MỘT NGƯỜI HÀ NỘI

Tuần: 25 Tiết PPCT: GT Ngày soạn: 12/2/09 Ngày dạy: 19/2/09 Đọc văn: MỘT NGƯỜI HÀ NỘI NGUYỄN KHẢI A- MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh: Hiểu được nét đẹp của văn hoá kinh kì qua cách sống

Tuần: 25

Tiết PPCT: GT

Ngày soạn: 12/2/09

Ngày dạy: 19/2/09

Đọc văn:

MỘT NGƯỜI HÀ NỘI

NGUYỄN KHẢI

A- MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:

Hiểu được nét đẹp của văn hoá kinh kì qua cách sống của Bà Hiền, một phụ nữ tiêu biểu cho người Hà Nội Nhận ra một số đặc điểm nổi bật của phong cách văn xuôi Nguyễn Khải: giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây doing nhân vật

B- TRỌNG TÂM VÀ PHƯƠNG PHÁP

1-Trọng tâm kiến thức: Nhân vật Bà Hiền

2-Phương pháp:

-Nêu vấn đề, phát vấn, phân tích, tổng hợp

-Tố chức học sinh trao đổi, thảo luận, trả lời câu hỏi

C-TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY – HỌC

1-Oån định lớp – kiểm diện học sinh

2-Kiểm tra bài cũ:

-Tình huống nhận thức và phát hiện của nhiếp ảnh Phùng?

-Câu chuyện về cuộc đời người đàn bà làng chài giúp cho chúng ta bài học gì?

3-Bài mới:

Gv yêu cầu hs đọ phần tiểu dẫn và nêu những

điểm khác biệt trong hai giai đoạn sáng tác của

Nguyễn Khải

Hs suy nghĩ cá nhân và trả lời

Gv nhận xét, chốt ý

GV giới thiệu xuất xứ tác phẩm, cùng hs đọc tác

phẩm và yêu cầu hs trả lời những câu hỏi sau:

-Tóm tắt tác phẩm?

-Cảm nhận chung về tác phẩm?

Hỏi: Dựa vào tác phẩm, em hãy điểm qua những

chặng đường đất nước mà cuộc đời cô Hiền đã song

hành?

Hs trao đổi nhanh theo nhóm nhỏ và trả lời

Gv nhận xét, chốt ý

I-TÌM HIỂU CHUNG 1-Tác giả:

-Nguyễn Khải (1930 – 2008) tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải, sinh tại Hà Nội nhưng tuổi nhỏ sống ở nhiều nơi

-Quá trình sáng tác:

+Từ 1955 – 1977, Nguyễn Khải rạch ròi nghiêm ngặt giữa cũ và mới, cá nhân và tập thể, giữa xung đột giai cấp để khẳng định con người XHCN: Mùa Lạc, Một chặng đường, Đường trong mây, Ra đảo… +Sau 1978, Nguyễn Khải quan tâm đến cuộc sống đời thường: Gặp gỡ cuối năm, Một người Hà Nội…

2-Tác phẩm

- Tác phẩm được Nguyễn Khải hoàn thành năm 1990 được đưa vào tập truyện “Hà Nội trong mắt tơi” (NXB

Hà Nội 1995) Đây là tác phẩm tiêu biểu của hai giai đoạn sáng tác của Nguyễn Khải

- Tác phẩm trình bày cảm nhận, cách nhìn, quan niệm

về người Hà Nội của nhà văn

II-TÌM HIỂU VĂN BẢN

1-Những chặng đường đất nước mà cuộc đời cô Hiền song hành

-Trước 1954, Hà Nội nằm trong vùng tạm chiếm

=> gia đình cô Hiền vẫn bám trụ ở Hà Nội vì không thể xa Hà Nội, không thể sinh cơ lập nghiệp ở vùng đất khác

-1955, hoà bình lập lại, miền Bắc đi lên xây

Hỏi: Dù trải qua bao biến thiên của lịch sử, bà

Hiền vẫn giữ phong cách sống như thế nào?

Cách ứng xử của bà trong từng giai đoạn của đất

nước chứng tỏ những phẩm chất gì ở Bà?

Thảo luận: 3 phút theo nhóm trung

-Hình ảnh cây si ở đền Ngọc Sơn tưởng chết đi

mà sống lại có ý nghĩa gì?

-Hình ảnh so sánh bà Hiền là “hạt bụi vàng” của

Hà Nội có ý nghĩa gì?

Hs trả lời

Gv bình: Hình ảnh cây si tưởng chết đi mà sống

lại nói lên quy luật bất diệt của sự sống Quy luật này

được khẳng định bằng niềm tin của con người thành

phố đã kiên trì cứu sống được cây si

Cây si cũng là biểu tượng của nghệ thuật, một

hình ảnh ẩn dụ về vẻ đẹp của Hà Nội: Hà Nội có thể

bị tàn phá, bị nhiễm bệnh nhưng vẫn là một người Hà

Nội với truyền thống văn hoá đã được nuôi dưỡng suốt

trường kì lịch sử, là cốt cách, tinh hoa, linh hồn đất

nước

Bên cạnh sự thật về những người Hà Nội có phẩm

cách cao đẹp, còn có những người tạo nên “nhận xét

không mấy vui vẻ” của nhân vật “tôi” về Hà Nội Đó

là ông bạn true đạp xe như gió đã làm xe người ta suýt

đổ lại còn phóng xe vượt qua rồi còn quay mặt lại chửi

‘tiên sư cái anh già”… là những người mà nhân vật

“tôi” quean đường hỏi thăm… Đó là những “hạt sạn

dựng CNXH, cô Hiền cũng tìm cách thích ứng với chế độ mới

-Cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, cô Hiền cũng như bao nhiêu người mẹ khác tiễn con lên đường chiến đấu

-Sau chiến thắng mùa xuân 1975, cả nước bắt tay vào công cuộc đổi mới Giữa không khí xô bồ của thời kinh tế thị trường, Cô Hiền vẫn là một người Hà Nội của hôm nay, thuần tuý không pha trộn

=> Cuộc đời cô Hiền gắn chặt với Hà Nội, gắn chặt với những thay đổi lớn lao của đất nước

2-Nhân vật Bà Hiền

-Dù trải qua biến thiên của lịch sử, bà Hiền vẫn quyết giữ vững nề nếp của một gia đình Hà Nội có văn hoá, có nếp sống đẹp từ ở, ăn, mặc đến giáo dục con cái…

-Bà cũng là con người thức thời, khôn ngoan, tỉnh táo, thiết thực

+Chọn chồng là một ông giáo +Chấm dứt chuyện sinh đẻ ở tuổi 40 +Khi Hà Nội giải phóng, mọi người vui sướng ngây ngất trong một thời gian dài, riêng bà tỉnh táo nhận thấy thế là “vui hơi nhiều, nói hơi nhiều, còn phải làm ăn nữa chứ” Bà bán căn nhà ở phố hàng Bún, mở cửa hàng hoa giấy, không cho chồng mở xưởng in…

-Bà là người có lòng tự trọng: đau đớn nhưng bằng lòng cho đứa con trai đầu đi bộ đội vì không muốn nó sống bám vào sự hi sinh của bạn bè và cũng muốn sống bình đẳng với các bà mẹ khác

-Bà cũng là người có tâm hồn lạc quan, tin tưởng vào phẩm chất tốt đẹp của người Hà Nội qua hình ảnh cây si ở Đền Ngọc Sơn tưởng chết đi mà sống lại

=> Bà Hiền – một người phụ nữ tiêu biểu cho cốt cách, văn hoá con người Hà Nội ngàn năm văn vật

-Ý nghĩa hình ảnh so sánh bà Hiền như “hạt bụi vàng” của Hà Nội

+Hạt bụi  vật nhỏ bé, tầm thường

+Nhưng “hạt bụi vàng” thì dù có nhỏ bé nhưng vẫn có giá trị quý báu

=>Cô Hiền là người Hà Nội bình thường nhưng cô thấm sâu những cái tinh hoa trong bản chất người Hà Nội Bao nhiêu “hạt bụi vàng”, bao nhiêu người như cô Hiền, Dũng, Tuất… sẽ hợp lại thành những

“áng vàng” chói sáng “Áng vàng” ấy là phẩm giá người Hà Nội, là truyền thống cốt cách người Việt Nam

của Hà Nội” làm mờ đi nét đẹp tế nhị, thanh lịch của

người Tràng An Cuộc sống của người Ha Nội nay cần

phải làm rất nhiều điểm để giữ gìn và phát huy cái đẹp

trong tính cách người Hà Nội

Hỏi: Em có nhận xét gì về cách tạo tình huống

giữa nhân vật “tôi” với các nhân vật khác? Giọng đệu

trần thuật của nhân vật “tôi” ra sao”

Hs suy nghĩ và phát biểi cá nhân

Hỏi: Qua câu chuyện về một con người, một gia

đình Hà Nội, tác giả muốn đề cập đền vấn đề gì?

Hs suy nghĩ và phát biểu cá nhân

GV nhận xét, chốt ý toàn bài

III-TỔNG KẾT

1-Nghệ thuật:

-Giọng điệu trần thuật vừa tự nhiên, dân dã vừa trĩu nặng suy tư, vừa giàu chất khái quát, triết lí, vừa đậm chất đa thanh làm cho truyện ngắn đậm đặc chất trự sự rất đời thường mà hiện đại

-Cách tạo tình huống gặp gỡ giữa nhân vật “tôi” với các nhân vật khác, ngôn ngữ nhân vật “tôi” đậm vẻ suy tư, chiêm nghiệm lại pha chút hài hước có duyên đem đến cho tác phẩm một điểm nhìn trần thuật khách quan, chân that và sâu sắc

2-Nội dung

Qua câu chuyện về một con người, một gia đình Hà Nội cụ thể, Nguyễn Khải đã thể hiện những suy ngẫm sâu sắc về vẻ đẹp của con người Hà Nội với chiều sâu văn hoá, ca ngợi sức sống kì diệu của văn hoá Hà Nội – mảnh đất hội tu, kết tinh vẻ đẹp văn hoá dân tộc Bởi vậy, chiều sâu câu chuyện là khẳng định và ngợi ca vẻ đẹp của con người Việt Nam và văn hoá dân tộc Việt Nam

4-Củng cố

-Giá trị nội dung và nghệ thuật tác phẩm?

-Ý nghĩa hình ảnh “cây si cổ thụ” tưởng chết đi mà sống lại có ý nghĩa gì?

-Chứng minh Bà Hiền là “hạt bụi vàng” của Hà Nội

5-Dặn dò

-Học bài, trả lời các câu hỏi đã cho

-Chuẩn bị trả bài viết số 5, làm bài viết số 6 : Nghị luận văn học (làm bài ở nhà)