Qua do thay dupe gia tri hipn thyc va nhan dao sau sac ciia tac pham.Tac pham ciia Kim Lan chinh la mpt bai ca ve su song, la loi khich 1$ dpng vien con nguoi phai biet huong toi su so
Trang 1Ba cv T u cung c6 sxf thay doi tarn ly theo chieu hudng ^ c h eye: Ba 1^
nguoi ngheo kho, rat myc thuong con Vi^c Trang lay VQ vpi ba la mpt sir
ngac nhien La nguai da tirng trai, truoc loi thong bao cua Trang, ba "ciii dau
nin lang" Ba da co'kim nen noi long m i n h nhung "trong ke mdt kem nhem cua ba
ri xuong hai dbng nu&c mat" D o la n h u n g gipt nuoc mat day xot thucmg cho so
kiep dua con cho canh gia d i n h ngheo hen cua minh
T h u o n g con n h i e u b a o nhieu, ba lai lo lang nhieu bay nliieu: "biel rang
chung no c6 nudi not nhau song qua dugc can doi khdt nay khong?" Cung v o i noi lo
au la cam giac thuong xot, cam thong cho nguoi dan ba m o i vB lam dau minh
"ngudi ta c6 gap bu&c kho khan, doi kho nguai ta moi lay con minh Ma con minh moi
dugc CO vg"
\a bang long cho d o i tre "Thoi thi cdc con cung da phai duyen phai kiep vai
nhau, U cUng mimg long" Cam dpng hon nua la nguoi m? gia khong nguoi
khao khat hanh phiic N g u o i m? gan dat xa troi nay lai la nguoi chan chua
nhieu nhat nhu-ng hi vpng, noi nhieu nhat den tuong lai Ba da an u i con minh
bang trie't li, bang niem tin cua nguoi ngheo: "Ai gidu ba ho, ai kho ba dai" Do la
niem tin rat dang tran trgng boi no nay no trong hoan canh khon ciing
Dac bi$t vao buoi sang h o m sau nguoi m? ay da c6 nhCrng thay doi m o i me
Ba day som ciing con dau thu don, quet tuoc nha cua cho quang que Ba thay
doi t u net mat "cdi mat bung beo u dm " hang ngay cua ba h o m nay "rang ra han
len" Cho den thai dp v u i ve, tuoi cuoi trong bxxa an Trong hua com ngay doi
chi CO "liim ran chuoi thdi roi, it muo'i an vai chdo" nhung ba toan noi chuyen vui,
toan chuyen sung suong sau nay H i n h anh dan ga sinh soi nay no cung la
bieu hi?n cua niem t i n , khat vong hanh phiic trong tarn hon nguoi m? ngheo
Trong hoan canh khon ciing v i doi ngheo nguai m ^ ngheo khong nghi toi cai
chet ma h u o n g ve su song, tuong lai
, Nguoi v(? nhat thay doi tat ca chi sau mpt lai cau Hon nga ngh^ch cua Trang:
M o i gap Ian dau "thj cuai tit mat" voi Trang sau khi day xe bo len doc tinh
Gap go Ian t h u hai, thi "sung sin, cong com, chao chdt, chong Ion" dpi an cho bang
dupe Thi chinh la nan nhan ciia cai doi Cai doi lam thi xau d i ca nhan hinh,
nhan tinh V i d o i ma thj ha m i n h xuong, chap nhan cai tieng v p nhat, v p theo
N h u n g ngay trong hanh dpng tuong lieu linh ay nghi k l do cOng la bieu hien
cua niem khat khao song, khat khao hanh phiic Vi?c theo Trang ve lam vg'/
vira de chay tro'n cai doi nhung dong thoi ciing la hanh dpng d i t i m su song,
t i m hanh phiic cho m i n h
Thi CO s\f thay doi han Tren duong ve nha thj d i sau Trang ba, bon bxxdc
dau hoi ciii, non rach che d i nua mSt "ran ren, e then" N h i i n g chi tiet ve cu chi'
ngoai h i n h cho thay ro tam trang cua mpt c6 dau m o i k h i ve nha chong
Khi ve toi nha, n h i n thay gia canh cua Trang ciing chSng khac gi m i n h : "thi
CO nen mot tieng tho dai" N h u n g 6 nguoi dan ba nay van thucmg true mpt niem
jjiat khao song, khat khao hanh phiic nen de dang chap nhan hoan canh
p i i n g truoc ba cu T u , thi e th^n, de dat, noi nang l i n h i trong c6
Sau k h i dupe ba cu T i i dong y, thi da thay d o i han tinh each Khong eon
nguai dan ba chao chat, chong Ion Trang gap hom truoc, k h i da la nang dau thi
trd nen la nguoi dan ba hien hau, diing muc Thi day som quet tuoc nha cua, ciing m? Trang v o i uoc vpng thay doi hoan canh thuc tai Su thay doi ay chinh la thai dp v u n dap cho hanh phiic gia dinh
Trong bira com "hai con mat thi toi sam lai" khi nhin thay bat chao cam nhung
"thi van diem nhien vd vao mieng" K h i nghe tieng trong thiic thue^ thi ngac nhien
Ichi thay 6 day van dong thue Thi noi voi ba cu T u va Trang ve man Thai Nguyen, Bac Giang khong con dong thuehiia, nguoi ta con cuop thoc Nhat chia cho nguoi doi Cau chuyen ay cho thay da c6 mpt luong gio m o i da thoi vao tam hon thi Cung n h u Trang, thj dang nghi ve ngay mai tuoi sang
b T i n h h u o n g nay cting da gay ngac nhien cho ca xom ngu cu, cho m? Trang, va ca ban than cua Trang nua: Truoc het la su ngac nhien cua ca xom
ngv cu: N h i n theo bong Trang va nguoi dan ba, moi nguoi mpt suy nghi khac
nhau, ai ciing Agac nhien, phan van "ai day nhi? Hay Id nguai nha bd cu Tit duai que len", c6 nguoi cuoi " hay Id vg anh cu Trdng?", c6 nguoi thuong hai "Biel c6 nudi noi nhau qua cdi thai doi khdt nay khong?" D u o n g n h u "c6 cdi gi la liing vd tuoi mdt thoi vdo cugc song doi khdt, tdm toi ay cua ho" Luong gio mat ay chinh la
y thiic ve su song, niem khao khat hanh phuc van thuong true trong tam hon nguoi dan xom ngu cu
Tiep den la sy ngac nhien cua ba cy T u : L a m sao ke xiet su siing so ciia ba khi trong thay nguoi dan ba d u n g 6 dau giuong cua con m i n h , lai con chao niinh bang u nii'a Ba khong the nghi rang con m i n h lai c6 vp, ngay trong cai
thoi buoi doi kem nay Ba cir "hap hdy cap mat cho da nhoen md cdng liic no cu nhoen mdi ra'
Ngay ca n g u o i trong cupc n h u Trang cung rat ngac nhien: T m h huong
cang bat ngo den hai huoc k h i chinh Trang cung van con "nga ngdng" Ca den
'MC "ligSi ngay giua nhd, den bay gia han van con nga nga nhu khong phai Ra hin dd '^0 Vg day u?" M p i chuyen xay ra qua bat ngo, duong n h u chi la con mo N g u o i
'^an ba chi gap m o i hai Ian lai tro thanh v p han
Qua t i n h h u o n g t r u y ^ n vira b i lai vua hai, tac p h a m da gop phan the '^'^n thai dp cua nha van d o i v o i con n g u o i va thuc trang xa h p i d u o n g t h a i Nha van len an tpi ac cua bpn phat xit Nhat, thuc dan Phap va phong kien sai da gay ra nan doi khung khiep nam 1945 Day dan tpc ta vao canh tiing
Trang 2doi quay quat, kinh hoang "Nguai chet nhu ngd ra" Ljch su con ghi l^i ngn d u j
ghe sqi ay, tix Lang Son den Quang Tri, hem hai tri^u dong bao ta chet doi
Thai dp cua nha van doi voi con nguoi: Nha van xot xa va cam thuong sau
sac voi noi kho ciia nguoi dan lanh Kim Lan thi^c su xot xa, ai ngai khi nh|n
thay con nguoi phai doi di^n voi doi ret, khi con nguoi bi re ning, coi thuong
Nha v3n tran trpng, ton vinh nhiing pham chat to't d^p cua nguoi dan
ngheo: Du doi mat voi hoan canh song ngat ngheo, tam toi, nguai dan ngheo
van luon thuong yeu, dum bpc, cxni mang nhau Tham chi cang gieo neo, khon
kho, hp cang thuong yeu nhau That diing voi tinh than"Thucnig ngu&i nhu the
thumg than", "La lanh diim la rach" day tinh nhan van cua dan tpc ta Quan
trpng hon, nha van muon ngpi ca niem tin, niem lac quan yeu song ciia con
nguoi Vipt Nam Bdi map me ben vyc tham ciia cai chet, nguoi dan ngu cu van
khong he bi quan, khong buong xuoi, pho mac su song ma rat yeu song, ham
song That diing la "con da long mpc, con choi nay cay"
III. KET B A I
Tom lai, Kim Lan da xay dung nen mpt tinh huong truyen dpc dao, hap dan
ciia thien truyen Qua do thay dupe gia tri hipn thyc va nhan dao sau sac ciia tac
pham.Tac pham ciia Kim Lan chinh la mpt bai ca ve su song, la loi khich 1$ dpng
vien con nguoi phai biet huong toi su song, tin tuong 6 tuong lai
5;Phan tich gia tri nhan djio trong tac pham "Vg nhaf cua Kim Lan
H U d N G D A N C H I T I E T
I M 6 B A I
Kim Lan la mpt nha nhan dao chii nghla Tac pham ciia ong la tieng noi cam
thong toi nhiing phan nguoi day kho dau duoi day xa hpi Tu do ong cat len
tieng keu cuu khan thiet toi con nguoi Truypn ngan "Vp nhat" voi gia trj nhan
dao sau sac ciing la tieng keu ay ma nha van muon mang den cho chiing ta
n T H A N B A I
1 Khai quat: Tac pham "Vp nhat" trich trong tap truyen "Con cho xau
xi" Truyfn dupe viet ngay sau Cach mang voi ten gpi "Xom ngu cu" Nhung
do that lac ban thao nen sau khi hoa binh lap lai, tac gia da viet lai thanh "V<7
nh^t" Tac phaim xoay quanh tinh huong truyfn, anh Trang ngheo kho, xau xl
e vp Giiia nan doi nam A t Dau, chi mpt cau noi bong dua, boh bat banh du^/
hai hao dau ma Trang c6 dupe vp Noi diing hon la c6 vp theo ma khong ton
tien cuoi cheo gi Tac pham thong qua tinh huong nh^t vp vira bi vua hai ay
de lai gia trj nhan dao sau sac
302
Gia trj nhan dao la gia trj co ban ciia mpt tac pham van hpc chan chinh
^jj,gc tao nen boi niem cam thong sau sac doi voi noi dau ciia con nguoi, sy fiang " i " ' trpng nhiing net d?p trong tam hon va niem tin va kha nang vuon day ciia hp
2 Ndi dung cAn phan tich, lam rd:
a Bieu hi^n thu nhat ciia gia trj nhan dgio trong tac pham "Vp nhat" the
lii?n if vi?c tac gi4 bpc Ip niem dau xot, thuong cam doi vol cupc song bi dat
ctia ngiroi dan ngheo trong nan doi
yid dau tac pham "Vp nhat" la biic tranh ngay doi Chi vai net phac thao,
„ha van da ve nen biic tranh ngay doi that hai hung Xom ngy cu chim trong bong (lem chet choc, tam toi, am dam 6 day thieu vang su song hoac sy song
le loi nhu ngpn den trudc gio Hai lan nha van so sanh nguai voi ma Nguoi
song thi "lu lugt dat diu, bong be nhau ten xanh xam nhu nhung bong ma" hoac "
duofi nhieng goc da goc gao xii xt bong nhung ngucn doi di lai dat da lang le nhu nhifng bong ma" Nguoi chet thi "nhu ngd rq, khong mot sang ndo di lam dong hoac
di cho nguai ta lai khong thay ba bon cai thay nguoi nam cbng queo a ben ve duang"
Miii tii khi nong nac Tac gia con to dam biic tranh hon nua boi hinh anh ciia bay qua den cho chyc de ria xac nguoi chet Coi am va coi duong nhat nhoa
Tat ca dang diing ben bo vyc ciia cai chet
Trong tinh canh doi kem gia tr} con nguai that re riing: Nguai dan ba "vp nhSt" ciia Trang rach ruai tham h^i: ngyc gay lep, khuon mat luoi cay xam xjt, quan ao rach nhu to dia Thj sap chet doi Thi bat chap tat ca ngoi sa xuo'ng an
mpt ch^p het bon bat banh diic roi theo ve lam vp mpt nguai dan ong xa I9 chi
mong qua dupe cai doi truoc mat, mpi cai khac khong can biet
Gia trj nhan dao eon dupe the hifn qua mpt chi tiet hi?n thyc : biia com dau (Jon nang dau va cupc ehuy^n tro giua ba mp con trong bua an dau don nang
dau: "BHa an ngay doi trong that tham hai, giiea cai met rach doc mot liim rau chuoi
^hdi roi va mot dia muoi an vai chao" Bua chao long bong, chii dii lung hai bat
cho moi nguai Cuoi ciing phai an chao cam de cam hoi (Cam - thiic an cho heo) Biic tranh nong thon mien B3c ngay doi dupe mo dan ra qua lai ba cy Tii
^^ng thi no bat giong day, dang thi no bat dong thue, giai doi nay khong chac da song 1^1 noi dau cdc con q"
b Bieu hi^n thu hai cua gia tri nhan dao the hi§n d vi^c nha van to cao tpi tay troi ciia bpn thyc dan, phat xit doi voi nhan dan ta Diing nhu nha tho
Nguyen Dinh Chieu da tung viet "Vt chung hay ghet ciing vi hay thuang" Vi
^huong nen moi ghet nhiing the lyc tan bao da cha d^p len quyen song ciia con '^Swoi Vi the, tu long xot thuong, dong cam, ngoi biit ciia Kim Lan da len an, to tpi ae ciia bpn thyc dan, phong kien, phat xit da don day ca dan tpc ta vao
JS» ••'••^ • 303
Trang 3canh kho'n cung Ngoi but ay chi gg-i len nhung canh, nhung nguoi nam doi ma
da lam cho nguoi doc phai cam han den tpt cixng tgi ac tay trdi aia chung
c Bieu hi^n thii ba aia gia tri nhan dao trong tac pham nay the hi^n 6 vi|c
nha van kham pha, phat h i | n , tran trpng va nggi ca nhung pham chat tot d?p
cua nguoi nong dan:
Ci nhan vat Trang, moi dau anh ciing chg-n nghi "thoc gqo nay den cdi than
minh ciing cha biei c6 nuoi noz khong, Iqi con deo bong" Nhung ngay sau do Trang
lai tac luai "chad k?". Nghe c6 ve tarn pho, tarn phao nhung thuc la khat vpng
hanh phuc von sin c6 trong tarn hon ma chinh Trang cung khong y thiic he't
Sau su quyet dinh tao bao ay la each xu su day an tinh ciia Trang do'i vol
vo-dua vo vao hang com chen mot bua no ne, mua cho thj mot cai thung con va
san sang tieu hoang vi hanh phiic ciia minh: bo ra hai hao mua dau thap sang,
khong he c6 mot thai dp khinh thi ma day tran trong 6 day c6 sy dong cam,
tuong than, tuong ai - Trang la nguoi nhan hau, c6i mo
Niem hanh phiic moi khien Trang tro nen lang man Giira khong khi vang
ve, thoai mai Trang cung "dinh noi v&i thi mot vdi cdu ro tinh tit" Va trong choc
lat "Trang hinh nhu quen he't nhimg canh song e che, tam toi hang ngay, quen cd doi
khdt ghe gam dang de doa chi con tinh nghta giifa han v&i nguoi dan ba di ben"
Niem hanh phiic da hien hinh 6 nguoi dan ong tho rap moc mac nay "mot cdi
gi m&i me, Iq lam chua titng c6 a ngu&i dan ong nay No man man khap da thit Trang
tua ho nhu c6 mot ban tay vuot nhe doc song limg"
Tam trang trong buoi sang hom sau: Buoi sang thiic day, Trang duac song
trong nhiing suy nghi, cam xiic rat moi me Trang thay "trong nguoi em di, lieng
la nhu tit gid'c ma di ra" Nhirng canh vat quen thupc hang ngay ma hom nay
Trang thay than thiet la va tro nen tham thia cam dpng: "bong nhien hdn thay
han yeu thuang, gan bo v&i cdi nha cua han la lung" Nhiing suy nghi do chiing to
Trang y thiic day dii trach nhiem cham lo cho gia dinh
Nguoi vgr nhat ciing gop cho tac pham mpt tam hon d?p: Moi gap Ian dau
"thi cuoi tit mat" vai Trang sau khi day xe bo len doc tinh Gap go Ian thii hai,
thi "sung sia, cong c&n, chao chdt, chong Ion" doi an cho bang dupe Thj chinh la
nan nhan ciia cai doi Cai doi lam thi xau di ca nhan hinh, nhan tinh Vi doi ma
thi ha minh xuong, chap nhan cai tieng vp nhSt, vp theo Nhung ngay trong
hanh dpng tuong lieu ITnh ay nghi Id do ciing la bieu hif n ciia niem khat khao
song, khat khao hanh phiic Vi?c theo Trang ve lam vp, vua de chay tron cai dd
nhung dong thoi ding la hanh dpng di tim su song, di tim hanh phiic cho
minh-Sau khi dupe ba cu Tii dong y, thi da thay doi han tinh each Khong cof
nguoi dan ba chao chat, chong Ion Trang gap hom truoc, khi da la "ndng ddf
thj tro nen la nguoi dan ba hien hau, diing myc Thj day som quet tuoc nh^
304
f a, ciing m? Trang v6i uoc vpng thay doi hoan cknh thyc t ^ i Sy thay doi ay
(nh la thai dp vun dap cho hanh phiic gia dinh
Trong bira com "hai con m&t thi tot sam Iqi" khi nhin thay bat chao cam nhung
"thi van diem nhien vd vao mieng" Khi nghe tieng trong thiic tViue, thi ngac nhien
j j i i thay 6 day van dong thue Thi noi voi ba cu Tii va Trang ve man Thai jsjguyen, Bae Giang khong con dong thue niia, nguoi ta con cuop thoc Nhat chia cho ngiroi doi Cau chuyfn ay cho thay da c6 mpt luong gio moi da thoi vao tam
hon thj Cung nhu Trang, thj dang nghi ve ngay mai tuoi sang , j /,
Ba cu T u la tam diem ciia thien truy^n: ba nhan hau, bao dung, ba bang long cho doi tre "Thoi thi cdc con ciing da phai duyen phai kiep v&i nhan, U cUng mimg long" Cam dpng hon niia la nguoi m? gia khong nguoi khao khat hanh
phiic Nguoi m? gan dat xa troi nay lai la nguoi chan chiia nhieu nhat nhiing
hi vpng, noi nhieu nhat den tuong lai Ba da an lii con minh bang triet li, bSng niem tin ciia nguoi ngheo: "Ai gidu ba ho, ai kho ba doi" Do la niem tin rat dang tran trpng boi no nay no trong hoan canh khon ciing
Dac biet vao buoi sang hom sau nguoi me ay da c6 nhiing thay doi moi me
Ba day som ciing con dau thu don, quet tuoc nha cira cho quang que Ba thay doi tir net mat "cdi mat bung beo u dm" hang ngay cua ba hom nay "rqng ro han
len" Cho den thai dp vui ve, tuoi cuoi trong bira an Trong biia com ngay doi
chi CO "lum rau chuoi thdi rdi, it muoi an v&i chdo" nhung ba toan noi chuy|n vui,
toan chuyen sung suong sau nay Hinh anh dan ga sinh soi nay no ciing la bieu hi$n cua niem tin, khat vpng hanh phuc trong tam hon nguoi m? ngheo Trong hoan canh khon ciing vi doi ngheo nguoi m? ngheo khong nghi toi cai chet ma huong ve su song, tuong lai
HQ con la nhirng con nguoi giau niem tin, niem lac quan vao cupc song:
Doi di^n vdi cai chet can ke, nhan v^t ciia Kim Lan khong bao gio tuy^t vpng Nguoi vp nhat bo qua y thiic ve danh du, chap nhan "theo khong" chi vi muo'n dimg xay mpt mai ain gia dinh Trang dau c6 phan lo lang "thoc gqo nay den cdi
^hdn minh cha biei c6 nuoi ndi khong, Iqi con deo bong", nhung van day hao hung
'^hao don mpt cupc song moi "Han da co mot gia dinh Han se ciing vg sinh con de
0 day Mot nguon vui su&ng, phan chart dot ngot tran ngqp trong long Bay gia thay han nen ngu&i " Ba cu Tii dau lo lang cho hai con nhung van khong
*l^en nhen len ngpn lira yeu song "Biei the ndo ha con, ai gidu ba ho, ai kho ba
^^^" the'gioi nhan vat ciia Kim Lan deu nhat quan hudng ve su song Day
^Wih la dung y ngh$ thuat cua nha van khi viet tac pham nay : "Trong sie tiing
^^luay quat, trong bat cie hoan canh khon kho ndo, ngu&i dan ngu cu van khao khdt
^^^lentrencdichel,cdithdmdqmde'mdvui,mdhivong"
305
Trang 4d B i e u h i ^ n c u o i c u n g cua g i a t r j n h a n dao l a n h a v a n da h e md con
d u c m g d o i d o i t u o i sang, t i c h c\rc cho n g u o i d a n k h o n c i i n g B a n g each de cho
T r a n g b u n g t i n h k h i dup-e giae ngp "Id cct do to lam" la cua Vi?t M i n h va doan
n g u o i d o i a m a m d i t r e n de Spp c h i n h la V i ^ t M i n h d i pha k h o thoc ciia N h a t
de chia cho d a n ngheo, nha v a n t i n t u o n g rang: n h i r n g n g u a i d a n ngheo kho
n h u T r a n g se d a u t r a n h d u d i n g g n c6 ciia D a n g D o c h i n h l a con d u o n g g i u p
h p d o i d o i d i i n g d a n , t u o i sang nha't
e D a n h g i a c h u n g v e g i a t r i n h a n dao: tac p h a m " V p n h a t " cua K i m L a n la
t r u y f n n g a n g i a u gia t r i h i e n t h u c va n h a n dao D i e m d a n g n o i n h a t ve gia t r i
n h a n dao c i i a tac p h a m nay la n i e m t i n sau sMc ciia nha v a n vao ban n a n g song,
kha t v p n g song m a n h m e ciia c o n n g u o i V i f t N a m T i n h c a m n h a n dao 6 day
CO net mod m e so v o i t i n h c a m n h a n d^o d u p e the h i f n t r o n g n h i e u tac pham
ciia v a n hpc h i ^ n t h u c t r u o c Cach m a n g
III. K E T BAI
T o m l a i , tac p h a m " V p nhat" da the h i ^ n tarn l o n g nhan dao sau sac ciia K i m
L a n ve cupc song k h o n c u n g ciia n h a n d a n ta t r o n g nan d o i k i n h hoang nam
1945 Q u a tac p h a m , ta h i e u them ve ban l i n h ciia nhan d a n V i ^ t N a m d i i trong
m p i hoan canh, hp v a n c6 n i e m t i n m a n h liet vao cupc song T r u y e n t h o n g "la
l a n h d u m la rach" la t i n h than n h a n dao cao ca ciia d a n tpc V i $ t N a m ta
6; P h a n t i c h ve d?p ciia t i n h n g u o i va n i e m h i v p n g vao cupc song 6
cac n h a n vat: T r a n g , n g u o i \(f n h | t , ba cy T i i trong t r u y f n ngan Vgf nhat
( K i m L a n )
B a i L a m
N a n d o i k h i i n g k h i e p va dij dpi n a m 1945 da han i n t r o n g t a m t r i K i m Lan
-m o t nha v a n h i ^ n t h u c , c6 the x e -m la con de ciia d o n g r u p n g , -m o t con n g u o i
mpt l o n g d i v e v o i " t h u a n h a u p h o n g t h i i y " ay N g a y sau Cach m a n g , o n g da
bat tay v i e t n g a y t i e u t h u y e t " X o m n g u c u " K h i hoa b i n h l a p l a i (1954), noi
t r a n t r o t i e p tu c t h o i t h i i c o n g v i e t tiep th ien t r u y f n ay V a cuo'i c i i n g , truyen
n g a n "Vp n h a t " da ra d o i
T r o n g l a n nay, K i m L a n da that s y d e m vao t h i e n t r u y e n ciia m i n h mpt
k h a m p h a m o i , mpt d i e m sang soi chieu toan tac p h a m D o la ve d e p ciia tinh
n g u o i v a n i e m h i v p n g v a o cupc song ciia n h u n g n g u a i n o n g d a n ngheo tieu
b i e u n h u T r a n g , n g u a i vp n h a t v a ba cu T u T h i e n truyen the h i ^ n rat thanh
cong k h a n a n g d u n g truyen, d a n truyen v a dac sac n h a t la K i m L a n da khan^
p h a ra d i e n b i e n t a m l y that bat nga
T r o n g m p t l a n p h a t b i e u , K i m L a n t u n g n o i : " K h i v i e t v e n a n d o i n g u o i ta
t h u o n g v i e t v e s u k h o n c i i n g v a b i t h a m K h i v i e t ve c o n n g u o i n a m d o i ngu'C''
ta hay n g h i d e n n h i i n g c o n n g u o i c h i n g h l d e n cai chet T o i m u o n v i e t mP'
t r u y e n n g a n v o i y khac T r o n g h o a n canh k h o n c i i n g , d i i can ke ben cai chet nhvmg n h i m g eon n g u o i ay k h o n g n g h i d e n cai chet m a v a n h u o n g t a i s y song,
van h i v p n g , t i n t u o n g a t u o n g l a i H p v a n m u o n song, song cho ra con n g u o i "
V a d i e m sang m a n h a v a n m u o n d e m vao tac p h a m c h i n h la a cho do D o
chinh la t i n h n g u o i v a n i e m h i v p n g ve cupc song, v e t u o n g l a i ciia n h i i n g con
n g u d i d a n g ke can v o i cai chet Bang each d a n t r u y ? n , xay d v m g len t i n h h u d n g
"nhat v p " t a i t i n h k e t h p p v o i kha n a n g p h a n t i c h d i e n b i e n t a m l y n h a n vat that t i n h te v a sir d u n g t h a n h cong n g o n ngir n o n g dan, n g o n n g i j d u n g d j , d o i
t h u o n g n h u n g c6 s y chpn Ipc k i l u o n g ay, nha v a n da tai h i ^ n l a i t r u o c m a t ta mpt k h o n g g i a n n a n d o i that t h a m hai, the l u o n g T r o n g d o n g o n n g a n g n h i i n g
ke song, n g u o i chet, n h i i n g b o n g m a vat va, lang le g i i r a t i e n g h o k h o c v a tieng
gao thet k i n h h o a n g a i a d a m qua
Bang tarn l o n g d o n h a u chan thanh, nha v a n da g i r i g a m vao t r o n g k h o n g gian t o i d e n n h u m u c ay n h i i n g m a m song d a n g c6' v u o n d e n t u o n g l a i , n h i i n g tinh cam chan t h a n h , y e u t h u o n g b i n h d i n h u n g rat d o i cao q u y ay va nha v a n
da de n h i r n g so p h a n n h u a n h Trang, n g u d i v p nhat v a ba cu T u d u p e thang hoa t r u o c n g p n c d d o p h a t p h d i c i m g d a m n g u d i d o i pha k h o thoc N h a t d cuo'i thien t r u y ? n
Cd the n o i rang, K i m L a n da that xuat sac k h i d u n g len t i n h h u o n g "nhat v p " aia anh cu Trang T i n h h u o n g ay la canh cira khep m d de n h a n vat bpc Id net d?p t r o n g t a m h o n m i n h D u o n g n h u t r o n g d o i k h o n g u d i ta de dd'i x i r tan n h a n vdi nhau k h i m i e n g an a i a m p t n g u d i chua d u t h i l a m sao cd the deo b d n g them ngudi nay n g u d i kia T r o n g t i n h h u o n g ay, n g u d i de cau xe nhau, de i c h k y h o n
la v i tha v a n g u d i ta rat de d o i x i r tan nhan, l a m cho n h a u d a u kho
N h u n g n h a v a n K i m L a n l a i k h a m ' pha ra m p t d i e u n g u p c l a i n h u d cac nhan v a t n h u a n h cu Trang, n g u d i v p nhat va ba cu T u C h i i n g ta t i m g k i n h hai truoc "xac n g u d i chet d o i n g a p day d o n g " , " n g u d i I d n x a n h x a m n h u n h u n g bong m a " , t r u o c " k h o n g k h i v a n len m i i i h o i cua rac r u d i v a m i i i ngay cua xac ngudi", t i m g d n l a n h t r u o c " t i e n g qua k e u t i r n g h o i the t h i e t " ay n h i m g la thay
chiing ta that k h o n g the cam I d n g xiic d o n g t r u d c n g h i a cvt cao d ? p m a b i n h
thudng, d u n g d i ay ciia Trang, ba c u T i i va ca n g u d i v p cua T r a n g nira
M p t a n h t h a n h n i e n cua cai x d m n g u c u ay n h u Trang, m p t con n g u d i - m p t than xac v a m v d l u c l u o n g m a d u d n g n h u n g d ngh^ch, t h d k f c h v a x a u x i ay ' ^ i chua d u n g biet bao n g h i a t i n h cao dep " C a i d o i da t r a n d e n x d m nay t u liic
^^30", v a y m a T r a n g v a n deo b d n g t h e m m p t cd v p t r o n g k h i anh k h o n g biet
"^^oc d d i m i n h p h i a t r u d c ra sao T r a n g that la lieu l i n h V a ngay c6 v p Tra ng
'^^Z the H a i cai l i e u ay gap n h a u ket t y l a i t h a n h m p t gia d i n h D i e u ay that
^0 le va xdt t h u o n g v d ciing y ! * '
Va d u d n g n h u l i i c ay t r o n g con n g u d i cua T r a n g k i a da bat l e n n i e m song,
"^^t khat v p n g y e u t h u o n g chan thanh V a d u d n g n h u h a n d a n g n g a m c h i i a
307
Trang 5d u n g m p t ao uac thiet thyc ve su dam am ciia tinh cam VQ- chong, cua hanh
phxic lua doi H a n h dpng ciia Trang d i i v6 tinh, khong c6 chu dich, chi tam
pho tam phao cho v u i n h u n g dieu ay cung he m o cho ta thay tinh cam cua mQt
con nguoi biet yeu thuong, cuu mang, d u m boc n h i i n g nguoi dong canh ngp
N h u mot le d u o n g nhien, Trang da rat ngo ngang, han da "so SQ", "ngo
ngp", "ngo ngang" n h u khong phai n h u n g chinh tinh cam v p chong ay lai
Cling c6' va nhen n h o m ngpn lua yeu thuong va song c6 trach n h i ^ m v o i gia
d i n h trong han T i n h nghia v p chong am ap ay d u o n g n h u lam cho Trang thay
doi han tam tinh
T u m p t anh chang ngo ngh^ch, tho 16, cpc can, Trang da som tro thanh mpt
nguoi chong that su k h i don nhan hanh phiic cua gia dinh Hanh phiic ay nhu
mpt cai gi do cu " a m ap, m o n man khap da thit Trang tua ho n h u c6 ban tay
vuot nh? song l u n g " T i n h yeu, hanh phiic ay khien "Trong m p t liic Trang
duong n h u quen d i tat ca, quen ca doi ret dang deo duoi, quen ca nhirng thang
n g a y d a q u a " i l uay
Va Trang da udc ao hanh phiic Mach song cua m p t nguofi dan ong trong
Trang da t r o day H a n c6 nhirng thay doi rat bat ngo n h u n g rai hop logich
N h i i n g thay d o i ay khong g i khac ngoai tam hon d o n hau, chat phac va giau
tinh yeu thuong hay sao?
Trong con nguoi ciia Trang k h i tro day sau khi chao d o n hanh phiic ay that
khac la Trang khong phai la anh Trang ngay truoc niia ma gio day da la mpt
con ngmbi c6 hieu, m p t nguoi chong day trach nhiem d u chi trong y nghi Thay
m? chong nang dau quet tuoc nha cua, han da b u n g b u n g them m u o n mot
canh gia dinh hanh phiic, " H a n thay han yeu thuong can nha ciia han den la
liing", " H a n thay m i n h c6 trach n h i ^ m h o n voi vp con sau nay" H a n ciing
xam xan ra san dpn d^p nha ciia
Hanh dpng, cii chi ay 6 Trang dau chi la cau chuy^n binh thuong ma do la
su bien chuyen Ion Chinh tinh yeu ciia nguoi vp, tinh m? con hoa thuan ay da
nhen nhom trong han uoc vpng hanh phiic, niem tin vao cupc spng se d6'i thay
khi han nghi den dam nguoi doi va la co do bay phap phoi Roi so phan, cugc
doi ciia han, ciia v a han va ca nguo-i me ciia han nira se thay doi H a n tin the
N a n doi ay khong the ngan can dupe anh sang ciia tinh nguoi Dem toi ay
roi se qua d i de d6n cho anh sang ciia cupc song t u do dang o phia truoc, truoc
sue manh ciia each mang M p t Ian nira, K i m Lan khong ngan ngai gieo rac
hanh phiic, niem t i n ay trong cac nhan vat ciia m i n h N g u o i v p nhat khong
phai ngau nhien xua't hi?n trong thien truyen Thi xua't h i ^ n da lam thay doi
cupc song ciia xom n g u cu ngheo nan, tam toi ay, da l a m cho n h i i n g khuon
m^t hoc hac u t6i ciia m p i n g u o i rang ro han len ft
T u con n g u o i chao chat chong Ion den c6 v p hien thuc, dam dang la ca mQ^
qua trinh bien doi Dieu gi l a m thi bien doi n h u the? D o chinh la tinh nguoi, l3
Cty TNHH MTV DWH Khang Viet
(jjih thuong yeu T h i tuy theo khong Trang ve chi qua bon bat banh diic va hai cau noi tam pho tam phao ciia Trang n h u n g chiing ta khong khinh mi^t th}
jsjg'u CO trach thi chi c6 the huo-ng vao xa hpi thuc dan phong kien kia bop
ngh?t quyen song con nguoi
Thi xua't hien kh6ng ten tuoi, que quan, trong t u the "van ve ta ao da rach
^qi", dieu bp trong that tham hai nhung chinh con n g u o i lai gieo m a m song
cho Trang, lam bien doi tat ca, t u khong k h i xom ngu cu den khong k h i gia
^',nh Thi da dem den mpt luong sinh khi mod, nguon sinh k h i ay chi c6 dupe khi trong con nguoi thi d u n g chiia mpt niem tin, mpt uoc vpng cao ca vao su song, vao tuong lai Thi dupe mieu ta kha it, song do lai la nhan vat khong the thieu di trong tac pham Thieu thj, Trang van chi la anh Trang ciia ngay xua,
ba cu T u van lang tham trong dau kho cung cue
K i m Lan cung that thanh eong khi xay d u n g nhan vat nay de gop them tieng long ca ngpi sue song eiia ve d^p tinh nguoi, niem t i n d cupc d o i phia truoc trong n h i i n g con n g u o i doi kho ay Va that ngae nhien, k h i noi ve uoc vpng tuong lai, niem tin vao hanh phiic, vao cupc doi, n g u o i ta de nghi den tuoi tre n h u Trang va n g u o i vp N h u n g K i m Lan lai kham pha ra m p t net doc dao v6 cung, tinh cam, uoc vpng 6 cupc d o i ay lai dupe tap trung mieu ta kha
kl 6 nhan vat ba cu T i i Den nhan vat nay, K i m Lan to ro ngoi biit vii'ng vang, gia dan ciia m i n h trong biit phap mieu ta tam l i nhan vat ' '
Ba cu T i i den giiia cau chuyen m o i xua't hien n h i m g ne'u thieu d i nhan vat nay, tac pham se khong c6 chieu sau nhan ban Dat nhan vat ba cu T i i vao trong tac pham, K i m Lan da cho chiing ta thay ro hon anh sang ciia tinh nguoi trong nan doi Bao gio cxing the, cac nha van m u o n nhan vat noi bat ca h'nh ciia minh thuong dat nhan vat vao mpt tinh the that cang thang O dp d l nhien
phai CO su dau tranh khong n g u n g khong nhijng giira cac nhan vat ma dpc dao
hon la ngay chinh trong npi tam ciia nhan vat ay Ba cu T i i la m p t dien hinh
V i f c Trang lay v p da gay mpt cha'n dpng Ion trong tam thiic nguoi m?
ngheo vo'n thuong con ay Ba ngac nhien ngo ngang truoc s\f xua't h i | n ciia
nipt nguoi dan ba trong nha m i n h ma lau nay va c6 le chua bao gio ba nghi
^eh Het ngo ngang, ngac nhien ba cu da "ciii dau n i n lang" C i i chi, hanh dpng chat chiia bao tam trang Do la su dan xen lan Ipn giiia noi tiii cue, n6i lo va niem v u i noi buon eii hoa lan vao nhau khien ba that cang thang
Sau khi tha'u hieu m p i dieu, ba nhin e6 cpn dau dang "van ve ta ao da rach
ma long day thuong xot Ba thiet nghi "nguoi ta c6 gap buoc kho khan
"^^y, nguoi ta m o i lay den con minh, ma eon minh m o i eo dupe v p " Va that
dpng ba cu da noi, chi m p t cau thoi n h u n g sau xa va c6 y nghia v6 cung: Thoi, chiing may phai duyen phai kie'p v o i nhau u ciing mirng long"
Doi kho dang vay lay gia d i n h ba, cupc so'ng ciia ba se ra sao k h i m i n h dang
•^ga'p nghe truoc v y c tham eiia cai che't N h u n g trong tam thiic nguo-i m?
Trang 6ngheo ay, doi kho khong phai la vat can Ion niia Doi ret that nhurng trong long
ma cv van sang len tarn long yeu thuong chan thanh Ba thirong con, thuang
dau va thuang cho chinh ban than minh
Ba cv Tu t u nhung noi lo, noi tiii eye ve gia canh van khong ngung biing
chay len ngpn lua ciia tinh nguoi Ba da giang tay don nhan dua con dau long
day thuang xot, trong tui cue nhung van ngam chua mpt sue song that manh
li^t Chinh a nguoi me nghfe kho ay, ngon lua ciia tinh nguoi, tinh thuong yeu
nhan loai ay bung chay manh me nhat Trong bong toi cua doi ngheo dang
hung ho vay quanh, ba lao van gieo vao long nhung con minh niem tin ve CUQC
song Ba nhac den vi#c Trang nen chuan bi mot cai phen nuoi ga, roi vi?c sinh
con de cai, ba lao noi toan truyen vui trong biia cam ngay doi that tham hai Ba
da don nhan hanh phiic cua cac con de tu suai am long minh
Dac bi?t chi tiet noi cam a cuoi thien truyen the hi?n kha ro anh sang cua
tinh nguoi Noi che cam nghen bii c6 va dang chat ay lai la mon qua ciia mot
tain long don hau chat chua yeu thuang Ba lao "le me" bung noi che va vui ve
giai thiiu: "Che khoan day Ngon dao de ca" 6 day nu cuoi da xen Ian nuoc
mat Biia cam gia dinh ngay doi 6 cuoi thien truyen khong khoi lam chanh long
chiing ta, mpt noi xot thuang cay dang cho so phan ciia hp song cung dung chiia
mpt su cam phuc Ion 6 nhung con nguoi binh thuang va dang quy ay
Kim Lan bang nghe thuat viet van gia dan, viing vang da dem den mpt chii
de mai trong de tai ve nan doi Nha van da khang dinh anh sang ciia tinh
nguoi that thanh cong a ba nhan vat Dieu lam chiing ta tran trpng nhat chinh
la ve d?p ciia tinh nguoi va niem hi vpng vao cupc song mpt each manh me
nha't d nhung than phan ngheo doi, tham hai kia
Ba nhan vat: Trang, vp Trang va ba cu Tii cimg nhung tinh cam, le song cao
d?p ciia hp chinh la nhiing diem sang ma Kim Lan tung tran tro trong thai
gian dai de the hif n sao cho doc dao mpt de tai khong mai Tac pham da the
hi^n thanh cong ngh^ thuat mieu ta tam ly nhan vat, kha nang dvmg truy?n va
dan truyfn ciia Kim Lan - mpt nha van dupe danh gia la vie't it nhung tac
pham nao cung c6 gia tri la vi le do
"Cai d?p cuu vot con nguai" (Dpxtoiepki) Vang, "vp nhat" ciia nha van Kim
Lan the hi|n ro sue manh ki di^u ay Anh sang ciia tinh nguoi, long tin yeu vao
cupc song la eon nguon maeh giiip Kim Lan hoan thanh tac pham Ong da
dong gop cho van hoc Viet Nam noi ehung, ve de tai nan doi noi rieng mot
quan ni?m moi ve long nguai va tinh nguai Dpc xong thien truyen, dau nhan
mqinh me nhat trong tam hon ban dpc chinh la 6 diem sang tuy^t vai ay
(Nguyen Thj Thu Trang - trich Bai van thi D H dat diem 10 nam 2005 - bao
Tuoi Tre)
R O N G X A N U
Nguyen Trung Thanh
* N G U Y E N TRUNG THANH NOI VE " R l / N G XA N U " s( ?
"Hoi thang 5 nam 1962, hanh quan t u mien Bac vao, toi cung d i voi anh
jsjguyen Thi, Nguyen Thi ve Nam Bp (bay gia mat danh gpi la "Ong Cu"), toi re xuong khu 5 (mat danh gpi " Bac An") Cung di dpc Truong San t u Bac vao,
jjgh dem chia tay moi nguai ve chien truong ciia minh la khu rung bat ngat phia tay Thira Thien giap Lao Do la mpt khu rung xa nu tit tap tan chan troi
Xoi yeu say me cay rung xa nu tii ngay do Ay la mpt cay himg v i va cao
thiTp'ng, man dai va trong sach, moi cay cao viit, vam va, u nhya, tan la vua thanh nha vua ran roi menh mong, tuang nhu da song t u ngan dai, con song den ngan dai sau, tung cay, hang van, hang tri^u cay v6 tan Khong khi a day
tham lung N$m la duai mat dat nga lung em ru Nguyen "Hii va toi da song vai nhau mpt ngay mpt dem chia tay cuoi cung trong khu rung tuyf t voi ay Cimg nhau on lai ca cupc doi minh, va noi vai nhau ve cupc chien dau dang
cho minh trong kia
Tai sao cai dem giira nam 1965 ay, ngoi vie't, rung xa nu lai bong dpt ngpt den vai toi, chay ngay ra duai ngoi biit toi?
Vi nha Nguyen Thi chang? Tu ngay vao chien truong chiing toi bat tin nhau
Vi bay gjo, buae vao cupc dai minh - ma toi da ciing Nguyen Thi on lai, diem
lai ngay np duoi rung xa nu tay Thua Thien - chpt song day ehang? Hay vi cai
khong khi "hich tuong sV danh M I himg hue bay gio rat trang ca, rat "xa nu'
Chang? Toi khong nhd va biet ro
Nhsmg vay day, rung xa nu chpt den Va lap tiie toi biet toi da tao dupe khong khi, da eo khong gian ba chieu Va cung l^p tiie da nhap dupe vao
khong khf ciia khong gian ay
(Nguyen Ngpc - "Ve truy?n ngan Rvmg xa nu", "Nha van not ve tac
pham", Ha Minh Due bien soan, Nxb GD, 2000) Chinh cai kha nang diic ket da lam cho Nguyen Trung Thanh, trong pham
VI ngan gpn eiia mpt truyfn ngan, c6 the dyng lai mpt qua trinh cupc song
*rong nhung mang dam nhat, gay xiic dpng nhieu nhat
{Phong Le)
- Truyen ngan do ciia Nguyen Trung Thanh, Rieng xa nu, toi dpc tir ngay no
•^oi in ra lan dau, khoang cung muai nam roi Ve sau nghi lai, thay hi?n len ro
"^at la hinh anh tay Tnii va nhung trang mo dau cung doan ke't dien ta cay xa nu
^ cay va ban tay, do la hai diem hra cho vife nha 1^ tat ca cau chuy?n ke^ la hai sang lan thu hiit cac diem sang nho nhap nhay trong 6c toi lien tucrng
•an
Trang 7"Liea da tat tren muai dau ngon tay Tnu". Nhung muai ngpn duoc thit da
do da kip lam moi cham Ivra noi day Sau tieng thet cua Tnu, dan lang bpc phat
giet sach muoi ten giac
• • (NhiCa)
- Tr6 lai Tay Nguyen, voi Nguyen Ngpc, bao dieu gpi nho Muoi bay tu6i,
vao bp dpi, anh ham ho len Tay Nguyen danh Phap (ngay ay, khu 5 Phap m6i
chi chiem dupe Tay Nguyen) voi tam trang vua hang hai yeu nuoc vua co chiit
lang man tieu tu san Anh khong luong dupe het cai khac nghiet cua Tay
Nguyen: Dong bao song con hoang so, ta chua co mpt co so nao Giac Phap thi
vua xuyen tac vua treo giai ai bat dupe bp dpi Kinh, hoac chat dau dem nop thi
dupe thuong muoi Anh phai tron bif t trong rimg, tren nuong, hpc tieng dan
tpc Sau thang rong ra, anh mod giac ngp dupe mpt ba cu Anh thay dong bao
Tay Nguyen co doi song tinh than phong phu, hp rat yeu tu do, trpng danh du,
(Theo Dao Khuani^)
Phan tich hinh tugiig cay Xa Nu trong tac pham "Rimg Xa Nu"
cua nha van Nguyen Trung Thanh
HLf6NG DAN CHI TIET
I Md BAI
Nguyen Trung Thanh la nha van da gan bo mau thjt vod chien truong Tay
Nguyen trong suo't hai cupc khang chien chong Phap va chong Mi Chinh viing
dat va con nguoi noi day da de lai nhieu dau an trong nhung trang viet cua
ong qua "Dat nuoc dung len" va "Rimg xa nu" Tac pham "Rimg xa n u " ra
doi trong giai doan khang chien chong MT ac li^t Trong truyf n ngan nay, nha
van da khac hpa thanh cong hinh tupng rimg xa nu - mpt hinh tupng nght
thuat dac sac de lai trong long ban dpc nhieu an tupng sau d ^
II T H A N BAI
1 K h a i quat: Tac pham "Rimg Xa N u " ra doi vao thoi diem miia he nam
1965 khi de quoc M y bat dau cupc chien tranh eye bp Tac pham dupe in trong
tap "Tren que huang nhimg anh hung Dien Ngoc" Boi canh cua thien truy^n la
manh dat Tay Nguyen voi nhCrng con nguoi anh hiing, kien trung, bat khuat
2 Ndi dung cAn ph&n tich, lam ro:
a Hinh tupng cay Xa Nu dupe tac gia mieu tk xuyen suot tiong toan bg
cau truy^n nhu mpt nhan vat chinh trong tap the con nguoi X6 Man. Trong
truy^n ngan nay, nha van khong chi mo dau va ket thiic truy^n bang hirih anh
rimg xa nu "bat ngdt den tan chdn trai" ma con gan hai muoi Ian noi den "Rimg
Xa Nu", "Cay Xa Nu", "nhrn Xa Nu", "lua Xa Nu", "duoc Xa Nu" Xa nu gan
voi cupc song sinh hoat hang ngay than thupc voi dan lang: ngpn lira xa nu na'u a" trong moi bep, lira xa nu chay bap bung trong nha t-Tng tap trung ca aan lang de nghe cu Met ke ve cupc doi Tnu Khoi xa nu den nhem than hinh
tre; khoi xa nu con lam tarn bang den cho anh Quyet day Tnii va Mai hpc chii cu Ho Xa N u con tham du vao nhung su kien quan trpng cua cupc song j^ng Xoman: ngpn duoc xa nu chay sang tren tay cu Met dan ca dan lang di vao rirng sau lay giao mac chuan bi cho cupc noi day Dem dem ca dan lang
thii'C mai vu khi duoi anh duoc xa nu Giac dot hai ban tay Tnii bang gie tam nhu-a xa nu Boi vay, tac pham dat ten gpi la Rimg Xa Nu la ra't hpp ly
b Hinh tupng cay xa nu qua ngoi but Nguyen Trung Thanh da trd thanh
mpt thanh luy virng vang bko v | cupc song cho buon lang X6 Man: M6i ngay giac ban dai bae ba Ian vao lang nhung lang X6 Man van binh yen vi "Hau hei
dan dai bdc deu roi vdo ngon doi xa nu canh con nuac l&n". Doi lai, vi bao ve cho
dan lang nen canh rimg xa nu lai chiu nhieu dau thuong mat mat: "Ca rimg xa
nu hang van cay khong co cay ndo la khong bi thucmg Co nhimg cay bi dan dai bdc chat diet ngang niea than minh, do do do nhu mot tran bao" 6 cho khac, nha van
mieu ta ky hon: "Co nhimg cay con vita l&n ngang tam nguc nguoi da bi dan dai bdc
chat diet lam doi, a nhitng cay ndy nhrn con trong, chdi dau con loang, chi nam muai horn Id cay chet "
Bang nghe thuat nhan hoa, an du tupng trung, but phap sir thi, lang man
tac gia noi len dupe noi dau thuong mat mat cua dan lang X6 Man va to cao tpi
ac cua ke thii Viet ve noi dau cua cay ma ta cu ngo nhu noi dau cua con
nguoi Moi mpt cay nga xuong ta cu ngo nhu mpt nguoi X6 Man nga xuong
Phai Chang do la hinh anh cua anh Xiit, ba Nhan, m? con Mai, anh Quyet
nhiing nguoi da nga xuong vi chinh nghia duoi ban tay tan bao cua ke thii
Nhung trong dau thuong, cay xa nu van hi^n len boi nhiing ve dep thang hoa
den su-ng so Dep trong dang nga kieu hiing, bat khuat "do do do nhu mot tran
''«o" Dang nga ay day bi trang Phai chang la dang nga cua biet bao nhieu con
•^guoi Viet Nam da nga xuong trong nhiing cupc chien tranh v^ quoc via dai
La dang nga eiia anh linh tren duong bang Tan Son Nhat de "To quoc bay len ''^t ngat miia xuan" La dang nga cua nguoi linh thoi khang Phap:
Ban ta do chei tren day thep ba tang ^ ^ Chdn lung chimg niea buac xung phong ' , Mpt bdn tay chua rai bdng sung
di nhitng con nguoi moi khi nam xuong ( , Van nam trong tu the tan cong • ;
(Chinh Hihi) ' i r ^ - , : : J
Trang 8Cam nang luyftt thi aai HQC Ngu van - VHAH uam Hieu
Khong chi vay, rimg xa nu trong dau thuong van d^p boi duong net, man
sac, hinh k h o i , trong dau thuong ma van hi^n hmi huong thorn va anh sang
"ncn cho vel thuang nhua ua ra tran tre thorn ngao ngqt long lanh nang he gay gg^
roi dan dan bam lai, den va dac quyen thanh cue mdu Ion"
c C a y xa n u c6 sue song manh li^t la hinh anh tugng tnmg cho cupc song
va pham chat nguoi dan Xoman noi rieng, Tay Nguyen noi chung: bang but
phap mieu ta tac gia da mang den cho nguoi dpc sure song hoang dai, manh
Het cua rirng Xa N u : "Trong rieng it co loai cay sinh soi nay no khoe nhu vay Cqnh
mot cay xa nu moi nga guc, da c6 bon nam cay con moc len, ngon xanh ram, hinh
nhon mui ten lao thang len bau troi Dau thuong no'i dau thuong, su song no'i tiep
su song, ma su song cua xa nu la bat di^t, bat tu, khong mpt the luc nao, khong
mua bom bao dan nao ciia ke thu c6 the hiiy di^t Axxgc N h u mpt mau so' nhan
"mot nga" thi "bon nam cay con moc len" thach thuc, kieu hanh Diing nhu loi cu
Met da khSng dinh "Khong c6 cay gi manh bang cay xa nu dat ta Cay me ng^ cay
con moc len, do chung no giei hit duoc ca rimg xa nu nay"
The he nay nga xuong, the h? khac dung len thay the, tiep tuc chien dau vol
ke thii C o n nguoi X6 man cung vay: anh Xiit ba Nhan hi sinh thi c6 the h^ aia
Mai va Tnii Ion len tiep tuc xong pha vao mua bom bao dan de viet tiep trang
s u ciia lang Mai nga xuong khi tuoi xuan va hanh phiic dang cang nong thi
Dit Ion len nhanh chong tro thanh bi thu chi bp Roi the h$ be Heng dang tiep
buoc cha anh Tat ca tao nen mpt dpi ngu trimg di^p Dung n h u Nguyen Khoa
Diem da vie't:
"Em oi em Hay nhin rat xa Vao bon nghin nam dat nude Nam thang nao cUng nguoi nguoi l&p l&p"
Hay nhiing van tho cua Hoang Trung Thong:
Ta Iqi viei bai tho len bang siing Con Ion len viei tiep thay cha Nguoi dung day viei tiep nguoi nga xuong Nguoi hom nay viei tiep nguoi horn qua
Vang! Nguoi nguoi, lop lop ay da tao nen mpt s u tiep noi giiia muon the h?
"Mpt cay nga ca rimg cay lai mpc/ Nguoi noi nguoi da may van mua xuan"
Buc tranh rung xa nu chinh vi s y tiep noi ay ma mai mai xanh tuoi giiia bao
bom dan ke thu
d d?p nira ciia cay xa n u do la loai cay ham i n h sang mat trdi, yeu W
do S u song cua no chinh la su vuon len de sinh ton D u a vao dac diem do
Nguyen Trung Thanh lai them mpt Ian nira khien nguoi dpc phai rung dpng
^jjl^^c nhung cau van day anh sang va huong thorn Cay xa nu rat ham anh
g^fig va khi troi: "no phong len roi nhanh detiep lay anh nang, thie anh n&ng roi tie
^j-in cao xuong tieng luong Ion thang tip, vd sonhieng hat bui vang bay ra tie nhua
cdy '"^ mang" Do chinh la tieng gpi ciia tinh yeu tv do Ciing nhu Tnii,
yihu dan lang Xoman yeu tv do, khat khao anh sang nen hp da cam giao, cam gvrom quyet tam bao v$ viing troi tu do ay
e V a 6 rung Xa N u con xuat hi^n nhimg cay khac virng chai, khong chiu
iJiuat phuc truoc giong bao, dan bom cua ke thu : "Co nhteng cay xa nu canh la
xum xue nhu nhimg con chim da dii long mao, long vU, dan dai bdc khong giei not chufig- Nhieng vei thuong ciia chung chong lanh nhu tren mot co the cudmg trang Cit theba nam nay , rieng xd nu udn tam nguc Ion ciia minh che cho cho ca dan
lang"- Hinh anh ay ciia cay rimg Xa N u khien ta lien tuong den hinh anh ciia
cu Met, cua sue song Tnii, ciia Dit Do la ve d?p ciia biic thanh dong kien co', tam la thep vT dai ciia lang X6 man Vi vay ma suo't nam nam ehua he co can
bp nao bi giac bat hoac chet trong rimg lang nay Boi rimg xa nu da mang tam
ve dep "Rieng che bo doi rimg vay qudn thu" Tat ca noi tiep nhau tao thanh mpt
dpi ngii triing trimg diep dif p noi tiep nhau chay den tan chan troi
f, Ben canh y nghia ta th\rc, rimg xa n u con mang y nghia bieu tugmg V e d?p ciia nhung cay xa nu bat chap mua bom va bao dan ciia ke thu ciing chinh la ve d?p ciia con nguoi X6 Man kieu hung bat khuat Rimg Xa N u mang tinh bieu tupng cho sue song manh lift cua nhan dan cac dan tpe Tay Nguyen Phai chang do la ve d^p ciia cu Met, nguoi truyen va giii ngpn lira
tinh than each mang vdi ehan li ngdi sang "Chung no da cam sung, minh phai
cam gido" L a ve dep ciia nguoi anh hiing Tnii voi tinh than kim nen dau
thuong de bie'n thanh sue manh quat khoi L a ve dep cua Dit voi doi mat mo
to trong suo't, binh than, ngay Mai chet, Dit nhu cay xa nu nhanh chong truong thanh, nhanh chong tro thanh bi thu chi bp ciing cy Met lanh dao dan lang X6
^an danh giac Ve d?p cua be Heng, the hf xa nu mang non, ehua truong
thanh nhung tinh than thi da "nhon hoat nhu nhieng rniii le" Co the noi hinh
^9ng xa nu no'i bat xuyen suo't tac pham, cau chuyfn mo ra trong ve d?p
•^anh lift cua su song truoc dau thuong mat mat de roi khep lai van la hinh
^ hao hiing cua su thach thiic Ben canh "bon nam cay xd nu da bi danh nga da
•^o v6 sd'nhiimg cay con dang moc len" Moi mpc thoi nhung tinh than chien dau '^i rat manh lift "Co nhimg cay moi nhu khoi mat dat nhon hoat nhu nhimg mui le."
3 N g h e t h u a t x a y d u n g h i n h tvrong: Thu phap nghf thuat so sanh, doi
^^Je'u, ngon ngir sir thi hao himg, nhan each hoa nhu mpt an du tren day trong
^ mo ta cay xa nu, da tao nen su ehuyen hoa, hoa hpp giiia hinh tupng thien
"^en va cor-, nguoi, tao nen mpt ban hpp xuong day chat tho hao hiing trang
Trang 91^ ve sue song ba't d i f t v a eupe chien da'u bat k h u a t k i e n t r u n g eiia n h a n dan
Tay N g u y e n g i a n h do
I I I K E T B A I
T o m l a i , h i n h t u o n g xa n u la m o t sang tao nghe t h u a t doe dao cua N g u y e n
T r u n g T h a n h N o d u p e d i i n g n h u m p t an d u g p i cho n g u o i dpe n g h l den con
n g u o i Tay N g u y e n y e u t u d o , d o i dao sue song, bat k h u a t kien t r u n g , thiiy
c h u n g v a i Cach m a n g N h u the la h i n h t u p n g Cay xa n u da d u p e tac gia dua
lai cho biet bao y n g h i a m o i me giau t i n h chat t h a m m y va y n g h l a n h a n sinh
t r o t h a n h l i n h h o n tac p h a m V i vay, tac gia da dat cho t r u y e n cua m i n h cai ten
that CO y nghla: " R u n g xa n u "
2: P h a n tich h i n h tupng nhan vat T n u de c h u n g m i n h cho cau noi
cua c\ Met: "Chung no da cam sung, minh phdi cam gido"
H L / O N G D A N C H I T I E T
^ I M 6 B A I
N g u y e n T r u n g T h a n h la nha van da gan bo m a u t h i t v a i chien t r u o n g Tay
N g u y e n t r o n g suo't hai cupc k h a n g chien cho'ng Phap va cho'ng M i Chinh
v i i n g d a t v a con n g u o i n o i d a y da de lai n h i e u d a u ah t r o n g n h i h i g t r a n g viet
cua o n g qua " D a t n u d e d u n g l e n " va " R u n g xa n u " Tac p h a m " R u n g xa nu"
ra d o i t r o n g giai d o a n k h a n g chien cho'ng M I ac l i ^ t T r o n g t r u y p n n g a n nay,
nha v a n da khae hpa t h a n h cong h i n h t u p n g n h a n v a t T n i i - m p t h i n h tupng
ngh? t h u a t dac sac d e l a i t r o n g l o n g ban dpe n h i e u ah t u p n g sau d a m
I I T H A N B A I
1 K h a i quat: Tac p h a m Rimg xa nu ra d o i vao t h a i d i e m m u a he n a m 1965
k h i de quoc M y bat d a u cupc chien tranh cue bp Tac p h a m d u p e i n t r o n g tap
"Tren que h u o n g n h u n g anh h i i n g D i ^ n Ngpc" 561 canh cua t h i e n t r u y e n la
m a n h dat Tay N g u y e n v o i n h i j n g con n g u o i anh h u n g , kien t r u n g , bat khuat
2 N 6 i d u n g c a n p h a n t i c h , l a m ro:
a T r o n g tac p h a m Rimg xd nu ciia N g u y i n T r u n g T h a n h , c6 le k h i gap
trang sach lai ta v a n con nghe am vang cau noi a i a cy Met "Chung no da cam
sung, minh phdi cam gido" Cau n o i ciia gia lang M e t la cau n o i d u p e d i i c nit t i i
cupc d o i b i trang ciia T n i i va t u t h u c te da'u t r a n h ciia d o n g bao X 6 M a n noi
rieng va d a n tpc Tay N g u y e n n o i chung Giac da d i i n g bao l u c p h a n each
m a n g de d a n ap n h a n d a n ta t h i ta p h a i d u n g bao l u c each m a n g de dap tan
bao l u c p h a n each m a n g C o n d u o n g cam v u k h i de dap tra ke t h u la tat
ye^-Q u a cau c h u y ^ n cupc d o i T n i i nha v a n N g u y e n T r u n g T h a n h da l a m sang
chan l y each m a n g ay
b T i m h i e u vao tac pham, ta thay T n i i la con ngutri gan goc, dting cam, Ottni tri:
L i i c con be, T n i i eo hoan canh ba't hanh, dang t h u o n g n h u n g l^ii rat c i i n g
cdi, "^"^ d u p e d a n l a n g e u u m a n g , n u o i
duong- T n i i c h i n h la n g u o i con ciia dan lang X o m a n - d i i a eon ciia n h a n dan
Cling n h u n g u o i d a n lang "c6 cdi bung thucmg nui, thucmg nuac", T n i i da s o m
CO long yeu t h u o n g nhan dan, lang xom T u tam long nay, T n i i da m o rpng
thanh t i n h y e u gan bo t r u n g thanh, t h i i y c h u n g sau nang v o i Cach m a n g V i vay/ ngay t u chang d a u ciia cupc d o i , T n i i da xua't h i e n v o i t u each ciia n g u o i anh h u n g Tay N g u y e n t h a i cho'ng M y D u con nho, T n i i da s o m to ra gan goc tao bao, d a y q u a c a m n h u eac anh K i m D o n g , L e V a n T a m , V u A D i n h Bat
chap s u vay l u n g k h i i n g bo da m a n ciia ke t h i i , chat dau n h u n g n g u a i d i n u o i
can bp "chung treo co anh Xut len goc cay va dau lang; chat dau bd Nhan buoc toe tree dau sung" V u p t qua n o i sp hai T n i i da c i i n g v a i M a i x u n g p h o n g vao rirng
bao ve anh Q u y e t , m p t can b p t r u n g kien ciia D a n g D a y la m p t cong vi^c v 6 cung k h o k h a n va day n g u y h i e m n h u n g M a i va T n i i da l a m rat tot de dan
lang X6 m a n m a i t u hao "Nam nam chua heed cdn bo ndo bi giac bat hoac bi giel a trong rimg lang nay " ,jp , •,, -
T n i i con la m p t n g u a i c6 p h a m chat c h i n h true, t r o n g sang, t r u n g thuc, thJing than n h u cay Xa N u T n i i quyet t a m hpc cho d u p e cai c h i i C u H o de t r o thanh can bp g i o i thay anh Quyet, ne'u k h o n g m a y anh Q u y e t b i hy sinh
N h u n g T n i i hpe c h i j hay quen B o i vay, k h i hpc c h i i thua M a i , T n i i gian m i n h
qua "dap be cdi bang nua" r o i t\ t r i m g phat cai t p i hay q u e n ciia m i n h bang each
"cam hon dd tu dap vao dau, chdy mdu rong rang" H a n h d p n g nay c6 cai g i d o h o i
nong nay, n o n g n o i n h u n g no bieu Ip y ehi, quyet t a m sat da ciia m p t con
nguoi CO c h i k h i , v i k h o n g hpc d u p e e h i i nen t u t r u n g p h a t m i n h cho dau cho nho ma eo gang h o n Sau k h i d u p e anh Q u y e t k h u y e n ran, T n i i d?p bo t i n h tu
ai, quyet t a m hpc cai c h u D a y c h i n h la m p t p h a m chat d a n g q u y de sau nay Tnii t r o t h a n h m p t chien si each m a n g thuc t h u
T u y hpc cai e h i i k h o n g m a y sang da n h u n g l a m lien lac c h u y e n t h u cho anh Quyet, T n i i c6 cai d a u sang la l u n g V o n la con n g u o i n h a n h t r i , tao bao t h i c h
•^ao h i e m T n i i "khong bao gia di dumg mbn", b i giac vay eac neo d u a n g , "Tnu '^0 len cay cao nhin quanh mot luat roi xe rimg ma di vugt qua tat cd vong vay" T n i i
l^hong v u p t q u a suoi n h i i n g n o i n u o e can de d i m a t h u o n g b a n g qua n h i r n g
•^on thae h i e m n h u c u o i len l u n g con ca k i n h
K h i bj giac bat, T n i i gan da, v i i n g v a n g t r u o c ke t h i i Co Ian ehuan b i v u p t eon thae 6 song D a k n a n g , t h i h p n g s i i n g den n g o m ciia b p n giac da chia
^^o tai l a n h ngat T n i i k i p n u o t la t h u ciia anh Q u y e t vao b u n g de bao d a m b i
317
Trang 10mat each mgng T n i i b i giac bat, biet bao d o n roi, t h u o n g tich d a do len Tnii
M a u cua Tnxi d a chay, d a dong lai v a quy^n thanh "timg cue mdu l&n" n h u ve't
t h u o n g tren cay Xa N u ke't tu bao noi dau t h u o n g v a y chi phan khang Bgr,
chiing dan T n i i ve lang D i c h tra tan hoi "Cong sdn a dau?" T n i i d a khong ngSn
ngai dat tay len b u n g va noi: "0 day nayV Cau noi nay cua T n i i la cau noi the
hi?n long d u n g cam, gan da, d a m lam dam chiu, ba't khua't hien ngang truoc ke
thu "Uy vu khong the khuat phuc" D o con la l o i the d i i d p i the h i ^ n long trung
thanh tuyet doi v o i Cach mang ciia khong chi rieng T n i i ma con la ciia lang X6
M a n kieu h u n g bat khua't
b T n i i CO m p t trai t i m yeu t h u o n g va s\ic s6i cam t h u giac: song rat nghla
t i n h va l u o n m a n g t r o n g t i m ba m o i t h u : ciia ban than, cua gia d i n h , ciia
b u o n lang ^ ;
Ba nam sau, T n i i v u p t nguc tro ve true tiep lanh dao dan lang X6 man danh
giac theo l o i anh Quyet dan trong t h u truoc k h i anh Quyet h i sinh Trong mat
ciia bon thang Due, T n i i la "con cop" ciia m i l r u n g Tay N g u y e n chi "nay mai la
lam loan nui rimg nay roi". Trong long nhan dan X6 M a n , T n i i la l i n h hon ciia
cuQC khang chien Va M a i , n g u o i ban t u t h u o thie'u thoi, da ciing T n i i truong
thanh qua nam thang day t h u thach kho'c li^t ciia chien tranh nay d a la vg cua
T n i i Dua con trai khau k h i n h vira day thang la hoa trai dau m u a ciia m o i tinh
tho m p n g va t h i i y chung ay H a n h phiic gia d i n h lua d o i ciia T n i i dang d?p
n h u anh trang r a m l u n g l i n h toa sang ca n i i i r u n g Tay N g u y e n T h i ke thii tan
bao da dap v o to arn yen v u i ciia T n i i va gieo rac tang t h u o n g cho dan lang X6
M a n "Chung no dong lai trong lang bon dim Ngon roi cua chung khong tie mot ai
Tieng keu khoc day ca lang". Dpc ac hon chiing da giet v p con T n i i bang tran
m u a r o i sat, hong u y hiep tinh than Cach mang ciia anh, n g u o i cam dau, linh
hon ciia cupc n o i day Doan van dien ta su bat luc ciia T n i i truoc cai chet ciia
v p con that bi t h u o n g tran day xiic cam va ah t u p n g "Tnii da bo goc cay cua anh
Do Id mot cay va Anh dd biet diet hdng chuc trai va md khong hay Anh chom
day. bung anh nhie cb liea dot Cho hai con mat anh bay gict Id hai cue liea l&n". Cam thu
dau nhoi trong t i m va b u n g chay trong hai con mat - m p t chi tiet that du doi
T n i i nhay vao giira d a m linh, hai canh tay n h u canh go l i m ciia anh 6 m cha'
lay m ^ con M a i N h u n g khong con k i p niia!
D o k h o n g chi la b i kjch ciia T n i i ma con la bi kich ciia d a n lang X6 M a n ben
trong tay hp k h o n g c6 v u k h i , hp chi la hai ban tay khong Co le chinh v i vay
ma 6 giua cau chuy|n ve cupc d o i Tnii, ong cu M e t da d u n g cau c h u y f n lai v3
nhac d i nhac lai den b o h Ian cau n o i "Tnu khong cieu song duge me con Mai" Cl^'
v i T n i i chi c6 hai ban tay khong Roi ong cu cat cao gipng sain truyen m p t cha^^
ly rue lua "Chung no da cam siing rninh phdi cam gido"
318
T n i i b i bat, b i troi V p va con chet ca roi n h u n g T n i i khong khoc A n h g h i m j^^n n o i dau, c6' gSng v u p t qua b i kich ca nhan de tiep tuc soiig va chien daii
f ruoc cai chet can ke, T n i i khong he r u n sp ma anh cam tha'y m i n h that binh
than- A n h n g h l "Diea con chet roi Mai chac ciing chet roi,Tnii cUng sap chet"
fslhung T n i i khong sp, dieu lam T n i i day d i i t va ban khoan nhat chinh la "roi khi CO linh ciia Dang cho ddnh ai se Idnh dao dan lang Xd Man ddnh giac? chi tiec cho Tnu khong song duge t&i ngdy cam vU khi dieng day v&i dan Idng". T n i i hoan
toan khong nghi den m i n h nua, Tnii da dat cai chung, cai n h i ^ m v u len tren b i
l<ich ciia m i n h D o la thai dp bien dau t h u o n g thanh hanh dpng
Bi ke thii tra tan tan bao n h u n g ban linh ciia n g u o i cpng san trong T n i i lai j-at kien cuong, v i i n g ehai: De uy hiep tinh than each m a n g ciia dan lang X6 Man va uy hiep t i n h than ciia Tnii Giac d i i n g gie tam nhua xa n u de dot m u o i dau ngon tay ciia anh C h i i n g d i n h d u n g lua de thieu r y i y chi dau tranh ciia dan lang X6 man N h u n g chiing da nham Chinh ngpn lua tren m u o i dau ngon tay ciia T n i i da th^p len ngpn lua dong khoi, ngpn lua dau tranh ciia dan lang X6 man
Chung muo'n dot ta thanh tro bui "
Ta hoa vang nhan pham luang tdm Chiing muon ta ban minh 6 nhuc
Ta Idm sen them ngdt giiea dam
(To Him)
Doan van dien ta t i n h than bat khua't ciia n g u o i anh h u n g Tay N g u y e n that
manh li^t "Mot ngon tay Tnu boc chay Hai ngon, ba ngon Khong c6 gi dugm bdng nhua Xd nu". M u o i ngon tay ciia T n i i nhanh chong thanh m u o i ngpn duo'c
song K i la thay, n g u o i Cpng San ay khong he keu van, d i i "Anh nghe liea chay trong long ngiec, chdy a bung Mdu anh man chat a dau luai Rang anh da can ndt noi anh roi" D i i n g roi, Tnii khong them keu van v i "nguoi cong sdn khong them keu van" N h u n g T n i i da thet len mpt tieng "Giet" Tieng thet ay lam rung
chuyen niii rung, lam lay dpng tam can con nguoi Va cpng h u o n g ciing tieng
^het ay la tieng chan n g u o i chay ram rap tren nha l/ng Tieng cu M e t 6 6
Oieml Chem hell". Tieng thet ay t r o thanh ngoi no lam b u n g chay ca khoi thuo'c no cam h o n ciia dan lang Xoman V o i v i i k h i tho so la giao, la mac, hp
^^r>g len chem chet bon ac on Trong p h i i t choc xac m u o i ten giac da nam '^Son ngang quanh do'ng lira
Co the n o i , cupc dod b i trang cua T n i i la dien h i n h cho con d u o n g den v o i
^^ch mang ciia n g u o i dan Tay Nguyen, gop phan lam sang ro chan ly ciia thoi Phai d i i n g bao luc each mang de tieu d i f t bao luc phan each mang; da'u '••anh v u trang la con d u o n g tat yeu de hj' giai phong Cupc d o i b i trang cua
Trang 11Tnii da lam sang to mpt chan ly gian di ma sau xa ciia cupc song dugc c\ Met
truyen d^y cho con chau: "sau nay, tau chei roi, bay con song phdi noi Iqi cho con
chdu: Chung no da cam sung, minh phdi cam gido" Do la chan ly cua Cach mang
dugc nay sinh tir manh dat Tay Nguyen tha'm mau va nuoc mat
c Tnii vugit qua b i kich ca nhan, tro thanh nguoi chien si, nguoi can bp c6
tinh than ky luat cao Tu day ca dan lang Xoman vimg day cam lay giao
mac lam vu khi chong Icli siing dan toi tan tan bao cua My - Nguy Va chang
duang cam vii khi ciia Tnii dug-c noi tiep bang vi^c "di luc luang" Tnii da vugt
qua moi dau thuang va bi kich ca nhan, tham gia luc lugng giai phong quart
de quet sach tat ca nhii-ng thang Due, ke thu khong dpi trai chung voi vp con
anh con ton tai tren dat nuoc Vift Nam nay Khi da tra thanh chien sT giai
phong quan, Tnii la mpt can bp CP tinh than ky luat cao: tuy nha que huong
gia dinh, nhung phai cap tren cho phep moi ve "cap tren cho vemot dim Tnii chi
vemot dcm" Anh ciing la con nguoi rat tinh cam: tren duong ve lai lang, moi
goc cay, moi con duong voi anh la ky ni^m nhat la nho go'c cay xa nu Ion noi
Mai da nam ban tay anh ma khoc, ky niem ay nhu dao cSt vao long Ve gan to!
lang nghe "tieng chay gid gao" rupt gan anh bpng cpn cap nhung nha Anh de
cho "vdi nuoc cua lang minh dpi len nguoi nhu ngdy truoc" de cam nghe dupe sir
mat lanh ciia vi ngpt que huong
3 Nghe thuat xay dimg nhan vat: ngon ngii sir thi hao hung ket hop
voi chat lang man say me Cach dung truyen, tao boi canh phii hop Lai van
giau tinh tao hinh, giau nhac di^u, khi tham tram, khi tha thiet, trang nghiem
Nhan vat dupe tao dung bang biit phap su thi Tnii la nhan vat anh hung,
nhan vat do con song, lai hi?n di^n trong tirng loi ke ciia cu Met, dang hien
di^n truoc mat dan lang Vi the tinh chan thuc cang cao, cang hao sang
III KET BAI
Tom lai, hinh tuang Tnii la hinh tupng dien hinh tieu bieu ciia nguoi
anh hiing dai dien cho so phan va con duong di den each mang ciia cac dan
tpc Tay Nguyen trong thoi dai chong My Qua cupc dai bi trang, dau
thuong ma anh hung ciia T mi, nha van Nguyen Trung Thanh da ngpi ca
con nguoi Tay Nguyen kieu hung bat khua't Cung qua nhan vat nay, nha
van mpt Ian nua khMng djnh chan ly bat di?t ciia thai dai "Chung no dd can'
Sling, minh phai cam gido"
1 Cac the h6 con nguoi Xd Man anh hung:
Cac nhan vat trong Rimg xd nu dupe xay dyng theo nhieu lop, nhieu the
h^ Cac the h? nay dupe bieu tupng bSng nhihig the h§ xa nu khac nhau trpng
xa nu bat ngan tit tap tan chan trai The'h^ gia lang (tieu bieu la cy Met); the h? thanh nien tieu bieu la Tnii, Mai, Dit Truyen con he mo cho nguoi dpc thay the h^ thu ba, the h§ ciia nhiing be Heng de hoan thi^n buc tranh chien tranh nhan dan, gia tre "lop cha truoc lop con sau " mang dam chat sii thi
2 Net chung cua cac nhan vkt nay d6 chinh la ph^m ch&t anh
hung Hp deu la nhirng con nguoi yeu dan, yeu nuoc bat khuat kien trung,
thiiy chung voi Cach mang Dieu dac b i f t , tuy ciing mang pham chat anh hiing nhu tren nhung moi nguoi do tuoi tac, giai tinh, cuang vj khac nhau nen moi nguoi c6 nhiing each bieu hi|n khac nhau lam len ve d^p rieng, da dang, sinh dpng va hap dan
3 C u Met la the he thu nhat, hien than cua lich six Tay Nguyen
- nguoi ndi qua k h u - hien tai - tuong l a i C u l a the he cay X a Nu dai thu
Cu Met da tung tham gia khang chien chpng Phap Cu la cpn nguoi ciia hai the he chi huy con chau tham gia vao cupc dau tranh chp'ng bpn My Di^m Cu la mpt gia lang khpng m^t moi luon la nguoi dung dau, c6 tac phong trang trpng, dang hoang, c6 phong dp uy nghi dinh dac, va uy tin Ian trong dan lang Cy Met, tro thanh nguoi cha tinh than, nguoi truyen ngpn liia khat vpng ty do, giai phong va tro thanh linh hon ciia phong trao dong khai ciia dan lang Xoman
Cu Met CO ngoai hinh ran chac: ong cu khoe manh quae thuac nhu biic
^ong dong hun la cay Xa Nu dai thu Khi cu nam vai Tnii, Tnii cam nhan 'lu'pc: "Mot ban tay nqng trich nam chat lay vai anh nhu mot cdi kim sat" Hinh anh
'^ua cu Met lai rat oai dung nhu mpt vi than: "Ong cu van quae thuoc nhu xua,
''"w bay gia dd dai toi nguc vd van den bong, mat van sdng vd xech ngugc, vet seo o
^1 ben phdi van lang bong Ong a tran, nguc cang nhu mot cay xd nu Ion"
Cy Met CO gipng noi uy nghiem: Lai ciia cy la loi ciia nguai chi huy toi cao,
*^ieng Heng va tu hao nhu hoi tha ciia nguoi Tay Nguyen: "Sdu muai tuoi roi
tieng noi van 6 o, dpi vang long nguc" Loi cy noi la chan ly "Khong co cay gi
^^nh bang cay xd nu dat ta Cay me chet, cay con mpc len, do chung no gie\ dupe
ritng xd nu ndy" Tieng noi vang tram, am huong thie't tha ma hung trang
tieng cong tieng chieng vang vpng giiia dai ngan Tay Nguyen ki vi Lai
Trang 12ciia cy la 16i cua cpi nguon, loi phan quye't mang cai thieng lieng cua lich su
"The la bit dau roi Ddl lua len! Tat ca nguai gia nguai tre, nguai dan ong, nguai dan
ba, moi nguai phai tim lay mot cay giao, mot cay mac, mot cay du, mot cay rua Ai
khong CO thi vot chong, nam tram cay chong Dot lua len" Khi khen nguoi khac cy
khong khen gioi, khen hay ma chi noi "Dugc" Tieng noi ciia cu n h u l o i phan
quyet bgn giac ac on "Chem ! Chem het I"
Cv yeu thirang dan lang het mvrc: Nho nam long cai qua khu dau thuong
cua Tnu, cu ty hao ve Tnii "No day, nguai Strd rninh day, dai no kho nhung cai
bung no sack nhu nuac suoi lang ta" Can bo cho muoi "Cu chia cho moi nguai mot
hat", cu khong an ma de danh cho nguoi dau
' Cy la mpt gia lang voi truyen thong yeu nuoc nong nan, gin lien voi y
thurc giao dye the h^ con chau: "Nghe ro chua, cdc con, ro chua Nha lay, ghi lay
Sau nay tan chet roi, bay con song phai noi Iqi cho con chdu: Chung no da cam siing,
rninh phdi cam gidol"
Cu Met con la niem tin, nguoi to chuc, tap hp'p doan ket dan lang danh giac
Cu Met chinh la diem tua, niem tin, nguoi to chuc, tap hgp dan lang doan ket
chong giac, gop phan bpc Ip sau sac chii de thien truy?n
4 Tiep den l a the he cua Tnii, Mai, Dit (The he cay X a N u truong
thanh)
a Nhan v^t Tnu
- Luc con be, Tnu c6 hoan cAnh bat hanh, dang thuong nhtmg l?i rat
Cling coi, gan da Cha m^ ciia Tnii mat som nen Tnii dupe dan lang cuu mang,
nuoi duong Tnii chinh la nguoi con ciia dan lang Xoman - dua con ciia nhan
dan Ngay t u chang dau ciia cugc doi, Tnii da xuat hifn voi t u each ctia nguoi
anh hung Tay Nguyen thoi chong My Du con nho, Tnii da som to ra gan goc
tao bao, day qua cam Bat chap su vay liing khiing bo' da man ciia ke thii, chat
dau nhirng nguoi di nuoi can bp Tnii da ciing voi Mai xung phong vao rung
bao v^ anh Quyet, mpt can bp trung kien ciia Dang
- Tnu con la mpt nguoi c6 pham chat chinh tr\rc, trong sang, trang thyc,
thing thin nhu cay Xa Nu Tnii quyet tam hpc cho dupe cai chCr Cy Ho de tro
thanh can bp gioi thay anh Quyet, neu khong may anh Quyet bj hy sinh
Nhung Tnii hpc chii' hay quen B6i vay, khi hpc chii thua Mai, Tnii gian minh
qua "dap be cdi bdng nua" roi t u trung phat cai tpi hay quen ciia minh bang each
"cam hdn da tu dap vao dau, chdy mdu rang rang" Hanh dpng nay c6 cai gi do hoi
nong nay, nong noi nhung no bieu Ip y chi, quyet tam s i t da ciia mpt con
nguai CO chi khi, y i khong hpc dupe chir nen ty trimg phat minh cho dau cho
nho ma co gang hon Sau khi dupe anh Quye't khuyen ran, Tnii d?p bo tinh tV
ai, quyet tam hpc cai chii' Day chinh la mpt phara chat dang quy de sau nay
Tnii tro thanh mpt chien si each mang thye thy
- Tuy hpc cai chu khong may sang da nhung lam lien lac chuyen thu jilio anh Quyet, Tnu c6 cai dau sang I9 lung Von la con nguoi nhanh tri, tao
jj^o thich mao hiem Tnii "khong bao gia di duang man", b i giac vay cac neo duong, "Tnu leo len cay cao nhin quanh mot luat roi xe rimg ma di vuat qua tat ca
vdng vay" Tnii khong vupt qua suoi nhiing noi nuoc can de d i ma thuong
bang qua nhung eon thac hiem nhu cuoi len l i m g con ca kinh »
- Khi h\c bat, Tnu gan d?, vung vang trace thu Biet bao don roi,
thuong tich da do len Tnii Bpn chiing dan Tnii ve lang Dieh tra tan hoi "Cong
gan ff dau?" Tnii da khong ngan ngai dat tay len bung va noi: "O day nay!" Cau
noi nay ciia Tnii la cau noi the hi^n long dung cam, gan da, dam lam dam chju,
bat khuat hien ngang truoc ke thu "Uy vu khong thekhuai phuc" Do eon la loi
the dir dpi the hi#n long trung thanh tuy$t doi v o i Cach mang ciia khong chi
rieng Tnii ma con la ciia lang X6 Man kieu hung bat khuat
- Tnii CO mpt trai tim yeu thuong va syc soi cam thu giac: song rat nghia tinh va luon mang trong tim ba moi thu: cua ban than, ciia gia dinh, ciia buon lang
Ba nam sau, Tnii vupt ngyc tro ve true tiep lanh dao dan lang X6 man danh giac theo loi anh Quye't dan trong thu truoc khi anh Quye't hi sinh Hanh phiic gia dinh liia doi ciia Tnii dang d?p nhu anh trang rSm lung linh toa sang ca niii rimg Tay Nguyen Thi ke thii tan bao da dap vo to ain yen v u i ciia Tnii va gieo rac tang thuong cho dan lang X6 Man Doe ac hon ehiing da gie't v p eon Tnii bang tran mua roi sat, hong uy hie'p tinh than Cach mang ciia anh, nguoi cam dau, linh hon ciia cupc noi day Do khong chi la bi kich ciia Tnii ma con la bi kjeh ciia dan lang X6 Man boi trong tay hp khong co via khi, hp chi la hai ban tay khong Co le chinh v i vay ma 6 giiia cau ehuy^n ve cupc doi Tnxi, ong cy Met da
dung cau chuyen lai va nhae di nhae lai den bo'n Ian cau noi "Tnu khong cieu song
dugc me con Mai" Chi v i Tnii chi co hai ban tay khong Roi ong cy ca't cao gipng
sain truyen mpt chan ly rye lua "Chiing no da cam sung minh phdi cam gido"
Tnii bi bat, bi troi Vp va eon chet ca roi nhung Tnii khong khoe A n h ghim nen noi dau, co gang vupt qua bi kjch ca nhan de tiep tye song va chien dau
Truoc cai chet can ke, Tnii khong he run sp ma anh cam tha'y minh that binh
than Anh nghT "Dua con chel roi Mai chac cUng chel roi,Tnu cung sap cheV Nhung Tnii khong sp, dieu lam Tnii day dut va b3n khoan nha't chinh la "roi
^hi CO lenh cua Ddng cho ddnh ai se lanh dao dan lang Xo Man ddnh giac? chi tiec
cho Tnu khong song duac tai ngay cam vu khi dung day v&i dan lang" Tnii hoan
toan khong nghT den minh nixa, Tnii da dat cai chung, cai nhiem v y len tren bi
'^ich ciia minh Do la thai dp bien dau thuong thanh hanh dpng
- Bi ke thu tra tan tan bao nhung ban linh ciia nguoi cpng sin trong
^nu lai rat kien cuong, vung chai:
Trang 13Doan van dien ta tinh than bat khuat cua nguoi anh hixng Tay N g u y e n that
manh t "Mot ngon tay Tnii hoc chdy Hai ngon, ha ngon Khong c6 gl duam bang
nhua Xa nu" Mxxbi ngon tay ciia T n i i nhanh chong thanh m u o i ngpn duo'c
song K i la thay, n g u o i Cpng San ay khong he keu van, d u "Anh nghe lua chdy
trong long nguc, chdy a bung Mdu anh man chdt a dau luai Rang anh da can ndt
moi anh roi" D i i n g roi, T n i i khong them keu van vi "nguoi cgng sdn khong them
keu van" N h u n g Tnii da thet len mpt tieng "Giet" Tieng thet ay lam rung
chuyen niii r u n g , lam lay dpng tam can con n g u o i Va cpng h u o n g ciing tieng
thet ay la tieng chan n g u o i chay ram rap tren nha l/ng Tieng c\ Met 6 6
"Chem! Chem hell". Tieng thet ay tr6 thanh ngoi no lam biing chay ca khoi
thuoc no cam hem ciia dan lang Xoman V o l v u k h i tho so la giao, la mac, hp
v i m g len chem chet b p n ac on Trong p h u t choc xac m u o i ten gieic da nam
ngon ngang quanh dohg lira
Co the noi, cupc d a i b i trang ciia Tnii la dien h i n h cho con d u o n g den voi
each mang ciia n g u o i dan Tay Nguyen, gop phan lam sang ro chan l y ciia thoi
dai: Phai d u n g bao luc each mang de tieu d i f t bao Ivc phan each mang; dau
tranh v i i trang la con d u o n g tat yeu de t u giai phong Cupc dai b i trang ciia
Tnii da lam sang to m o t chan ly gian d i ma sau xa ciia cupc song dupe cu Met
truyen day cho eon chau: "sau nay, tan chel roi, bay con song phai noi lai cho con
chdu: Chung no da cam sting, mtnh phai cam giao". Do la chan ly ciia Cach mang
dupe nay sinh tir m a n h dat Tay N g u y e n thain mau va nuae mat
- T n u vugt qua b i kich ca nhan, tra thanh nguoi chien s i , nguoi can bp
CO tinh than ky luat cao. T n i i la mpt can bp c6 tinh than ky luat cao: tuy nho
que h u o n g gia dinh, n h u n g phai cap tren cho phep mod ve "cap tren cho vemot
dem Tnu chi vemot dem". A n h cQng la con n g u o i rat t i n h cam: tren d u o n g ve lai
lang, m o i go'e cay, m o i con d u o n g v o i anh la ky n i ^ m nhat la nho go'c cay xa nu
Ion n o i M a i da nam ban tay anh ma khoc, ky n i f m ay n h u dao cat vao long Ve
gan t o i lang nghe "tieng chdy gia gqo" rupt gan anh bong con cao nhung
nho A n h de cho "vdi nude cua lang rninh doi len nguoi nhu ngdy truac" de cam
nghe dupe sy mat lanh ciia v j ngpt que h u o n g
b Nhan vat Dit: c6 gai tre giau nghi lye, c6 ban linh, truong thanh trong
dau tranh gian kho va tro thanh nguoi lanh dao cao nhat cua dan lang
Xoman - bi thu chi bp, chinh tri vien xa hpi
Dit la nhan v%\u bieu cho n h u n g c6 gai Tay N g u y e n thai chong M i /
t r u o n g thanh t u n h i i n g dau t h u a n g va quat k h o i ciia dan lang Trong thai
gian dan lang X6 M a n chuan bj chien dau, roi bi dich bao vay, cu M e t va TnU
dan d a m thanh nien vao r i m g Chi c6 con D i t nho, lanh l^n, cu sam toi lai bo
theo mang nuoc d e m gao ra r i m g cho cu Met, Tnii va thanh nien K h i bj gia<^
bat, D i t bj chiing ban dpa, dan chi supt qua tai, sem toe, cay dat quanh hai chan
con nho liic dau no khoc re len sau den vien dan t h u m u o i d o i mat no nhin bpn giac that b i n h than Ngay M a i bi giac giet hai, trong k h i m p i nguoi, ca cu gia, deu khoc v i cai chet ciia M a i thi D i t van lam l i , khong noi gi ca, mat rao hoanh Tat ca chi tiet tren the hi^n tinh each kien cuong, sue chju d y n g phi thtfong ciia Dit, biet d o n nen dau thuang de nung nau long cam thii
K h i T n i i ve t h a m lang, D i t da la b i t h u chi bp vira la chinh tr} vien xa dpi
N h u ngay nao, d o i mSt D i t m a to, b i n h than, trong suot k h i gap lai Tnii D i i trong long rat doi v u i m u n g n h u n g D i t van thue hi^n trach nhi?m kiem tra giay ve phep ciia anh Roi t u cho gpi Tnii la dong chi, D i t chuyen sang gpi la anh, xung em that t u nhien, n h u n g u o i em gai nho ciia M a i va Tnii ngay xua
va to bay t i n h cam tham thiet; "Sao anh veco mot dem thoi? Bon em diea ndo
ciing nhdc anh mdi" '>mw- -^^WVU
c N h a n vat be Heng, dai d i $ n cho v^ d?p ciia the h$ m a n g n o n cua n u i
r i m g Tay N g u y e n , H e n g la nhan vat rat phv, n h i m g t h i e u no hvec tranh ve ve
d?p truyen t h o n g anh h u n g ciia cac the h ^ Tay N g u y e n se k h o n g hoan chinh Heng tuy tuoi con it n h u n g da eo dang ve ciia m p t tieu anh hiing, con nho nhung em rat m o n g dupe n h u n h i i n g anh chi d u kich, anh giai phong Em
hang hai, hao hue, tha thiet dupe tham gia each mang (chi tiei Heng cogang c6 dugc trang phuc nhu mot nguoi linh thuc thu, su thong thuoc titng ho'chong, cdc chien diem khi dan Tnu veldng, lam nguoi doc tin tuong Ion len, lop mang non nay se xung ddng voi cha ong chiing)
5. N g h ^ thuat xay d\mg cac nhan v^t ngon ngir sir t h i hao h i i n g ket hpp
voi chat lang m a n say me Cach d t m g truyen, tao boi canh p h i i hpp L a i van giau tinh tao hinh, giau nhae di^u, k h i tham tram, k h i tha thiet, trang nghiem Cac nhan vat dupe tao d u n g bang biit phap sir thi
NHUNG DIf A C O N TRONG GIA DiNH
Nguyen Thi
* L 6 I B I N H V E NGUYEN T H I
T S Phan H u y Dung: Nguyen Thi rat cb biet tdi dung nguoi, dung cdnh Von
^ng cua ong phong phu khien cho cdc chi tiel ma ong lay ra bao gio ciing nhu giay
^en trang sdch, rat sinh dgng Nhieu nhan vat chi xuat hien thodng qua trong truyen
^hung da kip de'lai mot an tugng kho quen, ca vehdnh dong Ian ngon ngU
Nhin chung, trong khi xay dung nhan vat, Nguyen Thi ral quan tam den viec
^« the hod Nhan vat ndo cUng c6 nhimg net rieng, doc ddo hien len man mot truoc
^dt doc gid Chii Nam noi khdc md Viet vd Vift noi khdc chi Chien Loi noi cua ai the im/i cach nguoi do
Trang 141: Phan tich net tinh each chung va rieng cua hai nhan vat V i f t va
Chien trong tac pham Nhicng diia con trong gia dinh cua Nguyen Thi
H I / O N G D A N CHI T I E T
I M 6 B A I
Nguyen Thi la nha van dupe m^nh danh la "Nha van cua nguai dan Nam
BQ" Ten tuoi ciia ong da gan lien vai nhung tac pham n h u "Nguoi m? cam
sung", "Nhung dua con trong gia dinh" Nhan vat cua Nguyen Thi la nhung
con nguoi yeu nuoc manh li?t, thiiy chung den cung vai To quoc, cam thu
ngun ngvt bon xam lu(?c va tay sai cua chiing, v6 ciing gan goc va c6 tinh than
chien dau rat cao - con nguoi duong nhu sinh ra de danh giac Vi?t va Chien
trong tac pham "Nhung dua con trong gia dinh" la nhung con nguoi n h u the
II T H A N BAI
1 K h a i quat: Truyen Nhimg dita con trong gia dinh duac Nguyen Thi viet
nam 1966 k h i ong dang cong tac tai Tap chi Van Nghe quan giai phong
Truyen ke ve nhan vat Viet, trong mpt tran chien ac li?t tai mpt canh rung cao
su Vi^t bi thuong nang va lac mat dong dpi Giiia nhung Ian ngat di tinh lai,
dong hoi uc da dua Vi?t ve voi nhimg ky ni^m gia dinh (ong npi, ba ma, chu
Nam, chi Chien,) ba ngay sau do, dong dpi t i m dupe Viet va dua ve benh
vi?n da chien Sue khoe Vi?t dan dupe binh phue Dpi truang Tanh giyc Viet
viet t h u ke cho chi Chien ve chien cong eiia minh Vift dinh viet nhung nghi
thanh tich cua m i n h chua xung dang
2 N 6 i d u n g ph&n tich, c a m nh^n:
a Trong truy?n nay, noi b?t nhat la hai nhan v^t Vi?t va Chien Ca hai
nhan vat deu xuat than trong mpt gia dinh, hioi tac ciing gan nhau nhung do
dac diem ve gioi tinh va thii b|c h-ong gia dinh nen giua hai nguoi vua c6
net chung vtra c6 net rieng bi?t de I?i nhieu du am trong long ban dpc
Truac het, d hai chi em V i f t va Chien c6 nhihig net tinh each chung: Mpt la,
hai ehj em eiing sinh ra trong mpt gia dinh giau truyen thong each mang Ong
Npi, chii Nam, ba ma Vi^t, chj Hai cua Vi^t deu la nhirng nguoi can bp each
mang trung kien Gia dinh cua ch} em Vi^t dupe v i n h u mpt dong song ma
V i f t va Chien la khue song sau cua dai gia dinh each mang ay Hp deu eo tinh
cam gia dinh sau nang Vi^t nhieu Ian ngat d i tinh lai nhung moi Ian tinh lai
anh lai nho ve gia dinh
Hai la, ch} em Vi^t eo chung moi thu vai bpn M y - Nguy Boi gia dinh hQ
phai chju nhieu ma't mat dau thuong do bpn ac on gay ra Ong npi hi sinh
trong chien dau, ba Vi^t thi b} giac chat dau, ma Vi?t chet v i bom dan oia gia*^^
Tuy eon nho tuoi, chi cam thii da thoi thuc hai chj em ciing mpt y nghi va co
326
cung nguy#n vgng: "dupe cam siing danh giac de tra thu cho ba ma" V i vay, dem ghi danh tong quan, ca hai deu gianh nhau di bp dpi Sau khi dupe ghi ten tong quan, toi ve, ca hai ehj em deu chung nhau quyet tarn danh giac Deu quyet tam " D i xa nha thi rang hpc ehiing ban thu ba ma chua tra" thi khong dupe bo ve Chi Chien thi the tho't d u dpi hon "Neu giac eon thi tao mat"
Ba la, hai chi em Chien - Vi?t deu c6 nhihig net rat ngay tho tham chi c6 phan tre con: gianh nhau bat ech nhieu hay it, gianh nhau thanh tich ban tau chien
ciia giac va gianh nhau ghi ten tong quan / jrf f.w
b Ben canh nhimg diem chung giong nhau thi moi nguoi lai mang trong minh nhung net d?p rieng:
Chien la c6 gai dam dang, thao vat, chi mang voc ddng cua mi: "hai bap
tay tron vo sam do mau chay nang than nguoi to va chac nieh" Do la ve d?p ciia con nguoi sinh ra de ganh vac, de chong chpi, de ehiu dung va de chien
thang Tuy vay, chi cung rat u la mit tinh D i danh giac con mang theo guang
lupng, giira moi tran danh lai dem ra soi minh v
Chien dac bi?t giong ma d cai dem sip xa nha di bp dpi: Chien biet lo li?u,
toan tinh vi^c nha y het ma Chinh Vi?t nhan ra chi "noi nghe in n h u ma vay"
PTmh anh nguoi m? n h u bao bpc lay Chien, t u eai loi nam v d i thang l i t em tren giuang a trong buong noi vai ra, den 161 h u mpt eai "coc" roi tra minh Den noi chi trong mpt khoang thai gian ngan ngiii trong dem, Vi?t da khong duai ba Ian thay chi giong in ma, eo khac chi la 6 cho chi "khong be tay roi dap vao bap
ve than moi" ma thoi Chinh Chien cung thay minh trong dem ay dang hoa vao trong m?: "Tao eung da lua y neu ma con song chac ma tinh vay, nen tao cung tinh vay" Ma diing that, chi Chien sap dat viee nha dau ra do T u v i f e giao lai rupng dat cho chi bp, v i f e gui eai nha cho lap hpc, v i f e lam dam gio cho ba ma, vifc gui ban tha ba ma qua nha ehu Nam chi Chien deu tinh toan, sap dat on thoa Diing n h u lai chii Nam nhan xet "Khon! Viee nha no thu dupe gpn thi vi?c nuoe no m a dupe rpng Gpn be gia the dang be nuoc non"
Chien hon Vi^t chtmg mpt tuoi nhung Chien nguoi Ion hon hSn: Chien eo
the bo an de danh van cuon so gia dinh suot t u sang den xe chieu Tinh each
i^guoi Ion" 6 Chien eon the hi^n 6 sy nhuong nhin Tuy c6 liic gianh nhau voi tranh cong b3t ech, bin chay tau giac, gianh di tong quan nhung cuoi
"^ng bao gio chj cung nhuang em het t r u vipe di tong quan (vi chi thuong em,
"^uon gianh su hi sinh ve minh)
Noi torn lai, Chien la c6 gai tieu bieu cho nguoi phy nu mien Nam ran roi,
dang, anh hung Chj cung giong nhu nhung eon nguoi mien N a m qua
^ ^ : chi Su, chj Ut Tjch, chj Tran Thj L y
327
Trang 15Vift la em, chi kem chi Chien mpt tuoi nhung tinh each thi khac han chi:
Anh mang nhung pham chat rat hon nhien Hoi con d nha, cai gi Vi§t ding gianh
voi chi Tu viec tranh gianh vai chi chuy^n bat ech nhieu it, chuy^n b3n chay tau
giac tren song Dinh Thuy, chuy^n gianh nhau di tong quan Den tuoi truong
thanh, di danh giac nhung liic nao Vi$t ding quang cay na thun vao c6 Khi bj
thuong nang trong dem toi, khong sg chet ma so bong dem va sq ma La con trai
lai la em quen dugc chieu chupng nen mpi vi#c Vi?t deu "y lai cho chi", pho mac
tat ca cho chi Nghe chi ban vi?c gia d~mh mpt each trang nghiem, Vi?t van v6 tu
"Ian kenh ra van cuoi khi khi" va cii am u cho qua, vira nghe vua "chup mot con
dom dom lip trong long ban tay roi ngu quen liic nao khong biet"
Nhung Vi^t lai c6 tinh cam v6i gia dinh rat sau sac: Khi tinh day Ian thu
nha't, Vi?t nha va thuong ma "l/oc gi bay gid lai dupe gap ma ma se ghe lai
xoa dau Vi^t, danh thuc Vi?t day roi lay xoong com di lam dong de duoi
xuong len cho Vift an" Vi^t thuong chi Chien, Viet nhd lai cai dem truoc ngay
di tong quan, nhd timg loi doi thoai, nhd ca cai canh hai chi em khieng ban tho
ma qua nha chii Nam Thuong nhat la Ivic "Nghe rieng chan chi bjch bjch phia
sau, Vi^t thay thuong chi la" Vift thuong chii Nam, nhd gipng ho "due va tuc
nhu ga gay" nhung lai "cat len nhu mpt hi$u l^nh dudi anh nang chdi chang
cuo'i cung ngat lai nhu mpt Idi the dii dpi"
Vi$t mang trong minh pham chat nguoi anh hung. Liic eon nho, Vi#t da
cung chi Chien cung dia phuong quan ban chay tau giac tren song Dinh Thiiy
dupe chii Nam ghi chien cong vao cuo'n so gia dinh Vao tran mac, Vi^t chien
dau dung cam, di^t dupe xe bpe thep ciia giac Tuy bi thuong nang, hai mat
khong nhin thay gi, "hai tay, vai, dau, chan dang dau dieng va ro mau", ngudi
sap la di vi ddi khat, Vift van trong tu the'dudng hoang chiing chae eiia ngudi
chien si kien eudng, san sang tieu di^t giac: "Tao se chd may Ca khu rimg
nay con ed minh tao May cd ban tao thi tao ciing ban dupe may May chi
gidi giet gia dinh tao, con doi vdi tao thi may la thang chay" Du bj thuong, dii
tinh dii me, dii kif t sue van san sang chien dau Tay vif t chi eon mpt ngdn cU
dpng dupe, liic nao Vif t cung bd vao ed siing san sang chien dau
Vi^t mang trong minh ve d?p ciia tuoi tre Vi^t Nam thai chong My: tre
trung, gan da, dang yeu nhimg ciing rat muc anh hung diing cam Vi^t da tiep
ndi va lam rang ro truyen thd'ng danh giac cmi nude ciia gia dinh va dd ciing
la truyen thd'ng tot d?p ciia dan tpc Vi?t Nam
3 Nghe thuat xay dung cac nhan vat: xay dung tinh hudng truy^i^
dpc dao, chuyfn dupe ke qua ddng hoi ue diit ndi chap chdn nhung lai ra't
chan that, cam dpng Biit phap su thi hao hung, ngon ngu tran thuat hap dan
dam sac thai Nam Bp
328
III K E T B A I Tom lai, Vi?t va Chien la hai chi em cd nhiing pham chat gidng nhau nhung (Jong thai lai la hai guang mat, hai ca tinh khac nhau, moi ngudi mpt ve va tat deu dang yeu, dang men Nguyin Thi da xay dung hai nhan vat nay thanh nhung gu-ong mat tieu bieu cho "Nhiing dii-a con trong gia dinh" va the h? tre j^ien Nam trong cupe khang chien chong My gian kho ma rat ddi hao hung
Nguyen Minh Chau
* LCJIBINH
Nguyen Minh Chau - ngudi md dudng xua't sac cho Van hpe Vi^t Nam thai
ky ddi mdi, ngudi da " d i dupe xa nhaV trong cao trao ddi mdi ciia Van hpe Vi^t Nam duong dai Ndi nhu nha van Nguyen Khai, sau nay da ed ngudi dung tren vai dng de ma to Idn hon, nhung vi tri tien phong va nhiing edhg hien cd tinh chat khai pha ciia dng la khong the phti nhan Tim ra hudng di mdi cho van hpe
ca tren binh dien npi dung va phan anh Ian biit phap the hi^n, nha van da cdng khai vdi ban dpc mpt each vie't mdi: hi^n dai ma van dam da truyen thd'ng Ong
da di dupe mpt chang dudng xa, dii nhpe nhan nhung that nhieu y nghia
(Dao Thi Mai Ngpc)
Nguyen Minh Chati ngdi but tieu bieu ciia thai ky van hoe ddi mdi
-nguai ma duang day tai hoa va tinh anh (Nguyen Ngpc) Vdi mpt loat eac bai phe
binh, tieu luan cung nhij-ng tae pham khong chi minh hpa xua't sic cho budc
chuyen am tham ma quye't li^t trong quan niem sang tae ma eon dat tdi sy hoan thi^n ngh^ thuat, Nguyen Minh Chau da tao cho minh mpt vj tri khong the thay the trong giai doan qua dp ciia van hpe trudc va sau 1975, trd thanh
"iQt nha van dat nen mdng toan di|n va sau sac cho su ddi mdi ea ve quan
"i?m ngh§ thuat Ian phuong thiie bieu dat
Hoang Thi Huong
Trung tarn KHXH & Nhan van Dgi hpe Da NSng
Viet ve nhij-ng ngudi phu nii, nhiing ngudi dan ba lam lii kho cue ca ddi, 'Nguyen Minh Chau khong chi kiem tim, tdn vinh ve d?p pham chat ngudi phu nia nha van edn li giai epi ngudn ve d?p ay ehinh la long nhan, due hanh, Pham tie't bam sau trong tam hon, tam linh con ngudi Tuy vay, de hieu dupe
^on ngudi that khd, ddi vdi phu nii cang khd hon, d^c bi?t ddi vdi nhiing '^SU'di cd hoan eanh phiic tap, khdng cho phep ta nhin nhan hdi hpt ben ngoai
Ngoc Huy - trich "Chiec thuyen ngoai xa" - Net doc dao cm each Nguyen Minh Chau B V r:r, v - i v - >• •
• -^79