skkn tạo HỨNG THÚ học tập LỊCH sử CHO học SINH THÔNG QUA CÁCH dẫn NHẬP bài học LỊCH sử

Trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu có liên quan và qua kinh nghiệm thực tế bản thân, tôi mạnh dạn đề xuất một yếu tố có thể tạo được hứng thú học tập lịch sử cho học sinh THPT, đó là “tạ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ CHO HỌC SINH THÔNG QUA CÁCH DẪN NHẬP BÀI HỌC LỊCH SỬ”

Người thực hiện: Nguyễn Thành Trung

Tổ chuyên môn: Sử - Địa - GDCD Lĩnh vực nghiên cứu:

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

- Họ và tên: Nguyễn Thành Trung

- Ngày, tháng, năm sinh: 18.08.1987

- Đơn vị công tác: Trường THPT Xuân Thọ

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 2009

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Lịch sử

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Dạy học môn Lịch sử

- Số năm có kinh nghiệm: 2 năm

- Sáng kiến kinh nghiệm đã có trong thời gian gần đây: Chưa thực hiện

MỤC LỤC

Mục lục Trang 2

Lời giới thiệu 3

MỞ ĐẦU 4

I Lý do chọn đề tài 4

II Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài 4

II.1 Thuận lợi 4

II.2 Khó Khăn 5

III Mục tiêu 5

IV Nhiệm vụ 5

V Phạm vi nghiên cứu 5

NỘI DUNG 6

I Cơ sở lý luận 6

II Cơ sở thực tiễn 6

III Thực trạng dạy – học bộ môn lịch sử tại trường THPT Xuân Thọ 6

III.1 Ưu điểm 6

III.2 Hạn chế 7

III.3 Điều tra cụ thể 7

IV Giải pháp thực hiện việc tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh thông qua cách dẫn nhập bài học lịch sử 8

IV.1 Những câu hỏi liên quan trực tiếp đến bài học 8

IV.2 Những hình ảnh liên quan trực tiếp đến bài học 9

IV.3 Những đoạn phim, video liên quan trực tiếp đến bài học 11

V Kết quả đạt được sau khi áp dụng đề tài 11

VI Bài học kinh nghiệm 12

KẾT LUẬN 13

I Kết luận 13

II Một số kiến nghị 13

Tài liệu tham khảo 15

Phụ lục 16

LỜI GIỚI THIỆU

Lịch sử là môn học cung cấp cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản nhất, cần thiết

về lịch sử xã hội loài người, giúp cho học sinh có thể hệ thống hoá, khái quát hoá những hiểu biếtcăn bản nhất về lịch sử; đồng thời qua những bài học lịch sử, người giáo viên bên cạnh truyền đạtnhững kiến thức sử học cho học sinh thì phải giáo dục tư tưởng tình cảm đúng đắn; rèn luyện chohọc sinh các kỹ năng cần thiết trong cuộc sống…

Môn lịch sử có nhiều khả năng bồi dưỡng tư duy (khắc hoạ biểu tượng lịch sử, hình thànhkhái niệm lịch sử, hệ thống hoá các sự kiện lịch sử…); rèn luyện cho học sinh những kỹ năng cóthể áp dụng vào thực tiễn cuộc sống

Cùng với các môn học khác, bộ môn lịch sử trong trường THPT góp phần bồi dưỡng chohọc sinh ý thức, trách nhiệm, tự giác tìm hiểu, khám phá khoa học; giáo dục lòng tự hào dân tộc,tình yêu thiên nhiên, con người, tình yêu quê hương đất nước

Vì vậy, có thể nói môn học lịch sử là một bộ môn không thể thiếu trong các trường THPT.Tuy nhiên, hiện nay việc dạy – học bộ môn lịch sử đang gặp nhiều vấn đề nan giải Vậy làm thế

để tiết học sử trở nên thật thú vị? Học sinh hứng thú tìm hiểu, khám phá; giáo viên hăng say,nhiệt tình truyền đạt kiến thức? Sau thời gian giảng dạy tại trường THPT Xuân Thọ, mặc dù chỉmới được một thời gian ngắn (3 năm) nhưng trong suốt thời gian giảng dạy, tiếp xúc với nhiềuhọc sinh khác nhau và được sự chỉ bảo, giúp đỡ của các thầy cô đồng nghiệp đi trước, tôi cũngđúc kết cho mình một vài kinh nghiệm trong việc giảng dạy bộ môn lịch sử trong trường THPTtheo hướng tích cực hơn Trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu có liên quan và qua kinh nghiệm thực

tế bản thân, tôi mạnh dạn đề xuất một yếu tố có thể tạo được hứng thú học tập lịch sử cho học

sinh THPT, đó là “tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh thông qua cách dẫn nhập bài

học lịch sử”

Trong quá trình thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình, tôi không tránh khỏinhững thiếu sót, mong nhận được sự góp ý từ quý thầy cô đồng nghiệp và tập thể sư phạm nhàtrường

Tôi chân thành cảm ơn!

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Ngày nay, trong hầu hết tất cả các trường học thuộc các cấp học mà nhất là cấp THPT, cảthầy và trò dần gặp nhiều vấn đề khó khăn trong việc dạy – học bộ môn lịch sử Một câu hỏi màcác giáo viên luôn bâng khuâng là “làm thế nào để dạy tốt - học tốt môn lịch sử?”, có thể nóiphương pháp dạy học bao giờ cũng là yếu tố quan trọng nhất quyết định đến sự thành công haythất bại của một tiết học, vấn đề quan trọng là người giáo viên phải biết vận dụng phương phápsao cho hợp lí để mang lại hiệu quả cao trong hoạt động dạy – học lịch sử Tuy nhiên, vấn đề đặt

ra là ngay khâu mở đầu bài học lịch sử người giáo viên không thể nào tạo được hứng thú tìm hiểucủa học sinh, không kích thích tính khám phá, tìm tòi của các em thì rõ ràng tiết học sử đó rất cókhả năng sẽ trở thành một tiết học thật buồn chán Vì vậy, tôi nghĩ rằng để dạy tốt – học tốt bộmôn lịch sử THPT không chỉ riêng việc các giáo viên áp dụng hợp lý đổi mới phương pháp dạyhọc mà vấn đề quan trọng đầu tiên yêu cầu đặt ra ở đây là cách dẫn nhập bài mới của giáo viênphải thu hút được học sinh trước đã, phải tạo cho các em sự tò mò, từ đó dẫn đến hứng thú hamhọc hỏi, tìm tòi, khám phá của học sinh Tôi nghĩ việc người giáo viên áp dụng thuần thục, hợp lýcác phương pháp dạy học và có một cách dẫn nhập bài mới hấp dẫn thì hiệu quả của tiết học sử sẽtăng lên rất nhiều

Trên cơ sở những luận cứ đó, tôi mạnh dạn đề xuất ý kiến của mình về việc “TẠO HỨNGTHÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ CHO HỌC SINH THÔNG QUA CÁCH DẪN NHẬP BÀI HỌCLỊCH SỬ”, lấy thực nghiệm trong chương I: CÁC CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN (từ giữa thế

kỷ XVI đến cuối thế kỷ XVIII) thuộc phần ba: lịch sử thế giới cận đại của chương trình lịch sử 10– cơ bản

Hy vọng với phần trình bày của tôi cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàng kinhnghiệm trong việc giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THPT

II Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài

II.1 Thuận lợi

- Qua việc tìm hiểu về kiến thức lịch sử tôi đã đúc kết được nhiều mẫu chuyện lịch sử, hìnhảnh và phim tư liệu lịch sử có liên quan đến quá trình giảng dạy, nó có thể trở thành những câuchuyện mở đầu thú vị cho học sinh trước khi vào bài học

- Học sinh đa phần rất hứng thú với những mẫu chuyện lịch sử, hình ảnh và phim tư liệu lịch

sử, nó tạo sự tò mò buộc các em phải đi tìm hiểu bài học để có thể giải thích được những thắcmắc ban đầu

- Hiện nay, phương tiện thông tin rất gần, rất phổ biến chính là Internet, giáo viên và học sinhđều có thể dễ dàng tìm hiểu nhiều thông tin lịch sử thú vị liên quan đến bài học lịch sử

III Mục tiêu

Bằng việc sử dụng cách dẫn nhập bài học lịch sử một cách thú vị kết hợp cùng nhữngphương pháp tích cực trong quá trình dạy – học, giáo viên dẫn dắt học sinh học tập một cách tíchcực, chủ động, sáng tạo, nắm vững những kiến thức cơ bản, từ đó xóa dần cái tâm lí chán nản khihọc lịch sử, học sinh không còn cảm thấy lịch sử là một bộ môn học quá khô khan, “khó nuốt”,không còn mơ hồ về kiến thức lịch sử Đó là cơ sở giúp người học có sự tò mò, hứng thú để tìmhiểu học tập lịch sử

Giúp giáo viên có sự nhìn nhận đúng về tầm quan trọng của việc phải cần có một phươngpháp dẫn nhập hấp dẫn, thú vị thì mới có thể tạo nên sự hứng thú học tập bước đầu cho học sinhtrong việc học tập lịch sử của chương trình phổ thông Nhưng quan trong hơn hết là giúp học sinh

dễ hiểu bài, nắm vững kiến thức, ham học và nhất là càng yêu mến bộ môn lịch sử hơn

IV Nhiệm vụ

Nghiên cứu, tìm hiểu và áp dụng hợp lý những mẫu chuyện lịch sử, hình ảnh, phim tư liệulịch sử có liên quan đến bài học lịch sử thuộc chương I: CÁC CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN (từgiữa thế kỷ XVI đến cuối thế kỷ XVIII) (Thuộc phần lịch sử thế giới cận đại – chương trình lịch

sử lớp 10 – cơ bản) để có được cách dẫn nhập vào bài học lịch sử một cách thú vị nhất Đồngthời, từ đó có thể đưa ra thêm những phương pháp, cách thức dẫn nhập vào bài học lịch sử chonhững bài học khác nhằm nâng cao chất lượng dạy – học, đáp ứng nhu cầu đổi mới của giáo dụcngày nay

V Phạm vi nghiên cứu

Với thời gian có hạn, sáng kiến “tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh thông qua

cách dẫn nhập bài học lịch sử” của tôi có giới hạn phạm vi nghiên cứu là chương I: CÁC

CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN (từ giữa thế kỷ XVI đến cuối thế kỷ XVIII) thuộc phần lịch sửthế giới cận đại, chương trình lịch sử lớp 10 – ban cơ bản

xã hội của các em Do đó, việc tạo hứng thú cho học sinh thông qua những mẫu chuyện lịch sử,hình ảnh, phim tư liệu liên quan đến bài học là rất cần thiết, người giáo viên cần tạo được hứngthú tìm tòi, khám phá lịch sử ngay bước dẫn nhập vào bài mới.

Giáo sư Đặng Đức An trong khi biên soạn cuốn “những mẫu chuyện lịch sử thế giới” đã nóirất hay rằng “những câu chuyện về lịch sử thế giới là nhằm bổ sung thêm những kiến thức lịch sửthế giới và để minh hoạ thêm những bài học trong sách giáo khoa lịch sử ở phổ thông góp phầnlàm cho bài học lịch sử thêm phần sinh động và thú vị”

II Cở sở thực tiễn

Ngày nay, đa phần học sinh vốn dĩ đã áp đặt suy nghĩ rằng “sử là một bộ môn quá khô khan,quá dài vá khó học” cho nên tiết dạy – học lịch sử của cả thầy và trò đều rất nặng nề, căng thẳng,giáo viên gặp quá nhiều áp lực trong việc dạy sử, trong khi đó thái độ học tập lịch sử của học sinhchưa đúng với yêu cầu và vị trí của nó Vì vậy, tôi cho rằng cách dẫn nhập vào bài học lịch sử làrất quan trọng Người giáo viên chúng ta cần tạo được hứng thú học tập lịch sử ngay từ bước đầutiên, chúng ta cần tạo ra một không khí thật sự thoải mái để học sinh cảm thấy không bị ép buộc

mà các em tự ý thức được muốn biết rõ hơn những gì mà ta vừa được nghe, vừa được thấy thì tacần phải tìm hiểu, khám phá bài học mới Như vậy, tiết dạy – học sử của cả thầy và trò sẽ trở nênthật thú vị Từ đây, có thể kết luận rằng việc áp dụng một cách dẫn nhập bài học lịch sử thú vịtheo hướng tích cực gây hứng thú cho học sinh là yếu tố quan trọng và cần thiết đối với mỗingười giáo viên dạy lịch sử

III Thực trạng dạy – học bộ môn lịch sử trường THPT Xuân Thọ

III.1 Ưu điểm

a Về phía giáo viên

- Cả 4 giáo viên giảng dạy lịch sử đều còn rất trẻ, nhiệt tình và tâm huyết trong việc truyềnđạt kiến thức lịch sử cho học sinh

- Các giáo viên luôn cố gắng tìm tòi và học hỏi kinh nghiệm trong việc đổi mới phươngpháp dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh trong việc học tập lịch sử

- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cố gắng kết hợp tốt, hợp lý những phương pháp dạyhọc mới theo hướng tích cực giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức…

b Về phía học sinh

- Đa số học sinh chú ý nghe giảng, chịu khó tiếp thu bài mới, cố gắng trả lời những câu hỏi

mà giáo viên đưa ra

- Học sinh tham gia tích cực những tiết thảo luận nhóm, cố gắng nắm vững được nhữngkiến thức trọng tâm, cơ bản của bài học

III.2 Hạn chế

a Về phía giáo viên

- Xét ở một góc độ nào đó, việc thay đổi phương pháp dạy học của giáo viên vẫn chưa hoàntoàn phát huy được tính tích cực của học sinh

- Giáo viên chịu áp lực về thành tích môn học từ đó luôn suy nghĩ phải bắt buộc học sinhhọc sử, thuộc sử một cách cứng nhắc, giáo khoa, không tạo được hứng thú học tập cho học sinh

- Cả 4 giáo viên đều còn rất trẻ nên kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều, nhiều tình huống sưphạm không xử lý hợp lý khiến học sinh càng lúc càng cảm thấy chán học sử, căng thẳng khi họctiết sử…

b Về phía học sinh

- Ngay từ khi mới vào lớp 10, các em đã sớm định hướng con đường học vấn của mình, các

em luôn xem bộ môn lịch sử là một môn phụ, nên không thật sự chịu tìm hiểu, học tập một cáchnghiêm túc

- Học sinh yếu kém đạt tỷ lệ tương đối cao nên chỉ có khả năng trả lời các câu hỏi của giáoviên như đọc lại bài trong sách giáo khoa, khả năng tư duy của các em còn rất hạn chế

- Đa số học sinh luôn áp đặt cho mình suy nghĩ rằng sử là một môn học quá dài dòng, khôkhan và khó nhớ, khó thuộc nên không mấy hứng thú tìm hiểu

3 Điều tra cụ thể

Tôi được phân công trực tiếp đứng lớp giảng dạy 4 lớp 10 từ 10B10 đến 10B13, và một thực

tế cho thấy hầu hết các em học sinh đều cho rằng môn sử là bộ môn nhàm chán, giáo viên đaphần chưa tạo được không khí hứng thú học tập lịch sử ở học sinh

BẢNG TỶ LỆ MỨC ĐỘ HỌC SINH THÍCH HỌC SỬ

Lớp Sĩ Số Rất Thích Thích

Bình thường Không thích

Hoàn toàn không thích

IV.1 Những câu hỏi liên quan trực tiếp đến bài học.

Giáo viên có thể dùng những câu hỏi vừa mang ý gợi mở kiến thức bài học mới, vừa gần gũivới hiện tại của chúng ta ngày nay, để học sinh cảm thấy muốn tìm hiểu, muốn giải thích chođược vấn đề mà giáo viên đặt ra

Ví dụ: Khi dạy bài 29: CÁCH MẠNG TƯ SẢN ANH, giáo viên có thể vào bài bằng cách

đặt ra cho học sinh những câu hỏi mang hình thức gợi mở:

- Đưa cho học sinh xem hình ảnh của nhà lãnh đạo cách mạng thiên tài Ôlivơ Crômoen, đặtcâu hỏi “Crômoen là ai? Crômoen đã làm được những gì để khiến cho nhân dân Anh yêu quý vàtin tưởng ông?” Muốn biết được ông ta là ai, ông ta có đóng góp gì cho nước Anh, hôm nay cô

và trò chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu về “cách mạng tư sản Anh” và vai trò của Crômoen đối vớicách mạng

- Giáo viên hỏi học sinh “nước Anh hiện nay theo thể chế chính trị như thế nào? Ai là ngườiđứng đầu nước Anh hiện nay?” Sau khi học sinh trả lời giáo viên bắt đầu dẫn dắt học sinh “Tại

sao từ một nước phong kiến như chúng ta đã được học ở học kỳ I mà giờ đây Anh lại tồn tại theochế độ quân chủ lập hiến?”, “chế độ quân chủ lập hiến là chế độ như thế nào? Nó có gì khác sovới chế độ phong kiến hay cộng hoà không?” Muốn trả lời được những câu hỏi này, cô và tròchúng ta hãy cùng vào bài mới “cách mạng tư sản Anh” để có thể giải đáp những câu hỏi này.

- Giáo viên có thể mở đầu bằng một câu hỏi thật đơn giản nhưng sẽ rất cuốn hút tính tò mò củahọc sinh “Tại sao phần lịch sử thế giới cận đại, chúng ta lại mở đầu bằng các cuộc cách mạng tưsản? Vậy cách mạng tư sản là gì? Nó có liên quan gì và tác động như thế nào đến tiến trình pháttriển của lịch sử xã hội loài người?” Để giải đáp được những thắc mắc đó, cô và trò chúng ta sẽhọc một bài mới về cách mạng tư sản, đó là cuộc cách mạng tư sản Anh

IV.2 Những hình ảnh liên quan trực tiếp đến bài học

Giáo viên cho học sinh xem những hình ảnh liên quan trực tiếp đến bài học, mà đó sẽ lànhững hình ảnh mà các em có khả năng nhận biết được để các em cảm thấy được rằng thật sựmình cũng không phải không biết gì về lịch sử, sau đó hỏi xem các em hình ảnh đó nói lên điềugì? Các em biết gì về những hình ảnh đó?

Ví dụ: Khi dạy bài 30: CHIẾN TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP CỦA 13 THUỘC ĐỊA ANH Ở

BẮC MỸ, giáo viên có thể cho học sinh xem những hình ảnh sau đây:

Tượng “Nữ thần tự do”

George Washington

Quốc kỳ của Mỹ

Tờ 1 đôla của Mỹ có hình George WashingtonSau khi cho học sinh xem xong giáo viên đặt câu hỏi vấn đề “Những hình ảnh này làm các

em liên tưởng đến quốc gia nào?” Khi học sinh đã trả lời, giáo viên bắt đầu gợi mở vào bài họcmới “Tại sao Quốc kỳ của Mỹ có hình dạng như vậy? Tại sao thủ đô của Mỹ lại có tên làWashington? Tại sao trên tờ giấy bạc 1 USD của Mỹ lại có hình ảnh của George Washington?”

Để trả lời được những câu hỏi đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học mới – bài 30: chiến tranh giànhđộc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ Và đồng thời qua bài học này chúng ta cũng sẽ hiểuđược tại sao lại nói “chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là một cuộc cáchmạng tư sản?”

IV.3 Những đoạn phim, video liên quan trực tiếp đến bài học

Giáo viên có thể giới thiệu cho học sinh những bộ phim tư liệu có liên quan trực tiếp đến bàihọc lịch sử, sau đó gợi mở cho học sinh tìm hiểu xem từ đâu mà có những đoạn phim đó, nó khắchọa thời kỳ lịch sử nào, giai đoạn nào hay quốc gia nào, nó ra đời trong hoàn cảnh nào…

Ví dụ: Trong bài 31: CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP CUỐI THẾ KỶ XVIII, giáo viên có

thể cho học sinh xem những đoạn phim nói về “tình hình kinh tế của nước Pháp trước cáchmạng”, và đặt câu hỏi “với tình hình kinh tế như vậy nó ảnh hưởng như thế nào đến đời sống củangười dân Pháp và họ đã làm gì để đưa nước Pháp thay đổi? Hay giáo viên cho học sinh xemđoạn phim về quốc ca “La Marseilaise” của nước Pháp Sau đó giáo viên đặt câu hỏi gợi mở đểdẫn nhập vào bài mới “tại sao ca khúc La Marseilaise lại trở thành quốc ca của nước Pháp? Nó rađời trong hoàn cảnh nào?”

V Những kết quả đạt được sau khi áp dụng đề tài (sáng kiến kinh nghiệm)

Mặc dù thời gian cho một tiết học lịch sử trên lớp là rất hạn chế nhưng sau khi áp dụng đềtài này vào thực tiễn giảng dạy của mình, tôi cũng đã đạt được một kết quả khả quan Trước hếtbản thân tôi nhận thấy rằng đây là những kinh nghiệm rất phù hợp với việc dạy – học sử trongtrường phổ thông hiện nay, nó kích thích được tính tò mò, muốn tìm hiểu lịch sử ngay từ khi bắt