Bài 28. Tia X

Bài 28. Tia X tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, kinh...

Xương cánh tay gãy

2

3

Nhà Vật Lí người Đức (1845- 1923)

Đã tìm ra tia Rơnghen (cũng gọi

là tia X) Giải thưởng Nobel 1901

Ai là người phát hiện ra tia X?

Wihelm Conrad

Roentgen

Khi làm thí nghiệm với ống phóng tia Catot, ông phát hiện có 1 bức

xạ phát ra.Bức xạ này mắt không nhìn thấy, nhưng làm đen tấm kính ảnh được gói kín và đặt trong hộp

Ống phóng tia Catot Thí nghiệm của Rơnghen -1895

Bàn tay có đeo nhẫn của bà Bertha

-Rơnghen khẳng định có bức xạ phát

ra, vì chưa hiểu rõ bản chất, ông đặt

là TIA X (sau này còn gọi là tia Rơnghen)

 Kết luận: Mỗi khi một chùm tia catôt – tức một chùm electron có năng lượng lớn – đập vào một vật rắn thì vật

đó phát ra tia X.

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):

 Quan sát hình nêu cấu tạo của ống Coolidge

Ống thủy tinh rút chân không

Dây nung vonfram

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):

- Catốt K: bằng kim loại, hình chỏm cầu.

 Ống thủy tinh chân không gồm: dây nung FF’ bằng vonfam (làm nguồn electron), và hai điện cực (catot, anot)

Minh họa hoạt động ống Culitgio

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)

2 Hoạt động

Minh họa hoạt động ống Culitgio

Các electron được tạo ra nhờ đâu?

 Các electron phát ra từ dây nung FF’ được nung nóng bằng dòng điện.

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)

2 Hoạt động

F’

Các electron chuyển động thế nào bên trong ống ?

 Các electron chuyển động trong điện trường giữa catot và anot

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)

2 Hoạt động

kilơvôn giữa anôt và catôt, các

electron phát xạ ra từ dây nung FF’, được tăng tốc trong điện trường mạnh đến đập vào anơt A làm phát

1 Bản chất

 Tia X là sóng điện từ có bước sóng từ 10-11m đến 10-8m

2 Tính chất

 a Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng

đâm xuyên (Tia X có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng lớn)

 Điều gì làm nên sự khác biệt giữa 2 bức ảnh?

Tính chất nổi bật và quan trọng nhất của tia X là gì?

Ánh sáng nhìn thấy khi gặp

vật cản có thể bị hấp thụ

hoặc phản xạ.

Tia X khi gặp vật cản có thể xuyên qua vật cản

Tia X cùng bản chất với tia tử ngoại, vậy bản chất của tia X là

gì?

Đối với các mô cứng

như kim loại, tia X khó

xuyên qua hơn, kim

loại có nguyên tử

lượng càng lớn thì khó

qua hơn

Tia X dễ dàng xuyên

qua 1 tấm nhôm dày

vài xentimet, nhưng

không thể xuyên qua

lớp chì vài milimet

Vì sao trong các phòng chụp X-quang, người ta thường sử dụng các tấm chắn bằng

chì?

Áo chì bảo vệ khi chụp X-quang

d Làm ion hóa không khí.

e Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…

Nêu các tính chất khác của tia X.

->Dùng chữa trị ung thư nông.

-> chụp điện

-> chiếu điện

d Làm ion hóa không khí.

e Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…

So sánh tính chất của tia X với tia tử ngoại?

=> Tia X có đủ các tính chất của tia tử

ngoại, đó là bằng chứng về sự đồng nhất

bản chất giữa 2 loại tia này.

d Làm ion hóa không khí.

e Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…

->Dùng chữa trị ung thư nông.

-> chụp điện

-> chiếu điện

Nêu các công dụng của tia X

3 Công dụng

- Trong y học : chiếu điện,

chụp điện, chuẩn đoán, chữa

bệnh ung thư, diệt khuẩn…

Chụp X-quang chuẩn đoán bệnh

Tìm các vật thể lạ lọt vào cơ thể

Điều trị ung thư

- Trong công nghiệp : Tìm

khuyết tật bên trong các

Em hãy nêu các sóng hoặc

-Cùng lan truyền trong

chân không với cùng 1 tốc

độ c ( c = 3.10 8 m/s )

-Đều có các tính chất

truyền thẳng, khúc xạ, phản xạ, cũng gây giao thoa và nhiễu xạ

 Có sự đồng nhất giữa sóng điện từ và sóng ánh sáng.

Dựa vào kiến thức đã học ở chương Sóng điện từ, và Sóng ánh sáng, em hãy sắp xếp các sóng hoặc các tia sau theo thứ tự bước sóng giảm dần?

Sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại,

tia hồng ngoại, tia gamma, tia X

Bước sóng:

*Sóng vô tuyến: từ vài mét-> vài km

*Tia hồng ngoại: 760nm-> vài mm

*As nhìn thấy: 380nm -> 760nm

*Tia tử ngoại: vài nm -> 380nm

*Tia X: 10-11m -> 10-8 m

*Tia gamma: nhỏ hơn 10-11m

Theo bước sóng giảm dần:

Sóng vô tuyến- tia hồng ngoại- ánh sáng nhìn thấy- tia

tử ngoại- tia X-tia gamma

Sóng vô tuyến

Tia hồng ngoại

Tia tử

ngoa

ïi

64 7 48

Tia gamma

Tia X

Máy phát vô

tuyến

Vật nóng dưới

500 0 C

Ánh sáng khả kiến

Vật nóng trên 2000 0 C

ống Rơnghen

Sự phân hủy

hạt nhân

 Vậy: Sóng vô tuyến điện, tia hồng ngoại, ánh

sáng thông thường, tia tử ngoại, tia X và tia gamma, đều có cùng bản chất là sóng điện từ, chỉ khác nhau

Chú ý : Sự khác nhau về tần số (hay bước

sóng) của các loại sóng điện từ dẫn đến sự

khác nhau về tính chất và tác dụng của chúng

Các tia có bước sóng càng ngắn (tia X,

gamma), tính đâm xuyên càng mạnh, dễ tác

dụng lên kính ảnh, dễ làm ion hóa không

khí, dễ làm phát quang 1 số chất vv

- Các tia có bước sóng dài thì dễ quan sát

hiện tượng giao thoa.

Toàn bộ phổ sóng điện từ, từ sóng dài nhất tới sóng ngắn nhất

đã được con người khám phá và sử dụng.

Em hãy nhắc lại một số ứng dụng đã học của các sóng trong phổ sóng điện từ

Sóng vô tuyến-> Thông tin liên lạc

Sóng viba -> Lò viba

27

là tính chất chung của tia X và tia tử ngoại ?

A có khả năng đâm xuyên

Câu 4: Chọn câu trả lời sai? Tia X:

A Làm ion hóa không khí

B Có tác dụng mạnh lên kính ảnh

C Là sóng điện từ có bước sóng dài

D có tần số lớn hơn tần số tia tử ngoại.

Câu 5: Chọn câu trả lời sai khi nói về tia X:

A.Tia X có khả năng Ion hóa không khí.

B.Tia X có thể chữa bệnh còi xương.

C.Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất D.Tia X có khả năng đâm xuyên mạnh.