SKKN le le THI anh dia

Do vậy trong giờ dạy giáo viên chỉ làm nhiệm vụ nhắc lại một số kiến thức đã học, học sinh thụ động ngồi nghe, giờ học nhàm chán, bản thân giáo viên lên lớp tùy tiện, không cần chuẩn bị

ĐỀ TÀI :

Kinh nghiệm rút ra khi dạy các bài thực hành của chương

trình Địa Lý lớp 11

Họ và tên : Lê Thị Aïnh

Đơn vị : Trường phổ thông trung học Trần Phú - ĐăkLăk

Trình độ chuyên môn : Đại học sư phạm - Địa lý

Nhận xét của trường Nhận xét của sở Giáo

dục - Đào tạo

I/ Lý do chọn đề tài :

1 Lý do khách quan :

Một số giáo viên cho rằng : Bài thực hành chỉ là một bài học nhằm củng cố những kiến thức đã học, không đem lại

những kiến thức mới Do vậy trong giờ dạy giáo viên chỉ làm nhiệm vụ nhắc lại một số kiến thức đã học, học sinh thụ động ngồi nghe, giờ học nhàm chán, bản thân giáo viên lên lớp tùy tiện, không cần chuẩn bị giáo án Vì vậy giờ thực hành kém hiệu quả

2 Lý do chủ quan :

Trong những năm gần đây ( từ 1996 - đến nay ) với chương trình cải cách giáo dục Thực tế đặt ra đòi hỏi giáo viên phải vừa dạy kiến thức cùng với việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh ở các môn học nói chung và môn đại lý nói riêng theo phương pháp mới Với 3 hình thức bổ sung, hỗ trợ cho nhau đó là :

+ Qua các bài thực hành

+ Bài tập về nhà học sinh tự làm

+ Các giờ dạy của giáo viên trên lớp

Từ đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mới và rèn luyện các kỹ năng Trong đó hình thức thực hành là quan trọng nhất

vì học sinh không chỉ có kiến thức mà còn được trang bị cả kỹ năng hành động ( kỹ năng đọc bản đồ, số liệu, phân tích )

Do vậy cần có quan niệm đúng về vai trò của các bài thực hành trong quá trình dạy học Đó là lý do tôi chọn đề tài này

II/ Đối tượng - cơ sơ - phương pháp - nghiên cứu:

1 Đối tượng : Các bài trong chương trình Địa lý lớp 11 của

Bộ Giáo dục - Đào

tạo

2 Cơ sở : Qua các tiết dạy bài thực hành ( 8 bài / 35 tiết

của chương trình ở

lớp 11 )

3 Phương pháp nghiên cứu :

- Trực tiếp các giờ dạy

- Quan sát thực tế các giờ học thể hiện qua : không khí , thái độ, sự năng động, tính hấp dẩn của tiết học )

- Điều tra : Lấy ý kiến của học sinh ( có phiếu ý kiến )

III/ Nội dung & kết quả nghiên cứu :

A Nội dung :

1 Nhiệm vụ của đề tài : qua thực tiễn giảng dạy trong

nhiều năm Với các bài thực hành ở chương địa lý lớp 11 ( cải cách ) Mỗi bài có mục đích yêu cầu khác nhau, với những dạng bài khác nhau : bài thực hành, viết, báo cáo, bàivẽ biểu đồ và nhận xét, bài đọc và sử dụng bản đồ kinh tế, hoặc có bài yêu cầu học sinh phải

thuyết trình Vì vậy ở mỗi bài giáo viên ( tôi ) sẽ sử dụng phương pháp nào là chủ đạo, song nét chung của các bài thực hành là tôi chú trọng rèn luyện cho học sinh các loại kỷ năng đặc trưng bộ môn

a Kỷ năng bản đồ : Đọc, phân tích, khai thác kiến

thức trên cơ sở mới trên cơ sở mới liên hệ giữa tự nhiên - kinh tế - xã hội

Ví dụ 1 : Xác định vị trí địa lý của Trung quốc trên

bản đồ Châu Á Học sinh phải khai thác được : với

vị trí ven bờ Thái Bình Dương Trung Quốc sẽ có điều kiện thuận lợi về pháp triển nền kinh tế biển tổng hợp và nền nông nghiệp gió mùa

Ví dụ 2 : Là một quốc gia diện tích lãnh thổ lớn

nhất thế giới với 2 mặt giáp Bắc Băng Dương và Thái Bình Dương song phân lớn việc giao lưu hàng hóa của Nga chủ yếu ở các cảng phía Tây Nam ( Phần lan, Châu Âu ) Cảng Roxtoop / Biển Đen

b Kỷ năng làm việc với các bảng số liệu :

Ví dụ : Qua bảng thống kê về sản lượng một số

snar phẩm công nghiệp của

Trung Quốc ( SGK : 11 trang 93 ) Bảng 10.1/93

- Học sinh thấy được sản lượng một số sản phẩm công nghiệp tăng liên tục, sản lượng cao ( thứ hạng / thế giới )

- Chứng tỏ Trung Quốc có một nền công nghiệp phát triển

Bảng 2 :

Sản lượng một số nông sản của Trung Quốc

Sản

phẩm

Lương

Thực

Bông

Thịt bò

Thịt Lợn

Đơn

vị :

Triệu tấn Triệu tấn Triệu tấn Triệu tấn

1985

340 4,2 3,0 27,0

1990

418,6 4,4 3,5 31,6

2000

407 4,5 5,3 40,7

2004

422,5 5,7 6,7 47,0

Vị trí thế giới

1 1 3 1

Học sinh cần khai thác :

- Trung Quốc có nền nông nghiệp với cơ cấu sản phẩm đa dạng : vừa có sản phẩm nông nghiệp cận nhiệt : lúa gạo, chè, mía vừa có sản phẩm ôn đới : lúa mì, củ cải đường

- Phát triển cả trồng trọt và chăn nuôi, cây lương thực và cây công nghiệp

- Sản lượng các sản phẩm tăng nhanh và cao ( đứng

vị trí cao trên thế giới ) Chứng tỏ nền nông nghiệp phát triển được các thế mạnh tự nhiên, nguồn lao động và đường lối phát triển tốt

c.Kỷ năng thực địa: Thông qua việc vẽ lát cắt địa

hình ( biểu hiện được độ , sâu, các dạng địa hình ) Quan sát qua lát cắt từ đó biết được đặc điểm địa hình của các nước đang học ( khi không có điều kiện đi thực tế nhiều ) Hoặc thông qua các buổi

đi ngoại khóa ( Thủy điện Đ rây H Linh ) sẽ xác định được cao trình của đập thủy điện

d Kỷ năng học địa lý : Đây là loại kỹ năng được

hình thành trong các giờ học môn địa lý : nghe giảng, ghi chép, khả năng phân tích các mối quan hệ giữa liên hệ giữa các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội

Trong 4 loại khả năng trên tôi chú trọng ba khả năng đầu ( a, b, c ) vì nó giúp học sinh rèn luyện khả năng, phương pháp nghiên cứu khoa học địa lý hơn

2 Để hình thành kiến thức và cơ sở rèn luyện kỷ năng cho học sinh :

Trong các giờ thực hành tôi chú trọng phương pháp sư phạm Phát huy

tính tích cực của học sinh, coi trọng hoạt động tự nhận thức của học sinh,

muốn vậy bản thân giáo viên cần chuẩn bị chu đáo giáo án gồm các bước :

- Xác định tuần tự các bước, phối hợp dạy kiến thức mới với rèn luyện kỹ

năng :

+ Yêu cầu học sinh đọc kỹ bài thực hành + Xác định mục đích, yêu cầu của bài

+ Cung cấp một số kiến thức mới liên quan đến bài

+ Kiểm tra để giúp học sinh tái hiện một số kiến thức đã học, có

liên quan đến bài thực hành

+ Lưu ý một số ký hiệu, ước hiệu mới ( nếu sử dụng đến bản

- - Xây dựng hệ thống câu hỏi : Về số lượng, câu hỏi vừa mang tính gởi mở, vừa đòi hỏi khả năng tư duy ( so sánh, phân tích, xu hướng phát triển của sự vật, hiện tượng địa lý ) giữa các câu hỏi tạo ra sự logic thể hiện nội dung

- Cách đặt câu hỏi : Phải phù hợp với ba đối tượng học sinh ( giỏi, trung bình , kém ) câu hỏi phải tập trung phục vụ cho kiến thức trọng tâm yêu cầu của bài thực hành Do đó hệ thống câu hỏi phải được cân nhắc ( soạn thành giáo án ) tránh tùy tiện từ đó vừa rèn luyện kỹ năng nói, lập luận và sử dụng thuật ngữ đặc trưng của bộ môn chính xác cho học sinh

- Giáo viên cần vận dụng nhuần nhuyễn nhiều phương pháp mới tạo được sự tập trung, hấp dẫn gây hứng thú và hiệu quả cao trong giờ học : tôi đã lồng ghép trong mỗi bài thực hành các phương pháp khác nhau : thảo luận nhóm, sử dụng bản đồ, vẽ biểu đồ

Ví dụ : Trong bài Ấn Độ Tiết 1 thực hành về

đặc điểm dân cư Ấn Độ

Yêu cầu của bài : Vẽ biểu đồ tỷ lệ các nhóm tuổi trong dân số Ấn Độ

( hình vuông ) Ngoài thời gian vẽ, nhận xét tôi kết hợp cho học sinh xem clípbăng “ chuyến ra đi không bao giờ trở lại của Moni “ như vậy với bài thực hành học sinh không chỉ thấy được Ấn Độ là một nước có kết cấu dân số trẻ, tỉ lệ sinh cao ( nhóm < 20 T : 48% ) tuổi thọ thấp ( nhóm > 60T : 3% dân số ) mà tình trạng bất bình đẳng về giới, nạn tảo hôn và hà khắc về vấn đề tôn giáo trong việc thực hiện vấn đề dân số kế hoặch hóa gia đình , mà còn thấy được sự ra đi không trở về của Moni đã nói lên những tư tưởng tiến bộ của giới nữî ở các nước Nam Á nói chung Ấn Độ nói riêng Để có thể kết hợp được các phương pháp trong một bài thực hành đòi hỏi giáo viên không chỉ có kỷ năng sư phạm mà còn phải có khối lượng kiến thức phong phú chắc chắn từ đó chủ động tổ chức, hướng dẫn cho học sinh cùng tham gia xây dựng bài, tự lĩnh hội tri thức địa lý qua các nguồn thông tin : lời giảng của giáo viên, bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu, phim ảnh và trao đổi với bạn bè ( qua thỏa luận nhóm )

B Kết quả nghiên cứu :

1 Kết quả : Tùy từng bài thực hành trong chương địa

lý lớp 11 cải cách mà tôi chọn phương pháp nào đóng vai trò chủ đạo, song sự kết hợp, đa dạng hình thức truyền thụ luôn lấy học sinh làm trọng tâm trong giờ bài học thực hành Các em được chủ

động cùng tham gia vào bài học, dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên, bài thực hành sẽ cung cấp thêm những kiến thức mới và rèn luyện cho học sinh những kỹ năng cần thiết của môn địa lý

Ví dụ : Bài thực hành của bài Trung Quốc ( sẽ trình

bày cụ thể bằng giáo án ) tôi thấy kết quả khá tốt

- Ưu điểm :

+ Các bài thực hành đã tạo được sự hấp dẩn, kích thích được sự tò mò, ham hiểu biết, muốn khẳng định mình của học sinh Thể hiện các em thảo luận sôi nổi giữa các nhóm với những câu hỏi phản biện rất hay Cách trả lời lập luận gãy gọn Đặc biệt thu hút được cả một số em trước đây ít tập trung học tập ( ví dụ như nhóm : Ngọc Sơn, Khánh 11A1, Anh Tuấn 11A2 )

+ Qua việc cùng được thảo luận, trao đổi, làm việc và xem băng hình, tranh ảnh học sinh cảm thấy giờ học nhẹ nhàng, thoải mái, nhưng lại có được những kiến thức bổ ích nắm bài sâu hơn có khả năng nhận xét, phân tích để thấy được mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng địa lý

Ví dụ : Do đặc điểm địa hình : cao phía Tây thấp dần về phía Đông do vậy phần lớn các hệ thống sông ( Hoàng Hà, Trường Giang ) đều đổ ra triền Bắc, biển Hoa Đông Chính vị trí nằm ven bờ Thái Bình Dương mà Trung Quốc có khí hậu ôn đới gió mùa nên trồng được lúa, gạo và sản phẩm cận nhiệt

Hay : Do cao nguyên Đê Can nằm giữa hai dãy núi Gát Đông và Gát Tây nên có khí hậu khô ( bài Ấn Độ )

- Học sinh đã hình thành những kỷ năng cơ bản, đọc, sử dụng bản đồ ( qua hệ

thống ký hiệu khá thống nhất trong bản đồ ) kỷ năng về biểu đồ ( hình tròn,

vuông, cột, biểu đồ đường ) kỷ năng nhận xét, phân tích bảng số liệu có

những nhận xét khái quát ( đòi hỏi khả năng tư duy, thấy được các mối quan

hệ )

- Rèn luyện cho học sinh ( các em một số ) có khả năng thuyết trình ( báo cáo miệng ) làm sáng tỏ vấnddeef có cơ sở biện chứng và sử dụng khá hiệu quả những thuật ngữ đặc trưng của bộ môn

- Ví dụ : Đọc lược đồ nông nghiệp Trung Quốc : sử

dụng những thuật ngữ chuyên canh nông nghiệp : vùng cây lương thực ôn đới ( lúa mì, khoai tây ) vùng cây công nghiệp cận đới ở phía Nam ( mía, chè ) vùng công nghiệp Đông Bắc ( bản đồ công nghiệp tập trung chủ yếu các ngành công nghiệp nặng trên

cơ sở sử dụng tài nguyên khoáng sản : than đá, quăng sắt

- Qua việc lấy ý kiến thăm dò ( bằng phiếu ) kết quả số học sinh ủng hộ phương pháp dạy bài thực hành bằng việc lồng ghép nhiều hình thức mà học sinh là trung tâm :

Lớp : 111 : 86,3 % Lớp : 112 82%

Lớp : 115 78,5%

Lớp : 1111 93%

2 Khó khăn , hạn chế :

- Một số học sinh quen với cách học thụ động ghi chép nhiều, nên khi học bằng cách này sẽ bỡ ngỡ do vậy tôi phải động viên ( cho điểm khích lệ ) các em

- Một bộ phận học sinh nhút nhát ít khi được trình bày trước lớp, nên diễn đạt vấn đề khó khăn mặc dù hiểu bài tôi đã chủ động gợi mở dẩn dắt để các em mạnh dạn trình bày ý kiến của mình

- Đối với bài thực hành viết báo cáo học sinh không biết vận dụng hoặc vận dụng chưa tốt các kiến thức đã học ở các môn ( văn ) để thực hiện trình tự của một bản báo cáo, cách hành văn ( diễn đạt ) còn có những hạn chế nhất định Do vậy tôi phải nhắc, cũng cố cho học sinh

- Để thực hiện bài thực hành bằng phương pháp lồng ghép như thế nào cho có hiệu quả, cần có một số điều kiến nhất định : phòng, băng hình, máy chiếu nhưng ở trường ta : học sinh phải thảo luận nhóm ( 3, 4 nhóm ) trong một phòng nên bị ảnh hưởng đến chất lượng : ti vi cơ sở vật chất kỹ thuật còn hạn chế

IV/ Những đề xuất :

Để các bài thục hành được thực hiện tốt bằng phương pháp và đạt được mục đích nêu trên theo tôi :

1 Không chỉ vài giáo viên ở một số bộ môn mà đò hỏi sự kết hợp đồng bộ tất cả giáo viên các bộ môn đều thực sự đổi mới phương pháp giảng dạy trong giờ học

phát huy vai trò chủ đạo của giáo viên, tính chủ động tích cực của học sinh từ đó hình thành kỷ năng học tập cho học sinh ( trong thực tế một số giáo viên còn dạy theo phương pháp truyền thống, độc thoại )

2 Mỗi bộ môn có những đặc trưng riêng , với môn địa lý bên cạnh những đồ dùng giảng dạy không thể thiếu : bản đồ, băng hình cần có phòng, đèn chiếu để có điều kiện cung cấp thêm thông tin cho học sinh nhanh và hiệu quả nhất

3 Số các bài thực hành ở chương địa lý lớp 11 đã nhiều hơn ( chương trình cũ ) Hình thức phong phú, nội dung phù hợp và đảm bảo lượng thông tin cần thiết, cơ bản khắc sâu những kiến thức trọng tâm của mỗi bài song

ở lớp 10, 12 số tiết, bài thực hành còn ít

V/ Kết luận :

Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ rút ra trong thực tế giảng dạy các bài thực hành Tùy từng dạng bài, đối tượng ( lớp công lập hay bán công ) mà có phương pháp dạy phù hợp

Cùng bằng phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh mà có thể phát hiện những học sinh có khả năng khái quát, tư duy và kỷ năng lập luận mà tôi chú ý trong khi giảng dạy để bồi dưỡng học sinh giỏi

Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ rút ra từ thực tế giảng dạy ở chương trình địa lý lớp 11 thực ra đó cũng chỉ là sự kiêm nghiệm, sự lồng ghép các hình thức trong giờ dạy ở các bài thực hành Giờ học sinh sinh đông hiệu quả đảm bảo, vừa cung cấp thêm thông tin ( kiến thức ) mới vừa rèn luyện kỷ năng cho học sinh

Qua việc phát huy được vai trò trung tâm của các em trong các giờ thực hành

Không thể không có thiếu sót, mong được sự góp ý của đồng nghiệp và cấp trên

Xin cám ơn !

Ngày 23 tháng

02 năm 2011

Lê Thị Aïnh