Bài giảng học thuyết hình thái kinh tế xã hội

Slide 1 Chương 5 HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI NỘI DUNG CƠ BẢN 5 1 Phương pháp tiếp cận duy vật và duy tâm về xã hội 5 2 Những nội dung cơ bản của học thuyết hình thái kinh tế xã hội 5 3 Giá trị khoa học của học thuyết hình thái kinh tế xã hội và sự nhận thức về con đường đi lên CNXH ở Việt Nam 5 1 Phương pháp tiếp cận duy vật và duy tâm về xã hội 5 1 1 Phương pháp tiếp cận của chủ nghĩa duy tâm về xã hội Việc giải thích đời sống của xã hội là một vấn đề hết sức khó kh.

Chương 5:

HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ -

XÃ HỘI

NỘI DUNG CƠ BẢN

5.1 Phương pháp tiếp cận duy vật và duy

tâm về xã hội

5.2 Những nội dung cơ bản của học thuyết

hình thái kinh tế xã hội

5.3 Giá trị khoa học của học thuyết hình thái

kinh tế xã hội và sự nhận thức về con

đường đi lên CNXH ở Việt Nam

5.1 Phương pháp tiếp cận duy vật và duy tâm

về xã hội

5.1.1 Phương phap têp c n cua chu nghia duy tâm về xã hội â

- Vi c giai thich đơi sông cua xa h i la m t vân đê hêt sưc kho ê ô ô khăn va phưc tạp Trong suôt quá trình lịch sử lâu dai trước khi triêt học Mác ra đơi, chu nghĩa duy tâm ,tôn giáo giữ vai trò chi phôi trong vi c giai thich đơi sông xa h i ê ô

- Các h thông triêt học duy tâm,tôn giáo từ cổ đại đên hiện đại ê đêu lây y thưc, tnh thân đê giai thich mọi hi n tương xa h i Họ ê ô xuât phát từ m t sư th t la trong m t xa h i loai ngươi, mọi ô â ô ô hoạt đ ng cua con ngươi đêu co y thưc chi đạo, từ đo ngươi ta ô giai thich đơi sông xa h i xuât phát từ y thưc tư tương, từ chinh ô trị ho c từ niêm tn tôn giáo ă

5.1.2 Phương phap têp c n cua ly thuyêt về sư tên â triển cua cac nền văn minh trong triêt học

phương Tây đương đại.

Theo cách têp c n nay, ngươi ta chia lịch sử phát triên â

nhân loại thanh ba nên văn minh: văn minh nông nghi p, ê văn minh công nghi p, văn minh h u công nghi p (hay ê â ê

còn gọi văn minh tri tu , văn minh tn học) Đây la cách ê

têp c n đươc sử dung khá r ng rai hi n nay â ô ê

M t trong những đại biêu xuât săc cua cách têp c n nay ô â

la ông Alvin Toffler, nha tương lai học nổi têng ngươi Mỹ

Tư tương vê ba nên văn minh đươc thê hi n t p trung ê â

trong cuôn sách “Lan song thư ba” cua ông Trong đo, ông

đa phân chia lịch sử phát triên cua nhân loại cho đên nay thanh ba lan song (hay ba nên văn minh).

5.1.3 Phương phap têp cận cua triêt học Mac-Lênin và bản chất khoa học, cach mạng cua nó

- Triêt học Mác đa tm ra điêm xuât phát mới trong vi c nghiên ê cưu xa h i la xuât phát từ con ngươi hi n thưc, tưc la xuât ô ê

phát từ đơi sông hi n thưc cua họ ê

- Từ điêm xuât phát trên, Mác đa đi đên xác định tên đê đâu

tên cua mọi sư tồn tại cua con ngươi, cua mọi lịch sử la: con ngươi ta phai co kha năng sông đa rồi mới co thê lam ra lịch sử Muôn sông đươc thì phai co cua cai vật chât, muôn co cua cai vật chât thì phai san xuât v t chât â

- Xuât phát từ san xuât v t chât, Mác đa phân tch m t cách â ô

khoa học giữa các m t cua đơi sông xa h i va phát hi n ra các ă ô ê quy lu t v n đ ng, phát triên cua xa h i Từ đo, Mác đa đi đên â â ô ô khái quát khoa học vê ly lu n hình thái kinh tê xa h i.â ô

5.2 Những nội dung cơ bản cua học thuyêt hinh thai kinh tê - xã h i ô

5.2.1 Sản xuất vật chất là nền tảng của sự vận động và phát

triển của xã hội

• San xuât vật chât la cơ sơ đê con ngươi sáng tạo ra va phát

triên toan bộ các mặt cua đơi sông xa hội (các quan hệ xa hội trong các lĩnh vưc đơi sông vật chât cũng như đơi sông tnh

thân…)

• San xuât vật chât còn quyêt định sư phát triên cua xa hội từ thâp đên cao, từ mông muội đên văn minh , theo sư vận động cua phương thưc san xuât

• San xuât vật chât bao giơ cũng đươc tên hanh theo một

phương thưc san xuât nhât định

5.2.2 Bi n chưng giữa lưc lượng sản xuất và quan hệ sản xuất ê

+ Lưc lương sx la khái niệm dùng đê biêu thị môi quan hệ giữa con ngươi với tư nhiên trong quá trình sx, thê hiện năng lưc thưc tễn cua con ngươi, đươc tạo thanh từ sư kêt hơp giữa ngươi lao động với tư liệu sx trong quá trình thưc hiện việc san xuât xh.

+ Quan hệ san xuât la quan hệ giữa ngươi với ngươi trong quá trình san xuât,

bao gồm quan hệ sơ hữu đôi với tư liệu san xuât, quan hệ trong tổ chưc -

quan ly san xuât va quan hệ trong phân phôi kêt qua cua quá trình san xuât

đo

a.Khái niệm ptsx, llsx, qhsx:

+ Phương thưc san xuât la cách thưc con ngươi thưc hiện quá trình san xuât vật

chât ơ những giai đoạn lịch sử nhât định cua xa hội loai ngươi.

5.2.2 Bi n chưng giưa llsx vơi qhsx ê

b.Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với

trình độ phát triển của lực lượng sản xuất:

+ Vai trò quyết định của llsx đối vơi qhsx

+ Quan hệ san xuât co tnh độc lập tương đôi, tác

động trơ lại llsx

+ Trong quá trình xây dưng xh mới, trước hêt phai quan tâm phát triên llsx, đồng thơi phai kịp thơi phát hiện, điêu chinh những yêu tô không phù hơp trong qhsx theo nguyên tăc qhsx phai phù hơp với llsx

+ Ở giai đoạn cuôi mỗi ptsx, khi llsx va ptsx mâu thuẫn

gay găt với nhau, thì phai tên hanh cách mạng xh đê xoa bỏ qhsx cũ, xây dưng qhsx mới phù hơp

5.2.3 Biện chưng giữa cơ sở hạ tầng và kiên trúc thượng tầng

- Khái niệm CSHT và KTTT

- Mối quan hệ biện chứng giữa CSHT và KTTT

-> Trong nhận thưc va hanh động, phai thây đươc vai trò quyêt định cua KT đôi với chinh trị Tuy nhiên, không

đươc tuyệt đôi hoa vai trò đo vì như vậy sẽ rơi vao chu nghĩa duy KT.

-> Trong nhận thưc va hoạt động thưc tễn, cũng phai

nhận thưc rõ vai trò to lớn cua chinh trị với KT, nhưng

không đươc tuyệt đôi hoa vai trò đo vì như vậy sẽ rơi vao chu nghĩa duy y chi

5.2.4 Sư phat triển cua cac ht kt-xh là một qua trinh lịch sử - tư nhiên

- Xa hội vận động, phát triên theo các quy luật khách quan

- Nguồn gôc sâu xa cua sư vận động phát triên cua xa hội suy đên cùng la do sư phát triên cua LLSX

- Sư vận động, phát triên cua XH còn chịu sư tác động cua nhân

tô chu quan, tuy nhiên các quy luật khách quan co vai trò

quyêt định

- Quá trình LS-TN trong sư phát triên cua các HTKTXH vừa bao ham sư phát triên tuan tư từ thâp đên cao; vừa bao ham sư

bỏ qua một vai HTKTXH trong những điêu kiện nhât định

- Thưc tê cho thây, co những dân tộc lân lươt trai qua các

HTKTXH từ thâp đên cao, nhưng cũng co những dân tộc bỏ qua một hay một sô HTKTXH Sư bỏ qua đo phai co những

điêu kiện khách quan va chu quan nhât định

5.3 Gia trị khoa học cua học thuyêt hinh thai kinh tê-xã hội và sư nhận thưc về con đường đi lên CNXH ở Việt Nam

5.3.1 Vân đê lưa chọn con đương phát triên cua xa hội Việt Nam

- Học thuyêt hình thái kinh tê - xa hội đa đươc C.Mác vận dung vao

phân tch xa hội tư ban, va đa tm ra các quy luật vận động, phát

triên, di t vong cua xa hội đo, đồng thơi dư báo vê sư ra đơi cua ê

hình thái kinh tê - xa hội cao hơn - hình thái cộng san chu nghĩa, giai đoạn đâu la chu nghĩa xa hội

- Đê đi lên CNXH, CNCS, tât yêu phai thông qua cách mạng vô san

Trong khi dư báo cách mạng vô san trước hêt nổ ra ơ các nước TB phát triên, Mác va Ăngghen cho rằng, khi giai câp vô san ơ các nước tên tên đa gianh đươc chinh quyên, với kinh nghi m va sư giup đơ ê cua giai câp vô san ơ các nước đo, các nước lạc h u co thê phát triên â theo con đương rut ngăn, từng bước đi lên CNXH, không qua giai đoạn TBCN.

a Quá đ lên CNXH bỏ qua chê đ TBCN ơ Vi t Nam ô ô ê

- Vận dung sáng tạo chu nghĩa Mác - Lênin vao điêu kiện nước ta,

Đang ta va Hồ chi Minh đa tm ra quy luật cua cách mạng VN: độc lập dân tộc găn liên với chu nghĩa xa hội

- Kiên định con đương tên lên CNXH la phù hơp với xu hướng cua thơi đại va điêu kiện cu thê cua nước ta, thê hi n ơ chỗ: ê

+ M c dù CNXH bị khung hoang va sup đổ nhưng đo la sư sup đổ ă

cua m t mô hình không phù hơp CNTB m c dù vẫn còn vai trò lịch ô ă sử nhưng những thanh tưu ma no tạo ra lại trơ thanh cái phu định chinh no va thay thê no bằng m t xa h i khác cao hơn – CNXH, vì ô ô

v y lưa chọn con đương tên lên CNXH la phù hơp với xu hướng â

cua thơi đại.

5.3.1 Vấn đề lưa chọn con đường phat triển cua

xã hội Việt Nam

+ ĐLDT va CNXH la con đương ma Đang, Hồ Chi Minh va nhân dân ta đa lưa chọn từ năm 1930, con đương đo đa từng bước đươc hi n thưc hoa ơ nước ta Đây la con đương phù hơp với ê điêu kiện đât nước va xu thê thơi đại nên con đương đo đa va

sẽ mang lại nhiêu thanh tưu to lớn

- Vê muc têu tổng quát cua CNXH ma Đang va nhân dân ta

đang xây dưng la “dân giau, nước mạnh, dân chu, công bằng, văn minh ». 

a Quá đ lên CNXH bo qua chế đ TBCN ở ô ô

Vi t Nam ê

a Qua đ lên CNXH bo qua chế đ TBCN ơ Vi t Nam ô ô ê

- Vê con đương đi lên CNXH ơ nước ta: la sư phát triên quá đ lên ô CNXH bỏ qua chê đ TBCN, tưc la bỏ qua việc xác lập vị tri ô

thông trị cua quan hệ san xuât va kiên truc thương tâng tư ban chu nghĩa, nhưng têp thu, kê thừa những thanh tưu ma nhân loại đa đạt đươc dưới chê độ tư ban chu nghĩa

- Xây dưng CNXH bỏ qua chê đ TBCN, tạo ra sư biên đổi vê chât ô cua xa h i trên tât ca các lĩnh vưc la sư nghi p kho khăn, phưc ô ê tạp cho nên phai trai qua thơi ky quá đ lâu dai với nhiêu ô

ch ng đương, nhiêu hình thưc tổ chưc kinh tê, xa h i co tnh ă ô chât quá đ Trong các lĩnh vưc cua đơi sông xa h i diễn ra sư ô ô đan xen va đâu tranh giữa cái mới va cái cũ

b CNH - HĐH la nhi m vu trong tâm của thơi ky qua đ lên CNXH ơ VN ê ô

Hi n nay, đât nước ta đang đây mạnh CNH, hi n đại hoa, phân ê ê đâu đên năm 2020 vê cơ ban trơ thanh m t nước công ô

nghi p Đây la yêu tô quyêt định chông lại nguy cơ tut h u xa ê â

vê kinh tê so với các nước khác Thưc hi n thăng lơi sư ê

nghi p nay co y nghĩa quyêt định thăng lơi sư nghi p xây ê ê

dưng CNXH ơ nước ta

5.3.2 Vấn đề phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Đê llsx phát triên thì phai xác l p một qhsx phù hơp Do vậy, â Đang ta cũng khăng định: “phát triên lưc lương san xuât hi n ê đại găn liên với xây dưng qhsx mới phù hơp trên ca 3 m t SH, ă

QL va phân phôi”

- Do llsx nước ta còn thâp kém, co nhiêu trình độ đan xen, nên Đang ta chu trương sử dung nhiêu hình thưc sơ hữu vê TLSX, phát triên nên KTTT định hướng xa hội chu nghĩa

- “Muc đich cua nên kttt định hướng xhcn la phát triên lưc lương san xuât, phát triên nên kinh tê đê xây dưng cơ sơ v t chât – â kỹ thu t cua CNXH, nâng cao đơi sông nhân dân” â

- Găn liên với phát triên kinh tê phai không ngừng đổi mới

h thông chinh trị, nâng cao vai trò lanh đạo va sưc chiên ê đâu cua Đang; xây dưng Nha nước pháp quyên xa hội chu nghĩa cua dân do dân va vì dân; phát huy sưc mạnh đại đoan kêt toan dân trong sư nghiệp xây dưng va bao vệ Tổ quôc

- Đồng thơi, phát triên kinh tê phai găn với vi c phát triên ê văn hoa, xây dưng nên văn hoa tên tên, đậm đa ban săc dân tộc; phát triên giáo duc đao tạo nhằm nâng cao dân tri va bồi dương nhân tai; giai quyêt các vân đê xa h i, ô

thưc hi n công bằng va dân chu trong đơi sông xa h i ê ô

5.3.2 Vấn đề phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa