Phùng

a Phát hiện đầy thơ mộng về cảnh của người nghệ sĩ.

- Chi tiết: "một bức tranh mực tàu của một danh hoạ thời cổ của tâm hồn" -> một cảnh trời cho trên mặt biển mờ sương

phục kích để chộp được cảnh thật ưng ý

GV: tâm trạng của Phùng khi phát hiện cảnh

trời cho?

HS: hạnh phúc tràn ngập tâm hồn

GV: Sau gần một tuần lễ kiên nhẫn phục

kích, kiên nhẫn đợi chờ, một vẻ đẹp hiện lên

trước mắt Phùng khiến anh xúc động, thốt lên

trong cảm xúc mãnh liệt, có lẽ suốt một đời

cầm máy ảnh chưa bao giờ tôi thấy một cảnh

đắt trời cho như vậy

Em có nhận xét gì về cảnh mà tác giả giới

thiệu?

HS phát biểu GV chốt lại

GV: Phát hiện thứ 2 của nhiếp ảnh Phùng là

gì?

HS: cảnh người đàn bà bị đánh

GV: Anh đã chứng kiến từ chiếc thuyền đẹp

như mơ ấy bước ra một người đàn bà xấu xí,

mệt mỏi, cam chịu; một lão đàn ông thô kệch,

dữ dằn, độc ác, coi việc đánh vợ là mọt

phương thức giải toả uất ức

GV: tâm trạng của nhiếp ảnh Phùng khi phát

- Tâm trạng của Phùng: hạnh phúc

+ Hạnh phúc của người nghệ sĩ là hạnh phúc của khám phá và sáng tạo, của sự cảm nhận cái đẹp tuyệt diệu

+ Dường như trong hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa giữa trời biển mờ sương, anh đã bắt gặp cái Thiện, Mĩ thấy tâm hồn mình như dược gột rửa, trong trẻo, tinh khôi bởi cái đẹp hài hoà, lãng mạn của cuộc đời

=> Nguyễn Minh Châu đã thể hiện vốn từ ngữ phong phú, câu chữ của tác giả như muốn ganh đua với vẻ đẹp của tạo hoá -> ấn tượng hơn về vẻ đẹp cổ điển mà lãng mạn

b Phát hiện đầy nghịch lí của nhiếp ảnh Phùng.

- Nghịch lí:

+ Tâm hồn đang thăng hoa của cái đẹp >< choáng váng vì sự xuất hiện của đôi vợ chồng thuyền chài và hành động vũ phu của người chồng

+ Chiếc thuyền đẹp như mơ >< hai vợ chồng thuyền chài

hiện ra nghịch lí đó?

HS: bất ngờ

GV: Phùng đã từng có khoảnh khắc hạnh

phúc do cái đẹp đem lại -> bản thân cái đẹp

là đạo đức vậy mà hoá ra đằng sau cái đẹp

toàn bích, toàn thiện chẳng phải là đạo đức

GV: Những phát hiện của người nghệ sĩ đã

gửi đến người đọc thông điệp gì về cuộc

sống, con người và mối quan hệ giữa cuộc

đời với nghệ thuật?

HS thảo luận Gv lấy kết quả

GV: chiếc thuyền ngoài xa mang đến cho

người nghệ sĩ bức ảnh đẹp toàn bích nhưng

chiếc thuyền ở gần lại phơi bày một hiện thực

nghiệt ngã về thân phận con người

GV: câu chuyện của người đàn bà hàng chài

ở toà án huyện là câu chuyện về điều gì?

HS: sự thật cuộc đời

GV yêu cầu HS tìm những lời tâm sự của

người đàn bà hàng chài

GV: nó là mặt trái của bức tranh về vẻ đẹp

thanh bình của thuyền và biển

Qua câu chuyện đó có tác dụng gì?

GV: Đẩu và Phùng nhìn lại mình

GV: vui nhất là lúc nhìn đàn con được ăn lo

-> Phát hiện này đã tạo ra một phản cảm gay gắt, bất ngờ, trớ trêu

và Phùng đã kinh ngạc, không chịu được cảnh lão đàn ông đánh vợ 1 cách vô lí, thô bạo

* Mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời: nghệ thuật vốn nảy sinh từ cuộc sống nhưng không bao giờ cuộc sống cũng là nghệ thuật

2 Câu chuyện ở toà án huyện

- Đó là bức tranh về sự thật cuộc đời + Đám đàn bà hàng chài chúng tôi phải có người đàn ông chèo chống

+ Phải sống cho con chứ không thể cho minh + Không thể bỏ nó được

-> Phùng và Đẩu nhìn nhận, phán quyết lại những điều tưởng như nghịch lí, phi lí:

+ Bề ngoài là người đàn bà nhẫn nhục, cam chịu trước những trận đòn là tình thương vô

bờ của người mẹ đối với con + Trong đau khổ người đàn bà vẫn chắt lọc được niềm hạnh phúc nhỏ nhoi

=> Qua câu chuyện của người đàn bà, ta càng thấy rõ: không thể dễ dãi đơn giản nhìn nhận

GV: cuộc đối thoại giữa chánh án Đẩu và

người đàn bà còn tác động đến Phùng như thế

nào

GV: theo em truyện ngắn có những đặc sắc

nghệ thuật gì?

HS phát biểu GV chốt lại

GV: Lúc đầu Phùng nhìn đời, nhìn người

dưới con mắt và sự rung động của người

nghệ sĩ đam mê đi tìm cái đẹp, sâu đó, khi

nghe câu chuyện thì Phùng lại nhìn với con

mắt khác-> bộc lộ tư tưởng chủ đề của tác

phẩm

GV: tác giả đã nhập thân vào nhân vật tạo ra

một điểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cường

được sức khám phá đời sống

GV: giọng điệu lão đàn ông thô bỉ, tàn nhẫn

với từ ngữ tục tằn; lời nói của người đàn bà

dịu dàng, độ lượng, xót xa

GV yêu cầu HS đọc phần ghi nhớ SGK (78)

sự vật hiện tượng trong đời sống

- Người nghệ sĩ Phùng khi nghe câu chuyện: Ngạc nhiên xúc động: đằng sau vẻ xấu xí, thô kệch của người đàn bà lạc hậu lại lấp lánh tình thương, lòng vị tha, đức hi sinh của người mẹ -> triết lí sâu sắc về cuộc sống và con người:

+ Quan niệm hạnh phúc của con người nhiều khi thật đơn giản, khất vọng hạnh phúc thật nhỏ bé mà vẫn nằm ngoài tầm tay

+ Sự tàn bạo nhiều khi sinh ra từ nghèo đói, vất vả

3 Vài nét về nghệ thuật

a Tình huống truyện

- Tạo ra tình huống nhận thức mang ý nghĩa khám phá, phát hiện cuộc sống

b Ngôn ngữ kể truyện đặc sắc

- Người kể truyện là Phùng -> lời kể khách quan, chân thực giàu sức thuyết phục

- Ngôn ngữ nhân vật phù hợp với đặc điểm tính cách từng người

ngôn ngữ linh hoạt, sáng tạo góp phần khắc sâu tư tưởng chủ đề của tác phẩm

III Tổng kết

IV Luyện tập

GV nhân vật nào trong truyện để lại ấn tượng

sâu sắc nhất? Vì Sao

GV yêu cầu HS chuẩn bị phát biểu (cho hs

tranh luận

5 Củng cố và dặn dò

- Nhắc lại kiến cơ bản

- Soạn bài Thực hành về hàm ý