tom tat luan van

Dạy học "Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chí Minh trong tr ờng trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng Chuyên ngành: Ph ơng pháp giảng dạy văn học... Dạy học "Tuyên

Dạy học "Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chí Minh

trong tr ờng trung học phổ thông theo

quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng

Chuyên ngành: Ph ơng pháp giảng dạy văn học

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Tuyên ngôn độc lập là kiệt tác lớn của Hồ Chí Minh là di

sản tinh thần lớn lao về văn hoá và văn học là tác phẩm lớn nhất của ch ơng trình giảng dạy văn học đ ợc sự quan tâm đặc biệt của xã hội và nhà tr ờng, vì vậy cần đ ợc nghiên cứu kỹ l ỡng

1.2 Tuyên ngôn độc lập trở thành tâm điểm của những cuộc tranh

luận với nhiều bài viết, bài nghiên cứu không thống nhất trong cách đánh giá Với ng ời giáo viên đứng lớp việc tiếp cận một tác phẩm mẫu mực nh Tuyên ngôn độc lập là một việc khó khăn Vấn

đề đặt ra là phải có một cách tiếp cận tối u nhằm giúp ng ời giáo

1.3 Dạy học "Tuyên ngôn độc lập" trong nhà tr ờng Trung học

phổ thông theo h ớng lịch sử chức năng là vấn đề mới ch a đ ợc quan tâm chúng tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài này mong muốn

đóng góp một chút sức mình vào công cuộc đổi mới ph ơng pháp dạy học ở truờng Trung học phổ thông hiện nay

Các tác giả đã đ a ra nhiều cách tiếp cận khác nhau nhằm tìm hiểu tối đa giá trị nội dung và nghệ thuật của " Tuyên ngôn độc lập" Tuy nhiên các tác giả ch a vận dụng cách tiếp cận lịch sử chức năng một cách thoả đáng trong quá trình phân tích lý giải Mặc dù vậy, thành tựu của các nhà nghiên cứu đi tr ớc vẫn là những tiền đề quý báu đã gợi ý và soi sáng nhiều cho chúng tôi trong quá trình triển khai đề tài này.

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là: Trên cơ sở quan điểm tiếp cận đồng bộ ng ời viết đi sâu nhấn mạnh quan điểm lịch

sử chức năng để tiếp cận "Tuyên ngôn độc lập" một cách toàn diện để từ đó giúp cho việc nghiên cứu, giảng dạy

"Tuyên ngôn độc lập" gắn với đời sống, gắn với bạn đọc

4 Đối t ợng nghiên c ú:

Đối t ợng nghiên cứu của đề tài là cách tiếp cận "Tuyên ngôn

độc lập" ở tr ờng Trung học phổ thông

5 Nhiệm vụ nghiên cứu:

5.1 Khảo sát một cách có hệ thống, khoa học việc dạy và

học Tuyên ngôn độc lập ở tr ờng Phổ thông trung học

5.2 Xây dựng cơ sở lý luận của ph ơng pháp tiếp cận lịch sử

chức năng để vận dụng vào trong một văn bản văn học trong nhà tr ờng

5.3 B ớc đầu đề xuất một số biện pháp để tiếp cận tác phẩm

Tuyên ngôn độc lập theo h ớng lịch sử chức năng

6 Ph ơng pháp nghiên cứu:

6.1 Ph ơng pháp khảo sát, thống kê trên cơ sở so sánh, phân

tích các h ớng tiếp cận khác nhau về Tuyên ngôn độc lập

6.2 Ph ơng pháp khái quát, tổng hợp để lý giải các hiện t ợng

tiếp cận khác nhau và đề xuất ph ơng h ớng tiếp cận tối u tác phẩm

7 Kết cấu của luận văn:

Luận văn gồm 82 trang, 4 bảng biểu, 32 tài liệu tham khảo

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần th mục, luận văn gồm có 3 ch ơng:

Chươngư 1: Khảo sát hiện t ợng tiếp cận khác nhau bản Tuyên

ngôn độc lập

Chươngư 2: Vận dụng quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng và

giảng dạy tác phẩm Tuyên ngôn độc lập

Chươngư3: Thể nghiệm vào bài soạn cho học sinh lớp 12 Trung

Néi dung luËn v¨n

1.1 HiÖn t îng tiÕp cËn kh¸c nhau mét v¨n b¶n v¨n ch ¬ng

ë nhµ tr êng phæ th«ng

T¸c phÈm v¨n ch ¬ng ph¶n ¸nh cuéc sèng b»ng h×nh t îng nghÖ thuËt nªn g©y nhiÒu c¸ch hiÓu, c¸ch tiÕp cËn vµ sù lý

Ch ¬ng 1

1.2 Tìm hiểu cách tiếp cận khác nhau bản Tuyên ngôn độc lập

1.2.1 Tuyên ngôn độc lập - từ góc nhìn của ng ời sáng tác

Nhà thơ Huy Cận nhấn mạnh tới tính hùng văn của bản tuyên ngôn biểu hiện ở hào khí bừng bừng, lập luận chặt chẽ

đanh thép Ngoài ra tác giả cũng lý giải tại sao mở đầu bản tuyên ngôn Bác đã trích dẫn hai bản tuyên ngôn của Mỹ và Pháp

Nhà thơ Chế Lan Viên cho rằng "Tuyênưngônưđộcưlập"ưlàư

mộtư ángư vănư lớnư củaư thờiư taư vàư củaư cácư thờiư :ư nhưngư cáiư lớnư củaư ángư vănư nàyư làư ởư nộiư dungư chứư khôngư phảiư làư ởư sựư kêuư củaưnó: ( 26, tr 199)

1.2.2 "Tuyên ngôn độc lập" - từ góc nhìn của luật gia

Luật gia Phùng Văn Tửu nhấn mạnh tính pháp lý - chính trị của bản Tuyên ngôn độc lập

Vũ Đình Hoè đánh giá: "Tuyênưngônưđộcưlập"ưlàưmộtưvănưkiệnư

Phó giáo s Song Thành đề cập đến giá trị pháp lý của bản

tuyên ngôn "BảnưTuyênưngônưđộcưlậpưđóngưgópưvàoưsựưphátưtriểnư

củaưnềnưphápưlýưdânưchủưvàưtiếnưbộưcủaưloàiưngườiưtrongưthờiưđạiư ngàyưnay.ưBảnưtuyênưngônưkhẳngưđịnhưvớiưthếưgiớiưcơưsởưphápưlýư vềưquyềnư dânư tộcư ViệtưNamưđượcưhưởngư tựưdoưvàư độcưlập" ( 27, tr

Giáo s Phan Trọng Luận chỉ rõ điều gì tạo nên sức lao động

lòng ng ời đến vậy của bản tuyên ngôn: "ĐọcưTuyênưngônưđộcư

lậpưchúngưtaưnghẹnưngàoưvớiưniềmưxúcưđộngưxótưxaưcủaưBácưkhiư nóiư đếnư nỗiư đauư đớnư nhụcư nh ư củaư dânư tộcư taư trongư suốtư 100ưã

nămưnôưlệ ưýưchíưsắtưđáưvớiưniềmưtinưtưởngưkhôngưgìưlayưchuyểnư nổiưcủaưchủưthểưsángưtácưtrongưángưvănưnàyưcùngưvớiưđộưnhạyư cảmư tinhư tếư vềư chínhư trịư vàư nhânư vănư cộngư vớiư tríư tuệư sắcư sảoư trongư tưư duyư vàư tàiư baư sửư dụngư ngônư ngữư tiếngư việtư đếnư độư kếtư tinhưtrongưsáng,ưuyểnưchuyển ưđ ưlàmưchoưngườiưđọcưkhôngưcònưã

chỉư thấyư đâyư làư mộtư vănư bảnư chínhư trị,ư mộtư lờiư tuyênư ngônư màư tiếngưlòngưcủaưtácưgiả,ưnỗiưniềmưcủaưcảưmộtưdânưtộcưvừaưđượcưhồiư sinh: ( 27, Tr75)

1.3 Khảo sát giáo án giáo viên

Trong phần này chúng tôi dẫn ra 3 giáo án của giáo viên

1.4 Khảo sát những thu nhận của học sinh về Tuyên

ngôn độc lập

1 4 .1 Đối t ợng khảo sát:

Khảo sát với học sinh lớp 3 lớp 12 với 3 trình độ khác nhau (lớp khá, lớp th ờng, lớp yếu) tại tr ờng PT Vúng cao Việt Bắc - Thái Nguyên Hình thức khảo sát là trên phiếu

1.4.2 Kết quả khảo sát:

Câu hỏi

Lựa chọn Đối tượng

1.5 Nhận xét chung:

1.5.1 Về phía ng ời nghiên cứu

Giới nghiên cứu đánh giá tác phẩm ở góc độ nội dung và nghệ thuật, ở góc độ nội dung của tác phẩm các tác giả thấy:Tuyên ngôn độc lập là một tác phẩm có giá trị pháp lí, giá trị văn ch ơng, giá trị t t ởng - nhân văn, giá trị lịch sử, giá trị truyền thống

ở góc độ thể loại các tác giả đánh giá: Tuyên ngôn độc lập thuộc thể loại chính luận

Tuyên ngôn độc lập là một áng văn ch ơng thực sự

1.5.2 Về phía ng ời giảng dạy:

Nhìn vào các giáo án giảng dạy chúng tôi thấy các giáo

án đều có u điểm và hạn chế u điểm là các giáo án có bố cục chặt chẽ, các ý đ ợc triển khai rõ ràng có h ớng vào trọng tâm khai thác đã đặt ra

Hạn chế lớn nhất các giáo án là đều tiếp cận Tuyên ngôn

độc lập ở góc độ là văn nghị luận Giáo viên ch avận dụng quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng vào giảng dạy, ch a thực sự h ớng vào đáp ứng của học sinh Học sinh ch a có cơ hội bộc lộ những hiểu biết, cảm xúc, suy nghĩ của mình về tác phẩm

1.6 Phân tích nguyên nhân của sự tiếp cận khác

nhau

1.6.1 Nguyên nhân từ tác phẩm:

Với đặc thù phản ánh cuộc sống bằng hình t ợng nên tác phẩm văn học có khả năng tạo những khoảng cách thẩm mỹ trong tiếp nhận

1.6.2 Nguyên nhân từ tầm đón nhận của ng ời đọc

Tuỳ thuộc vào trình độ văn hoá, cuộc sống, kinh nghiệm, thẩm mĩ, thị hiếu mà ban đọc có sự tiếp nhận tác phẩm khác nhau

1.6.3 Ph ơng pháp luận tiếp cận tác phẩm khác nhau

Khi khảo sát, chúng tôi thấy các nhà nghiên cứu đã sử dụng

1.6.3.1 Tiếp cận thiên về lịch sử phát sinh:

Tiếp cận theo h ớng này là vận dụng các hiểu biết ngoài tác phẩm để hiểu tác phẩm Đó là các yếu tố xã hội, văn hoá, nhà văn

1.6.3.2 Ph ơng pháp tiếp cận thiên về cấu trúc bản thể

Ph ơng pháp này đòi hỏi bám sát văn bản để tìm hiểu ý và chiều sâu của tác phẩm

1.6.3.3 Ph ơng pháp tiếp cận thiên về lịch sử chức

năng:

Ph ơng pháp này lấy khả năng tác động đến con ng ời, thời đại

Ch ơng 2

Vận dụng quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng vào dạy học "Tuyên ngôn độc lập"

2.1 Giới thuyết một số khuynh h ớng tiếp cận

2.1.1 Quan điểm tiếp cận lịch sử phát sinh

Đây là khuynh h ớng tiếp cận xuất hiện và phổ biến nhất trong nghiên cứu văn học, căn cứ vào thời đại, tác giả, xuất xứ tác phẩm để tìm hiểu tác phẩm Khuynh h ớng này coi tác phẩm chủ yếu nh một hiện t ợng lịch sử xã hội đây là khuynh h ớng tiếp cận quan trọng bởi một tác phẩm bao giờ cũng mang dấu

ấn của hoàn cảnh lịch sử của thời đại

Với Tuyên ngôn độc lập việc tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử, xuất xứ tác phẩm là rất quan trọng, bởi nếu không có điều kiện lịch sử ấy thì "Tuyên ngôn độc lập" sẽ không ra đời Tiếp cận theo h ớng này là cần thiết, nh ng không nên chỉ căn cứ vào khuynh h ớng tiếp cận này, vì nh vậy sẽ dẫn tới sự gò ẻp trong cãch hiểu và lý giải tác phẩm.

2.1.2 Quan điểm tiếp cận văn bản

Quan điểm tiếp cận văn bản giúp ng ời đọc, ng ời nghiên cứu, giảng dạy không thoát ly văn bản vốn là đề án tiếp nhận

mà nhà văn muốn gửi đến bạn đọc Quan điểm tiếp cận này căn cứ vào các yếu tố nhan đề, từ ngữ, hình ảnh, giọng điệu

đảm bảo tính chính xác, khoa học trong việc đánh giá giá trị tác phẩm văn học

Tuy nhiên không nên quá sa đà vào phân tích chi tiết

trong tác phẩm mà bỏ qua hoàn cảnh sáng tác điều đó sẽ

2.1.3 Quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng

2.1.3.1 Sự ra đời của quan điểm tiếp cận lịch sử chức năng

Cuối thế kỷ XX lý luận văn học đã có những b ớc tiến đáng

kể trong việc mở rộng khái niệm văn bản, họ cho rằng văn bản chỉ trở thành tác phẩm khi có bạn đọc Vai trò của ng ời

đọc làm cho tác phẩm phong phú hơn, gần với cuộc sống hơn Đến đầu thập kỷ 60 khuynh h ớng phân tích tác phẩm văn ch ơng theo h ớng lịch sử chức năng đ ợc đề cao

2.1.3.2 Nội dung khuynh h ớng tiếp cận lịch sử chức năng

Nghiên cứu, tìm hiểu tác phẩm theo khuynh h ớng tiếp cận lịch sử chức năng là lấy khả năng tác động của tác phẩm đối với con ng ời, lịch sử, chính trị, t t ởng, văn hoá, thẩm mĩ làm

Tiếp cận theo khuynh h ớng này là xem xét tác động của tác phẩm đến bạn đọc nh thế nào, để lại dấu ấn sâu đậm ra sao, tác phẩm có làm cho ng ời ta thích thú hay không.

Trong nhà tr ờng phổ thông, tiếp cận theo h ớng lịch sử chức năng là phát huy khả năng cảm thụ nghệ thuật, vai trò bạn đọc sáng tạo ở mỗi học sinh

2.1.3.3.ưNhữngưmặtưmạnhưcủaưkhuynhưhướngưtiếpưcậnưlịchư

sửưchứcưnăng:

Tiếp cận tác phẩm theo khuynh h ớng lịch sử chức năng thể hiện sự đánh gía đúng hơn giá trị thực chất của tác phẩm Tác phẩm có giá trị hay không chính là ở khả năng tác động của nó đối với công chúng bạn đọc

Tiếp cận theo khuynh h ớng này làm cho tác phẩm không

phải là một đề án xơ cứng một ký hiệu câm lặng mà tác phẩm văn học thực sự sống, có sinh mệnh Tác phẩm gắn cuộc

2.2 Đề xuất cách tiếp cận Tuyên ngôn độc lập theo quan

điểm lịch sử chức năng

2.2.1 Ph ơng h ớng chung;

Nhìn vào thực tế giảng dạy "Tuyên ngôn độc lập" trong tr ờng Trung học phổ thông chúng tôi thấy khuynh h ớng tiếp cận theo h ớng lịch sử chức năng ch a đ ợc đề cao Ph ơng h ớng daỵ học theo quan điểm này chú ý đến việc khai thác tác phẩm qua thái độ, cảm xúc, sự đồng cảm của chủ thể học sinh trong tiếp nhận để học sinh tiếp cận theo h ớng lịch sử chức năng chúng tôi đ a ra những biện pháp:

2.2.2 Những biện pháp

2.2.2.1.ưGiớiưthuyếtưcácưcáchưtiếpưcậnưTuyênưngônưđộcưlập

Mục đích của biện pháp này là h ớng dẫn học sinh có

Tuyênưngônưđộcưlậpưtrướcưgiờưhọc.

Mục đích của biện pháp này là giúp ng ời giáo viên nắm đ

ợc thái độ, cảm xúc của học sinh tr ớc giờ học để có sự giảng dạy phù hợp với đối t ợng và uốn nắn kịp thời những thái độ sai lệch của học sinh

2.2.2.3.ưTạoưđiềuưkiệnưchoưhọcưsinhưbộcưlộưnhữngưýưkiếnư

khácưnhauưvềưTuyênưngônưđộcưlập.

Biện pháp này giúp học sinh có cơ hội tự bộc lộ những cảm nhận của bản thân về tác phẩm Tạo không khí tự do, dân chủ trong giờ học

2.2.2.4.ưTìmưhiểuưcảmưxúcưcủaưhọcưsinhưvềưTuyênưngônưđộcưlậpư trongưgiờưhọcưvàưsauưkhiưhọc.

Để tìm hiểu cảm xúc của học sinh giáo viên cần đ a ra những câu hỏi cảm xúc những câu hỏi này h ớng đến sự rung

động của ng ời học tr ớc tác động của tác phẩm Yêu cầu đạt

đ ợc của biện pháp này tăng 26%

2.2.2.5ưViếtưnhậtưkýưgiờưhọc

Mục đích của biện pháp này là kiểm tra ngay sự thu nhận của học sinh về tác phẩm Từ đó đánh gía đ ợc sự thành công của bài giảng

Ch ơng 3

Thể nghiệm vào bài soạn cho

học sinh lớp 12 Trung học phổ thông

3.1 Thiết kế thể nghiệm bài giảng Tuyên ngôn độc lập

bày chi tiết tại ch ơng 3 từ trang 57 đến trang 69)

3.2 Thuyết minh giáo án thể nghiệm

Trong giáo án chúng tôi vận dụng các cách tiếp cận: tiếp cận theo h ớng lịch sử phát sinh, cấu trúc bản thể ngoài ra chúng tôi chú trọng thêm cách tiếp cận theo h ớng lịch sử chức năng Vì vậy tạo không khí tự do, dân chủ trong giờ học, giờ học thực sự h ớng tới học sinh

3.3 Dạy thực nghiệm và đánh giá kết quả thực nghiệm

3.3.1 Dạy thực nghiệm

Để xác định tính khả thi của những biện pháp dạy học đã

đề xuất theo h ớng tiếp cận lịch sử chức năng Thông qua dạy thực nghiệm, đánh giá kết quả giờ dạy có nâng cao so với cách dạy hiện tại của giáo viên hay không, để từ đó có những kết luận khoa học cho những biện pháp đã đề xuất

Thời gian thực nghiệm: Tháng 8/2006

Học sinh thực nghiệm: Lớp 12A1 - Tr ờng PT Vùng Cao Việt BắcHọc sinh đối chứng: Lớp 12A7 - Tr ờng PT Vùng Cao Việt Bắc

3.3.2 Tổ chức dạy học thực nghiệm

- Trao đổi kế hoạch với giáo viên dạy

3.3.3 KÕt qu¶ thùc nghiÖm

Bảng 2: Hiểu biết của học sinh về thể loại tác phẩm

Hiệu quả tiếp

Tuyên ngôn độc Lập là bài nghị Luận chính trị

Tuyên ngôn độc lập là tác phẩm văn chương

Không trả lời

phiếu tỷ lệ Phiếu tỷ lệ Phiếu tỷ lệ

50 30 60% 14 28% 6 12%

Bảng 3: Hiểu biết của học snh về tác phẩm

Nội dung tố cáo

Ý chí quyết tâm

Tấm lòng tác giả

Không trả lời Phiếu Tỷ lệ Phiếu Tỷ lệ Phiếu Tỷ lệ Phiếu Tỷ lệ

Tuyên ngôn độc lập là Tác phẩm văn chương

Tuyên ngôn độc lập thể hiện tấm lòng tg

Phần kết luận

1 "Tuyên ngôn độc lập" là một tác phẩm lớn của Chủ tịch Hồ

Chí Minh, tác phẩm kết tinh t t ởng, tình cảm, sự tài ba, lịch lãm

và kinh nghiệm đấu tranh của cuộc đời đấu tranh cách mạng của Ng ời Việc giảng dạy tác phẩm sao cho trúng những vấn đề cần khai thác, sao cho vừa tầm với yêu cầu của nhà tr ờng là những thách thức với giáo viên

2 Tiếp cận tác phẩm "Tuyên ngôn độc lập" theo h ớng lịch

sử chức năng - là một cách để cập nhật những thành tựu của

lý luận tiếp nhận vào giảng dạy tác phẩm

3 Tiếp cận "Tuyên ngôn độc lập" theo h ớng lịch sử chức

năng là góp phần hoàn thiện thêm khuynh h ớng tiếp cận tác

4 Tr ớc phong trào đổi mới ph ơng pháp dạy học hiện nay thì

việc tiếp cận "Tuyên ngôn độc lập" theo h ớng lịch sử chức năng là một cách để thực thi việc đổi mới ph ơng pháp dạy học theo h ớng coi học sinh là bạn đọc

5 Tiếp cận "Tuyên ngôn độc lập" theo h ớng lịch sử chức

năng nh ng chúng tôi không coi nhẹ hai ph ơng pháp tiếp cận

cũ Khi kế thừa mặt mạnh của hai ph ơng pháp tiếp cận ấy, cũng cần loại trừ những hạn chế của các ph ơng pháp đó