Do chinh la net ngang tang khac la ciia dong song khie'n nguoi dpc khong the khong di sau vao kham pha nhirng trang tiiy biit tai hoa viet ve Da giang ciia cu Nguyen.. Sau do, bang nhi
Trang 1nang tren than h i n h n h u n g v u n u Digan hoc Ivra Truoc giay p h u t t u H, charig
da ngmic n h i n len bau troi xanh tha thiet "bau trai cd gdi ay" D o la bau troi cug
khat vpng, bau t r o i yeu t h u o n g noi c6 bong hinh nang Maria thuy chung DQJ
lap vai mau nau tram tinh la mau xanh cua "tie'ng ghita Id xanh biel may" Ma^
xanh la sv hoa than cua Lorca va tieng dan vao thien nhien mang s\xc song
cay: mau xanh ciia n h i i n g v u o n cam, mau xanh cua thao nguyen va nhurig
rang O l i u hay hang bach d u o n g n o i Lorca dang yen nghi H a i tieng biet may
nam 6 cuoi cau v u a la su tha thiet trong tinh cam cua n g u o i nghe sT Thanh
Thao vua de ton them ve d?p cua tuoi tre Lorca - ve d?p cua nguai chie'n sj
suot d a i h i sinh v i l i tuong
Tieng dan khong chi mang sac mau bien ta'u ma con mang h i n h khoj
d u o n g net n h u h i n h hai cua sinh menh N o ciing tuc t u o i v a 6a, ciing biet noi
tieng noi cua su cam phan bao tan Hay noi d u n g hon do la tieng keu cuu ciia
ngh$ thuat k h i b i day den ba vuc ciia su t u y f t di^t
tieng ghi -ta trdn hot nuac va tan tieng ghi -ta rang rang mau chay
' Hai tieng v d tan, vua la su v 6 ra ciia bpt nuac vua la su phap phong thon
thuc ciia tieng dan N o da cat len loi ca tranh dau len an be l u phat xit da huy
di^t cai tai, hiiy d i ^ t cai d?p Va v i the ban ghita b i trang day den do cao trao
ciia su b i phan, no rong rong mau chay, no ua't ngh^n, tuc t u o i den bat mau
thanh t u n g dong dau t h u a n g trong mpt ban dan giao h u a n g hao sang N o i dau
ciia tieng dan cung la n o i dau ciia nguai nghe si k h i khat vpng chua thanh Ta
ciing da t u n g bat gap noi dau ciia nguoi nghe si trong T r u y ^ n Kieu ciia
N g u y e n D u "Mot cung gio thdm may saul Bon day nho mau nam dau n^on tay"'
N o i dau ciia Kieu k h i hau dan H o Ton Hien khie'n cho day dan cung nho mau
Do chinh la su dong cam giira n g h f thuat va tam hon ciia n g u a i sinh ra no Thi
ra nghe thuat trong ban the ciia no ciing la mot sinh menh
Vai thii phap nghe thuat so sanh va lien tuong, Thanh Thao da lam song
day m p t khong gian sinh ton day sue song manh li^t
khong ai chon cat tieng dan 8' " ' '••' tie'ng dan nhu c6 moc hoang
giot nuac mat vang trdng long lanh trong day gieng
"Khong ai chon cat tie'ng dan" hay khong ai c6 the chon ca't du<?c tie'ng dai^;
Co le nen hieu theo each t h i i hai T h i i nha't boi no la d i san van hoa p h i vat
la san pham ciia tinh than duoc ke't tinh tit h u a n g sic cupc d a i ciia nguai fJ^*^^
SI nhan dan T h u hai b o i sue song manh lift va hoang d ^ i ciia no n h u lo^i ^
hoang khong g i c6 the ngan noi chiing Day chinh la sy ba't tir, sy v i n h hang ciia ngh§ thuat D i i Lorca h i sinh n h u n g san pham tinh than ma ong de
Igi do chinh la tam hon m i n h , n g h f thuat cua minh NhGng bai ca tranh da'u
ciia Lorca van dong hanh ciing thoi gian va d i ciing nam thang thang tram ciia Ijch sir va no mai mai dup-c hat vang trong long ciia nhan dan yeu chupng hoa binh tren toan the gidi ;
Khong chi bat t i i , tie'ng dan ciia chang ca si hat rong con mang ve d?p ciia
gipt nuoc mat vang trang M p t h i n h anh mang nhieu lien t u o n g gpi nhieu t h i
yj phai chang do chinh la ve dep ciia nghe thuat dupe ke't tinh t u nhiJTig gipt
ino hoi, t u mau va nuac mMt ciia su lao dpng n g h f thuat chan chinh qua bao thoi gian cong sue da nhao nan thanh vien ngpc lap lanh mang h i n h hai ciia
gipt nuac mat vang trang tinh khie't Hay do chinh la ve d?p ciia cupc doi
Lorca da hoa than thanh vien ngpc quy lung linh toa sang giiia d o i Bat nga
thay, noi day gieng toi tam va lanh leo, noi ma bpn phat xit ngo t u o n g da viii
lap dupe linh hon va the xac ciia nguai cong dan Lorca, lai la nai toa sang tam hon anh O kho cuoi ciia bai tho, Thanh Thao dua n g u a i dpc vao the gioi suy
tu ve sy giai thoat ciia Lorca:
duang chi tay da diet dong song rong vd cung Lorca bai sang ngang tren chiec ghita mau bqc chang nem la biia cd gdi Digan vao xody nuac
chang nem trdi tim minh vdo Iqng yen bat chat li-la, li-la, li-la
Va CUOI cung chang n g h f si ciia chiing ta da d i m g buoc giang ho truoc
dong song ciia d i n h m f n h k h i d u o n g chi tay da dut Sinh m f n h chain dut
Chang rii bo m p i h f luy tran gian de t r a ve coi vTnh hang Dong song v6 hinh
'^ung la dong song cupc dai, dong song ciia so' phan va ciing la d u o n g ranh gioi ngan each giira su song va coi che't Tren dong song ay, Lorca dang bai
sang ngang ciing di vat dan ghita M a u bac ciia cay dan la sy bien ao t u mau
•^^u tram tinh sang xanh thiet tha hi vpng va cuoi cung la mau ciia su h u ao
trong coi sieu sinh Lorca dang bai tren con thuyen t h i ca ma cay dan chinh la
^on thuyen bang bac cho tinh yeu va noi nha ciia chang dang troi dan vao ben
^0" bat t i i Chang diit khoat rii bo mpi hf lyy tran gian nem la bua vao xoay
'^^oc, nem trai t i m vao coi lang yen Xoay nuac la cupc tranh da'u hay sy hiem
\\xy tren d o n g song ciia d i n h m f nh? Coi lang yen phai chang la phiit giay ma
2 4 1
•^guy tr
Trang 2trai I n n n ^ L i a i ngh^ si ngvmg d§p? Co le ta khong can phai li giai ve no B6i
Lorca da ve noi an nghi cuo'i cung Chi con vang vpng nai day am vpng cua
tieng dan li-la, li-la, li-la nhu ban nhac thie't tha, tha'm dam huong thorn cu
loai hoa Lila dua nguai nghf si - chien si ve voi coi vTnh hang voi bao niern
tiec thuong v6 han Toi chgt nho toi bai tho Ghi nha ciia anh: ''^ <•'
Khi nao toi chel hay viii thdy toi cung voi cay dan du&i l&p cat hang bach ducmg Khi nao toi chel
hay viii thay toi giiea rang cay cam
va dam bqc ha
Khi nao toi chel hay viii thay toi, toi xin cdc nguai do, nai mot chie'c chong chong gio
Co le 6 mot noi nao do, chang ngh# si nhan dan dang dugc song giiia nhOng
su yen vui va day anh nang aia tu do noi do khong c6 bao tan va chet choc
Bai tho da rat thanh cong khi tao dung mot tuong dai Lorca bang ngon ngu
cua tho va am nhac Voi loi tho khong viet hoa dau dong, cam xiic lien mach,
Thanh Thao da mang den cho nguoi doc mot mi cam hi?n dai giau tinh sang tao
Su trpn Ian giCra truong phai tuong trung sieu thuc va sue sang tao aia Thanh
Thao da cho ra doi mot tuyet but day ngau hung giau chat nhac Tren het la nha
tho da mang den cho nguoi doc mpt tinh yeu v6 bo ben doi voi nha tho nhan
dan chong phat xit bao tan Bat ky mot cuoc chien nao cung c6 nguoi chien
thSng va ke bai tran nhung nhung nguoi biet hi sinh vi moi nguoi luon luon ia
nguoi anh hung voi chien thang vT dai nhat Gacxia Lorca la mpt nguoi nhu the
H I / 6 N G D A N , Ofc U J i V'^
1 V a i n6t ve tac gia va tac pham:
Che Lan Vien la but danh cua nha tho Phan Ngoc Hoan (1920-1989) Trudc
1945, Che Lan Vien noi tieng voi tap tho "Dieu tan" Sau 1945, ong noi tieng
voi tap "Anh sang va phu sa" Do la CUQC hanh trinh tir "Thung lung dau
thuong" ra "canh dong v u i "
242
i'hong each: Tho Che Lan Vien giau chat suy tuong, mang v6 d^p tri tue, liinh anh luon moi la, ngon ngir sac sao
Xuat xii: "Tieng hat con tau" viet trong thoi ky mien Bac xay dung XHCN,
(Jac bi^t nam 1958 c6 dgt keu g(?i dong bao mien xuoi len vung niii Tay Bac di
^ay dung vimg kinh te moi Tac pham dug-c riit ra tit tap tho "Anh sang va
phii sa"
2 Y nghia n h a n de Tieng hat con tau:
Truoc 1945, "Vai tap tha "Dieu tan", Che Lan Vien xuat hien giiea lang tha Viet ]\]am nhu mot niem kinh di" (Hoai Thanh) Trong cac nha tho moi "The' L i i 0iuon thoat len tien, Luu Trpng Lu phieu luu trong truong tinh, Xuan Di^u dot canh bong lai xua minh ve ha gioi", con hp Che tron tranh cupc doi trong "tinh cau gia lanh":
Hay cho toi mot tinh cau gia lanh , ^ ^ Mot VI sao tra trpi cuoi trai xa
Be nai do thang ngay toi lan tranh Nhimg uu phien dau khovai sau lo
Che Lan Vien dam chim trong suy tu v6 trong "the gioi dieu tan", the gioi ciia "Muon ma Hoi so soang dat nhau d i " Nhung su thanh cong ciia Cach mang thang Tam nhu mpt luong gio moi thoi vao tam hon con nguoi, vao tarn hon nguoi ngh^ sT, da lam phuc sinh tam hon tuong chung nhu da vut tat ciia
hp Va tu do Che Lan Vien da tim cho minh mpt niem vui moi va le song moi
bang "Anh sang va phu sa" Do cung chi'nh la liic Che Lan Vien tix bo "tinh cau
gia lanh", tu bo noi c6 don, dua cai toi hoa nhap vao cupc doi rpng Ion ciia nhan dan, nha tho gpi qua trinh tu bo do la "Tu thung lung dau thuong" ra
"canh dong vui", tu the gioi "Dieu tan" den voi "Anh sang va phu sa" Hay
muon each noi ciia mpt nha tho Phap "Tu chan troi mpt nguoi den chan troi moi nguoi" Bai tho "Tieng hat con tau" chinh la hahh trinh deh voi Tay Bac, den voi nhan dan, voi cpi ngupn sang tao
Hinh tuong con tau: su that nhung nam Che Lan Vien viet bai tho nay thi
chua CO duong tau cung nhu chua c6 con tau nao len Tay Bac Hinh tupng con
tau 6 day la mpt hinh anh lang man, mang y nghla bieu tupng: bieu tupng cho
^ u n g cupc len duong, bieu tupng cho khat vpng di xa vupt ra khoi nhung gi '^hat h?p til tiing, quan quanh de den voi cupc song Ion ciia nhan dan, de den voi
f^oi khoi nguon cho cam hung ngh^ thuat va cung la de ve voi tam hon minh
3 C a m nhan ve hon cau de tin
Chiing ta nen hieu rang tinh trang chung ciia tang lop van nghe si truoc
^^45 la tinh trang song trong cupc doi nho h^p, Che Lan Vien cung da tung
^let nhu the trong bai tho "Nguoi di tim hinh ciia nuoc": /c i Uo'
1A3
Trang 3"Lu chung ta ngii trong gite&ng chieu hep , * Giac ma con de ndt cugc dai con "
Nhiing C U Q C doi nho h?p do da thuc su ma rong sau Cach mang, do la liic
tam h o n cua nguoi nghe sT da mo rong don gio, don nhan huong sac cuoc doi,
tu bo cai toi be n h o de buoc vao C U Q C doi rQng Ion va bon cau de tu la noi long,
la sy tran tro ciia nha tho:
• Tdy Bac u? CO riing gi Tdy Bdc
KM Idng ta da hod nhimg con tdu i
-Khitoquocbonbelentienghdt • Tdm hon ta Id Tay Bac chie con ddu
"Tay Bac" la a dau? Tay Bac chi vung cue Tay cua To quoc, noi trai qua
CUQC chien tranh chong thuc dan Phap day dau thuong nhung hao hung cua
dan tQC, do la noi "Mau ro tam hon ta tham dat", do cung la n o i "Tmh em
dang mong tinh me dang cho", noi hoi sinh dat chet "Nay dat dao da chin trai
dau xuan", la noi can nhung ban tay kien thiet, can nhimg tam hon xay dung
Tac gia khang dinh trong cau hoi: "Tay Bac u? Co rieng gi Tay Bac"
Tay Bac khong chi la mot hinh anh cu the ma Tay Bac con la bieu tuong cua
dat nuoc, ciia To quoc, c6 nghia la noi nao tren To quoc ciia chiing ta can den
nhung ban tay lao dong, nhiing ban tay kien thie't thi 6 do c6 "long ta" " Khi
To quoc bon be len tiehg hat" thi do la liic "Long ta hoa nhung con tau" Dac
biet hon nua, do la su gSn ket giiia "Long ta", "tam hon ta" voi To quoc To
quoc khong 6 dau xa ma 6 ngay tam hon ta: "Tam h o n ta la Tay Bac chu con
dau" Nhu vay "Con tau" chinh la long ta, tam hon ta mang tat ca sue manh,
mang niem vui, mang khat vQng, mang cong hien de len duong theo tiehg goi
To quoc Cung nhu vay, bon cau tho de tu la nguon cam hung cho toan bo bai
tho do la cam hung len duong, cam hung hoa nhap vao cuoc doi rong Ion ciia
nhan dan, ttr do khoi nguon cam hung sang tao cho tho ca va ngh^ thuat: "O
ddu chua di thi long se din/ Khi ta vi Idng nggm nhirng cdnh tha"
4 H a i kh6 t h a ddu (giuc gia len dircmg):
Hai kho tho dau la tam trang va noi niem ban khoan cua thi nhan ve
chuy?n di hoac a lai Di tuc la den voi vung dat Tay Bac nhieu kho khan, gian
k h d 6 chinh la 6 lai Ha NQi (CUQC song day du) Tam trang ngai di xa, ngai
kho khan gian kho la mot su that, khong chi rieng nha tho ma 6 rat nhieu tam
trang con nguoi sau ngay hoa binh lap lai, kho tho chinh la cuoc dau tranh tu
tuong "Bang khuang dung giiia hai dong nuoc/ ChQn m o t dong hay de nuoc
troi" (Xuan Dieu)
Va de to dam tam trang va noi niem ban khoan ay, nha tho da su dyng
hang loat cau hoi tu tu voi am di^u tho day am anh, giuc gia:
244 '
"Con tdu nay len Tay Bac anh di chdng? "
"Anh CO nghe gio ngdn dang ru ggi? "
"Tdu goi anh di, sao chiea ra di?"
Day chinh la nhi>ng cau hoi day hoi thiic, day giuc gia lam lay dQng tam hon nguoi nghe sT Neu nhu chQn "giu troi Ha Noi" thi do la C U Q C song ich ky, huang thu, chi song rieng cho ban than minh, do chac chan la C U Q C song tii tiing chat h?p Nha tho cung tu phe binh chinh ban than minh qua phep doi l^p, doi lap giiia dat nuoc menh mong va su nho hep ciia doi anh Va chac chan song trong C U Q C doi nhu vay thi khong bao gio tim duoc cam hung cho van ngh?: "Chang c6 tho dau giiia long dong khep" Nguoi ngh^ sT se c6 the rim duQC cam hung van ngh? khi di ve phia nhan dan, ve phia sang tao "tam hon anh cho gap anh tren kia" "Tren kia" chinh la Tay Bac, la To quoc, la nhan dan, la nguon cam hung manh li^t, doi dao cho sire song ciia ngh^ thuat "Tay Bac oi Nguoi la cua hon tho" Do la noi "gio ngan dang rii gQi" dang moi gQi giuc gia nha tho len duong
Chi tiet "Tau doi nhiing vanh trang" chi su ngheo doi cua cam hung tam hon ngh$ SI va cung cho tha'y con tau mang khat vQng len duong nhung chua thuc
sv du sue len duong Boi no dang thieu di niem nhi^t huye't ciia con nguoi
5 Hai kho tho tiep theo la khat vpng tro lai Tay Bit Chinh la hoi hrong cua nha tho ve cpi nguon Tay Bac, nhung ky ni?m ve muoi nam chien dau anh hung:
Tren Tay Bad Oi muoi nam Tay Bac Xie thieng lieng rimg nui dd anh hiing Noi mau ro tdm hon ta tham dat Nay rat rdo da chin trai dau xuan
Oi khang chien! Muoi nam qua nhu nggn lua Nghin nam sau, con du sue soi duong Con dd di nhung con can vugt nua ,,; Cho con ve gap lai me yeu thuong ' > • •
Nha tho da viet bang niem tu hao manh liet, the hien qua each gQi Tay Bac, each dung tir - nha tho goi Tay Bac la xu thieng lieng, la viing da't cua anh hiing boi Tay Bac la noi biet bao xuong mau eon nguoi da do xuong, la viing dat khai
^mh ra nguon cam hung cho tho ca ngh^ thuat trong do c6 "Tiehg hat eon tau"
Che'Lan Vien Nha tho con tu hao gQi Tay Bac la ngQn lira, ngQn lira truyen thong yeu nuoc, ve d?p quat cuong NgQn lira ay khong chi chay trong muoi
•^am qua khu ma con chay sang trong tuong lai "Ngan nam sau con du sue soi duong" Dae biet Che Lan Vien eon tu hao gQi Tay Bae la "M? yeu thuong"
Trang 4Cam ttattg luyen thi dai HQC Ngii Van - fhan Uanh Hieu
Cach goi ay cho thay nhan thiic sau sac aia Che'Lan Vien ve cpi nguon dat nuoc
cua dan tpc Nha tho viet hoa chir "M?" dxxgc xem nhu my tu, do la To quoc,
la m? aia da't nuoc, la me aia cpi nguon cam hung ngh^ thuat
6 B 6 n k h 6 t h a tiep: la su tro ve a i a nha tho v o i viing dat Tay Bac,
cpi nguon a i a yeu thuang Do la su tra ve de den an dap nghla, de song trong
long aia nhan dan Do chinh la ve voi m? nuoi, nguoi anh du kich, dua em lien
lac, C O gai l a y Bac
Voi nha tha Che Lan Vien thi viec gap lai nhan dan la mot niem v u i Ion,
khao khat Ion, hanh phuc lan dupe the hien qua bon cau tha:
Con gap Iqi nhan dan nhu nai vesuoi cu >??•'
Co don gieng hai, chim en gap mm '•'' ' Nhu dua tre tha doi long gap sua '''''' Chiec noi ngimg bong gap cdnh tay dua
Nha tho su dung thii phap ngh? thuat so sanh qua hinh anh "nai ve suoi
cu", "c6 don gieng hai", "chim en gap mua", "dua tre tha doi long gap sira"
Cach so sanh nay vua quen lai vira la, the hien niem hanh phuc ciia nha tho
khi tim ve nguon cpi bai cupc doi d?p nhat la khi gan bo vai To quoc, voi nhan
dan Cau tho dau vai 161 so sanh rat doc dao Neu miia dong dan nai d i vac
rtmg heo lanh xa xoi de tim kiem nguon thuc an, khi mua xuan am ap tro lai
thi chiing lai t i m ve suoi cu Va con gi v u i bang khi nai ve suoi cu va v u i gi
bang khi con gap lai nhan dan Cach so sanh lam dong hi^n an nghTa thuy
chung 6 doi Niem v u i do con dupe the hi$n qua so sanh v o i the giai ciia thien
nhien, gap lai nhan dan ma v u i nhu "c6 don gieng hai", v u i nhu ky uc tuoi tho
"doi long gap dong sua ngpt lanh", v u i nhu khi "gap canh tay dua noi cho giac
ngii tre tha" Dac biet nha tho lai sir dung nhung cap tir hinh anh d i doi voi
nhau, cai nay la su song cho cai kia va ngupc lai: Con gan vai nhan dan, ngai
gan vai suoi cu, c6 gan voi gieng hai, chim en gan voi mua xuan, tre tho - sua,
noi - canh tay
Gap lai nhan dan chinh la de soi lai long minh nhu nha tho Xuan Di^u da
timg noi:
Toi Cling xuang thU voi nhan dan cua toi, Cling do mo hoi, ciing soi giot man Toi song vai cuoc dai chien dau Cua trieu nguoi yeu dau gian lao
Nhan dan la ai? Nhan dan chinh la nhung nguai da h i sinh, nhving nguoi
da san se cung voi bp dpi trong cupc khang chien gian lao D6 chinh la anh
du kich:
Cty TNHH MTV nVMi Khatt}^ Viet
"Con nha anh con nguoi anh du kich Chiec do ndu anh mac dem cong don
Dem cuo'i ciing anh cai lai cho con"
Oo la ve d?p aia con nguoi can lao anh dung Nha tho da gpi la "anh con"
j j i u the mau m i i rupt ra va nha tha dac biet nhan manh mot chi tiet "chiec ao nau" Do chinh la hinh anh aia su ngheo kho mpt doi va rach nhung chiec ao do
la chiec ao nau ciia an tinh an nghia "Dem cuoi cung anh gui lai cho con" Chiec
io nau do dupe truyen lai cho con nhu truyen lai su song va tinh than chien dau
Nhan dan eon la hinh anh aia nguoi em lien lac giau long dGng cam, gan d?, hoan thanh xuat sac nhiem vy ma each mang giao pho: "Sang ban Na, chieu em qua ban Bae/Muai nam tron chua mat mpt phong thu" Hinh anh nguai em lien lac trong tho aia Che'Lan Vien khien ta nha toi nhan vat Tnii trong tac pham "Rung xa nu", chii be Lupm trong tho To H u n , anh Kim Dong, anh Le Van Tam
Tap trung tinh cam nhieu nhat do chinh la hinh anh nguoi me nuoi da gan
bo voi nha tho trong nhiing nam thang dau soi lira bong ciia chien tranh:
Con nha me! Liea hong soi toe bac Nam con dau, me thuc mot mua dai Con voi mekhong phdi hbn mau cat Nhung tron dai con nha mdi on nuoi ' '
Hinh anh lira hong soi toe bac la hinh anh d?p Ngpn lira do la hi?n than cua ngpn lira yeu thuang, ngpn lira chieu sang toe bac cua m? hien mien niii - nguoi da danh rat nhieu tinh cam vai nha tho mac d i i khong phai la tinh mau niu mpt thit nhung nguoi me do luon xem can bp nhu la con de Chinh v i vay
"trpn doi con nho mai an nuoi" Nha tho da sir dung rat nhieu nhiing tir ngir
* i sir g^n bo "mpt miia dai", "trpn doi", "nho mai", Do chinh la nhirng tir
"gO' the hien quan h? gan bo khong the tach rai giira cai ea nhan va cai cpng '^ong Hinh anh m? nuoi trong tho Che Lan Vien la hinh anh trong v6 van l^himg nguai m? v6 danh da gop c6ng sue khong nho trong v i f c nuoi giau can 1^ trong nhirng nam thang gian lao Trong bai tho "Vi?t Bac", To H i h i viet Nho nguai m? nang chay lung/Diu con len ray be timg bap ngo", hay nguai
trong bai tha "M? Tam" aia To Hiru: J ' " "> "
"Con da veddy ai me Tom •«-»• ''>'^''' ''
Hai nguoi me khodd danh com ' ^ Sv n.dA i> ;• i
-Cho con cho Dang ngdy xua ay Khong so til gong chap sung guam " '"^
Trang 5Bon kho tha tren: Kho mpt tap trung the hien niem v u i cua nha tho khi tr6
ve voi nhan dan Ba kho tho tiep theo c\ the hoa hinh anh nhan dan: ngucri mcj,
nguoi anh, nguoi em Nhiing hinh anh nay gSn ke't trong khong khi gia dinh
chung la nhan dan va To quoc Tat ca deu de lai trong trai t i m nha tho va ban
dQC tinh cam thiet tha , gan bo
7 Nh& nguroi r 6 i l a i n h a c a n h : neu r\hu trong Tay Tien, nha tho Quang
Diang "nho ve rimg niii nho choi v o i " va trong tho To Hviu "Nho gi nhu nho
nguoi yeu/Trang len dau n i i i nang chieu lung nuong", con Che Lan Vien nho
Tay Bac bang noi nho mang mau triet ly:
Nha ban suanggiang, nha deo mai/phu : Nai nao qua, long Iqi chang yeu thuang ?
Khi ta a, chila naidat a Khi ta di, dai da hod tarn hon!
Cau tho dau dia kho: nha tho su dung dau phay o giira tao the dang doi
can xiing hai hoa, cung do la d i | p t u "nho" lam cho ta khi doc len tuong chung
nhu mpt bai hat Do chinh la noi nho vua thuc vua ao, noi nho da diet khon
nguoi mang mpt mau sac suong khoi hoai ni^m khien ta lien tuong den cau
tho cua To' Hijoi: "Nho timg ban khoi cung suong/Som khuya bep lua nguoi
thuong di ve" Dang sau nhung cau tho nhu cau hat ay, nha tho t y hoi long
minh " N o i nao qua long lai chang yeu thuong?", hoi cung la t u do long minh,
do yeu thuong tinh nghia " N o i nao" chinh la " N o i nao" do chinh noi "mau ro
tam hon ta tha'm dat" Day ciang chinh la each noi the hi$n tinh yeu dac bi^t:
"Khi ta a chi la nai dat a Khi ta di dat da hoa tam hon"
"Da't" la c\ the hoa ciia vat chat nhung trong hai cau tho nay, "dat" da duoc
chuyen hoa thanh tinh than, thanh tam hon K h i ta 6 roi den k h i ta d i chac
chan phai trai qua nhieu nam thang 6 va di de chi hoan canh song thay doi
theo thoi gian, khong gian ciia qua khu va ca hi?n tai Tuy nhien c6 mpt dieu
rat that, dieu ma khong the nao thay doi dugc do chinh la tam long con nguoi'
Ke v6 tam thi di la quen het, con noi 6 xua kia la su dung dung trong tam hon
Nguoi CO tam hon cao d?p thi du c6 xa each may van mang theo trong tam hon
nunh nhiing ky ni^m v u i buon, nhiing nho thuong ma noi minh tung gan bo
Dieu ky di^u ciia tam hon ta chinh la 6 day
8 K h d t h e tiep theo: Nha tho dpt ngpt chuyen sang mpt rung cam va
suy tuong khac ve tinh yeu dat la:
Anh bong nha em nhu dongve nha ret Tinh yeu ta nhu canh kien hoa vang,
Nhu xuan den chim rimg long tra bie'c Tinh yeu Idm dat Iq hod que huang ,,•
Nha tho lai tiep tuc su dung mpt loat nhiing so sanh de dien ta tinh yeu va rung cam trong long minh, dac biet mugn quy luat ve t u nhien de dien ta tinh yeu Miia dong gan lien voi ret muot, nh^c toi mua dong con nguoi khong the quen cai ret, nhlc toi tinh yeu khong the thieu noi nho anh va em Chu "bong"
trong cau "Anh bong nho em nhu dong ve nho ret" the hi^n tinh cam chan thgt/ nong bong, dot ngot tran ng^p trong long thi nhan Ca dao c6 cau:
"Nha aiboihoiboihoi Nhu dimg dong lua nhu ngoi dong than "
Mat khac, cau tho con c6 y nghia la vao mua dong doi lua can hoi am cua nhau nhirng doi lua khat khao gan giii de tim hoi am xua di lanh leo ciia thien nhien "Tinh yeu ta n h u canh kien hoa vang" dugc hieu theo nhieu each Theo nhieu tai li?u: "Canh kien con dugc gpi la A n Tuc Huong dugc dieu ehe t u nhua cay bo de do con bg canh kien tiet ra djch the quanh set theo cac tuyen bao quanh khMp minh c6 mau vang lam tam nhu diem hoa, nguoi ta ggi do la
"canh kien hoa vang", canh kien c6 mui thorn giong n h u mat ong rimg" T u nhiing kien thuc khoa hoc do, cac nha phe binh van hgc da phat trien y tho thanh "Do la tinh yeu thom nhu canh kien, rye ra nhu hoa vang hay tinh yeu khang khit ben chat n h u canh kien va tho mgng nhu hoa vang hoae la tinh yeu
da trai qua thang nam t h u thach de dat den dg chin can thiet"
Va tinh yeu ay lai dugc nay no, ke't tinh trong mua xuan Do la thoi khac tram hoa dua no, la miia cua sy song, la mua cua tinh yeu lam cho chim rung long tro bie'c day sue song Cau tho ke't lai them mgt lan ta lai thay su chuyen hoa cua cac vat chat thanh su song cua tam hon qua cau tho: "Tinh yeu lam da't 1? hoa que huong" Day la sy chuyen hoa day m l cam the hi^n each song an nghia boi chi eo an nghia thi da't la moi c6 the hoa tam hon dugc Chi c6 nhiing con nguoi nhan hau biet song theo dao ly, biet an 6 trong tinh nghia thiiy
chung, CO cai tam d?p, cai tai Ion moi vie't nen nhiing cau tho mang mau sac
triet ly d?p va hay n h u the
Trong tinh yeu nhan dan ciia tac gia, ta con bat gap mgt hinh anh rat hi^n '^Vc nhung ciing day lang man do la hinh anh nguoi em gai Tay Bac:
"Anh nam tay em : // !•
nha miii huang"
Ta lien tuong hai cau tho ciia Quang Diing; -i^xoi y
"Nha di Tay Tien cam len khoi • • Mai Chdu mua em thom nep xoi" '' • ' "
Trang 6Cam nang, hniCu lln ilaUuu N^ii Van - Phan Danh Hieu ^
H i n h anh vat xoi n u o i quan the hi#n h i n h anh d?p ve t i n h quan dan ciia
n h i i n g n g u o i em gai danh cho bp d p i cu H o dong thoi do cung la h i n h anh goj
len cho cau tho su am ap, gan gui, than thiet
9 B 6 n k h 6 t h o c u 6 i : l a k h i i c h a t l e n dvrcmg
M o dau doan tho la cau hoi "Dat nuoc gpi ta hay long ta gpi?" the hi^n su gjue
gia len d u o n g trong tam hon nha tho N o i n h u loi cua mpt co tong thong M\
" D i m g hoi To quoc da lam gi cho ta ma hay hoi ta da lam gi cho To quoc" Cau hoi
do cung chinh la ve dep cua cai toi ca nhan, cai toi a i a nha van buoc ra khoi cuoc
doi chat chpi tu h?p cua doi m i n h de den voi cupc song mod, cupc song a i a nhan
dan N h i i n g t u ngix n h u " t i n h em dang mong,tinh m? dang cho", "mat ta them"
da lam cho doan tho mpt nhip di?u don dap, am di^u rpn rang day phah chah, sav
me Dac biet la each n o i : "Re nguoi ma di, v i n tay ma den" " M i i a nhan dan" chd
thay niem v u i va khat vpng manh li?t cua tac gia khi t i m ve v o i cpi nguon boi coi
nguon chirJi la su song, la nguon tho, nguon cam h i i n g manh li^t
"Tay Bac ai nguoi la me cua hon tha"
Va k h o n g chi khat vpng d i t i m nguon tho, hon tho ma tac gia m u o n lay lai
"vang ta", lay lai n h u n g gia t r i tinh than, dem tinh yeu cua m i n h , khat vong
cua m i n h v u n dap, xay dap cho Tay Bac trong dong tro tan sau chien tranh:
"Chung muon dot ta thanh tro bui
Ta hoa vang nhan pham lucmg tri Chung muon ta ban minh o nhuc
Ta lam sen tham ngdt giua dam"
Kho tho cuoi khep lai bang h i n h anh mang tinh bieu t u p n g the h i f n tarn
hinh tinh yeu cua nha tho v o i Tay Bac, v o i " m i i a nhan dan"
^, 10 B6n cau thacudi:
Den giay p h u t nay thi con tau m o i thuc su tro thanh khat v p n g song, khat
vpng len d u o n g den Tay Bac, het long v i To quoc " K h i To quoc bon be len
tieng hat" Bay gio con tau khong " d o i vanh trang" nua ma tro thanh "con tau
m p n g t u o n g " ciia uoc mo, khat vpng Dac biet, con tau " m o i d e m khuya khong
uohg mpt vang t r a n g " t u p n g t r u n g cho ve d?p Tay Bac va nhan dan D o cung
la vang trang cua t h i ca " M a t hong e m " la an d u noi ve hi^n thuc d o i song the
hien su thanh cong, bpi thu cua Tay Bac v o i n h i i n g thanh cong ban dau trong
xay d u n g va doi m o i D o n g thoi do cung chinh la mua bpi t h u cua thi ca nghc
thuat Kho tho cuo'i the hi^n m p t niem t i n ve long yeu To quoc va nhan dan
trong chinh ban than m i n h Day ciing chinh la ve dep cua cai toi nhan dan
mang khat v p n g Ion, song hoa m i n h v o i cpng dong
Ngh? thu?t: Xay d u n g h i n h anh trong tuong quan d o i lap Giau tinh bieu
tupng N g o n ngir tho m o i me, dpc dao; N h i e u h i n h anh so sanh, an d y Gipng
tho trCr tinh triet luan
NGIfOI LAI DO S O N G DA
N g u y e n T u a n
* L O T B I N H pay la pham tieu bieu cho giai doan sang tac sau Cach mang thang Tarn ciia N g u y ^ " Tuan " N o noi rang ngoi biit ay da dat toi dp chin m o i ve t u tuong vanghe thuat"
(Nguyen Dang Manh)
" Dpc "Song D a " thay To quoc ta that la giau d?p Chi noi rieng Than Uyen
CO nao mo xi mang thien tao, mo thach ar\ lam thuy tinh ngu sac va do su, mo than mo, mo Ian tinh, m o dong, mo chi Canh Tay Bac thi tuy?t d?p, 6 dau tac
gia Cling noi h u n g nghe sT m u o n cam ngay gia ve ma ve N i i i lop lop menh
mong n h u bien, song trang xoa n h u tung siic lua h m g trai ra, n h i i n g thung lung ilia chin vang choe len, tren do may trang diem lo l u n g n h u theu noi v v
N h u n g "Song D a " khong chi noi ve dep thien nhien ma con d i t i m ve dep
cua long n g u o i O n g gpi do la chat vang m u o i a i a tam hon con n g u o i Tay Bac
Ong ngupc d o n g lich sir t i m chat vang do 6 n h u n g chieh sT each mang kien
cuong da theo g u o n g bat khuat 6 nha t i i Son La, 6 nhirng can bp hoat dpng bi mat hoi Tay Bac bi giac chiem dong, da v u p t qua n h u n g t h u thach k h i i n g
khiep de gay co so each mang, 6 n h i i n g chieh sT quan dpi, n h i i n g anh chi em
dan cong hon tien quan vao Di?n Bien "
(Nguyen Dang Manh - "Song Da" Trich "Nha van Tu tuong va phong each"
WXB Van hoc - 1983)
l P h a n tich hinh tugmg con Song D a trong tuy but "Nguoi lai dd
§ongDd" cua nha van Nguyen Tuan
,,, HI/6NG D A N C H I T I E T
I - M O B A I
^ ^ i ^ t N a m - dat nuoc - n o i n h i i n g dong song t h u o n g n h o chay ve da d f t
^^"^ bao van tho dep Da co song H u o n g trong trang viet a i a Hoang Phu Ngpc
„^°^g hay ciia Thu Bon, da co " V a m Co D o n g " trong tho a i a Tan Hoai, co
^% H o n g tieng hat bon nghin n a m " trong tho Che Lan V i e n nay ta lai co
'^g E>a trong trang viet tai hoa tai h i a i a nha van N g u y e n Tuan
^^•THANBAI , o v
^ q u a t : N a m 1958, N g u y e n Tuan co d j p len Tay Bac de thuc te viing con n g u o i n o i day Chinh v u n g dat nay da de lai trong tam hon nguoi
Trang 7ngh# sT ay mpt "c6' nhan" - Song Da Nam 1960, tuy but "Song Da" ra doi vg
thyc sy nguoi ta da t i m thay 6 day mpt thien tiiy but bac thay D|ic bi^t cot^
Song Da da tro thanh mpt hinh tup-ng ngh$ thuat dpc dao
D u o i ngoi but ciia Nguyen Tuan, con Song Da khong phai la thien nhien v6
tri v6 giac ma la mot sinh the song dpng, mpt nhan vat day sue song va c6 tinh
each h i n hoi Ngay tix loi dau tien ciia tac pham, tac gia da dan hai cau tho noj
tieng cua Nguyen Quang Bi'ch " Chung thuy giai Dong tau/ Da giang dpc Bac
l u l l " Co nghia la: moi dong song deu chay ve huang dong, chi c6 song £)g
chay theo huong bac Do chinh la net ngang tang khac la ciia dong song khie'n
nguoi dpc khong the khong di sau vao kham pha nhirng trang tiiy biit tai hoa
viet ve Da giang ciia cu Nguyen
2 Co the kham pha ve dep ciia Song Da tren hai net dai the la;
hung bao du dkn va tru tinh tho mdng
a Song Da dual ngoi but Nguyen Tuan la dong song mang tinh each
hung bao:
Truoc het tac gia giai thieu lai lich ciia con Song Da "No khai sinh 6 huyen
Canh Dong, tinh Van Nam ben Trung Quoc lay ten la Ly Tien, d i qua mot
viing niii ac, roi den niia duong thi xin nhap Quoc Tjch V i ^ t Nam, truong
thanh mai len va den nga ba Trung Ha thi chan hoa vao song Hong"
Sau do, bang nhirng trang viet sinh dpng, bang nhirng cau van, hinh anh
dpc dao, gpi cam, bang ngon ngu da dang phong phii, Nguyen Tuan da khac
hpa dupe hinh anh mpt con Song Da d i i dan va hung bao lam sao Ca dao c6
cau: "Duong len Muang he bao xa - Tram hay cdi thdc, tram ba cdi ghenh"
' Hung b^o 0 cho doi bo xich gan nhau, lam cho long song h^p lai nhu cai
yet hau that giua hai vach da dung dung hiem trd H^p den noi ma "liic dung
ngp moi nhin thay anh mat trai", c6 the "nh? tay ma nem hon da qua ben kia
vach" 6 day "con nai con ho da c6 Ian vpt tir bo nay sang ba kia" An tuong
han ni>a la vi#c "Ngoi trong khoang do qua quang ay, dang mua he ma cung
thay lanh, cam thay minh nhu dang 6 he mpt cai ngo ma ngong vpng len mo*
khung canh ciia so nha nao a tang nha t h i i may vua tat phut den di?n" ^
doan nay tac gia da dimg tri thiic ngupc sang ciia d i f n anh de cam nhan, t?"
cho nguoi dpc mpt an tuong ve ve d^p a i a su hiing vT ma thien nhien Tay
B^*-da mang lai (neu them cam nghl ciia em)
Hung bao a cai dii d3n c\xk gio - nuoc Lai qua quang mat ghenh H^'
Loong, dai hang cay so, gio phoi hpp voi nuoc, voi da, voi song tao nen nhiJ'^^
con xoay that kinh hai: "Nuoc x6 da, da x6 song, song x6 gio cuon cupn lu^i^^
gio ghun ghe suot nam suot thang n h u liic nao cung doi np xuyt" 6 do^n
nay, Nguyen Tuan da su dung dpng t u manh "\b", nhieu dau phay lien
^ J ^ n e n su liet ke trung diep cua hanh dpng "x6": x6 da, x6 song, x6 gio lam
c\iO sV hung bao tro nen dir tpn hon
Hung bao hon nvea la d nhung cai hiit nuoc giong n h u nhung cai gieng be
tdng nguoi ta tha xuong de chuan bi lam mong cau: "Tren nhirng cai hiit nuoc
.y j,{jng dang quay l u l u nhijng canh qua dan" Nuoc 6 do cii "tho va keu nhu cira cong cai bi sac" c6 liic lai nghe ran ran nhu tieng "rot dau soi" Diing la con
g^ng Da khong khac gi mpt loai hung thii di deh dau la gieo giac hiem nguy den
Jo "Cho nen khong mpt chiec thuyen nao dam men gan cai hiit nuoc ay Be go ngheng ngang qua day v6 y la bj cai hiit nuoc do loi tupt xuong, c6 chiec thuyen
bi no giong ngay cay chuoi ngupc roi vut bieh di, bi dim duoi long song den niuoi phiit sau, mod thay tan xac a khuynh song duoi" Cach so sanh, v i von, ni6 ta ciia tac gia gay cam giac rat manh lam cho nguoi dpc nhu nghe thay, nhin
thay A^Q*^ t?" iTi^t cai hung d u cua Song Da ma thot tim lai .ij j ; :
Nhung con Song Da hung bao nhat 6 may chuc con thac da tao thanh cac th?ch thuy tran v6 cung hiem tro voi biet bao cua t u Truoc het la am thanh
ciia tieng thac gao rimg rpn, hoang da: Con Song Da da tra thanh mpt loai thiiy quai vua hung ac, vua nham hiem: Con xa lam mai den cai thac duai nhung
da thay tieng nuoc reo gan mai len, reo to mai len Tieng nuoc thac nghe nhu
la can trach gi, roi l^ii nhu la van xin, roi lai nhu la khieu khich, gipng g3n ma
che nhao The roi no rong len n h u tieng mpt ngan con trau mpng dang long Ipn giCra rung vau, rung tre niia no lira, dang pha tuong rung liia, rung liia cimg gam thet voi dan trau da chay biing bung" O doan van nay, tac gia da huy dong rat nhieu bien phap ngh^ thuat nhu: nhan hoa, lien tuong, so sanh, sir
dung dpng til" manh lam cho hinh anh song Da that ghe rpn n h u mpt nhan vat mang tam dja hiem ac voi cai kieu khon kheo, ranh ma f
Thii hai la hung bao va d i i dan ciia da song Da, do la nhiing cira h i dang mai phyc an nap de gieo rac kinh hoang cho ong lai do Da a day chia thanh ba tuyen nam cira, bon cira tir va duy nhat chi mpt cira sinh Long song thi trang xoa 'am noi bat nhimg tang da dan bay the tran, tang nao, hon nao, "trong cung ngo
•^ghjch" va nhu nhung vj tuong "c6 vj trong oai phong lam liet"; "c6 vj thi nhu hat ham bat cai thuyen phai xung ten xung tuoi truoc khi giao chien" Co
^' ' 1 ^ lui mpt chiit va thach thiic cai thuyen c6 gioi thi tien gan vao"
Nhirng tri thiic ve quan su, ve v6 thuat, the due the thao, di?n anh cua tac S'a dupe djp nem ra de dien ta sy dpc ac, xao quyet het siic nguy hiem cua con
"^^c khi no mai phuc de dot nhien nhom ca day v6 lay con thuyen noi khiic
ngoat, khi thi no lai to ra so ho de dy con thuyen vao roi bat nga quay lai
quat vu hoi K h i da giap la ca thi no dam thang vao hong ong lai do, be
Can cheo, roi da trai thiic goi vao bung, gio dii don am, don tia, roi tum lay
253
Trang 8th^t lung doi l^t ngua byng ong lai do tren tran nude N6 vua danh vua reo ho
la het vang dpng ca mpt viing song nuoc hoang vu
Co the noi: Tinh each hung bao cua song Da cho thay: thien nhien Tay Bap
that hiing vT va tinh yeu cua Nguyen Tuan do'i voi Song Da that bao la
b Ben c ^ h net tinh each hung bao Song Da eung rat trir tinh, tha mpng;
Ben canh tinh each hung bao, duoi ngoi biit Nguyen Tuan, con song Da laj
rat tru tinh, ggi bao cam xiic lam me say long nguoi Tac gia tha thiet goi con
song Da la c6' nhan di xa thi nhd nhung, gap lai thi mung vui khon xiet
Va vi yeu song Da nen tac gia khong bo qua co hoi ngam nhin "cai day thurig
ngoan ngoeo dual chan minh kia " Do la luc nha van nhin con Song Da bang
con mat tham my van hoa de phat hi^n ra nhung ve d?p va sac mau da dang cua
con Song Da chay dpc suo't mien Tay Bac nay O nhimg quang yen tinh, thi Song
Da qua that rat tho mpng nhu mpt nguoi dan ba kieu diem voi ve d?p "Con
song Da tuon dai tuon dai nhu mot ang toe tru tinh, dau toe chan toe an hien
trong may troi Tay Bac bung no hoa ban hoa gao thang hai va cuon cuon khoi
niii Meo dot nuong xuan " Ngh^ thuat nhan hoa da dupe mo ra tuy^t doi lam
nguai doc duong nhu khong con nhan ra day la con song nua ma la mot my
nhan dang lam duyen lam dang voi Tay Bac That gpi cam biet bao!
Trix tinh va dang yeu hon nua la mau sac cua con song Da Nguyen Tuan
cijng da nhan ra nhirng sac mau khac nhau cua Song Da theo tung mua mang
ve d?p rieng Qua Ian may miia xuan Song Da xanh mau ngoe bich Xanh ngoc
bich la xanh trong, xanh sang, khong c6 su pha tap c6 the hieu la trong vat chu
no khong gpn thu sac mau dung due nhu mau xanh canh hen ciia song Gam
va song L6 Qua anh nang mua thu "Song Da l u l u chin do nhu da mat nguoi
ban di vi rupu bCra" Cach nhan hoa va so sanh nay tao cho nguai dpc khong
ghe rpn truoc mau do ma ngupc lai rat thich thii boi mau nuac song Da mang
ve d^p cua mau do rat dang yeu tren mat nguoi "bam di vi rupu hua"
Tru tinh va dang yeu han nira khi Nguyen Tuan diing nhiing hinh anh dju
dang trong sang nhat de ta doi bo song Da Do la thai diem cho cau chu
Nguyen Tuan lai lang chat tho ca ngpi ve d^p ciia dong song, bang cai nhin va
tinh cam ciia mot nguoi ty nhan song Da nhu mpt "co nhan" Khong gian lang
dpng trong ve d?p ciia "bo song Da, bai song Da, chuon chuon buam buo^
song Da" Ve dep ay nhu trang nghiem trong mach Duong thi co dien, vif^
lang dpng hoai vpng ve mpt thuo Ly Tran Le, vua bang khuang cam giac ve si*
song nay"Thuyen toi troi qua mpt nuong ngo nhii len may la ngo non da^"
miia Ma tinh khong mpt bong nguoi Co gianh doi niii dang ra nhimg n^"^
blip Mpt dan huou ciii dau ngon blip co gianh dam suong dem Ipc dam cho'
Bo song hoang dgi nhu mpt bo tien su B6 song hon nhien nhu mpt noi ni^*^
254
'^tich tuoi xLia N h c i V c w i da de cho dong cam xiic dao d^t tho't len thanh loi doi
tho^i im lang voi thien nhien, bo bai ven song, duong nhu con nguoi muo'n hoa vao cung canh vat, de chiem nguong ve df p day siic cuon hiit ciia dong song, jsjgdi biit nha van den liic nay mod that su tung hoanh trong su say sua kham
pha cpi nguon, ke ve lieh sir dong song gan voi cupc song va con nguoi Tay Bac,
nhiJTig nguoi da don nhan nhimg tang vat hao phong ciia song Da Cam xiic tu
thyc tai ciia Nguyen Tuan con khoi nguon cho nhiing mo uoe mang tinh du bao yg" tuong lai, bien sue manh ciia dong song trai rinh trai net thanh nguon thiiy
jj^n doi dao R6 rang, thue tai cupc song moi da giiip cho Nguyen Tuan co nhiiTig du cam chinh xac, co niem tin viing chae vao nhiing con nguoi dang xay dung mpt che dp moi, dem lai sinh khi moi cho cupc song 6 song Da
3 Tdng ket nghe thuat: Thanh eong ciia tiiy biit "Song Da" la nho vao
ngon ngu dac sac, su dung nhieu ngon ngii ciia nhieu Rnh vue (the thao, dien anh,
quan su •); van phong khoa hpc; nhieu bi^n phap tu tir: nhan hoa, so sanh
III KET BAI
Bang tinh yeu thien nhien dat nude ket hop voi ngon tix dpc dao, tai hoa
Nguyen Tuan da tai hi^n len mpt khung canh Tay Bac that hiing vi ma eiing
that tru tinh, lam ta them tu hao ve niii song To quo'c nguy nga, trang 1^ Song
Da qua la mpt qua tang v6 gia ciia thien nhien la mpt eong trinh nghe thuat
tuy?t voi ciia bac thay tiiy biit Nguyen Tuan
2: Phan tich hinh hi-gng nguoi lai do Song Da trong tac pham
^ g u a i lai do Song Da" - Nguyen Tuan < ^
HI/6NG DAN CHI TIET
I MO BAI
Nguyen Tuan la nha van co hai giai doan sang tac truoc va sau each mang Truoc 1945 ong noi tieng voi cac tac pham nhu "Vang bong mpt thai", "Mpt chuyen d i " sau nam 1945 ong noi tieng voi the loai tiiy biit ma tieu bieu la cac tac pham: "Ha Npi ta danh My gioi", tiiy biit "Song Da" "Nguoi lai do Song Da" la tac pham trieh trong tiiy biit "Song Da" dupe vie't nhan chuyen 'hyc te'Tay Bac nam 1958 Tac pham de lai dau ah sau sac trong long nguoi khong chi la hinh tupng con Song Da "hung bao, trii tinh" ma con la boi tupng nguoi lai do hien ngang tren thae dii - mpt tay lai ra hoa
THAN BAI r
^ Khai quat: The gioi nhan vat tren trang van ciia Nguyin Tuan that
^•^8 yeu v6 cimg Mpt cu Kep, Ipng may bac, toe bac, rau bac, thap thoang '^'^a vudn Ian "nguyin dem cai quang doi xe'ehieu ciia mpt nha nho de phung
255
Trang 9su hoa thorn c6 q u y " ( H u a n g Cupi) M p t cy A m thuc day luc m o sang, mang
phong thai "mot triet nhan ngoi tinh buoc d i cua thai gian" Trong a m tra pha
ngon, cu da "nhan tha'y c6 mpt m u i tha va mpt v j triet l i " (Chen tra suang) Mot
H u a n Cao tir t u chan v u a n g xieng, c6 mang gong, v u n g b u t viet len tarn ly^
bach n h i i n g chii' n h u rong bay p h u p n g miia, the hi?n " n h u n g cai hoai bao tung
hoanh cua m o t d o i con n g u o i " (Chu nguoi til tu) Va h i n h anh o n g lai do
n g u a i Thai (Tay Bac) c6 "tay lai ra hoa" D o la nhiSng con n g u o i eye k i tai hoa
mang cot each ngh^ si
2 N6i dung can phan tich:
a Ve d?p ngoai hinh ong lac dupe Nguyen Tuan khac hpa: Buoe vao cai
tuoi bay m u o i , dau toe bac trSng, than hinh ong lai d o van d?p n h u mpt pho
tupng tac bSng da cam th^eh Nuoe da anh len chat sung chat m u n Canh tay
ran chae tre trang "Tay o n g leu ngheu n h u cai sao, chan o n g liie nao cung
khuynh k h u y n h n h u k?p lay mpt cuong lai tuong t u p n g " Cap mat tinh anh,
nhan luc nhin xa voi v p i Tren nguc ciia ong noi len mpt s6'"cu nau" thuong tich
tren "chien truong Song Da" ma Nguyen Tuan nguong m p gpi la " t h u Huan
chuong lap dpng sieu hang" Ong lai do spng Da nay c6 "tay lai ra hpa" da tung
vupt qua bao trung vay thach tran, giao phong sinh t u v o i " l u da noi ai nuoc"
Sau hon m u a i nam cheo do va chi huy mpt cpn thuyen c6 6 mai cheo da ngupc
xuoi song Da tram chuyen, cho da trau, xuong ho, che, canh kien ve xuoi, ong
nam v i i n g t i m g con thac, cai ghenh, nam chae binh phap than Song, than Da
b Khong chi mang ve d?p ngoai hinh gin voi lao dpng song nuoc, 6 ong
con in dam ve d?p tarn hon tinh each:
Thu nhat, the hien a su t u n g trai, giau k i n h n g h i f m , c6 su hieu biet sau sac
ve luong lach tren song Da
O n g lai do the hi^n su h i n h thanh " t i n h each" cua m i n h qua " t r i nho ong
dupe ren luy^n cao dp bang each lay mat ma n h o t i m i n h u dong danh vao
long tat ca n h u n g luong nuoc ciia tat ca n h u n g con thac hiem t r a Song Da, doi
voi o n g lai d o ay, n h u m p t t r u o n g thien anh h i i n g ca m a ong da thupc den ca
nhirng cai cham than cham cau va n h i i n g dpan xuong dong " " C h i n h v i vay
"ong lai da n a m ch3c dupe b i n h phap cua than song, than da O n g da thupc
qui luat phye kich ciia l u da" D o ehinh la hinh anh eiia m p t con n g u o i gSn bo
voi lao dpng, yeu nghe song nuoc, t i m g trai va giau k i n h nghi?m
Thu hai, 6 su thong m i n h linh boat, d u n g cam n h u m p t vien t u o n g tai ba^
n h u mpt nghe si trong ngh^ thuat v u p t thac song Da
' Cupc song cua nguoi lai do song Da la mpt cupe chien dau hang ngay
ngay nap cung phai gianh n h u n g cai song t u tay n h u n g con thac Ve d?p
dupe ngoi biit N g u y e n Tuan the hi?n qua hinh anh o n g lai d o v u p t thac:
256
^^d?P " g h ? sT cua o n g l a i do la s y tai ba diang m a n h cua m p t v j thuyen trUong day dan k i n h nghi#m thuy chien Chat tai hoa n g h | si cua ong lai d o la a ban ITnh chien dau va tinh than diang cam phi thuong Canh v u p t thac eiia ong lai do da the hi^n ro ve d^p va eo't each ay O trung vay t h u nhat, ong lai do xung
^an v o i k h i the nghenh chien quye't thang: "Thach tran dan bay vvra xong thi cai thuyen v u t toi" Canh hon chien ae li^t dien ra N h i m g hon da "b^ v$ oai phong
l l m li^t" ^^^^ nuoc thac "reo ho l a m thanh vi#n" chiing lieu mang xong vao m a
"da trai" ma " thiie goi vao byng va hong thuyen Co liic chiing dpi ca thuyen len" N g u y hiem la vay nhung ong lai do van binh tinh "hai tay g i i i mai cheo
Ichoi bj hat len khoi song" Ngay ca liic b} con thuy quai nay danh mieng don j
hiem nhat " b o p chat lay ha b p " dau dieng nhung v j thuyen truong van " hai chan van k?p lay euohg l a i " d u mat meo b^ch v i dau d o n n h u n g tieng chi huy ciia ong van sac lanh, tinh tao, dua con thuyen thoat khoi nguy hiem
That la m p t canh t u p n g xua nay chua t i m g c6! Cao cuong biet bao ! Triing vay t h i i hai lai v 6 cung hiem tro, bo' tri nhieu cua t u hem: "Dong thac hiim beo dang hong hpc te manh tren song da" O n g lai do bat dau cype tan cong bang each "nam chat dupe cai b a m song diing luong r o i " ong cho eon thuyen "phong nhanh vao cua sinh ma lai miet m p t d u o n g cheo ve phia cua da ay" Bpn t u o n g da, d u a thi "png tranh ma rap boi chep len", diia thi bj "6ng de sa'n len ma chat d o i ra de m o d u o n g tien" Cuo'i cung o n g thang eon b p n da tuong that bai tham hai dua cai mat "tiu nghiu, xanh le that vpng"
Triing v a y t h i i ba, ben phai ben trai deu la "lupng chet ca" D a vay, eon bo' tri "bpn da hau v $ " canh eira hong "bat chet" cai thuyen O n g l a i d o m u u t r i
"phong thang con thuyen", "ehpc thiing" triing vay roi "viit qua cong da canh
mo canh khep" Chiee thuyen n h u mpt m i i i ten tre "viit, v i i t " xuyen nhanh qua hoi nuoc The la het thac Song nuoe lai thanh binh
Qua do, ta tha'y ong lai do oai phong lam li^t n h u m p t v i danh tuong, t r i dung song toan, quye't doan va quye't thang D o la ve d^p tai hoa n g h | si ciia ong lai do dupe N g u y e n Tuan k h a m pha va ca ngpi N h i i n g an d u , so sanh, nhan hoa dupe tae gia su d u n g sang tao g p i len cam giac m a n h li^t day ah
^<?ng Canh v u p t thac la bai ca chien tran hao hiing N g u y e n Tuan da tung ra
^ 9 t dpi quan ngon ngu that h i i n g hau, da dang, bien ao than k i v o i lien tyc
i^hihig phep tu tir v6 ciing sinh dpng : sp sanh n g a m , nhan h p a , cuong di^u Cau chii tupn chay ao a t , di^p di^p triing triing tao ra m p t bue tranh hoanh trang Nha van da d y n g tam dien ta cupc chien giiia ong lai do v o i dong song theo h u o n g thpat dau t u o n g n h u khong can sue N h u n g cuoi ciing phan t h i n g thupc ve con n g u o i n h o su thong m i n h va diing cam Cupc v u p t thac that '^Soan muc, ong lai d o thuc s u la m p t n g u o i ngh^ sT tai hoa
257
Trang 10Thru ba, 6 sy k h i e m nhuang, b i n h d j , phong thai u n g d u n g mang co't each
ngh? SI
Doi vai n g u o i lai do, hiem nguy tren dong song cijng chinh la m p t phan
trong CUQC song cua ong K h i v u g t qua gian nguy , song nuoc lai tan xeo xeo
trong t r i n h o "song nuac lai thanh binh D e m ay nha do dot lira trong hang da
, n u o n g 6'ng com lam , va toan ban tan ve ca anh v u , ca d a m xanh Cung
ch5ng thay ai ban them m p t loi nao ve CUQC chieh thang v u a qua " Nha van
nhu m u o n nghi ngoi sau chang d u a n g dai cung nhan vat ciia m i n h dua tranh
tai t r i v o i thien nhien hung dCr Song qua giong van nh? nhang , ta lai tha'rn
thia them m p t ve d^p cua n g u o i lai do D o la sy khiem nhuong, b i n h d i , ung
d u n g bai v i "ngay nao ciing gianh lay cai song t u tay nhirng cai thac , nen no
Cling khong c6 gi la hoi hop dang nho " Cai phi t h u o n g da tro thanh binh
thuong Pham chat chieh si da hoa quy^n v a i phong thai tai t u , ngh^ s i
3 Tong ket ngh? thu?t: Co the noi N g u o i lai d o song Da dupe mieu ta
trong tac pham vua c6 t u the ciia m p t nguoi lao dpng t r i diing, vira c6 phong
thai ciia m p t ngh^ sT tai hoa H i n h t u p n g n g u o i lai do the hi^n phong each
ngh^ thuat doe dao eiia N g u y e n Tuan o giai doan sau Caeh mang Thang Tam:
n g u o i lai do d u la n g u o i lao dpng binh d j van hi^n len v a i chat tai hoa, ngh^ si;
de mieu ta ve d^p cua h i n h tupng, nha van su d u n g kien thuc cua nhieu nganh
khoa hpc khae nhau; ngon ngu sinh dpng, giau hir\ anh; cau van triing diep,
nhieu nhan hoa, so sanh, an dy
III K E T B A I
' T o m l a i , qua hinh t u p n g n g u a i lai do, nha van to thai dp yeu men, ty hao
va cam phuc truac n h i i n g con nguai lao dpng binh d i viing Tay Bac, nhiing
eon nguai ma nha van gpi la "chat vang m u o i " q u i gia ciia To quoc Qua nhan
vat nguoi lai do, N g u y e n Tuan cho rang chii nghia anh h i i n g dau phai tim
kiem dau xa N o c6 trong cupc song t i m mieng com manh ao ciia nhan dan lao
dpng N h i i n g n g u o i b i n h d i c6 t r i diing tai ba hp c6 the tao h i n h tac mau cho
ngh? thuat H p la doi t u p n g ciia cai d^p, ciia anh sang tham m l hi?n dai
Xs, Le T h i H u a n g ( D H S P Hue): Hue trong nhung trang van cua Hoang Phu
tJgC^ Xwi^Mg mang am huang huyen hoac cua nhimg thanh qudch reu phong, nhung l(hu vucm tram mac, cokinh, nhimg rimg thong u tick, net trie tinh cua nui Ngu song liiecmg- ^^"^ Huang nui Ngu da tra thanh bieu tugng gan ket trong tha van Trong dai song van hoa tinh than cua cu dan Hue, song Huang niii Ngu mang
ve dep can xieng, hai hoa Nha van da tim thay trong ve dep san thiiy him tinh nay mot su hoa nhap "van hoa dong song", va "van hoa nui" Song Huang da tra thanh dot tuang tham my cua tha ca nhac hoa, nhung chi du&i ngoi hut ciia Hoang Phu Ngoc Tuang, dong song thi ca nay mai duac soi chie'u tie nhieu phia Dong Huang chdy tran tren nhirng trang ky cua anh, nhieu dang ve Co khi song Huang la "mot co gdi di-gan phong khodng vd man dai, c6 khi Id "me phu sa ciia mot vung van hoa xie
sa", CO luc song Huang tra thdnh "mot nguai tai nH ddnh ddn luc dem khuya" Den
vai nhimg trang ky cua Hodng Phu Ngoc Tuang, nguai doc c6 dip hieu ro them vecoi nguon song Huang vd van hoa Hue Song Huang vd "van hoa song ngoi" ay duang nhu duac Hodng Phii Ngoc Tuang thu tom lai trong mot mau huyen thoai dep khep Iqi nhieng trang ky hoc 16 mot cai toi tram tu vd nong chdy suy tu: "Ai dd dqt ten cho dong song? Co nhieu each tra lai cho cau hoi dy Trong do, toi thich nhat mot huyen thoai kerang vi yeu quy con song xinh dep cua que huang, con nguai a hai ba dd nau nuac tram lodi hoa doxuong long song, de'ldn nuac tham tho mai mai Toi linh hoi y ciia truyen thuyel dy nhu the nay: con nguai da dat ten cho dong song nhu nhd tha chon biit hieu ciia minh, giei gam vdo day tat cd uac vong muon dem cdi Dep vd tie'ng Tham de xdy ddp van hoa vd lich sie"
(Trich Tap chi Song Huong- so 161 nam 2002)
l P h a n tich ve d?p a i a Song Huong trong tuy but " A i da d|t ten
i i l g j o n g song" cua nha van Hoang Phu Ngpc Tuang
H l / O N G D A N C H I T I E T
^- M 6 B A I
On ^gQC T u a n g la nha van chuyen ve biit ky, tan van Sang tac ciia
\l ' l " ^ huong, dat nuoc, con nguai, dae bi?t la van hoa nhu: " N g o i sao tren d i n h Phu Van Lau", " A i da dat ten cho dong song?"
"^8 do, tuy b u t " A i da dat ten cho dong song?" thuc sy la m p t trong n h i i n g
Trang 11trang viet hay nhat cua nha van ve m p t dong song mang bao huyen thoai d^p ^
Song H u o n g
I I T H A N B A I
1 K h a i q u a t : But ky " A i da dat ten cho dong song?" dupe Hoang Phu Ngo^,
Tucmg viet 6 Hue nam 1981, i n trong tap sach cung ten Bai ky eo ba phan Saci
giao khoa trich hpe phan dau V o i but ky nay, tac gia da mang den cho nguoi d(
nhimg cam nhan that day chat tho ve dong song H u o n g theo dong chay cua no tu
Truong Scm cho den k h i chay qua thanh pho Hue va xuoi ve bien
2 V e d e p s d n g HvMmg c 6 the p h a n t i c h t r e n n h u n g n e t s a u :
a Song hircmg v u n g t h u g n g Imi: Song H u o n g n h i n t u cpi nguon la dong
ch^y CO m o i quan he sau sac v o i day T r u o n g Son Song H u o n g v u n g thupng
liru mang ve d?p cua m p t sue song manh li^t, hoang dai, b i an, sau tham
n h u n g cung c6 Itic d i u dang, say d i m Su manh H$t, hoang dai cua eon song
dupe the hien qua n h i j n g so sanh : " N h u mpt ban t r u o n g ca cua r u n g gia, ram
rp giua bong cay dai ngan" K h i chay qua mien dia h i n h hiem tro, song Huong
mang ve d?p d u d p i : " m a n h H^t qua ghenh thac, eupn xoay n h u con loe xoay
vao day vue b i an", n h u n g cung c6 lue no lai hien lanh t r i i tinh " d i u dang, sav
dam giiia nhirng dam dai choi Ipi mau do ciia hoa do quyen rirng" Nha van
da nhan hoa dong song giong n h u " m p t c6 gai D i gan phong khoang va man
dai" Con song dupe r u n g gia h u n due cho " m p t ban ITnh gan da, mpt tam hon
t y do va trong sang" Do la sue manh ban nang cua n g u o i con gai, sue manh
ay dupe che n g u boi cau true dia ly lanh tho de d i ra khoi rung, no "nhanh
chong mang m p t sac dep d j u dang va t r i tu^, tro thanh n g u o i m? p h u sa cua
mpt viing van hoa su so"
b Song H u o n g 6 dong bJing: V o i von hieu biet ve dia l i tac gia da mieu ta ti
m i ve song H u o n g v o i hinh anh: " N h u n g ngay t u dau vira ra khoi v u n g niii,
song H u o n g da chuyen dong mpt each lien tuc, vong giua khiic quanh dot ngot,
uon m i n h theo n h i i n g d u o n g cong that mem" Su chuyen dong ay, trong each
cam nhan cua Hoang Phu Ngpc Tuong giong n h u " m p t cupe t i m kiem c6 y thuc
de d i toi n o i gap thanh pho tuong lai cua no" Van n h u n g d u o n g cong m e m mah
song H u o n g lai c6 su chuyen m i n h : " T u nga ba Tuan, song H u o n g theo huong
nam bac qua di|n H o n Chen ; vap Ngpc Tran, no chuyen huong sang tay b
-vong qua them dat bai Nguy^t Bieu, L u o n g Quan roi dpt ngpt ve m p t hinh cun-^
that tron ve phia dong bac, 6 m lay chan doi Thien M u , xuoi dan ve Hue"
Co luc canh sac song H u o n g n h u biic tranh c6 d u o n g net, c6 h i n h khoi v t "
"sac nude tro nen xanh tham, va t u do no troi d i giua hai day d o i sung sun^
n h u thanh quach, vod n h u n g diem cao dpt ngpt n h u Vpng Canh, Tam T h ^
L\ru Bao m a t u do, n g u o i ta l u o n nhin thay dong song m e m n h u tam lua ^
260
^ { i n g chiec thuyen xuoi ngupc chi be bling con t h o i " N g u o i dpc con bit g $ p
ve d^P ' " ^ ^^^^ P*^^" quang mau sac ciia nen troi Tay N a m thanh
pho- "s^"^ x a n h , trua vang, chieu h'm"
Song H u o n g lai c6 ve d ? p tram mac chay d u o i chan n h i h i g r u n g thong u tjch
nhung lang m p am u ma kieu hanh a i a eac vua chiia trieu Nguyen Do la ve
(j^p mang mau sac triet If, c6 thi khi d i trong am huong ngan nga cua tieng
chuong ehiia Thien M u Co ve d ? p " v u i t u o i " khi d i qua n h i m g bai bo xanh biec
viing ngo^i ^ ' - " " g - C ° <*?P ""^^ "^^ng trong suong k h o i " khi no r o i xa thanh pho de d i qua nhCing bo tre, luy tnie va n h i m g hang cau thon VT Da
c Doan ta song H u o n g k h i d i qua thanh pho da gay dugic n h i e u an t u g n g : Xir K i m Long, song H u o n g da nhin thay hinh anh "Chiee cau trang i n ngan trgn nen troi, nho nhan n h u nhiSng vanh trang n o n " Do ehinh la chiec cau
Trang Tien noi d o i bo song tho mpng Khong chi vay, ve d ? p ciia dong H u o n g
con dupe mieu ta "Giap mat thanh pho 6 con Da Vien, song H u o n g uon mpt canh cung rat nhe sang den con H e n " Nha van n h u thoi l i n h hon vao canh vat:
"duong cong ay lam cho dong song n h u m e m han d i , n h u m p t tieng " v a n g " khong noi ra ciia tinh yeu" " T o i nho song H u o n g , quy di?u chay l i i n g I d ciia
no khi ngang qua thanh p h o " Cai p h u t ban dau de den v o i " n g u o i t i n h " a i a song H u o n g n h u the day! N a n g da t u lam m o i m i n h de hien t ^ g n h i h i g gi
d?p nhat cho n g u o i yeu
Tu song H u o n g x i n h d ? p nha van lien t u o n g t o i nhieu con song tren the
gioi n h u song Xen, song Ne-va, song Da - n u y p va nhan ra diem t u o n g dong
giua chiing la cimg chay giua long thanh pho N h u n g song H u o n g khae v o i
cac dong song khae la boi v i no van g i i i dupe n h i h i g net c6 k i n h va neu song Ne-va chay nhanh qua thi song H u o n g lai rat cham buon n h u d i ^ u Slow "day
la di^u slow tinh cam danh rieng cho Hue*' T i n h cam cria dong song danh cho thanh pho H u e d i n g rat sau nang D u o n g n h u song H u o n g khong m u o n xa thanh pho: "Roi n h u sue n h o lai m p t dieu gi do chua k i p noi N o dpt ngpt d o i
<^ong re ngoat sang h u o n g D o n g Tay de gap lai thanh pho Ian euoi 6 goc Bao
^inh xua eo" N h a van v i v o n song H u o n g giong n h u nang Kieu chi tinh tra tim K i m Trpng V i the nen nhin "khiie quanh nay" thay no "that bat n g d "
^ha van cam nhan "khiic q u a n h " ay giong n h u "la noi v u o n g van, ca m$t IJ^^t iSng lo k i n dao a i a tinh yeu" Do la su chi tinh a i a Song H u o n g t r d lai
^e'noi m p t loi the truoe k h i ve bien ca" Tac gia lien h§ " L o i the ay vang vpng
k h u vue song H u o n g thanh gipng ho dan gian, ay la tain long n g u o i dan Hoa xua mai m a i ehung tinh v o i que h u o n g x u so". > J
^ d Ve d?p song H u o n g dvigc k h a m pha d u o i goc dp van hoa: Tac gia gan
t4i^^ ^"•o'"g v o i am nhae c6 dien Hue: "Song H u o n g da tro thanh m p t n g u o i
'^U' danh dan liie dem khuya Qua d u n g v^y, toan bp nen am rh^e c6 dien
Trang 12Hue da dupe hinh thanh tren mat nuoc cua dong song nay" Tac gia lien tuong
toi vi#c CO nguoi n g h ^ nhan gia gan t h e k y choi dan, m p t dem khuya nghe con
gai dpc Kieu "Trong n h u tieng hac bay qua/ Dye n h u tieng suo'i m o i sa nug
v o i " N g u o i n g h ^ nhan ay da nhom day, v6 diii chi vao trang sach ma noi
la T u Dgi Canh" Cung t u do ngoi but tai hoa cpng v o i sy rung cam manh me
Hoang Phu NgQC T u o n g da n h o toi Nguyen D u " N g u y e n D u da bao nam lenh
denh tren quang song nay v o i mpt phien trang sau.Va t u do, nhung ban dan
da d i suot d o i K i e u " Day la each lien tuong dpc dao, tai hoa mang den cho
nguoi dpc mpt s u boi hoi, xao xuyen
e Ve d?p song Huong gan lien voi nhung s\f ki^n lich su: N h u n g chang
phai bao gid song H u o n g ciang la nguoi con gai dam tham ,diu dang, m e m maj
trong long Hue^ da c6 mpt thoi song H u o n g mang ten la L i n h Giang, dong song
vien chau da chien dau oanh l i f t bao v f bien gioi phia N a m eiia To quo'c (Ten
cua dong song H u o n g dupe ghi trong " D u dia chi" eiia Nguyen Trai la Linh
giang) Dong song ay la diem tua, bao v$ bien euong thoi k i Dai Vift The ki
XVin, no ve vang soi bong kinh thanh Phii Xuan, gan lien v o i ten tuoi cua nguoi
anh hiing Nguyen H u f N o dpng lai den bam da, t i m mau "no song het lich sir
bi trang eiia the k i XIX" N o d i vao thoi dai cua Cach mang thang Tam bang
nhung chien eong rung ehuyen N o ehung kien eupe noi day tong tien cong tet
Mau Than 1968 Song H u o n g da gan lien voi lich su eiia Hue^ Ijch s i i dan tpc
f Bai k y ket thiic bang mgt ly giai mang huyen thoai d^p: Co m p t huyen
thoai vpng ve t u lang Thanh Trung, mpt ngoi lang trong rau thorn 6 Hue: Vi
yeu quy con song xinh d^p, nguoi dan hai ben bo song H u o n g da nau nuoc
ciia tram loai hoa d o xuohg dong song cho Ian nuoc xanh tham ay mai mai
thom tho Phai chang do la each ly giai ten ciia H u o n g Giang - con song gan
lien v o i Hue, gan lien v o i tinh yeu ciia Hoang Phii Ngpc Tuong?
3 N6t d a c s&c c u a v a n p h o n g H o a n g P h u N g o c T u o n g : N g o n ngif
trong sang, phong phii, uyen ehuyen, giau hinh anh, giau chat tho, su dung
nhieu phep t u t u n h u : So sanh, nhan hoa, an dy, C6 sy ket hpp hai hoa cam
xiie, t r i t u f , ehii quan va khach quan But k y Sue lien tuong k i d i f u , su hieu
biet phong phii ve kien thiic dia ly, Ijch sii, van hoa nghe thuat va nhung tra'
nghif m ciia ban than
III K E T B A I
Trieh doan bai k i " A i da dat ten cho dong song" da g p i ra ve d?p ciia Hu^'
ciia tam h o n nguoi H u e qua sy quan sat sac sao ciia Hoang Phii Ngpc Tuong
ve dong song H u o n g Hoang Phii Ngpc Tuong xung dang la m p t t h i si
thien nhien, m p t cuon t u dien song ve Hue, mpt cay biit giau long yeu nuoc
tinh than dan tpc Bai k i gop phan boi duong tinh yeu, niem t y hao doi v^'
dong song va cung la v o i que h u o n g da't nuoc
Cty TNHH MTVDWH Khang Vi$t
da hay mot 6 cua so' khi mieu ta nhu the, do da dugc nhap vao voi so phan cua nhan vat, thuoc dugc hodn canh song day bien dong va doi thay cua nhan vat, nha van da dinh ra dugc mot each tu nhien mot mqch lai ke ehuyen vita phii hgp vai tam ly rieng cua ho, vita mang su gay gon cua ngon ngif van xuoi hien dai
Va chong A Phu la truyen ngan hay vie\ su dai dai ki dieu Nhu nhieii truyen ngan c6 ehung tu tuong chu dendy Vg chong A Phu cUng c6 cau triic chia doi rai ro:
II Nhieng ngdy a Hong Ngdi: Mj va A Phu Id nguoi - nguoi xinh tuoi, khoe manh, gioi giang - md phai song kiep no le trdu ngua kho'n khoe che
II Nhimg ngdy a Phieng Sa: Mj vd A Phii Id nguoi song tu do va da biei bao ve lay
tu do ay Tuy nhien cdi hay eiia truyen Id a cho: nhd van da chi trong chimg 400 chiJe,
md dung lai dugc mot chang then chot ciia todn bo su ehuyen hoa ay, khieh cho ban doc dau kho tinh eUng phai nhan rang: Viec Mi vd A Phu tit dem den no le ra viing anh sang tu do Id hodn todn hgp ly, hgp le tu nhien Nhu vay Id chinh long thucmg nguoi
vd thuang than da chien thang noi sg hai, da quyel dinh hdnh dong tu giai thodt
(Nguyen Quoc Ludn) Lai nha van viet Truyfn Tay Bic: Nam 1952, toi theo bo dpi chit luc, tien quan vdo mien Tay, tham du chien dich giai phong Tay Bdc Cdi kH qua Ian nhat vd tru&c nhat eiia ehuyen di tam thang ay Id dat nuoc vd con nguoi mien Tay da de thuang de nha cho toi nhieu, khong bao gia quen
y bao qudt trong khi toi viet Truyen Tay Bac Id: Nong dan cdc dan toe o Tay Bac
^"0 nam gian kho chong dequoc vd bon chua dd't Cuoc dau tranh giai cap, rieng a Tay
^flc, mang mot sac thai dac biet Nhin luat qua, noi the luc phong kien con duong keo 'w' ddl nuoc lai hang tram nam truac, ehung ta de tuong nhuTig canh nhimg nguoi a cit mudn thud lang le Khong, b noi ritng nui mo mdng ay, cdc dan toe da khong
le chiu dung Hg da thitc tinh Can bo cua Dang tai dau thi cdc dan tgc ditng len day, trude nhat Id nhitng nguoi tre tudt Hg that dep vd yeu dai
^Qt van dekhde, do Id nhitng y tho trong van xuoi 6 moi nhan vat vd triim len tai cd '"'en Tay, toi da dua vdo mot khong khi voi vgi, Idm eho dai nuoc vd con nguoi bay
^°»8 hon len (To Hoai) ,
Trang 13i)e / P h a n tich dien bien tarn trang nhan v | t Mi trong dem tinh mua
xuan a Hong Ngai de thay dug^c sue song tiem tang manh me cua mpt than
•phan no Ig duyc thuc tinh (V<? chong A Phu - To Hoai)
H I / O N G D A N C H I T I E T
I M 6 B A I
To Hoai la mot trong nhiing nha van Ion cua nen van hpc Vi^t Nam hien
d?i 6 n g CO von hieu biet sau s5c ve phong tuc tap quan cua nhieu vung mieVi
khac nhau tren dat nude Thanh cong nhat ciia To Hoai la nhiing tac pham viet
ve hi^n thuc C U Q C song, con nguoi vung Tay Bac Tieu bieu la truyfn ngan "Vo
chong A Phu" Tac pham vua la mpt buc tranh chan thuc ve so phan b i tham
ciia nguoi dan ngheo mien niii dudi ach ap buc phong kien va thuc dan, vua la
mpt bai ca ve sue song va khat vpng t u do, hanh phiic ciia con nguoi Dieu do
dupe the hi^n ro net nha't qua dien bien tam trang ciia M i trong dem tinh miia
xuan a Hong Ngai
II T H A N BAI
1 K h a i quat: Truyen "Vp chong A Phii" dupe nha van To Hoai dupe in
trong tap "Truy?n Tay Bac" Tac pham gom hai phan: phan dau trieh hoc
trong sach giao khoa la phan noi ve cupe song day tiii nhue ciia M i va A Phii 6
nha thong ly Pa Tra, ket thiic bang v i f e M i cat diit day troi euu A Phii tron
khoi Hong Ngai Phan sau la cupe song moi ciia M i va A Phii 6 Phieng Sa Hp
di theo Cach mang giai phong que huong
2 Ndi d u n g c a n p h a n t i c h , l a m ro:
a Truac khi bi bit ve lam dau nha thong ly Pa Tra, M i la mpt c6 gai tre
d?p, yeu lao dpng, yeu t u do, hieu thao v o i cha m? Khong chi vay M i con la
mpt CO gai giau tai nang " M i thoi sao gioi, thoi la cung hay n h u thoi sao Co
biet bao nguoi me, ngay dem thoi sao d i theo M i " K h i b i bat ve lam dau nha
thong ly M i phai chiu mpt cupe song day tiii nhue, tho'ng kho: Ngay tu dau
tac pham M i da hifn len qua hirJi anh "liie nao c6 ay d i n g ciii mat, mat buon
ruoi rupi" T i m hieu vao truyen, ta thay M i la c6 dau gat np, nan nhan ciia ehinh
sach eho vay nang lai Cupe song day thong kho M i b i tuoc doat tuoi tre, t u do,
bi doi x i i nhu no 1?, bi boe Ipt sue lao dpng nang ne: "tet xong thi len niii hai
thuoe phi^n, giiia nam thi giat day, xe day, cuoi mua thi d i nuong be bap va du
liic d i hai cui, liic bung ngo, liic nao ciing gai mpt bo day a trong tay de tuoc
thanh spi suo't nam suot doi nhu the" N a i M i song la mpt cai nha tu: M i lam
viee canh chuong ngua, d canh chuong ngua Nha van da gian tiep mieu ta cai
dja ngyc tran gian do bang hinh ar\h: "Can buong M j nam, kin mit, eo mpt chiec
cua so mpt 16 vuong bang ban tay trong ra ngoai khong biet suong hay la nang"
j ^ 6 n g chi vay M i con bi ap che ve mat tinh than: Nha thong ly da dung bong than quyen de ap che M i H i i tyc ciing trinh ma da lam M i bi te li^t ve tinh
t}ian, ca ve y thuc phan khang M i yen tam ve than phan "No da bat minh ve
trinh nha no roi thi chi dpi ngay ru xuong 6 day thoi" V i the "Moi ngay M j cang l * ^ " ^ ^ t t o r v g x6 cua" M} chai san M i song
trong v6 cam, tam hon lanh leo, bang gia M i dang chet
\y, Du cupe song thong kho nhung trong Mi van an chua mpt sue song
tj^m tang va khat vpng tu do, hanh phuc Sue song tiem tang ay eiia Mi bit 4au tr°^ xuan Miia xuan nam ay a Hong Ngai that d^p
gpi cam biet bao: "Hong Ngai nam ay an tet giira Iiie eo gianh vang ung, gio
va ret rat du dpi Trong eac lang Meo do, nhiing chiec vay hoa da dem ra phoi
tren mom da xoe n h u eon buom, sac so tieng tre con no diia " Do ehinh la nipt miia xuan rpn ra am thanh va mau sac dupe cam nhan qua tam hon ciia M i
£)6 ehinh la dau hieu eho su bung tinh ciia M i trong dem tinh miia xuan
Dem tinh mua xuan da toi, sue song tiem tang eiia Mi da troi day manh
li^t Bang gipng van tran thuat va ngh^ thuat mieu ta tam trang nhan vat To
Hoai da mang den eho nguoi dpe nhirng trang viet day xiie dpng
Dau tien, sue song ay dupe hoi sinh khi M i nghe thay tieng sao: "Ngoai dau niii lap 16 da eo tieng ai thoi sao rii ban d i ehoi " Tieng sao tha thie't da danh
thuc CO M i ngay xua Tieng sao nhu cham vao trai t i m eiia M i , trai t i m M i ciing
rung dpng theo tieng sao: " M i nghe tieng sao vpng lai thiet tha boi hoi" Tieng sao hoi thiic M i , tieng sao n h u con gi6 thoi bung d i lop tro tan nguoi lanh dang phu lay tam hon M i Tieng sao nhap vao hon M j lam dong hi^n qua k h i i tuoi
<i?p cua mpt CO gai giau tai nang Buoc nhay tam ly dau tien ciia M i do la viec
Mj ngoi nham tham 16i ciia nguoi dang thoi sao
May CO con trai con gai roi , n ' May di lam nuang ,
Ta chua CO con trai con gai 'i"'- '
Ta di tim nguai yeu ' ''
^ Bai hat ay lau roi M i kh6ng hat, di^u sao ay lau roi M i kh6ng thoi Nhung '^^m nay M i lai nho, lai nham tham M i van thupe Nghla la M i khong v6 cam
01 diing hon, su v6 cam chi la lop v6 ben ngoai, con ben trong M i van e6 mpt
tim khat s6ng, rue lira yeu thuang
Chinh tieng sao dan M i den hanh dpng "noi loan ve nhan tinh": " M i len lay rupu C i i uong ue timg bat Roi say M i l i m mat ngoi day nhin nhirng
" ^ ^ ^ i nhay dong, nguoi hat, nhung long M j thi dang s6ng ve ngay truoe" M i
nh - nuot cay, nuot dang, nuot han vao trong long Uong eho quen
l ^ i nho Mpt k h i rupu khong eon du sue lam nguoi ta quen thi no l ^ i
Trang 14quay lai thuc tinh ca con tim va ly tri M i lai nghe tie'ng sao gQi ban dau la,
RuQ'u chinh la - chat men danh thuc phan doi da mat ciia M j Rxxqu lam • |
song lai mot qua khu day i p niem vui suong: "Ngay truoc M i thoi sao gioi
biet bao nhieu nguoi me ngay dem thoi sao di theo M i "
Sau do M i lai buoc vao buong, lai "ngoi xuong giuang, trong ra cdi cm soi§
vuong ma ma trang trang". Trong nha thong li la tii nguc, ngoai 6 cua kia \
thien duong tuoi tre Chi tiet nay cho thay M i nhin ve phia anh sang, c6 nghTg
la tam hon M j dang khao khat "Vugt nguc" M i vui lam "Mi thay phai ph&i tyf,
lai, trong long dot nhien vui suang nhu nhieng dem tel ngay truoc". Do la niem vui
ciia mot ke da tim lai dugc minh Va M i y thuc dugc rang "Mi tre lam Mi van
con tre Mi muo'n di cliai". Nhan thay minh con tre va muo'n dugc di choi c6
nghia la trong M j rat khao khat tu do Diing la bi kich Khi mgt nguoi dan ba
chgt nhan ra minh con tre trong hoan canh tro treu nay thi diing la mgt bi kich
Qua khii lam M i tre lai Hi^n tai lam M i dau don, e che I
Dinh diem ciia cam xiic bi kich ay la noi tui than: M i da c6 cugc song khong
hanh phuc voi A Su; "A Sit vai Mj khong c6 long vai nhau ma van phai a vai
nhau " Dau don qua M i khat khao: "Neii c6 nam la ngon trong tay luc nay, Mi se
an cho chel ngay chit khong buon nh& Iqi nua". Muo'n chet, nghia la M i khong con
nhu truoc niia M i muo'n phan khang lai hoan canh ay M i da khong con chap
nhan cai thuc trang e che nay Do chinh la sue song da dugc danh thuc
Tu do M i di den quye't djnh tao bao: Bo nha di theo nhimg dam choi Do la
mgt y dinh giai thoat lang le nhung v6 cung manh liet: "Mj den goc nha, lay ong
ma, xdn mot mieng ho them vao dia den cho sang". Nggn den dugc thap len Anh
sang cua no da xua tan cai bong dem am dam dang vay quanh M i , dang thap
len nggn lua trong tam hon M i Mgt loat cac hanh dgng gap gap dugc To Hoai
dien ta: "Mi much di choi Mi cung sap di choi Mi qudn lai toe Mi vai tay lay cai
vay hoa vat a trong vdch Mi rut them cdi do". Do la nhu cau lam d?p ban than
truoc luc di choi M i lam tat ca, that binh than va khong he de y den thai d<?
ciia A Su Chung to, sue song manh liet trong M i dang Ion hon tat ca Bong
than quyen cQng khong the Ion hon sue song ciia Mj I
Y dinh giai thoat cua M i khong thanh khi A Su tro ve Han thing tay
dap tan nhan su troi day do: "No xdch ca mot thung sai day ra troi dimg Mi
cot nha Toe Mi xoa xuong, A Su quart luon toe len cot lam cho Mi khong cui, kho^i
nghieng dau dugc nua ". Mieu ta su tan nhan ciia A Su chinh la sue mgnh <^^^
ngoi biit To Hoai da to cao va len an bg mat bat nhan cua bgn chii no pho^^
kie'n mien niii
Nhung A Su chi troi dugc the xae M i chvi khong troi dugc tam hon ciia f^'
boi tam hon M i dang ty do dao choi trong the gioi ciia khat vgng song : "Tf"^^
bong toi, Mj dung im lang, nhu khong biel minh dang bi troi Hoi rugu nong nan Mi vdn nghe tie'ng sao dua Mi di theo nhimg cuoc chai, nhimg dam chai ". M i khongbie't minh bi troi nghia la c6 khong song bang the xac nua ma thuc su dang song bang tam hon Co liic tieng sao ggi ban tinh nhap vao hon Mi, M i vui
stf^g i " ^ ^ ^""^ ^^^'^ ^'"^ "^"y '^^^^ khong cua dugc". Tinh roi lai nghe tie'ng chan ngya dap vao vach A m thanh tiehg chan ngva dap vao vach da dua M i tu noi nho tro ve voi hi^n tai Gia'c mo tan bieh Tie'ng sao ciing khong con Chi con M i voi noi dau than phan.Tinh roi moi
thay long cay dang "Mi thon thiec nghi minh khong bang con ngua"
CuQC troi day Ian thii nhat ciia M i khong thanh M i khong thoat khoi can nha ay, du chi mgt phiit giay Nhung M j da khong con la con ngua, con rua liii lui noi x6 ciia niia M i da song lai nhiing thai khac ciia tuoi thanh xuan tuoi tre
va tu do Vi the, khi bi A Sii troi, liic bang hoang tinh M i chgt nho den cau
chuyen mgt nguoi dan ba trong nha nay bi troi den chet khong ai hay Va Mj
da sg "Mi cua quay xem minh con song hay chel" M i sg chet nghia la M i con ham
song Sg chet la bieu hi^n cao dg nhat ciia long ham song Long yeu doi trong
Cugc troi day nhu mgt dgt song dang len roi tran ra No khong lam may may thay doi cugc dod M i Nhung tu do, song ngam van khong mat No se tuon trao thanh nhiing dgt song moi, manh li^t hon liic nao he't, bang chung la hanh dgng coi troi cho A Phii va ciing anh tro'n khoi Hong Ngai sau nay
3 Nghe thuat xay dung nhan vat: Thanh cong ciia To Hoai trong vi^c xay dung nhan vat M i do la : Nha van c6 bif t tai mieu ta tam ly nhan vat sac sao nhat la nhiing dien bie'n tam trang day phiic tap ciia M j trong dem tinh mua xuan Ngh$ thuat tran thuat uyen chuyen, linh hoat; each gioi thifu nhan v^t day bat ngo, tu nhien day an tugng; ke chuyen ngSn ggn, dan dat tinh tiet Wieo leo Bi^t tai mieu ta thien nhien va phong tuc, tap quan ciia nguoi dan
nuen niii Ngon ngu sinh dgng, chgn Ige va sang tao, cau van giau tinh tao
Wnh va tham dam chat tho •' ' '
III K E T BAI
Tom l^i, nhan v^t M i la linh hon ciia tac pham la hoi tho ciia tac pham "Vg chong A Phii" Xay dung nhan vat M i la mgt thanh cong dac sac ciia nha van
To Hoai Qua vi|c mieu ta dien bie'n tam trang ciia nhan vat trong dem tinh
•'^ua xuan To Hoai da khang dinh sue song tiem tang manh liet va khat vgng
phiie ciia nguoi phu nix Meo du trong thong kho van luon vuan den khat
Trang 152: Phan tich dien bien tarn tr^ng nhan vat M i trong dem c6i troi cho
A Phii trong tac pham " V Q chong A Phu" ciia nha van To Hoai
HL/dNG D A N L A M BAI
I M 6 BAI
To Hoai la nha van c6 sue sang i^o doi dao nhat trong lang van chuang Vi^t
Nam hi^n dai Truoc Cach mang, ong nha van noi tieng voi nhung cau chuy^n
ve loai vat nhu "O chuot", "Demen phuu luu ky" Sau each mang nha van da de
lai dau an ve nhiing tac pham viet ve de tai mien niii nhu "Truy^n Tay Bac",
"Mien Tay" Trong tap Trui/pn Tay Bac, noi tieng nhat la truyfn Vg chong A
Phu M i la nhan vat chinh trong truy^n ngan Vq chong A Phu Qua dien bieh
tarn trang ciia M i trong dem cai troi cho A Phu, To Hoai da lam nguoi dpc xuc
dpng ve sue song tiem tang va khat vpng song hanh phiic ciia nhan v^t
I I T H A N BAI
1 K h a i q u a t t n r 6 c k h i p h a n t i c h : Truy^n "Vg chong A Phu" dugc nha
van To Hoai dugc in trong tap "Truyfn Tay Bac" Tac pham gom hai phan:
phan dau trich hpc trong sach giao khoa la phan noi ve cuoc song day tui nhuc
ciia M i va A Phii trong nha thong ly Pa Tra 6 Hong Ngai, ket thiic bang vi^c
M i cat dut day troi cuu A Phii tron khoi Hong Ngai Phan sau la cupc song
mai cua M j va A Phii a Phieng Sa H Q theo Cach mang giai phong que huong
M} la CO gai tre d?p, giau tai nang ciia niii rung Tay Bac nhung roi mon ng cu
ciia bo' me nhu sgi day oan nghif t troi mj vao nha thong ly M i buoc phai lam
dau gat ng Cupc song a nha thong ly Pa Tra nhu mpt cho'n dia nguc tran gian
ma M i la ten tu kho sai voi ban an chung than Dem tinh miia xuan nam ay,
siic song troi day M i uong rupu, thoi sao, nhan thuc dup-c tuoi tre M j them di
theo nhiing cupc choi nhiing dam chai Nhung A Sii da chan dung khat vpng
do ciia M i bang mpt thiing spi day, han troi M i vao cpt nha M j khong cam
thay b} troi, tam hon M i van di theo tieng gpi dem tinh Chinh sue song dem
tinh nam ay da tao dieu kien cho su bung tinh nhan thiie va chay bung len
ngpn Ilia giai thoat cho A Phii sau nay
2 N6i d u n g can p h a n t i c h , l a m r o :
a Tam trang ciia M i truoc dem coi troi cho A Phu :
A Phii v i danh con quan nen bi phat va tro thanh no Ip cho nha thong li Pa
Tra M i va A Phii dong canh ngp: deu la than phan no Ip vi chinh sach cho vay
nang lai ciia bpn chii no Vi de ho bat mat mpt con bo nen A Phii phai chiu troi/
cho chet Cha con nha thong l i da troi A Phii vao cai cpc dong a giiia nha bang
day may A Phii dang roi vao tinh trang: chei dau, chei doi, chel ret, phai chit
Tam trang M i liic dau la trang thai V6 CAM: Mua dong reo cao ret buo't pgm nao M i cung thuc day thoi lua ho tay Nhiing gi xay ra xung quanh M i Ichong can bie't, khong doai hoai, khong quan tam Tam hon M j nhu te dai
ttvtoc mpi chuypn ke ca liic ra suoi liia, bi A Su danh nga xuong cua bep, horn
sau M i van than nhien ra suoi liia nhu dem truoc M i van thira bie't A Phii
dang bi troi tren cai cpc do, moi Ian thoi liia M i van thay hai mat A Phii mo
^juTig triing Nhung "neu A Phu la cai xdc chit dung day, cung thi'thoi" NghTa la
f^j v6 cam M i ma't luon ca cai tinh thuong nguoi ma bat cii 6 nguoi phy nu
nao cung c6 M i chi bie't, chi con a voi ngpn liia Liia ding c6 don M i cung c6
dem. Hai ke c6 don ay thiic cung nhau trong bang gia
b Tam trang M i trong dem coi troi cho A Phii
Tam trang M i sau do la tir v6 ckm den dong ckm: nhiing dem truoc nhin
thay canh A Phii bi troi dung M i hoan toan dung dung, v6 cam Dem ay, dong nuoc mSt ciia A Phii da danh thiic va lam hoi sinh long thuong nguoi trong
Mi: Chinh nho ngpn lua, dem ay M i le mat trong sang va nhin thay "mot dong
nuffc mit lap Idnh bd xuong hai horn ma da xam den lai" ciia A Phii Dong nuoc
mit ay la nuoc mat ciia ke dang hap hoi, nuoc mat cua mpt than phan no Ip
dang bat luc truoc so phan Va gipt nuoc mat ay da lam tan di gia bang ciia
trai tim Mi Da thiic day trong M i long thuong nguoi cung canh ngp Trai tim
Mi quan dau khi "Trong nguoi lai ngam din minh" Mi chpt "nho lai dim nam
truac A Sie troi Mj, Mj cUng phai troi dung thekia Nhiiu Ian khoc, nuoc mSt chay xuong mieng, xuong co, khong lau di dugc"
Tir do M i nhan thiic ro va cam thu s\ dpc ac ciia nha Thong l i Pa Tra: M i
thot len "Troi oi, no bat troi dung nguoi ta din chil, no bat minh chei cung thoi, no
bat troi din chil nguoi dan ba ngay truoc cung o cai nha nay". Tu nhan thiic ve
than phan con nguoi M i nguyen riia cha con nha tho'ng li "Chung no that doc
flc" Khi mpt ke dang trong tinh trang mat he't y thiic lai nhan ra nguyen nhan cua cai kho ma minh ganh chiu thi diing la mpt cupc Ipi ngupe dong ciia y
thuc Chac chan, y thiic nay se troi d^y, se phan khang manh lipt chii khong dimglaioday
Tir long thuomg nguoi va long cam thu M i nhan ra s\ dpc ac va bat cong:
^ canh ngp aia minh va nhiing nguoi dan ba bi hanh ha ngay truoc, den canh 4au don va bat luc cua A Phii truoc mat M i nhan thay chiing no that dpc ac,
thay nguoi kia vipe gi ma phai chet Do la su nhan thiic mang tinh ly tri chii
'^ong phai la cam tinh niia M i dpc thoai voi chinh minh "Co chieng nay thi chi
^ mai la nguoi kia chet, chei dau, chii doi, chii ret, phai chei Ta la than dan ba, no bat ta vetrinh ma nha no roi thi chi con biii doi ngay ru xuong b day ma thoi
^Z^bi kia viec gi phai chii? Mi nhin thay dupe su phi l i cua so'phan A Phu M i
269