BÀI học LỊCH sử TP HCM

* Nguyễn Ánh có cơ sở thuận lợi:- Sài Gòn là trung tâm kinh tế - Quân Pháp hậu thuẫn, giúp sức - Nguyễn Huệ không trở lại Gia Định * Năm 1790: Nguyễn Ánh lập Gia Định kinh và cho xây thà

Thống suất, Trưởng cơ, Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh - lập ra Phủ Gia Định, H Tân Bình, D Phiên Trấn (S.G ngày nay)

* Chấm dứt thời kỳ tự phát của lưu dân

* Chế độ quản lý ruộng đất được hình thành

* Chính sách tổ chức, chiêu mộ lưu dân

* Chính sách quản lý tích cực, tiến bộ

* Dinh Phiên Trấn trở thành dinh quân sự

2 Sài Gòn trở thành căn cứ chống quân Xiêm xâm lược, để chúa Nguyễn từng bước phân thiết vùng đất mới phương Nam (1698-1776)

2.1 Năm 1708: Mạc Cửu đưa 7 xã Hà Tiên về với chúa Nguyễn

Một vùng đất mới, đơn vị hành chính mới của chúa Nguyễn được ra đời ở phía Tây Nam S.Gòn Đó là Trấn Hà Tiên

2.2 Năm 1732: Chúa Nguyễn đánh tan giặc Satốt

 Tạo cơ sở thiết lập quyền cai trị trên toàn miền

 Một vùng lãnh thổ mới, đơn vị hành chính mới của chúa Nguyễn được ra đời nối liền Sài Gòn với Hà Tiên

2.3 Năm 1772: Quân xâm lược Xiêm La bị đánh tan và những chuyển biến quan trọng ở Sài Gòn

 Sài Gòn trở thành căn cứ quân sự để bảo vệ

toàn miền Nam đất mới

 Đô thị Sài Gòn nhanh chóng phát triển, trở thành đô thị lớn nhất trong toàn miền Nam và bán đảo Trung-Ấn

3 Sài Gòn trong cuộc chiến giữa Tây Sơn-chúa Nguyễn từ 1776 đến 1801

3.1 Từ 1776 đến 1788: Sài Gòn là trung tâm của các cuộc tranh chấp giữa chúa Nguyễn và Tây Sơn trên toàn vùng đất mới phương Nam

- S.Gòn giữ vị trí chiến lược, vai trò trung tâm trong toàn vùng

- Trong chiến tranh, SG không điêu tàn, đi xuống mà vẫn phát triển

3.2 Từ 1788 đến 1801: Sài Gòn là căn cứ để chúa

Nguyễn xây dựng lực lượng đánh ra Trung - Bắc, thống nhất lãnh thổ quốc gia:

* Nguyễn Ánh có cơ sở thuận lợi:

- Sài Gòn là trung tâm kinh tế

- Quân Pháp hậu thuẫn, giúp sức

- Nguyễn Huệ không trở lại Gia Định

* Năm 1790: Nguyễn Ánh lập Gia Định kinh và cho xây thành Gia Định

* Năm 1791: Nguyễn Ánh mở khoa thi đầu tiên ở Gia

Định, chọn được 12 tiến sĩ

4 Sài Gòn cuối thế kỷ XVIII-đầu thế kỷ XIX: là thủ phủ của Gia Định Thành

4.1 Về kinh tế:

Nền nông nghiệp trồng lúa phát triển mạnh, gạo được SX ngày càng nhiều - là hàng hóa chủ lực bán đi các nước

Sài Gòn là trung tâm công nghiệp và thương mại của cả miền

Sài Gòn là nơi đầu tiên trong cả nước tiếp thu kỹ thuật phương Tây

4.2 Về văn hóa - giáo dục:

Nhanh chóng phát triển; Sài Gòn trở thành trung tâm văn hóa-giáo dục của cả miền

- Chữ quốc ngữ bắt đầu được phổ biến; Sài Gòn là nơi ra đời và là trung tâm truyền bá chữ quốc ngữ của cả miền

- Giáo dục hình thành,phát triển Sài Gòn là trung tâm giáo dục, đào tạo nhân tài của cả miền

- Trí thức miền ngoài vào Sài Gòn làm việc

- Văn nghệ ra đời và phát triển

4.3 Về xã hội:

* Xã hội SG phân hóa thành 4 tầng

lớp:sĩ,nông,công,thương

* Dân số ở SG tăng nhanh và xã hội phức tạp

5 Sài Gòn thời kỳ “Nam kỳ lục tỉnh” (1832-1859)

5.1 Sự thay đổi đơn vị hành chính:

• Từ sau năm 1832, Gia Định Thành bị xóa bỏ để

chia thành 6 tỉnh: 3 tỉnh miền Đông Nam kỳ: Biên

Hòa, Gia Định, Định Tường; 3 tỉnh miền Tây Nam kỳ: Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên.

5.2 Cuộc khởi binh của Lê Văn Khôi (1833-1835)

Năm 1836: vua Minh Mạng hạ lệnh phá Thành Gia

Định và cho xây lại thành khác: Thành Phượng (Thành

III Sài Gòn thời pháp thuộc (1859-1945)

1 Quân Pháp đánh chiếm Sài Gòn, cuộc kháng Pháp của quân và dân ta (1859 - 1862)

1.1 Quân Pháp đánh Thành Gia Định và Đại đồn Chí Hòa, quân triều đình kháng cự

* Quân Pháp đánh Thành Gia Định vào mùa xuân năm Kỷ Mùi – 2/1859

Sáng 17.02.1859, liên quân Pháp – Tây Ban Nha đánh chiếm Thành Gia Định

* Quân Pháp đánh Đại đồn Chí Hòa vào mùa xuân năm Tân Dậu – 2/1861

Sáng 24.02: Quân Pháp nổ súng dồn dập vào mặt chính Đại đồn Chí Hòa

1.2 Cuộc kháng Pháp của nhân dân (1859-1862)

* Quần chúng nhân dân

* Thanh niên (nông dân)

* Trí thức (sĩ phu)

Trong buổi đầu chống Pháp, trên các lĩnh vực khác nhau, nổi lên các nhân vật tiêu biểu

*Quân sự: Trương Định

*Chính trị: Hồ Huấn Nghiệp

*Văn chương:Nguyễn Đình Chiểu

2 Những biến đổi ở Sài Gòn từ 1862 đến 1945

2.1 Chính trị:

Pháp thiết lập ách cai trị theo lối quân quản với nền chính trị trực tiếp và toàn diện (trực trị) trên các mặt: CT, HC, QS, KT, VH, XH…

2.2 Hành chính:

Pháp thiết lập nền hành chính ở Sài Gòn theo kiểu phương Tây và xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ nền hành chính

2.3 Kinh tế: Nền kinh tế TBCN ra đời

* Nền nông nghiệp trồng lúa xuất khẩu phát triển mạnh; Sài Gòn là trung tâm xuất khẩu lúa gạo và là trung tâm kinh tế quan trọng của cả miền

* Nền công nghiệp TBCN xác lập ở SG, có mối quan hệ mật thiết với sự phát triển nông nghiệp của cả Nam bộ

* Hệ thống đường bộ trong nội thành được mở mang xây dựng mới, đường sắt xuất hiện, đường thủy phát triển

2.4 Xã hội:

* Cuối thế kỷ XIX, g/c công nhân Việt Nam ra đời đầu tiên ở SG; sang đầu thế kỷ XX, phát triển

nhanh chóng về số lượng và trưởng thành về chất lượng

* Đầu thế kỷ XX, giai cấp tư sản Việt Nam ra đời 2.5 Văn hóa:

* Chữ quốc ngữ được phổ biến rộng rãi,  công cụ của VH, GD và hành chính

* Báo chí xuất bản bằng chữ quốc ngữ ra đời đầu tiên ở Sài Gòn năm 1865, đó là tờ Gia Định Báo

* Đây là thời kỳ giao thoa giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa phương Tây

* Nhiều hệ tư tưởng, khuynh hướng tư tưởng khác nhau liên tục và dồn dập dội vào Sài Gòn

* Hoạt động văn hóa-tư tưởng ở Sài Gòn mang nét phương Tây

3 Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân Sài Gòn từ 1862 đến Cách mạng tháng Tám-1945

3.1 Các cuộc khởi nghĩa của nhân dân thời kỳ 1862-1918

Chứng tỏ truyền thống yêu nước nồng nàn, tinh thần chiến đấu chống ngoại xâm kiên cường, bất khuất, bền bỉ, mưu trí, sáng tạo của quần chúng ND 3.2 Phong trào đấu tranh của NDSG thời kỳ 1918-1930:

* Chuyển từ k/n vũ trang sang đấu tranh KT kết hợp với đấu tranh CT, trong đó chủ yếu nổi lên phong trào công nhân

* NDSG đầu thế kỷ XX đấu tranh chống Pháp theo khuynh hướng XH phương Tây với hình thức phong phú, đa dạng

* Phong trào có tính quần chúng, có sự tham gia tự phát của nhân dân

3.3 Phong trào đấu tranh của NDSG khi có Đảng

Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thời kỳ 1930-1945

* Phong trào chuyển từ tự phát sang tự giác,có tổ chức,liên kết

* Phong trào có quy mô ngày càng lớn,tính chính trị ngày càng cao, quần chúng tham gia đông đảo

* Sài Gòn trở thành trung tâm đấu tranh CM của cả nước

IV SÀI GÒN TRONG HAI CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG

THỰC DÂN PHÁP VÀ ĐẾ QUỐC MỸ

(1945-1975)

1 Sài Gòn trong 9 năm kháng chiến chống thực dân pháp

(1945-1954)

1.1 Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Sài Gòn

* Sài Gòn: mở đầu Nam bộ kháng chiến, là nơi đi trước cả nước trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, can thiệp Mỹ

* Nhân dân SG chủ động tổ chức kháng chiến quyết liệt, bao vây, cô lập quân Pháp trong nội thành

* ND SG năng động, sáng tạo lập các căn cứ kháng chiến chống Pháp

* ND SG phát huy cao nhất sức mạnh của chiến tranh

nhân dân với những hình thức đấu tranh độc đáo và phong phú, đa dạng

1.2 Tình hình, đặc điểm Sài Gòn trong 9

* Về Chính trị:

- Quá trình khủng hoảng liên tục bộ máy cai trị của Pháp ở SG

- Sự phức tạp về chính trị ở SG trong những năm 1946-1954

* Về kinh tế - xã hội:

- Bước đầu diễn ra quá trình xâm nhập kinh tế TBCN của Mỹ vào Sài Gòn

- Dân số ở Sài Gòn tăng lên nhanh chóng

- Đô thị hóa diễn ra rất nhanh

* Về văn hóa – tư tưởng:

- Phong trào Phật giáo phục hưng và phát triển

- Báo chí yêu nước phát triển sôi nổi, đóng góp cho phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân Sài Gòn

- Hệ thống giáo dục ở SG từng bước phát triển và hoàn chỉnh

2.Sài Gòn trong 21 năm đấu tranh chống đế quốc Mỹ và tay sai (1954-1975)

chống đế quốc Mỹ và tay sai

* Đấu tranh chính trị:

- Diễn ra sôi nổi và quyết liệt, liên tục, dày đặc và kéo dài

- Ph/trào có tính quần chúng mạnh mẽ với sự kết hợp của các giai cấp, tầng lớp xã hội…

- SG là ngòi nổ và là trung tâm đấu tranh CT trên cả MN

- Ph/trào có tính sáng tạo với những hình thức phong phú, đa dạng và độc đáo

* Đấu tranh vũ trang:

- Diễn ra liên tục, quyết liệt và mạnh mẽ cả trong và ngoài TP

- Trong đấu tranh, lực lượng vũ trang TP hình thành, phát triển và ngày càng lớn mạnh

- Đấu tranh vũ trang với những cách đánh bí mật, bất ngờ, táo bạo, với hình thức phong phú, đa dạng và đầy sáng tạo của quần chúng nhân dân

2.2.Những biến đổi ở Sài Gòn trong 21 năm (1954-1975)

* Về chính trị:

- Những thay đổi, khủng hoảng liên tục, kéo dài của bộ máy chính trị ở Sài Gòn

- Sự bất ổn về tình hình chính trị ở Sài Gòn kéo dài suốt 21 năm 1954-1975

* Về Kinh tế:

- Nền kt TBCN phát triển nhanh, giữ vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế-xã hội ở Sài Gòn

- Nền kt TBCN tác động mạnh đến sự biến đổi các lĩnh vực khác ở Sài Gòn và miền Nam

- Sài Gòn trở thành trung tâm kinh tế, trung tâm thương mại, tài chính của cả miền

* Về văn hóa – xã hội:

- Diễn ra cuộc đấu tranh giữa văn hóa truyền thống dân tộc VN với lối sống, văn hóa Mỹ

- Sài Gòn trở thành trung tâm giáo dục, đào tạo đại học, là trung tâm y tế của cả miền

V THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRÊN ĐƯỜNG XÂY DỰNG

VÀ PHÁT TRIỂN (1975-2005)

1 Thành phố 10 năm cải tạo, xây dựng và phát

1.1 Tình hình, đặc điểm của Thành phố sau chiến tranh

 Những khó khăn và thuận lợi:

- Khó khăn: khách quan và chủ quan trên nhiều mặt…

- Thuận lợi: Cơ sở kinh tế - vật chất kỹ thuật + Con người

1.2 Quá trình cải tạo, khôi phục và phát triển (76-80)

- TP tiến hành công cuộc cải tạo xhcn, phát triển kinh tế và những kết quả đạt được…

- (1979-1980): Kinh tế TP khủng hoảng, giảm sút  tác động mạnh đến đời sống XH TP mất vai trò, vị trí

trung tâm của cả miền Nam

1.3 Thành phố “đêm trước cuộc đổi mới” (1981-1985)

- TP “thoát ra” từ cơ chế cũ, chủ động, mạnh dạn và nhạy bén tìm hướng mới phát triển phù hợp

- TP vượt qua khó khăn, khủng hoảng, tạo cơ sở điều kiện cho nền kinh tế hàng hóa thị trường từng bước

hình thànhthúc đẩy sự chuyển biến trên nhiều

mặt

TP là nơi mở đầu cho công cuộc đổi mới của Đảng ta

2 Thành phố 20 năm đổi mới phát triển và

2.1 Thành phố 5 năm đầu đổi mới (1986-2000)

- TP tiến hành công cuộc đổi mới  tạo bước đột phá quan trọng trong cơ chế,chính sách quản lý kinh tế

- TP vượt qua khủng hoảng, ổn định, phát triển

kt-xhbước đầu chuyển biến khẳng định đường lối đổi mới phù hợp với thực tiễn TP.HCM

2.2 Thành phố 10 năm tăng tốc phát triển,

chuẩn bị hội nhập khu vực-thế giới (1991-2000)

- TP đi trước cả nước chuyển dịch cơ cấu KT, phát huy tiềm năng, thế mạnh - vị trí, vai trò của 1 TP trung tâm của cả miền, cả nước…

- TP đi đầu cả nước phát triển các mô hình mới về kt, làm điển hình  mô hình chung cho cả nước

- KTTP tăng trưởng liên tục,nhịp độ ngày càng cao  chuyển biến xh…

2.3 TP hội nhập vào khu vực và thế giới (2001-2005)

- TP đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu KT theo hướng hiện đại, tăng trưởng nhanh, bền vững, chủ động hội nhập vào kinh tế khu vực và thế giới

- TP có những chuyển biến trên nhiều lĩnh vực  khẳng định vai trò, vị trí trung tâm nhiều mặt của cả miền, cả nước, là đầu tàu kinh tế quốc gia

Câu hỏi:

• 1 Với những sự kiện, tư liệu lịch sử có chọn lọc, anh (chị) phân tích, chứng minh vai trò, vị trí trung tâm của Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh trong lịch sử phát triển

• 2 Anh (chị) phân tích, chứng minh truyền thống yêu nước, chống xâm lăng và cách mạng kiên

cường của nhân dân Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh