Bài 41. Quá trình hình thành loài

BẢN CHẤT QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI MỚI theo quan niệm hiện đại Hình thành loài mới là một quá trình lịch sử cải biến thành phần kiểu gen của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi, t

BẢN CHẤT QUÁ TRÌNH

HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

(theo quan niệm hiện đại)

Hình thành loài mới là một

quá trình lịch sử cải biến thành

phần kiểu gen của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi, tạo ra kiểu gen mới, cách ly sinh sản với quần thể gốc.

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

- Loài mở rộng khu phân bố, chiếm thêm những vùng

lãnh thổ có điều kiện địa chất, khí hậu khác nhau hoặc khu phân bố bị chia cắt bởi các vật cản địa lí (sông rộng, núi cao, dải đất liền…) làm cho các quần thể trong loài bị cách li nhau

- Trong những điều kiện sống khác nhau, chọn lọc tự

nhiên đã tích luỹ những các di truyền biến dị theo

những hướng khác nhau, dần dần tạo thành nòi địa lí rồi tới loài mới

VÍ DỤ 1 - SỰ HÌNH THÀNH LOÀI BẰNG CON ĐƯỜNG ĐỊA LÝ

LOÀI CHIM SẺ

NGÔ CÓ 3 NÒI

-Nòi châu Âu

-Nòi Ấn Độ

-Nòi Trung Quốc

VÍ DỤ 1 - SỰ HÌNH THÀNH LOÀI BẰNG CON ĐƯỜNG ĐỊA LÝ

CÓ DẠNG LAI

CÓ DẠNG LAI

KHÔNG CÓ DẠNG LAI

ĐÂY LÀ DẤU HIỆU

CHO BIẾT ĐÃ CÓ

SỰ CHUYỂN TIẾP

TỪ NÒI ĐỊA LÝ SANG

LOÀI MỚI

Nơi tiếp giáp giữa nòi châu Âu và nòi Ấn Độ

Nơi tiếp giáp giữa nòi Ấn Độ và nòi Trung Quốc

Nơi tiếp giáp giữa nòi châu Âu và nòi Trung Quốc

Lưu ý

Điều kiện địa lí không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra những biến đổi tương ứng trên cơ thể sinh vật mà là do chọn lọc tự nhiên đã giữ lại

những cá thể có kiểu gen thích nghi với môi

trường, đào thải những cá thể có kiểu gen có hại đối với cá thể

Cách li địa lí là nhân tố tạo điều kiện cho

cách li loài

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái.

Trong cùng một khu phân bố địa lí, các quần thể của loài được chọn lọc theo hướng thích

nghi với những điều kiện sinh thái khác nhau,

hình thành các nòi sinh thái rồi đến loài mới

Thường gặp ở thực vật và động vật ít di

chuyển xa như t thân mềm

VÍ DỤ 2 - SỰ HÌNH THÀNH LOÀI BẰNG CON ĐƯỜNG SINH THÁI

SÔNG VÔN GA

CỎ BĂNG BỜ SÔNG

CỎ BĂNG

Ra hoa kết quả sớm

Chờ lũ hết mới ST và ra hoa kết quả (muộn hơn)

Nòi sinh thái bờ sông không

3 Hình thành loài bằng đột biến lớn

a Đa bội hoá khác nguồn

X

Lo ài lúa mì hoang dại (Triticum monococcum)

2n(AA) = 14

Lo ài cỏ dại (T speltoides) 2n(BB) Con lai bất thụ

n + n(AB) = 14

Tế bào cơ thể lai khác

loài chứa bộ NST của hai

loài bố mẹ Do 2 bộ NST

này không tương đồng

nên trong kì đầu lần phân

bào I của giảm phân

không xảy ra sự tiếp hợp

Vì vậy, cơ thể lai xa chỉ có

thể sinh sản dinh dưỡng

mà không sinh sản hữu

tính được.

Lai xa và đa bội hoá là con đường

hình thành loài thường gặp ở động vật,

ít gặp ở động vật vì ở ĐV cơ chế cách li Gấp đôi bộ NST

b Đa bội hoá cùng nguồn

Loài lúa mì hoang dại 4n(AABB) = 28

Loài cỏ dại (T.tauschii) 2n(DD) = 14

X

Con lai bất thụ 3n(ABD) = 21 Gấp đôi bộ NST

Hình thành loài

bằng cơ chế đa bội

hoá cùng nguồn (tự

đa bội hóa) phổ biến

ơ thực vật.

Thể tự đa bội còn có thể

được hình thành thông qua

nguyên phân (NST nhân

đôi nhưng không phân li)

và được tồn tại chủ yếu

bằng sinh sản vô tính.

c Cấu trúc lại bộ NST

Đây là phương thức hình thành loài có liên quan với các thể đột biến cấu trúc NST, đặc biệt là đột biến đảo đoạn và chuyển đoạn, làm thay đổi chức năng của gen trong nhóm liên kết mới làm thay đổi kích thước hình dạng NST

Đầu tiên xuất hiện một số cá thể mang đột biến đảo đoạn hay chuyển đoạn NST, nếu tỏ ra thích nghi, chúng sẽ phát triển và chiếm môt phần trong khu phân bố dạng gốc, sau đó lan rộng ra

Kết luận :

Nhìn chung, dù theo phương thức

nào, loài mới cũng không xuất hiện với 1

cá thể duy nhất mà phải là 1 quần thể

hay một nhóm quần thể tồn tại và phát triển như một mắt xích trong hệ sinh thái, đứng vững qua thời gian dưới sự tác

động của chọn lọc tự nhiên.