Bài 11. Văn hoá truyền thống Đông Nam Á

Tín ng ỡng và Tôn giáo• Cũng nh nhiều dân tộc khác trên thế giới,ở gian đoạn phát triển đầu tiên của mình,các c dân Đông Nam á đã tôn sùng nhiều hình thức tín ng ỡng nguyên thủy tr ớc

Bµi 11

V¨n ho¸ truyÒn

thèng §«ng

Nam ¸

1 Tín ng ỡng và Tôn giáo

• Cũng nh nhiều dân tộc khác trên thế giới,ở gian

đoạn phát triển đầu tiên của mình,các c dân Đông

Nam á đã tôn sùng nhiều hình thức tín ng ỡng nguyên thủy tr ớc khi Hin-du giáo,Phật giáo và Ki-tô giáo đ ợc tryền bá tới khu vực này

• Cùng với tục thờ cúng tổ tiên,ng ời ta còn thờ các

thần : thần Núi,thần Sông,thần Lửa,trong đó thần

Đất-vị thần bảo hộ,phù trợ cho nông nghiệp bao giờ cũng

đ ợc đề cao

Gắn liền với nghề nông trồng lúa,tín ng ỡng phồn thực với những nghi thức cầu mong đ ợc mùa,cầu cho các giống loài sinh sôi nảy nở cũng rất phát triển ở

Đông Nam á

Các hình thức sinh thực khí nam,nữ đ ợc cách điệu hoá trên mặt trống đồng Đông Sơn, các cặp nam,nữ trên nấc thạp đồng Đào Thịnh,tục thờ Lin-Ga và Y-ô-

ni của ng ời Chăm,ng ời Khơ-me…ít nhiều phản ánh ít nhiều phản ánh

ni của ng ời Chăm,ng ời Khơ-me…ít nhiều phản ánh ít nhiều phản ánh

tín ng ỡng phồn thực của một xã hội nông nghiệp

Lin-ga vµ Y-«-ni

• Từ những thế kỷ đầu công nguyên,những tôn giáo lớn

từ ấn độ,Trung Quốc bắt đầu du nhập và phát huy ảnh h ởng tới đời sống văn hoá tinh thần của các dân tộc Đông Nam á.

• Hin-du giáo và Phật giáo đã đ ợc truyền bá vào Đông Nam á từ những thế kỷ đầu công nguyên.Nh ng trong thời

kỳ đầu,Hin du giáo có phần thịnh hành hơn.Ng ời ta thờ thần Bra-ma(Thần sáng tạo),Vi-snu(Thần bảo hộ)và Si va(Thần huỷ diệt),tạc nhiều t ợng và xây nhiều đền tháp theo kiểu kiến trúc Hin du.Từ thế kỷ XIII,dòng Phật giáo Tiểu thừa đ ợc phổ biến ở nhiều n ớc Đông Nam á.Đền

tháp cũ bị bỏ vắng,các chùa mới mọc lên.Văn học Phật giáo gồm các tích truyện,đ ợc gắn với sự tích lịch sử Phật giáo,phát triển mạnh

M« t¶ thÇn Bra ma

ThÇn Vi-snu(ThÇn b¶o hé)

ThÇn Siva(ThÇn hñy diÖt)

Siva vµ Uma

ThÇn In®ra(thÇn sÊm sÐt)

• Trong nhiều thế kỷ sau đó,phật giáo đã có vai

tròquan trọng trong đời sống chính trị,xã hội và văn hoá của c dân Đông Nam á.Vì thế,các tổ chức s tăng cũng nh nhà n ớc rất chú ý tới việc phổ biến t t ởng

Phật giáo trong dân chúng đặc biệt là qua hệ thống giáo dục.Ngôi chùa không chỉ là nơi thờ cúng mà còn

là một trung tâm văn hoá,là hình t ợng về

Chân-thiện-mĩ đối với mọi ng ời dân,trở thành nơi l u giữ và phổ biến văn hoá,tri thức cho dân chúng

• Cũng từ khoản thế kỷ XII-XIII,đạo Hồi đ ợc du nhập

vào Đông Nam á,tr ớc tiên là ở một số n ớc hải

đảo.Đến cuối thế kỷ XIV-đầu thế kỷ XV các tiểu

quốc Hồi giáo đã ra đời ở Đông Nam á hải đảo và trên bán đảo Mã lai

• Từ khi ng ời ph ơng Tây bắt đầu có mặt ở Đông Nam

á,đạo Ki tô cũng xuất hiện và dần dần thâm nhập vào khu vực này

2 Văn tự và Văn học

du nhập vào Đông Nam á từ rất sớm,vào khoảng những thế kỷ

đầu công nguyên.Trên cơ sở của văn tự Phạn,các dân tộc Đông Nam á đã sáng tạo ra chữ viết riêng của mình

VII,đã có chữ viết riêng.tấm bia đ ợc viết bằng chữ Mã lai cổ sớm nhất đ ợc tìm thấy ở Xu-ma-tơ-ra có niên đại năm 683.Có thể chữ Thái cổ đã đ ợc hình thành từ đầu thế kỷ XIII và mang nhiều yếu tố của chữ Pê-gu cổ,còn chữ Pê-gu cổ xuất hiện vào những thế kỷ đầu công nguyên lại chịu ảnh h ởng của chữ cổ ấn

Độ

Ch÷ Ch¨m cæ Ch÷ Ph¹n cæ

Ch÷ Kh¬me cæ Ch÷ Th¸i cæ

• Việc sáng tạo ra chữ viết và cải tiến nó của các c

dân Đông Nam á không phải là sự bắt ch ớc đơn giản

mà là cả một quá trình lao động công phu và sáng tạo,một thành tựu đáng kể về văn hoá của khu vực

• Sự truyền bá chữ Phạn đã tạo điều kiện cho c dân

Đông Nam á sớm tiếp xúc với nền văn học chính

thống,dòng văn học viết.Song,hàng chục thế kỷ tr ớc khi nền văn học viết ra đời,ở Đông Nam á đã tồn tại một dòng văn học dân gian bắt nguồn từ chính cuộc sống lao động cần cù và đấu tranh kiên c ờng của các dân tộc

• Truyện thần thoại: Pu Nhơ-Nha Nhơ của ng ời

Lào,Đẻ đất đẻ n ớc của ng ời Thái…ít nhiều phản ánh

Lào,Đẻ đất đẻ n ớc của ng ời Thái…ít nhiều phản ánh

• Truyền thuyết: Khun Bo-lom,Quả bầu…ít nhiều phản ánh Truyền thuyết: Khun Bo-lom,Quả bầu…ít nhiều phản ánh

• Truyện cổ tích: Núi chàng núi thiếp,Chàng Tức

khức,Cô gái hiếu thảo…ít nhiều phản ánh

khức,Cô gái hiếu thảo…ít nhiều phản ánh

• Truyện c ời : S xơi gan trâu,Xiêng Miêng,Thơ Mênh

Chây…ít nhiều phản ánh

Chây…ít nhiều phản ánh

• Truyện ngụ ngôn:Cào cào đọ sức khỉ,Quan toà Thỏ

• Thơ ca dân gian:những bài hát ca dao,bài hát dân ca

• Tục ngữ

• Dòng văn học viết xuất hiện muộn hơn,nh ng phát triển nhanh hơn và dần dần trở thành nền văn học của toàn dân tộc.Văn học viết Đông Nam á đ ợc hình

thành trên cơ sở của văn học dân gian và văn học n ớc ngoài

• Dòng văn học viết Đông Nam á không chỉ tiếp thu

văn học ấn Độ và Trung Hoa về mẫu tự mà cả về đề tài và thể loại.Đó là những bản văn khắc trên bia đá đ

ợc tìm thấy ở hầu khắp các n ớc trong khu vực,những bản tr ờng ca, truyện thơ,kịch thơ,sử thi

• Giai đoạn đầu,dòng văn học này phát triển chủ yếu

trong giới quý tộc,quan lại,vì thế đ ợc coi là văn học chính thống,cao quý hay còn gọi là văn học cung

đình.Song trong quá trình phát triển,dòng văn học viết

có xu h ớng dần trở về với dân tộc,những tác phẩm

khai thác đề tài trong n ớc xuất hiện ngày càng

nhiều.Dòng văn học viết bằng tiếng dân tộc cũng phát triển nhanh chóng,chiếm lĩnh văn đàn,thay thế cho

dòng văn học bằng tiếng vay m ợn.nhiều truyện thần thoại,truyền thuyết tr ớc kia đ ợc văn học viết tái

tạo,nâng lên,trở thành biểu t ợng chung cho cả dân

tộc.Văn học dân gian có tác dụng làm nền tảng cho văn học viết hình thành và ng ợc lại,văn hoc viết đã tái tạovà thúc đẩy văn học dân gian phát triển

3.Kiến trúc và điêu khắc

Nam á chịu ảnh h ởng mạnh mẽ của kiến trúc ấn Độ (kiến

trúc Hinđu giáo và Phật giáo) và kiến trúc Hồi giáo.

thế kỷ X,có thể kể đến khu di tích Mỹ Sơn của ng ời Chăm ở Việt Nam và tổng thể kiến trúc Bô-rô-bu-dua ở In đô nê xi a

• Từ thế kỷ X-XIII,di tích kiến trúc và điêu khắc nổi tiếng nhất ở Đông Nam á là khu đền Ăng co ở Cam

pu chia

• Ăng co Vát đ ợc xây dựng vào đầu thế kỷ XII và

Ăng co Thon đ ợc xây dựng d ới thời Giay-a-vác-man VII(thế kỷ XIII).Tháp Bay-on trong khu đền Ăng co Thom đã trở nên nổi tiếng bởi những hình chân dung mặt ng ời đồ sộ,những nụ c ời đầy bí ẩn,những bức phù

điêu tả cảnh Giay-a-vác-man VII đánh thủy quân

Chăm pa sôi nổi và sinh động,những hình ảnh nữ thần

áp-sa-ra mềm mại,uyển chuyển đầy sức sống

• Giá trị nghệ thuật của khu đền Ăng co còn ở sự hài

hoà giữa điêu khắc và kiến trúc.Điêu khắc không chỉ tô điểm mà còn hoà quyện vào các thành phần kiến trúc,là ngôn ngữ âm điệu của kiến trúc.Vì thế khu đền

Ăng co tuy đồ sộ vẫn không gây một ấn t ợng lạnh

• ở My-an-ma,chỉ riêng khu di tích Pa-gan hiện nay

còn hơn 5000 ngôi chùa,tháp lớn,nhỏ nằm rải rác trên

bờ sông I-ra-oa-đi

• Ngôi chùa Suê Đa-gôn(hay chùa Vàng)đồ sộ đ ợc

xây dựng chỉ trong một năm r ỡi(1372-1373),chứng tỏ sức lực và tài năng của cả n ớc đã đ ợc huy động nh thế nào.Chùa Vàng xứng đáng là biểu t ợng của đất n ớc My-an-ma giàu đẹp với những con ng ời vị tha,yêu đời

và giàu ớc mơ

Khu di tÝch Pa-Gan

• Cùng với kiến trúc là nghệ thuật tạo hình,bao gồm

điêu khắc và tạc t ợng thần,Phật.Chính các pho t ợng này đã nói lên ảnh h ởng mạnh mẽ của nghệ thuật t ợng

ấn Độ,sự sáng tạo và nét độc đáo của các nghệ sĩ

Đông Nam á.Nghệ thuật điêu khắc Đông Nam á đ ợc thể hiện chủ yếu ở hai loại:t ợng tròn và phù điêu.Tất cả hoà quyện với kiến trúc,tạo nên những di tích lịch sử-văn hoá nổi tiếng không chỉ của Đông Nam á,mà của cả loài ng ời