Ngữ Văn 9 (giản tiện-dành cho GV giỏi)

MỤC TIÊU: - Kiến thức: Hiểu được từ vựng của một ngôn ngữ là không ngừng phát triển Thấy được sự phát triển của từ vựng diễn ra theo cách phát triển nghĩa của từ thành nhiều nghĩa trên

Tiết:21 Ngày dạy:

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG

I MỤC TIÊU:

- Kiến thức: Hiểu được từ vựng của một ngôn ngữ là không ngừng phát triển

Thấy được sự phát triển của từ vựng diễn ra theo cách phát triển

nghĩa của từ thành nhiều nghĩa trên cơ sở nghĩa gốc

- Kỹ năng: RLKN sử dụng từ ngữ

- Thái độ: Có ý thức giữ gìn sự trongsáng của Tiếng Việt

II CHUẨN BỊ:

GV: Từ điển tiếng Việt + Các ví dụ minh họa HS: Sọan trước bài, trả lời các câu hỏi trong vờ bài tập

III PHƯƠNG PHÁP:

Diễn giảng + thảo luận

IV TIẾN TRÌNH :

1 Ổn định: Kiểm diện: 9a1 9a1 9a1

2 Kiểm tra bài cũ:

Trong giao tiếp em cần căn cứ vào những yếu tố nào để xưng hô cho thích hợp?

- Căn cứ vào đối tượnggiao tiếp

- Căn cứ vào các đặc điểm của tình huống giao tiếp

- Cho H/s lấy ví dụ

3 Bài mới:

GV giới thiệu bài:

đọc lại bài thơ “cảm tác vào nhà ngục

Quảng Đông”

tế trong bài này có nghiõa là gì? (king

bang tế thế)

cách nói nào khác nữa không? (kinh

thế tế dân)

vào nhà ngục “Quảng Đông”

tế” trong bài này có nghiã là gì? (kinh

bang tế thế)

cách nói nào khác nữa không?(kinh

I Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ:

thế tế dân)

thơ trên nghĩa là gì?

chúng ta cần hiểu từ này theo nghĩa

của cụ Phan nữa không? (Không còn

dùng)

nhận xét gì về nghĩa của từ ngữ trong

TV? (thay đổi theo thời gian)

câu thơ trong ví dụ a , b.Xác định

nghĩa của các từ “Tay” “Xuân”

nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa

chuyển ? (Xuân 1 - nghĩa gốc.

Xuân 2 -nghĩa chuyển Tay 1 - nghĩa gốc Tay 2- nghĩa chuyển )

của từ Xuân được chuyển theo phương

thức nào? (Ẩn dụ)

của từ tay được chuyển theo phương

thức nào ? (Hoán dụ – bộ phận chỉ

toàn thể)

do đâu có sự chuyển nghĩa đó? (môi

trường xã hội thay đổi)

quát, gọi h/s đọc ghi nhớ

đọc và làm các bài tập

nhận xét về nghĩa của từ “trà” ?

* Ghi nhớ : SGK II-Luyện tập :

1 a) Nghĩa gốc

b) Nghĩa chuyển – hoán dụ c) Nghĩa chuyển - ẩn dụ d) Nghĩa chuyển - ẩn dụ

2, Dùng với nghĩa chuyển : Là sản phẩm

từ thực vật, chế biến thành dạng khô dùng để pha nước uống (Ẩn dụ)

3, Nêu nghĩa chuyển của từ đồng hồ

Dùng với nghĩa chuyển (Ẩn dụ) Là dụng cụ đo có bề ngoài giống đồng hồ

4, Hội chứng kinh tế:

- Ngân hàng máu

- Sốt đất , dầu

- Vua bóng đá, vua nhạc rốc…

4 Củng cố và luyện tập:

Sự phát triển của từ vựng dựa trên cơ sở nào? Và phương thức nào?

- Sự phát của từ vựng dựa trên cơ sở nghĩa gốc

- Phương thức ẩn dụ và hoán dụ

5 Hướng dẫn học bài ở nhà:

- Học thuộc nội dung bài học

- Làm bài tập số 5 (SGK)

- Chuẩn bị bài “Sự phát triển của từ vựng (tt) “

V-RÚT KINH NGHIỆM :

Tiết:22 Ngày dạy:

CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH

I MỤC TIÊU:

- Kiến thức: Thấuy được cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan

lại thời Lê – Trịnh và thái độ phê phán của tác giả.

Bước đầu nhận biết đặc trưng của thể loại tuỳ bút đời xưa và đánh

giá được giá trị nghệ thuật

- Kỹ năng: RLKN phân tích thể loại tùy bút

- Thái độ: Có thái độ phê phán cuộc sống xa hoa của vua chúa ngày xưa.

II CHUẨN BỊ:

GV: Tham khảo tài liệu l/s về giai đoạn chúa Trịnh HS: Sọan trước bài, trả lời các câu hỏi trong vờ bài tập III PHƯƠNG PHÁP:

Diễn giảng

IV TIẾN TRÌNH :

2 Kiểm tra bài cũ:

a) Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật Vũ Nương? (10đ)

- Là người phụ nữ nhan sắc vẹn toàn nết na thùy mỵ

- Thương yêu chồng con, đối xử với mẹ chồng chu đáo

- Nàng bị oan dẫn đến bi kịch phải chết oan b) Cái chết của Vũ Nương có ý nghĩa gì? Qua đó em nhận xét gì về xã hội phong kiến? (10đ)

- Tố cáo xã hội phong kiến và chế độ nam quyền

- Bày tỏ niềm thương cảm với số phận người phụ nữ

3 Bài mới:

GV giới thiệu bài:

 GV hướng

dẫn cách đọc

bài

chú thích khó

đoạn “ Từ đầu …….triệu bất thường “

xét gì về gđ lịch sử này ?

g viết về vấn đề gì?

xỉ của chúng được thể hiện qua chi tiết

nào?

xây dựng cứ liên miên” cho em biết điều

gì ? (Sự tốn kém)

dạo chơi được miêu tả ntn?

cuộc dạo chơi ra sao?

biệt? (Tốn kém và vô bổ)

còn thể hiện ở khía cạnh nào? (Tìm của

quý trong thiên hạ)

việc thu tìm đó là gì? Thể hiện bản chất gì

của vua quan ? Ông bà ta thường dùng câu

gì để nhắc nhở con cháu qua hình ảnh

này? (Cướp đêm là giặc, cướp ngày là

quan)

miêu tả của đoạn này có gì đáng chú ý?

(Cụ thể sinh động, chân thực khách quan)

“Mỗi khi………bất thường”

được miêu tả ntn? (Cảnh rậm rạp)

I.Đọc hiểu văn bản :

II Phân tích :

1 Thói ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh và quan lại

- Là giai đoạn XH phong kiến thối nát

-Xây dưng nhiều cung điện, đình đài Việc xây dựng cứ liên miên

- Những cuộc dạo chơi diễn ra thường xuyên huy động nhiều người hầu, nhiều trò giải trí lố lăng tốn kém

- Việc tìm thu những của quý trong thiên hạ

=> Bản chất bóc lột

đau thương -> báo trước điềm gở – sự suy vong của triều đại

- Quan lại thì “ dựa gió bẻ măng” Vừa ăn cướp, vừa la làng

Nhân dân phải phá non bộ, cây cảnh

= > Tác giả gửi gắm thái độ bất bình

 Âm thanh có

gì đặc biệt? (Gợi sự tan tác đau thương)

t/g ở đây là gì? (Thương tiếc)

điều gì? Theo em sự bất thường đó là gì

(Sự sụp đổ chế độ)

xảy ra không? (Có)

đoạn tiếp theo

được tác giả miêu tả ntn?

hành động gì? Thủ đoạn ra sao? Đó là thủ

đoạn ntn? (Ăn cướp)

văn t/g kể về sự việc gì? (Chặt cây cảnh)

tác dụng gì? (Giống thật)

t/g gửi qua văn bản này là gì? (Phê phán)

bút có gì khác với thể Truyện mà em đã

học?

(Truyện : Số phận nhân vật cụ thể, có cốt

truyện nhân vật, sự kiện, mâu thuẫn…….

Tùy bút: Thông qua con người sự việc để

bộc lộ cảm xúc )

và gọi h/s đọc ghi nhớ

gì về tình hình đất nước lúc bấy giờ?

phê phán

* Ghi nhớ : SGK III Luyện tập :

- XH rối loạn, mất kỉ cương

- ND lầm than

4 Củng cố và luyện tập:

Em nhận xét gì về sự ăn chơi của bọn vua quan

5 Hướng dẫn học bài ở nhà:

- Học thuộc nội dung văn bản

- Đọc thêm

- Chuẩn bị bài “ Hoàng Lê nhất thống chí “

V- RÚT KINH NGHIỆM :

dạy:

HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ

I MỤC TIÊU:

- Kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng dân tộc Nguyễn

Huệ trong chiến công đại phá quân Thanh

Thấy được sự thảm bại của bọn xâm lược và số phi kimận của bè lũ

vua quan bán nước

- Kỹ năng: RLKN phân tích hình ảnh nhân vật thông qua tác phẩm lịch sử

- Thái độ: Trân trọng chiến công của người anh hùng dân tộc

Căm thù bọn bán nước và cướp nước

II CHUẨN BỊ:

GV: Tham khảo thêm tư liệu lịch sử về Nguyễn Huê HS: Sọan trước bài, trả lời các câu hỏi trong vờ bài tập III PHƯƠNG PHÁP:

Diễn giảng

IV TIẾN TRÌNH :

1 Ổn định: Kiểm diện: 9a1 9a2 9a3

2 Kiểm tra bài cũ:

a) Em có nhận xét gì về thói ăn chơi xa xỉ của Trịnh Sâm và bọn quan lại? Báo hiệu điều gì? (10đ)

- Xây dựng đền đài cung điện hao người tốn của

- Những cuộc dạo chơitốn kém

- Tìm và thu những của qúy trong thiên hạ

- Quan lại cướp bóc của dân

=> Báo hiệu sự sụp đổ tất yếu b) Qua tác phẩm em có nhận xét gì về xã hội phong kiến đương thời? (10đ)

- Xã hội thối nát, vua quan ăn chơi xa đọa

- Không thấu nỗi khổ của nhân dân

3 Bài mới:

GV giới thiệu bài:

Hoạt động của thầy và trò Nội dung

hồi 12 và 13 để h/s dễ tiếp nhận

gia văn phái? Bao gồm những ai?

(nhiều người)

12, 22, 29…)

(Miêu tả chiến thắng lẫy lừng của

Quang Trung, sự thảm bại của quân

tướng nhà Thanh và số phận bọn bán

nước)

phần? (chia làm 3 phần)

ghi chép sự việc, sự vật)

tác tác phẩm (trước và sau)

 (7 hồi đầu của Ngô Thì Chí

 7 hồi tiếp theo của Ngô Thì Du

 3 hồi còn lại có thể do người khác

viết vào đầu triều Nguyễn)

I.Đọc hiểu văn bản:

1 Tác giả:

2 Tác phẩm:

3 Bố cục:

Phần 1 : Được quân báo quân Thanh

chiếm TL Nguyễn Huệ lên ngôi thân chinh cầm quân ra Bắc

Phàân 2: Cuộc hành quân thần tốc và

chiến thắng lừng lẫy của Quan Trung

Phần 3: Sự đại bại của quân Thanh

và bè lũ bán nước Lê Chiêu Thống

4 Củng cố và luyện tập:

Hãy nhắc lại nội dung chính của ba phần

1 Nguyễn Huệ lên ngôi, cầm quân ra Bắc

2 Cuộc hành quân và chiến thắng của Quang Trung

3 Sự đại bại của quân Thanh và Lê Chiêu Thống

5 Hướng dẫn học bài ở nhà:

- Tóm tắt nội dung văn bản

- Tham khảothêm tác phẩm”Hoàng Lê Nhất Thống Chí”

- Tìm hiểu các sự kiện nhân vật lịch sử giai đoạn này

- Chuẩn bị tiết tiếp theo

V RÚT KING NGHIỆM

Tiết: 24 Ngày dạy:

HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ (tt)

Như tiết 23

II CHUẨN BỊ:

GV: Tham khảo tài liệu lịch sử HS: Sọan trước bài, trả lời các câu hỏi trong vờ bài tập III PHƯƠNG PHÁP:

Diễn giảng

IV TIẾN TRÌNH :

1 Ổn định: Kiểm diện: 9a1 9a2 9a3

2 Kiểm tra bài cũ:

Hãy nhắc lại nội dung chính của ba phần trong văn bản (10đ) 1- Nguyễn Huệ lên ngôi, cầm quân ra Bắc

2- Cuộc hành quân và chiến thắng của Quang Trung 3- Sự đại bại của quân Thanh và Lê Chiêu Thống

3 Bài mới:

GV giới thiệu bài:

được giới thiệu là một nhân vật như

thế nào?

của Nguyễn Huệ? đò là nhưng hành

động nào?

đã làm được bao nhiêu nhiêu chuyện

lớn? (4 việc lớn)

chiến thắng? (Xây dưng lực lượng)

Nguyễn Huệâ tỏ ra là người như thế

nào? (Sáng suốt)

người Nguyễn Huệ là người như thế

nào? (Sáng suốt)

chắc chắn điều gì? Thể hiện ý chí gì?

(Ý chí quyết thắng)

của Nguyễn Huệ? Thời gian bao lâu?

Với độ dài bao nhiêu? (Sự thần tốc)

chẽ)

Trung hiện lên như thế nào? (Oai

phong lẫm liệt)

chi phối ngòi bút của tác giả khi miêu

tả Nguyễn Huệ (Phản ánh hiện thực,

tôn trọng sự thật lịch sử)

thời nào? (Thời nhà Nguyễn + Lê)

mục đích gì? (Xâm chiếm An Nam

-Thôn tính An Nam)

Thanh được miêu tả ntn?

Huệ :

- Con ngườihành động mạnh mẽ, quyết đoán

- Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén trong phân tích tình hình và dùng người

- Ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng

- Tài dùng binh như thần

- Hình ảnh lẫm liệt trong chiến trận

2, Sự thảm hại của quân tướng nhà Thanh

- Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp – chuồn qua cầu phao

- Lính rụng rời sợ hãi xin hàng hoặc bỏ chạy

=> Là đội quân ô hợp, hèn nhát chịu thất bại thảm hại

3, Số phận thảm hại của bọn vua tôi bán nước

- Chiêu Thống đã đặt vận mệnh dân tộc

hèn hạ)

gì đáng lên án? Mục đích của hành

động này là gì? (Bán nước, cầu vinh)

(Chịu thảm hại)

bè lũ Lê Chiêu Thống (Có phần chua

xót)

của Lê Chiêu Thống.(Chết ở TQ)

thuật ở đây? (Trần thuật xen kẽ miêu

tả)

chạy có gì khác biệt ? Vì sao lại như

vậy? (Đoạn trên hả hê vui sướng,

đoạn dưới cảm thương ngậm ngùi,

chua xót)

nhà

vào tay kẻ thù

- Chịu số phận bi thảm của kẻ vong quốc

III- Luyện tập :

4 Củng cố và luyện tập:

Em có nhận xét gì về anh hùng Nguyễn Huệ ? - Quả cảm mạnh mẽ, trí tuệ sáng suốt, nhạy bén, dùng binh như thần, là người tổ chức và là linh hồn cuộc chiến đấu

5 Hướng dẫn học bài ở nhà: - Học thuộc nội dung bài - Tóm tắt văn bản - Chuẩn bị bài “Truyện Kiều” V- RÚT KINH NGHIỆM :

Tiết: 25 Ngày dạy:

SỰ PHÁT TRIỂN TỪ VỰNG (tt)

I MỤC TIÊU:

- Kiến thức: Nắm được hiện tựơng phát triển từ vựng của một số ngôn ngữ bằng

cách tăng số lượng tứ ngữ nhờ:

+ Tạo thêm từ ngữ mới

+ Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài

- Kỹ năng: RLKN sử dụng từ ngữ đặc biệt là từ mượn

- Thái độ: Có ý thức giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt

II CHUẨN BỊ:

GV: Tham khảo từ điển HS: Sọan trước bài, trả lời các câu hỏi trong vờ bài tập III PHƯƠNG PHÁP:

Trao đổi, phát vấn

IV TIẾN TRÌNH :

1 Ổn định: Kiểm diện: 9a1 9a2 9a3

2 Kiểm tra bài cũ:

Gọi 2 H/s làm bài tập số 4 và 5 (SGK)

4 - Hội chứng kinh tế

- Ngân hàng máu

- Sốt đất…

5 Sử dụng theo phép tu từ ẩn dụ

Đây chỉ là hiện tượng chuyển nghĩa tạm thời (10đ)

3 Bài mới:

GV giới thiệu bài:

o Gọi h/s đọc câu hỏi SGK

nào được tạo trên cơ sở các từ : Điện

thoại,kt, di động ,sở hữu, tri thức, đặc khu

trí tuệ?

trên ? (Điện thoại di động, kinh tế trí thức,

sở hữu trí tuệ, đặc khu kt)

nào? (Sự kết hợp giữa các từ)

tạo theo mô hình X + tặc? (Lâm tặc ,tin

tặc, đạo tặc………)

I Tạo từ ngữ mới :

Làm cho vốn từ ngữ tăng lên cũng là để phát triển từ vựng TV

II- Mượn từ vựng của tiếng nước ngoài :

o Hãy tìm những từ Hán Việt trong hai

đoạn trích

thanh……

o Bạc mệnh, duyên, phận, thần, linh, chứng giám o Trong TV từ nào dùng để chỉ khái niệm mất khả năng miễn dịch, gây tử vong (AIDS) o Nghiên cứu có hệ thống những điều kiện để tiêu thụ hàng hóa……(maketinh) o Các từ này có nguồn gốc từ đâu ? (Là từ mượn của tiếng nước ngoài) o Chúng ta mượn từ của nước nào nhiều nhất? (Tiếng Hán) o Tìm những từ mượn có liên quan đến môi trường (ôzon, ô nhiễm, hiệu ứng nhà kính) o GV khái quát và rút ra ghi nhớ o Tìm hai mô hình X + tặc o Tìm 5 từ ngữ mới được dùng gần đây và giải nghĩa o Gọi h/s đọc bài tập số 3  Ghi nhớ :SGK III- Luyện tập : 1 Tìm mô hình từ ngữ: X + điện tử ; X + trường 2 Tìm 5 từ ngữ mới và giải thích - Cầu truyền hình, công viên nước, cơm bụi, thương hiệu, đường cao tốc 3, Các từ mượn tiếng Hán mãng xà, biên phòng, tham ô, tô thuế, phê bình, phê phán, ca sỹ, nô lệ Các từ mượn châu âu Xà phòng, ô tô, rađiô, ôxi, cafê 4 Củng cố và luyện tập:

Sự phát triển của từ vựng dựa trên những cơ sở nào ? - Tạo từ ngữ mới - Mượn của nước ngoài 5 Hướng dẫn học bài ở nhà: - Học thuộc nội dung bài - Làm bài tập số 4 - Chuẩn bị bài “Thuật ngữ” V- RÚT KINH NGHIỆM: