Về kiến thức: Giúp học sinh: - Cảm nhận đợc những chiêm nghiệm sâu sắc của nhà văn về cuộc đời và nghệ thuật: + Mỗi ngòi trên cõi đời, nhất là ngời nghệ sĩ không nên nhìn đời và nhìn ngờ
Trang 1Chiếc thuyền ngoài xa
Nguyễn Minh Châu
A Mục tiêu cần đạt
1 Về kiến thức: Giúp học sinh:
- Cảm nhận đợc những chiêm nghiệm sâu sắc của nhà văn về cuộc đời và nghệ thuật:
+ Mỗi ngòi trên cõi đời, nhất là ngời nghệ sĩ không nên nhìn đời và nhìn ngời một cách đơn giản, sơ lợc mà cần phải nhìn nhận cuộc sống và con ngời một cách đa diện, nhiều chiều
+ Nghệ thuật chân chính luôn luôn gắn với cuộc đời và vì cuộc đời
- Hiểu đợc đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm: tình huống truyện độc đáo, mang ý nghĩa khám phá, phát hiện về đời sống; điểm nhìn nghệ thuật sắc sảo, đa chiều; lời văn giản
dị mà sâu sắc, d ba
2 Về kĩ năng:Rèn luyện cho học sinh:
- Nâng cao kĩ năng đọc – hiểu truyện ngắn hiện đại
- Rèn luyện kĩ năng tự đọc, tự học một cách chủ động, sáng tạo
3 Về t tởng, thái độ:Giúp học sinh:
- Có quan niệm đúng về nghệ thuật chân chính
- Có cách nhìn, cách nghĩ, cách đánh giá con ngời và cuộc sống theo đúng bản chất của nó
- Có cái nhìn đa diện và sâu sắc về cuộc đời và con ngời
B Thiết kế dạy học
I Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Phơng pháp:
- Đọc – hiểu tác phẩm
- Nêu và giải quyết vấn đề
- Xây dựng tình huống học tập để HS trao đổi, thảo luận
- Phơng pháp phân tích, cắt nghĩa, bình giá trên cơ sở trao đổi, thảo luận
2 Tài liệu và phơng tiện dạy học
- Tài liệu dạy học: SGK, SGV
+ Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Minh Châu Nxb GD H 2005
- Phơng pháp dạy học:
+ Tranh ảnh, t liệu về Nguyễn Minh Châu và tác phẩm của ông
+ Một số đoạn phim t liệu trích trong phim tài liệu văn học “Chuyện kể về một nhà văn”
II Tiến hành dạy học
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
3 Bài mới
* Lời vào bài:
Trang 2“CTNX” là một trong những sáng tác tiêu biểu của Nguyễn Minh Châu giai đoạn sau 1975 Với tác phẩm này, Nguyễn Minh Châu xứng đáng là “nhà văn mở đờng tinh anh
và tài năng nhất của văn học ta hiện nay” (Nguyên Ngọc)
Hoạt động của GV v HS à HS Nội dung kiến thức cần đạt
Hoạt động 1: Hớng dẫn HS tìm hiểu tác
giả, tác phẩm.
- GV: Em hãy trình bày những nét chính về
nhà văn Nguyễn Minh Châu
- HS dựa vào TD SGK và phần chuẩn bị bài
ở nhà trình bày theo 2 ý lớn:
+ Tiểu sử
+ Sự nghiệp văn học
- GV chiếu băng hình t liệu Đoạn 1, 2, 3
Đặt câu hỏi và gọi HS trả lời
Dựa trên phần chuẩn bị bài ở nhà, em hãy
cho biết: Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn
Minh Châu đợc chia thành mấy giai đoạn?
Đặc điểm của từng giai đoạn?
2 giai đoạn
+ Trớc 1975: Cảm hứng sử thi
+ Sau 1975: Cảm hứng nhân sinh, thế sự
A Giới thiệu tác giả, tác phẩm
I Tác giả
1 Tiểu sử:
- Nguyễn Minh Châu (1930-1989)
- Quê quán: Làng Thơi, xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh
L-u, tỉnh Nghệ An
- Xuất thân:
+ Gia đình nông dân nghèo + Gia nhập quân đội năm 1950 + Là nhà văn trởng thành trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ
- Con đờng văn nghiệp:
+ Bắt đầu viết văn từ 1960, đến 1967 gây đợc sự chú ý với tiểu thuyết “Cửa sông”
+ Sau 1975, ông là cây bút tiên phong trong phong trào
đổi mới văn học
2 Sự nghiệp sáng tác: 2 giai đoạn
- Trớc1975:
+ Cảm hứng sử thi, lãng mạn với giọng điệu ngợi cao trang trọng
+ Nhân vật trung tâm là những ngời lính, ngời anh hùng trong chiếu đấu
+ Ngôn ngữ trữ tình, lãng mạn
+ Tác phẩm tiêu biểu:
Cửa sông (Tiểu thuyết) Những vùng trời khác nhau (Tập truyện ngắn) Dấu chân ngời lính (Tiểu thuyết)
GV nhấn mạnh đến sự tác động của hoàn
cảnh xã hội đối với sáng tác văn học nghệ
thuật
- GV(?) Sau 1975, các sáng tác của Nguyễn
Minh Châu có sự đổi mới nh thế nào? Tại
sao ông lại có sự đổi mới nh vậy?
- HS trả lời:
+ Sau 1975, Nguyễn Minh Châu chuyển từ
cảm hứng sử thi, lãng mạng sang cảm hứng
nhân sinh, thế sự Trong sáng tác của ông,
nhân vật trung tâm là những con ngời bình
thờng trong bối cảnh cuộc sống thờng nhật
+ Cuộc sống xã hội thay đổi, những vấn đề
- Sau 1975:
+ Chuyển sang cảm hứng nhân sinh, thế sự; khai thác cuộc sống ở góc độ đời t đời sống con ngời
+ Nhân vật trung tâm là những con ngời trong cuộc mu sinh, trong hành trình nhọc nhằn kiếm tìm hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách
+ Ngôn ngữ đời thờng, bình dị nhng giàu tính chính luận, triết luận
+ Tác phẩm tiêu biểu:
Bức tranh (Tập truyện ngắn) Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành (Tập truyện ngắn)
Bến quê (Tập truyện ngắn)
Trang 3đời sống của con ngời cũng thay đổi kéo
theo sự thay đổi trong sáng tác của Nguyễn
Minh Châu
- GV(?): Em hãy nêu xuất xứ truyện
“CTNX” Theo em, tác phẩm này có vị trí
nh thế nào trong sự nghiệp sáng tác của
Nguyễn Minh Châu giai đoạn sau 1975?
GV tổng kết, nhấn mạnh ý
- HS trình bày xuất xứ tác phẩm, đa ra ý kếin
đánh giá của cá nhân về tác phẩm
II Tác phẩm
- Xuất xứ: Sáng tác năm 1983, in lần đầu trong tập “Bến quê” Sau đợc tác giả đa vào tập “CTNX”, năm 1988
- Vị trí:
+ “CTNX” là tác phẩm tiêu biểu cho hớng tiếp cận đời sống từ góc độ đời t – thế sự của Nguyễn Minh Châu trong giai đoạn sáng tác sau 1975
+ “CTNX” là tác phẩm đánh dấu sự thành công quá trình đổi mới t duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu
Hoạt động 2: Hớng dẫn HS đọc, tóm tắt và
tìm bố cục tác phẩm.
GV hớng dẫn HS đọc văn bản
GV kiểm tra phần tóm tắt của HS
B Đọc – hiểu văn bản
I Đọc, tóm tắt và tìm bố cục của văn bản
1 Đọc văn bản
GV hệ thống các sự kiện chính lên bảng,
gọi 1 HS tóm tắt văn bản
2 Tóm tắt văn bản
Theo yêu cầu của trởng phòng, nghệ sĩ Phùng đến vùng biển là nơi anh đã từng chiến đấu để chụp một tấm ảnh cho cuốn lịch năm sau Anh đã páht hiện và chụp đợc “một cảnh đắt trời cho” đó là cảnh một chiếc thuyền ngoài xa đang ẩn hiện trong biển sớm mờ
s-ơng Nhng khi chiếc thuyền vào bờ, anh đã kinh ngạc hết mức khi chứng kiến từ chính chiếc thuyền đó cảnh một ngời chồng đánh
đập vợ hết sức dã man, đứa con vì muốn bảo vệ mẹ đã đánh trả lại cha mình Những ngày sau đó, sự việc luôn lặp lại và Phùng đã ra tay can thiệp Chánh án Đẩu (ngời đồng đội cũ của Phùng) mời
ng-ời đàn bà đến toà án huyện Tại đây, chị đã từ chối sự giúp đỡ của
Đẩu và Phùng, nhất định không chịu bỏ chồng, đa ra lí do bằng chính câu chuyện kể về đời mình Tấm ảnh của Phùng đợc chọn vào bộ lịch năm sau, trở thành kiệt tác nghệ thuật Mỗi lần ngắm tấm ảnh, tuy là ảnh trắng đen, bao giờ Phùng cũng thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sơng mai cùng với hình ảnh ngời đàn
bà lam lũ, nghèo khổ.
- GV(?) Văn bản truyện “CTNX” chia thành
mấy phần? Nội dung từng phần
GV định hớng bố cục 3 phần của văn bản
truyện cho HS
3 Bố cục: Ba phần
- Phần 1 (từ đầu đến “chiếc thuyền lới vó đã biến mất?): hai phát hiện của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh
- Phần 2: (từ “Đây là lần thứ hai… giữ phá”): Câu giữ phá”): Câu chuyện của ngời đàn bà hàng chài ở toà án huyện
- Phần 3 (đoạn còn lại): tấm ảnh đợc chọn trong “bộ lịch năm ấy”
Hoạt động 3:
Hớng dẫn HS tìm hiểu tình huống truyện
- GVnhắc lại khái niệm tình huống chuyện
- GV: Qua việc tóm tắt tác phẩm, em hãy
cho biết truyện có mấy tình huống? Đó là
những tình huống nào?
II Đọc – hiểu chi tiết
1 Tình huống truyện
a Ba tình huống chính
- Tình huống 1: Nghệ sĩ Phùng choáng ngợp trớc vẻ đẹp tuyệt đỉnh của thiên nhiên vùng phá nớc sinh động, thơ mộng
Trang 4- GV định hớng HS chú ý đến 3 tình huống
chính của tác phẩm
- HS liệt kê 3 tình huống chính của truyện
- Tình huống 2: Nghệ sĩ Phùng kinh ngạc khi chứng kiến cảnh bạo hành của gia đình ngời đàn bà hàng chài
- Tình huống 3: Phùng và Đẩu ngạc nhiên khi ngời đàn
bà nhất định không chịu bỏ ngời chồng tàn ác
- GV yêu cầu HS chú ý từng tình huống,
phân tích và chỉ ra ý nghĩa của chúng
- GV: Trở lại vùng phá nớc, Phùng đã bắt
gặp “một cảnh đất trời cho” Em hãy tởng
t-ợng và miêu tả lại cảnh đẹp ấy?
- GV: Nhận xét của em về cảnh thiên nhiên
vùng phá nớc thơ mộng?
b ý nghĩa của tình huống truyện
- Tình huống 1:
+ “Một cảnh đắt trời cho”: Con thuyền dập dềnh trên biển mờ sơng buổi ban mai
Bức hoạ diệu kì mà thiên nhiên, cuộc sống ban tặng cho con ngời
“bức tranh mực tàu của một danh hoạ thời cổ” Từ đ-ờng nét đến ánh sáng đều hài hoà và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích
- GV(?) Khi chụp đợc bức ảnh “toàn bích”,
tâm trạng của Phùng nh thế nào?
- HS căn cứ văn bản để trả lời
Phùng bối rối
Phùng mãn nguyện với cái đẹp do ngoại
cảnh mang lại
- HS thảo luận, trả lời:
+ Vẻ đẹp của ngoại cảnh khiến Phùng rung
động thực sự
+ Khoảnh khắc chứng kiến cái đẹp toàn bích
cũng là lúc Phùng cảm nhận đợc giá trị
Chân, Thiện, Mĩ của cuộc đời
+ Cái đẹp ngoại cảnh dã gột rửa tâm hồn
Phùng
của ngoại cảnh, Phùng lại nghĩ đến lời
của ai đó: “bản thân cái đẹp chính là đạo
đức”?
nói về những tác động thẩm mĩ diệu kì
của nghệ thuật, của văn học
+ Tâm trạng của nghệ sĩ Phùng: bối rối nh bị bóp nghẹt trái tim, tởng chính mình vừa khám phá cái chân lí của
sự toàn thiện
Phùng hạnh phúc tột đỉnh vì bắt gặp đợc nét đẹp nghệ thuật của ngoại cảnh
- GV(?): Em hãy tìm câu văn miêu tả hình
ảnh con ngời trong bức tranh “tuyệt bích”
của ngoại cảnh?
- GV(?): Trong bức tranh, con ngời xuất hiện
cự li nh thế nào?
Sự xuất hiện của con ngời có tác dụng gì?
- GV nêu vấn đề: Thiên nhiên và con ngời
vùng phá nớc trong cảm nhận của nghệ sĩ
Phùng có đặc điểm gì chung?
- HS trả lời: Con ngời xuất hiện ở tầm xa
+ Hình ảnh con ngời trong bức tranh ngoại cảnh:
Vài bóng ngời lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc nh tợng trên mui thuyền
Đang hớng mặt vào bờ .” ( tr 90 )
Con ngời xuất hiện làm cho bức tranh ngoại cảnh hài hoà “từ đờng nét đến ánh sáng”
Trang 5cùng với chiếc thuyền in một nét mơ hồ loè
nhoè
Sự xuất hiện của con ngời làm cho bức tranh
ngoại cảnh thêm hài hoà “từ đờng nét đến
ánh sáng”
- HS phát hiện: Thiên nhiên và con ngời
vùng phá nớc mang vẻ đẹp thơ mộng, lãng
mạn
Vẻ đẹp thơ mộng, lãng mạn của thiên nhiên và con ngời vùng phá nớc gây cho nghệ sĩ Phùng niềm hng phấn nghệ thuật đặc biệt
Nghệ sĩ Phùng đến vùng phá nớc để
khám phá vẻ đẹp thơ mộng, lãng mạn nơi
đây Anh đã hoàn toàn thoả mãn khi gặp
“một cảnh đắt trời cho” Theo em, ngời
nghệ sĩ này có quan niệm nh thế nào về
nghệ thuật?
Nghệ sĩ Phùng là ngời theo quan điểm nghệ thuật duy mĩ Anh đã thoả mãn với “cái đẹp của ngoại cảnh”
- đó là hình ảnh con thuyền nhìn từ xa
- GV(?): Đằng sau bức tranh tuyệt mĩ của
ngoại cảnh, ngời nghệ sĩ đã chứng kiến cảnh
tợng gì?
- Tình huống 2:
+ Nghệ sĩ Phùng chứng kiến cảnh tợng một ngời đàn ông đánh vợ dã man
Lão đàn ông mặt đỏ gay, hùng hỏ rút trong ngời ra một chiếc thắt lng quật tới tấp vào lng ngời đàn bà Ngời đàn bà cam chịu đầy nhẫn nhục, không van xin, cũng không bỏ chạy
- GV(?): Thái độ của ngời nghệ sĩ khi
chứng kiến cảnh tợng đó? Tại sao Phùng
có thái độ nh vậy?
HS: + Chứng kiến cảnh tợng đó, nghệ sĩ
Phùng ngạc nhiên đến sững sờ
+ Phùng quen nghĩ cuộc đời chỉ có những
điều tốt đẹp
+ Thái độ của Phùng: Kinh ngạc đến sững sờ, “cứ đứng há mồm ra mà nhìn”
Nghệ sĩ Phùng đã thấy đợc sự thật cuộc đời đằng sau
vẻ đẹp điền viên bên ngoài của nó
- HS:
+ Cảnh đẹp > < hành động xấu xa
+ Đạo đức > < phi đạo đức
+ Toàn thiện > < bạo lực gia đình
Phùng vỡ mộng, thấy mình quá ảo tởng
Niềm tin vào cái đẹp của nghệ sĩ Phùng bắt đầu lung lay
- GV(?) để chốt ý: Qua việc để cho nghệ sĩ
Phùng chứng kiến pha bạo lực của gia đình
hàng chài, nhà văn Nguyễn Minh Châu
muốn ngời đọc nhận thức điều gì về cuộc
đời?
Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều mà chứa đựng nhiều nghịch lí Cuộc sống luôn tồn tại những mặt đối lập, những mâu thuẫn: đẹp – xấu, thiện - ác,… giữ phá”): Câu
- GV nêu vấn đề: (?)
Trớc việc ngời đàn bà nhất định không chịu
bỏ ngời chồng tàn ác, nghệ sĩ Phùng và
chánh án Đẩu đã “ngộ” ra nhiều điều Theo
em, họ đã “ngộ” ra những điều gì sâu sắc?
- Tình huống 3:
+ Nghệ sĩ Phùng và chánh án Đẩu ngạc nhiên vì ngời
đàn bà nhất định không chịu bỏ ngời chồng tàn bạo + Lí lẽ của ngời đàn bà: chấp nhận tất cả vì các con, sống cho con chứ không sống cho mình
Phùng và Đẩu “ngộ” ra rằng: cuộc đời thì đa sự, con ngời thì đa đoan
Trang 6*GV định hớng để học sinh khái quát ý
nghĩa của tình huống truyện
- GV(?):Em hãy chỉ ra tiến trình thay đổi
nhận thức của nghệ sĩ Phùng qua 3 tình
huống trên
3 tình huống truyện thể hiện quá trình nhận thức lại của nghệ sĩ Phùng (một hoá thân của Nguyễn Minh Châu) về nghệ thuật: từ quan điểm nghệ thuật duy mĩ
đến nghệ thuật vị nhân sinh – Nghệ thuật đích thực phải vì cuộc sống, vì con ngời
Hoạt động 4: Hớng dẫn HS tìm hiểu,
phân tích các nhân vật của truyện.
- GV(?): Ngoại hình ngời đàn bà đợc nhân
văn Nguyễn Minh Châu miêu tả nh thế nào?
- GV(?): Ngoại hình thể hiện tính cách của
ngời đàn bà này nh thế nào?
2 Hệ thống nhân vật
a Nhân vật ng ời đàn bà hàng chài
- Ngoại hình thô kệch:
+ Thân hình cao lớn, đờng nét thô kệch, rỗ mặt
+ Khuôn mặt mệt mỏi, tái ngắt
+ Cánh tay buông thõng, cặp mắt luôn nhìn xuống chân
+ Tấm lng áo bạc phếch, rách rới, nửa thân dới ớt sũng
Sự nghèo khổ, vất vả và thái độ cam chịu in hằn trên ngoại hình ngời đàn bà
- GV(?): Em hãy tìm các dẫn chứng cho thấy
nỗi bất hạnh của ngời đàn bàn này
- GV(?): Tại sao ngời đàn bà này phải chấp
nhận bất hạnh?
- Ngời đàn bà bất hạnh
+ Cuộc sống khốn khó: Thuyền vó bè lênh đênh trên mặt phá mênh mông, tần tảo mà vẫn đói nghèo
+ Nạn nhân của cảnh bạo hành: bị chồng đánh bất cứ khi nào, “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”
Chị luôn luôn “phải gánh lấy cái khổ”
GV yêu cầu HS tìm các dẫn chứng để chứng
minh
- GV(?): Em giải thích nh thế nào về thái độ
của ngời đàn bà khi bị chồng đánh đập dã
man trên bãi cát hoang vắng?
- HS đa ra lí giải riêng của bản thân:
+ Chấp nhận tất cả vì con cái
+ Đó là sự hi sinh để đổi lấy hạnh phúc cho
gia đình… giữ phá”): Câu
- Ngời mẹ thơng con, ngời vợ giàu lòng trắc ẩn
+ Xin với chồng đa mình lên bờ mà đánh
+ Chấp nhận đòn roi của chồng, hiểu đó là những giải pháp giải toả tâm lí cho chồng
Chịu đựng mọi đau đớn vì sự no ấm, hạnh phúc của các con và sự bình yên của gia đình
GV yêu cầu HS chú ý những lời nói của ngời
đàn bà với Phùng và Đẩu ở toà án
huyện Đây là lần thứ hai “Đây là lần thứ hai… thì mẹ nó … thì mẹ nó thì mẹ nó
không bị đánh”,
- Ngời phụ nữ với những trải nghiệm sâu sắc về cuộc
đời và lẽ sống
- GV đạt câu hỏi gợi mở: Trong cuộc đối
thoại với nghệ sĩ Phùng và chánh án Đẩu,
nhà văn nhận xét: “Đây là lần thứ hai… thì mẹ nó… thì mẹ nó ng ời đàn bà để lộ ra
cái vẻ sắc sảo” Tại sao ông lại nhận xét nh
vậy? Sự sắc sảo của ngời đàn bà thể hiện nh
thế nào?
- HS lí giải: Đó là sự trải nghiệm sâu sắc của
ngời đàn bà về cuộc sống, về lẽ sống
+ Ngời đàn bà hiểu rõ hơn ai hết cuộc đời
+ Gia đình vạn chài cần có một cột buồm vững chãi để chống chọi với phong ba- đó là ngời đàn ông
( trên thuyền phải có một ng “Đây là lần thứ hai… thì mẹ nó ời đàn ông … thì mẹ nó vì cũng có khi biển động sóng gió… thì mẹ nó”)
+ Chức phận của ngời đàn bà ở thuyền: sống cho con
chứ không sống cho mình ( Đàn bà ở thuyền chúng tôi “Đây là lần thứ hai… thì mẹ nó phải sống cho con chứ không sống cho mình… thì mẹ nó”).
Kiên quyết không bỏ chồng, dù chồng mình là “lão
đàn ông tàn độc nhất thế gian”
Trang 7của những ngời vạn chài lênh đênh phá nớc.
+ Chị hiểu rõ về sự hi sinh vì gia đình của
mình
+ Chị thấu hiểu các lẽ đời khi chính mình là
ngời trong cuộc
- GV(?): Từ những điều vừa phân tích ở trên,
em đánh giá nh thế nào về nhân vật ngời đàn
bà hàng chài?
Ngời đàn bà rất sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời Chị biết chắt chiu hạnh phúc từ những nhọc nhằn, lam lũ của đời thờng Đó là ngời phụ nữ nhân hậu, bao dung, giàu đức
hi sinh và lòng vị tha
- GV(?): Tìm những chi tiết miêu tả ngoại
hình của ngời chồng? Dụng ý của nhà văn
khi miêu tả ngoại hình nhân vật này?
b Nhân vật ng ời đàn ông
- Ngoại hình:
+ Lng rộng va cong nh một chiếc thuyền
+ Mái tóc tổ quạ
+ Hàng lông mày cháy nắng, hai con mắt độc dữ + Chân đi chữ bát, bớc từng bớc chắc chắn
- GV(?) Thói vũ phu của ngời đàn ông đợc
tác giả đặt dới những sự phán xét rất khác
nhau Theo em, điều này có ý nghĩa gì?
- HS thảo luận:
+ Đẩu nhìn dới góc độ luật phát
+ Phùng nhìn dới góc độ lý lịch, thành phần
+ Phác nhìn dới góc độ thơng mẹ, ghét bố
+ Cô y tá nhìn dới góc độ phong tục lạc hậu
+ Ngời đàn bà: xót thơng và thấu hiểu
Đây là cách Nguyễn Minh Châu đối thoại
với bạn đọc: đa con ngời vào cái khung đời
sống nhiều chiều, dân chủ hoá mối quan hệ
giữa nhà văn và công chúng
+ GV định hớng: Nhà văn đề nghị một cách
nhìn nh thế nào đối với con ngời
phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều
- GV?): Chi tiết “giọng đau đớn, rên rỉ” của
ngời đàn ông hé lộ cho ngời đọc đièu gì về
tính cách của nhân vật?
Cuộc sống đói nghèo, lam lũ in dấu lên dáng vẻ khắc khổ của ngời đàn ông
- Hành động bạo lực với ngời vợ:
+ Đa vợ lên bãi cát hoang vắng để hành hạ
+ Dùng dây lng quất tới tấp vào lng ngời đàn bà
+ Nguyền rủa bằng “giọng đau đớn, rên rỉ”
Tình trạng đói nghèo, đời sống bấp bênh kéo dài gây ra tâm trạng bế tắc, u uất cho con ngời; biến ngời chồng thành
kẻ vũ phu, thô bạo
Hành động đánh vợ của ngời đàn ông nh một sự giải toả u uất, bế tắc
c Nhân vật cậu bé Phác
- GV(?) nêu vấn đề để học sinh thảo luận:
Có ý kiến cho rằng cậu bé Phác là nhân vật
lỡng diện Em có đồng ý với ý kiến đó
không? Vì sao?
- Thơng mẹ
- Lặng lẽ đa ngón tay lau nớc mắt cho mẹ
- Đánh lại bố
- Dắt dao găm
định chống lại bố
Niềm tin trong trẻo của tuổi thơ trong Phác đã bị rạn vỡ
Nỗi âu lo đầy trách nhiệm của nhà văn: Cậu bé Phác
sẽ thành ngời nh thé nào nếu môi trờng sống không thay đổi tích cực?
GV(?): Đẩu là ngời nh thế nào? Giải pháp d Nhân vật chánh án Đẩu
Trang 8anh đa ra có phù hợp với hoàn cảnh của ngời
đàn bà hàng chài không? Vì sao?
- GV(?): Theo em, chánh án Đẩu đã “vỡ ra”
điều gì và đang “suy nghĩ” những gì sau khi
nghe câu chuyện của ngời đàn bà hàng chài?
HS thảo luận, trả lời:
Lòng tốt và luật pháp phải đợc đặt vào
những hoàn cảnh cụ thể không đợc áp dụng
ào ào với mọi đối tợng
- GV(?): Quá trình nhận thức lại của Đẩu có
ý nghĩa gì?
- Là ngời nắm cán cân công lí, Đẩu có lòng tốt nhng lại
xa rời thực tế Anh bảo vệ luật pháp bằng sự thông hiểu sách vở nên trớc cuộc sống đích thực anh trở thành kẻ nông nổi, ngây thơ
- Sau buổi nói chuyện với ngời đàn bà, chánh án Đẩu đã
“vỡ ra” những nghịch lí của đời sống Anh hiểu ra rằng: muốn con ngời thoát khỏi cảnh khổ đau, tăm tối, man
rợ cần có những giải pháp thiết thực chứ không phải chỉ
là thiện chí hoặc lí thuyết đẹp đẽ
Chánh án Đẩu đã nhận thức lại về công lí: Công lí phải là sự công bằng một cách có lí lẽ; công lí phải xuất phát từ lời thỉnh cầu của quần chúng nhân dân
- GV tổ chức HS làm việc theo nhóm: Nghệ
sĩ Phùng đã im lặng sau câu chuyện của ngời
đàn bà hàng chài Theo em, câu chuyện của
ngời đàn bà hàng chài giúp Phùng có thêm
nhận thức gì mới mẻ?
- GV(?): Nghệ sĩ Phùng là nhân vật để nhà
văn Nguyễn Minh Châu chuyển tải đến ngời
đọc một thông điệp Đó là thông điệp gì?
e Nhân vật nghệ sĩ Phùng
- Nghệ sĩ Phùng là kiểu nhân vật t tởng Anh là một nghệ sĩ tài hoa, tâm hồn nhạy cảm, luôn khát khao kiếm tìm chân lí nghệ thuật
- Qua câu chuyện, nghệ sĩ Phùng đã có sự nhận thức lại
về chân giá trị của con ngời và đời sống: Con ngời đẹp trong cái bản thể đời thờng của nó
Nghệ sĩ Phùng là nhân vật mang đến thông điệp của nhà văn Nguyễn Minh Châu: Đừng bao giờ nhìn cuộc
đời và con ngời một cách dễ dãi, xuôi chiều Cần phải nhìn nhận mọi sự việc, hiện tợng trong hoàn cảnh của
nó và trong quan hệ với nhiều yếu tố khác nữa
Hoạt động 5: Hớng dẫn HS tìm hiểu chủ
đề t tởng của tác phẩm
- GV(?): Qua quá trình tìm hiểu giá trị của
truyện, em hãy khái quát chủ đề của tác
phẩm
3 Chủ đề t tởng của tác phẩm
- Tác phẩm thể hiện quá trình nhận thức của nhà văn Nguyễn Minh Châu về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống: Cái đẹp của nghệ thuật là bản thân cuộc sống với đầy đủ những gam màu tối, sáng, những quy luật tất yếu lẫn ngẫu nhiên, may rủi khó bề lờng hết
- Chủ nghĩa nhân đạo trong nghệ thuật không thể xa lạ với số phận cụ thể của con ngời Nhan đề “Chiếc thuyền ngoài xa” giống nh một sự gợi ý về khoảng cách, về cự li nhìn ngắm cuộc đời mà ngời nghệ sĩ cần coi trọng
Hoạt động 6: Hớng dẫn
HS tìm hiểu ý nghĩa của
các biểu tợng nghệ thuật
trong tác phẩm
- GV(?): Biểu tợng “CTNX”
gợi ra ý nghĩa gì?
* GV định hớng suy nghĩ
cho HS bằng cách gợi lại
4 Các biểu t ợng nghệ thuật
a Biểu t ợng Chiếc thuyền ngoài xa“ ”
- Chiếc thuyền là biểu tợng của bức tranh thiên nhiên về biển và cũng là biểu tợng về cuộc sống sinh hoạt của ngời dân hàng chài
- Chiếc thuyền ngoài xa là một hình ảnh gợi cảm, có sức ám ảnh về sự bấp bênh, dập dềnh của những thân phận, những cuộc đời trôi nổi trên sông nớc
Trang 9tình huống truyện - Chiếc thuyền ngoài xa biểu tợng cho mối quan hệ giữa
nghệ thuật và đời sống:
+ Hiện thực cuộc sống mà nghệ thuật phản ánh, khám phá nh chiếc thuyền ngoài xa kia không dễ gì nắm bắt
đợc
+ Chiếc thuyền nghệ thuật thì ở ngoài xa, nhng sự thật cuộc đời lại ở rất gần Đừng vì nghệ thuật mà quên đi cuộc đời, bởi lẽ nghệ thuật chân chính luôn là cuộc đời
và vì cuộc đời
- GV yêu cầu HS thống kê
số lần xuất hiện của hình
ảnh bãi xe tăng hỏng trong
tác phẩm
- GV(?): Chỉ ra ý nghĩa ẩn
dụ của hình ảnh bãi xe tăng
hỏng
b Biểu t ợng bãi xe tăng hỏng:
- Biểu tợng đa nghĩa:
+ Bằng chứng sống động cho chiến thắng của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
+ Cuộc chiến đấu chống đói nghèo, tăm tối mới bắt
đầu
Sự âu lo của nhà văn Nguyễn Minh Châu: chừng nào cha thoát khỏi đói nghèo, chừng đó con ngời còn phải chung sống với cái xấu, cái ác
- GV nêu vấn đề cho HS thảo luận:
Trong hành trình nhận thức lại của nghệ sĩ
Phùng, tấm ảnh mang những giá trị khác
nhau Hãy chỉ ra các giá trị của tấm ảnh
- GV(?): Qua những cảm nhận của nghệ sĩ
Phùng về tấm ảnh ở cuối tác phẩm, Nguyễn
Minh Châu muốn phát biẻu điều gì về mối
quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời?
- GV(?): Hình ảnh ngời đàn bà trong bức
ảnh ở phần cuối tác phẩm có ý nghĩa gì?
c Biểu t ợng những tấm ảnh nghệ thuật
+ ở đầu tác phẩm: Biểu tợng cho cái đẹp điền viên của ngoại cảnh
+ ở cuối tác phẩm: Cái đẹp của cuộc sống đời thờng + Màu hồng của ánh sơng mai – nghệ thuật
+ Ngời đàn bà vùng biển – cuộc đời
Thông điệp: nghệ thuật là chính cuộc đời và phải luôn vì cuộc đời
Hình ảnh ngời đàn bà trong bức ảnh thể hiện niềm tin tởng, lạc quan sâu sắc của nhà văn: Bão tố của thiên nhiên, sóng gió của cuộc đời luôn rình rập và đe doạ cuộc sống này, nhng vợt lên trên những nghịch lí, con ngời vẫn tồn tại vững vàng trong t thế chiến thắng
Hoạt động 7: Hớng dẫn HS tổng kết giá
trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
- GV(?): Nêu khái quát giá trị nội dung và
nghệ thuật của tác phẩm?
II Tổng kết giá trị nội dung, nghệ thuật
1 Nội dung
“CTNX” đặt ra vấn đề phức tạp trong cuộc sống Qua
đó nhà văn đã thể hiện đợc quan niệm nghệ thuật về con ngời và cuộc sống Mỗi con ngời đều có những vẻ
đẹp riêng nhng không dễ thấy mà phải đặt trong mối quan hệ đa dạng, nhiều chiều Ngời nghệ sĩ trong sáng tạo nghệ thuật không thể đơn giản là sơ lợc khi nhìn cuộc đời và con ngời chỉ ở bề ngoài mà phải thâm nhập vào mạch ngầm của cuộc sống để khám phá những vẻ
đẹp tiềm ẩn bên trong
2 Nghệ thuật:
Trang 10- Nghệ thuật xây dựng tình huống nghịch lí làm nổi bật tình huống chung, tình huống nhận thức
- Giọng điệu: Chiêm nghiệm, suy t phù hợp với quá trình nhận thức lại của nhân vật
- Ngôn ngữ giản dị, đằm thắm mà đầy d vị
Hoạt động 8:
Hớng dẫn HS làm các bài tập luyện tập,
củng cố kiến thức
- GV đa ra bài tập, yêu cầu HS thực hiện
- GV yêu cầu HS so sánh “CTNX” với
“MTCR” để đánh giá quá trình đổi mới t
duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu