Chiếc thuyền ngoài xa

Mục tiêu bài học: Qua bài học, giúp HS: -Cảm nhận đợc suy nghĩ của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra mâu thuẫn éo le trong nghề nghiệp của mình; từ đó thấu hiểu mỗi ngời trong cõi

Giáo án thể nghiệm học thay sách

(Nhóm 1 thực hiện)

Bài: Chiếc thuyền ngoài xa (Sách Cơ Bản)

(Nguyễn Minh Châu)

A Mục tiêu bài học: Qua bài học, giúp HS:

-Cảm nhận đợc suy nghĩ của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra mâu thuẫn éo le trong nghề nghiệp của mình; từ đó thấu hiểu mỗi ngời trong cõi đời, nhất là ngời nghệ sĩ, không thể đơn giản

và sơ lợc khi nhìn nhận cuộc sống và con ngời

-Thấy đợc nghệ thuật kết cấu độc đáo, cách triển khai cốt truyện rất sáng tạo, khắc hoạ nhân vật khá sắc sảo của một cây bút viết truyện ngắn có bản lĩnh và tài hoa

- Rèn luyện đợc kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện ngắn hiện đại, từ đó hình thành kĩ năng tự đọc hiểu văn học một cách tự chủ và sáng tạo

- Hình thành cách nhìn đa diện khi đánh giá về con ngời và nhìn nhận cuộc sống

B Tiến trình dạy học:

1 ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt

Hoạt động 1: GV giúp HS tìm hiểu những nét

khái quát liên quan đến tác giả và tác phẩm

TT1: Dựa vào kiến thức phần tiểu dẫn trong

SGK và những điều mà em tìm hiểu đợc Em

hãy trình bày những nét cơ bản nhất về nhà

văn Nguyễn Minh Châu?

TT2: Cũng từ đó mà em biết gì về tác phẩm

“Chiếc thuyền ngoài xa”?

Hoạt động 2: Giúp HS đọc hiểu văn bản tác

phẩm

TT1: GV hớng dẫn HS đọc văn bản

-Đoạn 1: Đọc với giọng trữ tình, tha thiết, có

khi sôi nổi, say mê thể hiện những khám phá

bất ngờ của nghệ sĩ trớc hiện thực cuộc sống

-Đoạn 2: Đọc với giọng điệu vừa phải, giọng

văn pha chút tức giận, xót xa và bất bình của

ngời nghệ sĩ trớc hành động thô bạo và sai trái

của ngời chồng

- Đoạn 3: Đọc đoạn đối thoại giữa Đẩu- ngời

đàn bà hàng chài-nghệ sĩ Phùng với giọng thân

mật Đoạn ngời đàn bà nhớ lại quãng đời đã

qua, đọc với giọng chậm rãi pha chút ngậm

ngùi xót xa

TT2: Từ việc đọc hiểu văn bản cùng với việc

tìm hiểu bài ở nhà, em hãy xác định bố cục

của văn bản?

I Tiểu dẫn:

1 Tác giả: Nguyễn Minh Châu (1930-1989).

- Quê quán: làng Thơi, xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh

Lu, tỉnh Nghệ An

- Sự nghiệp văn chơng:

+) Khởi nghiệp bắt đầu từ năm 1960

+) Gặt hái đợc nhiều tác phẩm xuất sắc ngay thời kì đầu sáng tác

+) Luôn đi đầu và có nhiều sáng tạo trong công cuộc đổi mới văn học

- Phong cách nghệ thuật: tác phẩm có tầng sâu triết

lí, nhìn nhận về cuộc sống và con ngời đa diện, ngôn ngữ chân thực, nhiều hình ảnh

- Những tác phẩm tiêu biểu: ( SGK)

2 Tác phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa”.

- Đợc sáng tác năm 1987-năm bắt đầu của những ý thức về sự đổi mới văn học trong giới cầm bút

-Thể hiện rõ phong cách tự sự-triết lí của nhà văn

II Đọc-hiểu văn bản.

1) Đọc, xác định bố cục và và tóm tắt.

a) Đọc văn bản (Quá trình đọc văn bản, nếu GV tổ

chức giờ học theo phơng thức: không đọc hết toàn bộ tác phẩm, thì cũng phải tuân theo những gợi ý về cách đọc nh bên)

b) Bố cục: 2 đoạn.

- Đoạn 1: (Từ đầu đến “chiếc thuyền lới vó đã

TT3: Để thuận lợi cho việc nắm đợc nội dung

cơ bản của tác phẩm, sau khi đã đợc đọc, em

hãy tóm tắt ngắn gọn về văn bản này?

- GV yêu cầu HS đọc phần tóm tắt đã làm ở

nhà

- HS khác nhận xét về phần tóm tắt của bạn

-GV bổ sung (trình bày lên bảng phụ, hoặc

máy chiếu nội dung tóm tắt mà mình đã chuẩn

bị)

TT5: GV hớng dẫn cụ thể học sinh đi vào cắt

nghĩa văn bản tác phẩm

TT6: Nh đã xác định ở phần bố cục, đoạn thứ

nhất của văn bản nói lên hai phát hiện của

ng-ời nghệ sĩ nhiếp ảnh Vậy, phát hiện thứ nhất

của nghệ sĩ Phùng là gì?

TT7: Trong phát hiện của ngời nghệ sĩ nhiếp

ảnh, khung cảnh thiên nhiên nơi anh ta đến nổi

bật lên điều gì?

TT8: Khi đứng trớc khung cảnh đó, tâm trạng

của ngời nghệ sĩ biểu lộ ra sao? Em hiểu gì

khi anh ta nói: “Cái đẹp chính là đạo đức”?

TT9: Từ sự nhận thức đó, em có suy nghĩ gì về

phát hiện thứ nhất của ngời nghệ sĩ?

TT10:(chuyển tiếp) Khi đang còn say đắm với

bức tranh thiên nhiên dạt dào cảm hứng, thì

cũng là lúc ngời nghệ sĩ phát hiện ra một cảnh

khác trong khung cảnh ấy Đó là cảnh gì?

TT11: Khi phát hiện ra cảnh đó, tâm trạng của

ngời nghệ sĩ nh thế nào?

TT12: Từ trạng thái tình cảm của anh Phùng,

em có cảm nhận gì về phát hiện thứ hai của

anh?

TT13: (GV giúp HS đi sâu hơn): Hãy so sánh

về cách sắp xếp hai phát hiện này, có thể đảo

ngợc thứ tự của hai phát hiện đó đợc không?

Vì sao?

TT14: (GV giúp HS tìm hiểu nội dung thứ hai)

Tại sao bị chồng đánh đạp dã man nh vậy,

nh-ng khi đợc Phùnh-ng và Đẩu tìm cho cách giải

thoát, ngời đàn bà đó lại từ chối?

ảnh

- Đoạn 2: (Còn lại): Câu chuyện của ngời đàn bà hàng chài

c) Tóm tắt tác phẩm:

2) Tìm hiểu văn bản.

a) Hai phát hiện của ng ời nghệ sĩ nhiếp ảnh.

a-1)Phát hiện thứ nhất: Khung cảnh thiên nhiên vùng phá nớc

- Thiên nhiên ở đây có vẻ đẹp mĩ lệ, tơi mát của một vùng trời nớc mênh mông, khoáng đạt mang đậm hơi thở của cuộc sống: “bầu trời có sơng mù trắng nh pha sữa”; hình ảnh con ngời: “im phăng phắc nh t-ợng”; gọng vó hiện lên giữa cõi trời đầy tính tạo hình

-> một bức tranh mực tàu, một cảnh “đắt” trời cho

- Tâm trạng ngời nghệ sĩ: “bối rối”, “trong trái tim

nh có cái gì bóp thắt vào”-> đó chính là sự hạnh phúc tột đỉnh khi ngời nghệ sĩ bắt gặp vẻ đẹp đích thực của thiên nhiên Anh ta gọi: cái đẹp chính là

đạo đức” vì -> cái đẹp làm cho tâm hồn con ngời đợc thanh lọc và trong sáng hơn-> để con ngời trở nên thanh cao hơn

=> Phát hiện thứ nhất chính là phát hiện của một

ng-ời nghệ sĩ đi “săn tìm cái đẹp cuộc sống”, một sự

đắm say, bừng sáng của tâm hồn

a-2) Phát hiện thứ hai: Cuộc sống của gia đình hàng chài

- Cảnh cuộc sống gia đình hàng chài nổi bật lên với cảnh ngời chồng đánh ngời vợ một cách dã man, tàn nhẫn

- Tâm trạng của ngời nghệ sĩ: “kinh ngạc đến há hốc mồm”, “chết lặng”

=> Phát hiện thứ hai là phát hiện về sự thực trần trụi

ở đời, nó không đơn điệu mà đa diện và phức tạp khôn cùng

* Đây là hai phát hiện tỏng đối lập nhng lại thống nhất trong việc bộc tả sự đa diên, đa màu của cuộc sống, nó đòi hỏi ngời nghệ sĩ phải có một nhận thức rằng: phải đi nhiều, phải chiêm nghiệm nhiều mới nhìn sâu đợc vào “tâm hồn” của cuộc sống

- Không thể đảo ngợc hai phát hiện này, vì: đó vừa là dụng ý đắt nhất của tác giả, vừa tôn lên đợc giá trị nhận thức mà ngời đọc rút ra từ câu chuyện

b) Câu chuyện của ng ời đàn bà hàng chài.

- Câu chuyện này nói về việc ngời đàn bà bị ngời chồng đánh đập tàn nhẫn nhng vẫn nhất quyết không

(GV cho HS thảo luận, sau đó trình bày ý kiến

của từng nhóm trớc lớp)

TT15: Sự hành xử của ngời đàn bà, đem đến

cho Đẩu và Phùng cũng nh chúng ta suy nghĩ

gì?

TT16: Từ những gì đã tìm hiểu, em có thể lí

giải nh thế nào về hình ảnh chiếc thuyền ngoài

xa?

TT17: Hãy nêu chủ đề của tác phẩm?

Hoạt động 3: Giúp HS có cái nhìn bao quát về

tác phẩm

TT1: Em hãy nêu những đặc sắc về nghệ thuật

của tác phẩm?

TT2: Đợc nêu ý khái quát về nội dung tác

phẩm thì em sẽ nêu điều gì?

chịu bỏ chồng

-> ngời đàn bà hành xử rất khó hiểu nhng cũng rất

dễ hiểu Khó hiểu vì nó đi ngợc tâm lí thờng thấy của con ngời, đó là sự vũng vẫy và mong giải thoát khi bị áp bức nhng cũng dể hiểu vì theo ngời đàn bà,

đó chính là cuộc sống của chị ta Dù khổ ải nhng đó

là thân phận, đó là cuộc sống không phải lúc nào cũng “bằng phẳng” nh suy nghĩ và nghệ thuật đợc -> càng đẹp hơn phẩm chất của ngời phụ nữ VN: cam chịu, giàu tình thơng yêu và “dũng cảm”

=> Câu chuyện của ngời đàn bà chính là sự thực của

đời sống, nó luôn phức tạp và nhiều mặt Nghệ thuật chính là phải nhìn ra sự đa dạng đó, không nên suy nghĩ đơn giản và xuôi chiều

c) ý nghĩa biểu t ợng của hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa.

- Chiếc thuyền là biểu tợng của bức tranh thiên nhiên

về biển và cũng là biểu tợng về cuộc sống sinh hoạt của ngời dân hàng chài

-Chiếc thuyền ngoài xa là một hình ảnh gợi cảm, có sức ám ảnh về sự bấp bênh, dập dềnh của những thân phận, những cuộc đời trôi nổi trên sông nớc

-Chiếc thuyền ngoài xa biểu tợng cho mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống Cái hồn của bức tranh nghệ thuật ấy chính là vẻ đẹp rất đỗi bình dị của con ngời lam lũ vất vả trong cuộc sống thờng nhật

d) Chủ đề của tác phẩm:

- Tác phẩm thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa cuộc sống với nghệ thuật Cái đẹp là bản thân của cuộc sống với đầy đủ những gam màu tối, sáng, những quy luật tất yếu lẫn ngẫu nhiên, may, rủi khó bề lờng hết Con ngời nói chung, ngời nghệ sĩ nói riêng phải biết nhận thức sâu sắc về cuộc sống đó

III Tổng kết:

a) Nghệ thuật:

- Nghệ thuật xây dựng tình huống nghịch lí làm nổi bật tình huống chung, tình huống tự nhận thức -Giọng điệu: chiêm nghệm, trăn trở và giàu tâm huyết

-Ngôn ngữ: giản dị, giàu hình ảnh đầy d vị

b) Nội dung:

Chiếc thuyền ngoài xa đặt vấn đề phức tạp trong cuộc sống Qua đó nhà văn đã thể hiện đợc quan niệm nghệ thuật về con ngời và cuộc sống Mỗi ngời

có vẻ đẹp riêng nhng không dễ thấy mà phải đặt trong mối quan hệ đa dạng, nhiều chiều Ngời nghệ

sĩ trong sáng tạo nghệ thuật không thể đơn giản và sơ lợc khi nhìn cuộc sống và con ngời Hãy nhìn sâu hơn, hãy sống thâm nhập hơn và hãy sáng tạo độc

đáo hơn

C Củng cố và dặn dò:

1) Hãy lựa chọn một chi tiết mà em tâm đắc nhất trong tác phẩm, và viết lời bình (khoảng 30 dòng) cho chi tiết đó?

2) Về nhà tìm đọc thêm những tác phẩm của Nguyễn Minh Châu, nhất là: Mảnh trăng cuối rừng, Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành

3) Soạn bài tiếp theo

D Tµi liÖu tham kh¶o:

1) SGV Ng÷ v¨n Líp 12 TËp 2-ban c¬ b¶n

2) Tµi liÖu híng dÉn dïng cho tËp huÊn thay s¸ch 3) Nh÷ng t¸c phÈm kh¸c cña NguyÔn Minh Ch©u