Bài giảng quốc triều hình luật

Nguyên tắc vô luật bất hình• Theo điều 683, trong bản án, khi luận tội quan xử án phải dẫn đúng điều luật nói về tội đó, không được thêm bớt, không viện dẫn điều luật khác • Đặc biệt, đi

QUỐC TRIỀU HÌNH LUẬT

luật khác nhau: luật hình sự, luật dân

sự, luật tố tụng, luật hôn nhân gia

đình, luật hành chính…

QUY ĐỊNH TRONG LĨNH VỰC

HÌNH SỰ

• Nguyên tắc cơ bản trong lĩnh vực hình sự:

- Nguyên tắc vô luật bất hình

Nguyên tắc vô luật bất hình

• Theo điều 683, trong bản án, khi luận tội quan xử

án phải dẫn đúng điều luật nói về tội đó, không được thêm bớt, không viện dẫn điều luật khác

• Đặc biệt, điều 722, quy định hình quan, khi định tội danh, phải chiểu chính điều trong luật, không được tự ý thêm bớt hay viện dẫn điều luật khác Đồng thời, điều 642, bộ luật quy định trừng phạt những hành vi không được phép làm mà lại làm

Nguyên tắc chiếu cố

Chiếu cố theo địa vị xã hội (bát nghị) gồm:

• NGHỊ THÂN: họ hàng với nhà vua, họ hoàng thái hậu, họ hoàng hậu;

• NGHỊ CỐ: người cố cựu;

• NGHỊ HIỀN: người có đức hạnh lớn;

• NGHỊ NĂNG: người có tài năng lớn;

• NGHỊ CÔNG: người có công huân lớn;

• NGHỊ QUÝ: quan chức có từ tam phẩm; có tước từ nhị phẩm trở lên

• NGHỊ CẦN: người cần cù chăm chỉ;

• NGHỊ TÂN: Con cháu của các triều đại trước

Chiếu cố theo tuổi tác và đối với

tiền, còn ngoài ra không bị bắt tội

• Người >90 và <7 dầu bị tội chết cũng không bị hành hình Nếu có người xúi giục thì bắt tội kẻ đó

• Căn cứ vào thời gian phát hiện:

• Chiếu cố đối với phụ nữ:

Nguyên tắc chuộc tội bằng tiền

• Một số loại người hoặc một số tội hoặc hình thức vô ý phạm tội

• Việc quy định mức độ tiền chuộc tội đối với các quan thì tùy theo cấp bậc, quan chức

• Tội thập ác, đánh bằng roi: không được chuộc

• Ý nghĩa: làm giàu thêm ngân khố NN + tạo

điều kiện cho những người giàu không phải

chấp nhận hình phạt + thể hiện nguyên tắc

nhân đạo

Nguyên tắc về trách nhiệm hình sự

• Trách nhiệm hình sự liên đới: cơ sở quan hệ hôn nhân, huyết thống và đồng cư

- Một là, chịu tội thay

- Hai là, cùng chịu tội

• Độ tuổi: từ đủ 8 tuổi đến dưới 90 tuổi

Miễn, giảm trách nhiệm hình sự

giảm 3 bậc”

• Việc công: chuyển văn thư hỏa tốc…, việc tư: tìm lương y cho cha, mẹ đang hấp hối…

Tình trạng bất khả kháng: Điều 499 “Những

việc lầm lỡ làm người bị thương hay chết

đều xét tình trạng sự việc mà giảm tội”

Trường hợp tự thú: Điều 18 “Trừ tội thập ác và tội giết người, phạm những tội khác khi chưa

bị phát giác mà tự thú thì được tha tội” Điều

19 “Ăn trộm của người khác mà tự thú với

người mất của thì coi như tự thú với quan”

TỘI PHẠM LÀ GÌ?

Tội phạm

• Khái niệm: quan điểm về tội phạm của nhà làm luật phong kiến rất rộng

• Đã có sự phân biệt giữa lỗi cố ý và lỗi vô ý

• Thể hiện một tư tưởng một người chỉ bị coi

là tội phạm khi người đó có hành vi phạm tội, ngoại trừ trọng tội

• VD: Mưu phản, mưu đại nghịch, mưu bạn…

• Đã phân biệt giữa chính phạm và tòng phạm

TỘI PHẠM

• Tội thập ác là 10 trọng tội được coi là những tội nguy hiểm nhất, gồm mưu phản, mưu đại nghịch, mưu bạn, ác

nghịch, bất đạo, đại bất kính, bất

hiếu, bất mục, bất nghĩa, nổi loạn

• Chế độ ưu đãi: không được hưởng

• Đối tượng bảo vệ: 3 nhóm qhxh

3 Mưu bạn: phản bội Tổ quốc theo giặc

4 Ác nghịch: mưu giết hay đánh ông bà, cha mẹ, tôn thuộc

5 Bất đạo: vô cớ giết nhiều người, cắt tay chân người sống, chế thuốc độc bùa mê, tàn ác, hung bạo

Tội Thập ác bao gồm:

6 Đại bất kính: lấy trộm các đồ tế trong lăng tẩm, cácvật dụng của vua, làm giả ấn vua

7 Bất hiếu: chửi rủa ông bà, bố mẹ Không phụng

dưỡng bố mẹ, tự ý bỏ nhà, tự ý phân chia tài sản, cướixin, vui chơi khi có tang, bố mẹ, ông bà chết mà

không chịu tang

8 Bất mục: mưu giết hay bán các thân thuộc, đánh

chồng

9 Bất nghĩa: dân giết quan lại sở tại, lính tốt giết quanchỉ huy, học trò giết thầy dạy, vợ không để tang

chồng, ăn chơi và tái giá

10 Nội loạn: tội loạn luân

Hình Phạt là gì?

Hình phạt

• Quan điểm rất rộng về hình phạt Hình phạt là chế tài phổ biến đối với các hành vi vi phạm trong

nhiều lĩnh vực, hôn nhân gia đình, dân sự, luân

hiện ra thì cứ theo 2 tội cùng phát hiện đồng thời

mà định Nếu phạm tội nhiều lần thì tính gồm tang vật lại mà định tội”

HÌNH PHẠT

NGŨ HÌNH

• Xuy: 5 bậc (nam & nữ)

• Trượng: 5 bậc (nam)

• Đồ: 3 bậc (phân biệt nam & nữ)

• Lưu 3 bậc, châu xa, châu vừa và châu gần

• Tử: thắt cổ, chém đầu, mổ bụng, moi ruột, xẻo

từng miếng thịt, bẻ gãy hết xương cho đến chết…

HÔN NHÂN CHẤM DỨT KHI NÀO?

Điều kiện kết hôn

• Kết hôn phải có sự đồng ý của 2 bên cha mẹ,

• Không được kết hôn giữa người họ hàng thân thích,

• Không được kết hôn khi đang có tang cha, mẹ, chồng,

• Không được kết hôn khi ông bà, cha mẹ đang bị giam cầm tù tội,

• Cấm anh lấy vợ góa của anh, cấm anh lấy vợ góa của

em, trò lấy vợ góa của thầy,

• Cấm quan lại và con cháu của các quan lấy đàn bà con gái làm nghề hát xướng

• Cấm quan lấy con gái địa phương mà mình đương chức

• Đàn bà con gái có tội trốn tránh thì không được kết hôn

Quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng

• Vợ chồng phải chung sống với nhau tại cùng một địa điểm do cha mẹ chồng hoặc chồng quyết định lựa chọn, vì bất cứ lý do gì mà người vợ tự tiện bỏ nhà chồng ra đi sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc

• Người chồng không phải vì việc quan mà bỏ bỏ

lững vợ thì bị mất vợ, nếu người chồng đắm say nàng hầu mà thờ ơ với vợ thì bị xử tội, người vợ

có nghĩa vụ vâng lời chồng, tuyệt đối chung thủy, nếu người vợ ngoại tình thì bị xử tội lưu

• Vợ phải phục tùng, chung thủy, để tang chồng

huyện, lộ và triều đình và kháng cáo 2 lần:

- Quan huyện xử không hợp lẽ thì tâu lên quan lộ

- Quan lộ xử không hợp lẽ thì tâu lên triều đình

• Cấp xã: xã quan xử những vụ tranh chấp nhỏ trong làng xã, mà thường là hòa giải giữa các đương sự.

• Cấp huyện: quan huyện xét xử lại những

vụ án mà xã quan xử nhưng không hợp lẽ.

• Cấp lộ và phủ: xét xử những vụ việc

trung bình và xét xử lại những vụ việc nhỏ

mà quan huyện đã xử nhưng không hợp lẽ.

• Cấp triều đình: xét xử những vụ án lớn

và xét xử lại những vụ mà quan cấp lộ và phủ đã xử nhưng không hợp lẽ

NHỮNG QUY ĐỊNH TRONG LĨNH

VỰC DÂN SỰ

Sở hữu và hợp đồng:

• Ruộng đất công: không được giao dịch

- Cs lộc điền & Cs quân điền

• Có mấy hình thức thừa kế ?

• Có mấy hàng thừa kế?

Thừa kế theo luật

• Hàng thừa kế 1:

- Chủ thể: các con (Con ruột, con nuôi, con vợ

cả vợ lẽ, con nàng hầu)

- Phát sinh: cha mẹ đều chết

- Di sản  chia thừa kế + đất hương hỏa

• Hàng thừa kế 2:

- Chủ thể: cha mẹ hoặc người thừa tự

- Phát sinh: không con mà một người chết

- Di sản  chia thừa kế + đất hương hỏa

Hàng thừa kế 1

• Bao gồm: các con

• Con nuôi: nếu trong văn tự nhận nuôi ghi rõ

cho tk điền sản + không bất hiếu

• Con vợ cả: bằng nhau;

• Con vợ lẽ: ít hơn nhưng cũng bằng nhau

• Con nuôi: ½ con đẻ, hưởng trọn (nếu không có con + sống từ bé), 2x người thừa tự (k có con + không ở từ bé)

Hàng thừa kế 2

• Trường hợp 1: không có con mà một người chết trước

• Trường hợp 2: có con, một người chết

trước và con lại chết theo

• Trường hợp 3: có con, một người chết

trước, người kia đi lấy kẻ khác và không có con ở lần hôn nhân này

Hàng thừa kế 2

Trường hợp 2: Điều 376

- Vợ chết trước:

(không được bán, chết trả lại) nếu cha me vợ

còn sống; chia 3 nếu cha mẹ vợ chết (chồng 2 + người thừa tự 1)

quy định

- Chồng chết trước: tương tự, nếu cải giá thì trả lại

Hàng thừa kế 2

Trường hợp 3: Điều 374

• Vợ chết, chồng lấy vợ khác và chồng chết: con

vợ trước & vợ sau

2con) và vợ không được bán

còn lại chia giống trên

theo tỉ lệ trên, vợ không được bán,

• Chồng chết: tương tự

Vấn đề ruộng đất hương hỏa

• Đặc điểm:

• Số lượng: 1/20 di sản

• Nguyên tắc thừa kế: trọng nam & trọng trưởng

• Thứ tự: con trai trưởng (hoặc cháu trai trưởng)

 con trai thứ  con gái  người người

trong họ

• Không truyền: người tàn tật hoặc bất hiếu,

người ngoài họ

NÉT ĐẶC SẮC CỦA BỘ LUẬT

HỒNG ĐỨC

• Chịu ảnh hưởng pháp luật Trung Quốc, tuy nhiên, vẫn có những điểm khác biệt.

• Thể hiện tính nhân đạo sâu sắc

• Bảo vệ những giá trị đạo đức

• Trình độ lập pháp tiên tiến