Tiết 58 Ánh Trăng

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS: - Hiểu được ý nghĩa của hình ảnh vầng trăng, từ đó thắm thía cảm xúc ân tình với quá khứ gian lao, tình nghĩa của Nguyễn Duy và biết rút ra bài học về cách sốn

Bài 12, Tiết 58

ÁNH TRĂNG

(Nguyễn Duy)

(SGK Ngữ văn 9, tập 1)

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS:

- Hiểu được ý nghĩa của hình ảnh vầng trăng, từ đó thắm thía cảm xúc ân tình với quá khứ gian lao, tình nghĩa của Nguyễn Duy và biết rút ra bài học về cách sống cho minh

- Cảm nhận được sự kết hợp hài hoà giữa yếu tố trữ tình và yếu tố tự sự

trong bố cục, giữa tính cụ thể và tính khái quát trong hình ảnh của bài thơ

B CHUẨN BỊ CỦA GV - HS:

- GV: SGK, SGV, giáo án, bảng phụ

- HS: SGK, soạn bài

C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Kiểm tra bài cũ : Không kiểm

2 Bài mới:

a -Lời vào bài (1 phút): Tiết học trước các em đã tìm hiểu hai văn bản

“Bếp lửa, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” Các em đã thấy được tình cảm bà cháu, tình cảm mẹ con hoà cùng với tình yêu quê hương đất nước

Mõi con người chúng ta ai cũng có một tình cảm một cảm xúc riêng:

“Một cơn mưa, một làn gió thỏi nhè nhẹ cũng có thể làm ta ngở ngàn thú vị; một ánh mắt, một nụ cười cũng có thể khiến ta thao thức buồn vui;

một ánh trăng cũng có thể làm ta suy ngẫm bao đều”

Vậy với Nguyễn Duy, nhà thơ đã ngẫm nghĩ gì qua“AùNH TRĂNG” và qua đó nhắc nhở chúng ta một triết lí sống như thế nào? Tiết học hôm nay cô trò chúng ta cùng tìm hiểu

b Các hoạt động:

Hoạt động 1 (5phút)

Hướng dẫn: Cần đọc

đúng ngữ điệu để cảm

nhận tâm trạng của nhà thơ

- Ba khổ đầu: Giọng kể –

nhịp thơ chảy trôi bình

thường

Nghe

chú thích

1 Đọc : SGK

- Khổ 4: Đọc giọng đột

ngột cất cao ngở ngàn với

bước ngoặc của sự việc,

của sự xuất hiện vầng

trăng

- Khổ 5,6: Đọc giọng thiết

tha rồi trầm lắng thể hiện

cảm xúc và suy tư lặng lẽ

GV đọc mẩu – Gọi 1 HS

đọc lại – cho các em nhận

xét

GV nhắt HS về nhà

luyện đọc diễn cảm và học

thuộc lòng bài thơ

Yêu cầu HS: Qua văn

bản em có nhận xét gì về

tác giả Nguyễn Duy?

Tác phẩm này ra đời trong

hoàn cảnh nào?

Chú ý các từ khó ở SGK

Hoạt động 2 (35phút):

Trong nội dung bài thơ

này có vầng trăng và con

người nghĩ ngợi về trăng

Theo em nội dung nào là

chủ yếu? Từ đó hãy xác

định nhân vật trữ tình và

đoiá tượng trữ tình của bài

thơ?

Quan sát hình thức diễn

đạt em thử nhận diện kiểu

văn bản và thể thơ?

Nghe Đọc Nhận xét Nghe

Dựa vào chú thích dấu * SGK trả lời

Năm 1978 – sau giải phóng

3 năm

Con người nghĩ ngợi về trăng

Nhân vật trữ tình: Con người nghĩ ngợi về trăng

Đối tượng trữ tình: Vầng trăng

Kiểu văng bản: Tự sự để biểu cảm

Thể thơ : 5 tiếng

2 Tìm hiểu chú thích

a.Tác giả:

- Tên khai sinh: Nguyễn Duy Nhuệ Sinh 1948

- Quê: Phường Đông Vệ, TP Thanh Hóa

- Vừa là một thi sĩ, vùa là một chiến sĩ

b.Tác phẩm :

- Sáng tác: 1978

- Là một lời cảnh tỉnh, lời nhắc nhỡ về cội nguồn

c.Từ khó : SGK

II Tìm hiểu nội dung văn bản

Bài thơ này mang dáng

vấp một câu chuyện nhỏ

được kể theo trình tự thời

gian Dòng cảm nghĩ trữ

tình của nhà thơ cũng men

theo dòng tự sự này mà

bộc lộ Vậy em thử tách

đoạn và đặt tiêu đề cho

mõi đoạn?

Theo nhân vật trữ tình thì

vầng trăng tri kỹ, đi vào

thời điểm nào của cuộc đời

con người?

Vầng trăng tri kỹ là vầng

trăng như thế nào? (Tri kỹ

là hiểu biết yêu quý nhau

đến độ thân thiết)

Vì sao khi đó trăng thành

tri kỹ của con người?

GV liên hệ cho HS (Các

em xem những bộ phim

chiếu về người lính thấy

họ ca hát dưới trăng, viết

thư gửi người thân, trầm tư

… Hay trong thơ của Bác

hình ảnh vầng trăng xuất

hiện củng rất nhiều, gần

nhất mà các em vừa tìm

hiểu “Đầu súng trăng treo”

trong bài Đồng Chí (Chính

Hữu))

Thuở ấy với con người

trăng không những là tri kỹ

mà còn là tình nghĩa nữa

Vì sao vậy? (Điều kiện,

mức sống của con người

lúc đó)

Bố cục: Ba đoạn

- Hai khổ đầu (cảm nghĩ về vầng trăng quá khứ)

- Hai khổ giữa(cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại)

- Hai khổ cuối (suy tư của con người)

Hồi ở quê (Hồi nhỏ sống với đồng, với sông rồi với bể) Khi đã là người lính (Hồi chiến tranh ở rừng)

Là vầng trăng bạn bè thân thiết đối với con người

Vì trăng gắn bó với những kỷ niệm trong thời thơ ấu tại làng quê (Chơi lò cò, u hơi, đuổi bắt, trốn tìm…)

Khi đất nước có sự biến động những đứa trẻ lớn lên trở thành thanh niên họ lên đường cầm súng bảo vệ tổ quốc thì vầng trăng tuổi thơ ấy cũng theo họ vào chiến trường (Aùnh sáng trong đêm tối của chiến tranh, là niềm vui bầu bạn, kỷ niệm khó quên)

Vì khi đó con người sống giản dị, thanh cao, chân thật trong sự hoà hợp với thiên nhiên trong lành “Trần trụi với thiên nhiên, hồn nhiên như cây cỏ”

1 Kiểu văn bản: Thơ tự sự để

biểu cảm

2 Thể thơ : 5 tiếng

3 Bố cục: ba đoạn

4 Phân tích

a Vầng trăng quá khứ:

- Vầng trăng tri kỹ:

+ Hồi nhỏ ở quê

+ Khi đã là người lính

-> Là vầng trăng bè bạn thân thiết

- Vầng trăng tình nghĩa + Con người sống hoà hợp với thiên nhiên

+ Con người sống giản dị

Cái vầng trăng tri kỹ,

tình nghĩa ấy đã là quá

khứ Vậy đó là một quá

khứ như thế nào mà con

người ngỡ không bao giờ

quên?

Nhưng rồi các vầng trăng

tri kỹ tình nghĩa ấy bỏng

chuyển hóa khái niệm khi

hoàn cảnh sống đổi mới

Chúng ta chuyển sang

phần b/

Theo em vầng trăng lúc

này như thế nào với con

người?

Em hiểu như thế nào là

người dưng qua đường?

Theo em trăng xa lạ với

người, hay người xa lạ với

trăng? Vì sao?

Cho HS thảo luận nhóm

Em thử nghĩ vì sao có sự

xa lạ cách biệt này?

Qua đó nhà thơ muốn nhắc

nhở chúng ta điều gì?

Ở Thành phố con người

chỉ nhớ đến trăng trong

những khoẳnh khắc nào?

Trong khoẳng khắc mất

điện phòng tối, con người

Quá khứ: Đẹp đẽ, ân tình

Gắn với hạnh phúc gian lao của mõi con người, của đất nước

Như người dưng qua đường

Là người hoàn toàn xa lạ không hề quen biết với mình Người xa lạ với trăng Vì trăng ngày nay và ngày xưa vẫn không hế thay đổi

THẢO LUẬN NHÓM

- Vì không gian khác biệt (làng quê, rừng núi-thành phố)

-Điều kiện sống cách biệt (Đô thị khép kín, chật hẹp, phương tiện hiện đại – làng quê rộng lớn, cuộc sống thanh đạm

Nhắc nhở: Cuộc sống hiện đại khiến con người dễ dàng lãng quên những giá trị trong quá khứ

Mất điện ( Thình lình đèn điện tắt)

Phòng tối (Phòng buyn-đinh tối om)

Tại vì đã lâu rồi con người mới nhận thấy được vầng

chân thật

-> Là vầng trăng gần gũi gắn bó

=> Quá khứ: Đẹp đẽ, ân tình Gắn với hạnh phúc gian lao của mõi con người, của đất nước

b Vầng trăng hiện tại

- Vầng trăng như người dưng

vội bật tung cửa sổ và em

cho biết tại sao con người

lại có cảm giác “đột ngột

vầng trăng tròn”?

Vầng trăng lúc này có

mối quan hệ như thế nào

với con người?

Em thấy câu thơ “Ngữa

mặt lên nhìn mặt” dùng

biện pháp nghệ thuật gì?

Tại sao tác giả không

viết là ngữa mặt lên nhìn

trăng mà viết là ngữa mặt

lên nhìn mặt?

Khi nhận được điều đò

thì cảm xúc của con người

ra sao? (Chúng ta chuyển

sang phần c)

Cảm xúc ấy được con

người ví như “là đồng là

bể, là sông là rừng”, cho

thấy tâm hồn người đang

hướng về những kỉ niệm

nào?

Trong khổ thơ cuối có sử

dụng một phép đối em thử

tìm?

Em hiểu như thế nào về

câu “Trăng cứ tròn vành

vạnh, kể chi người vô

tình”?

trăng

Không còn tri kỹ và tình nghĩa như xưa Mà lúc này trăng chỉ là một vật chiếu sáng thay thế cho ánh điện mà thôi

Nghệ thuật nhân hóa, Mặt – chính là mặt trăng tri kỹ, tình nghĩa của năm nào Viết như thế vừa lạ vừa sâu sắc Mặt trăng lúc này có ý nghĩa biểu tượng (Mặt trăng đối diện với mặt người, Mặt trăng củng là mặt người, một quá khứ tri kỹ, tình nghĩa…

đang hiện về) Cảm xúc rưng rưng ( Tâm hồøn rung động xao xuyến, gợi nhớ gợi thương…)

Con người đang xúc động nhớ về thưở trước, sống hồn nhiên với đồng, với sông, với bể, với gian lao ở rừng

Khi ấy trăng chan hoà tình nghĩa, thiên nhiên và con người hoà hợp, gần gủi

Đối giữa trăng và người (Im – Động)

Trăng vẫn là trăng là vẽ đẹp vĩnh hằng của thiên nhiên vũ trụ Mặt cho con người tri kỹ, tình nghĩa với nó có vô tình hay hữu tình thì nó vẫn cứ đẹp

- Vầng trăng lúc này chỉ là một vật chiếu sáng thay thế cho ánh điện

c Suy tư của con người

- Xúc động nhờ về quá khứ

Vẽ đẹp ấy hình như có

hồn, em hiểu như thế nào

về từ “ im phăng phắt”

trong câu “Aùnh trăng im

phăng phắt”?

Nên làm cho con người

gậc mình, em hiểu như thế

nào về cái giậc mìhn đó

Nếu trăng tượng trưng cho

vẽ đẹp và những giá trị

truyền thống thì lời thơ nói

về sự vô tình và giật mình

của con người trước trăng

có ý nhắc nhở chúng ta

điều gì về cuộc sống?

GV đưa tranh vẽ lên và

hỏi, nếu dùgn lời thơ để

đặt tên cho bức tranh thì

em sẽ dùng lời thơ nào?

Đây là bước ngoặc để tác

giả bộc lộ cảm xúc và thể

hiện chủ đề tác phẩm Em

chú ý vào thời điểm sáng

tác và nêu chủ đề bài thơ?

Nếu dùng câu tục ngữ để

diễn đạt nội dung ấy thì

em sẽ chọn câu nào?

Em có nhận xét gì về

giọng điệu và kết cấu của

Nó im lặng không hề trách cứ

Giật mình để nhớ lại Giật mình để tự vấn Giật mình để nối hiện tại với truyền thống

Giật mình để con người tự hoàn thiện mình hơn

Nhắc nhở:

- Trân trọng giữ gìn vẽ đẹp và những giá trị truyền thống

- lãng quên quá khứ là con người phản bội lại chính bản thân mình

VD: Dù quá khứ ta đẹp hay xấu ta đều phải nhớ để nhắc nhở ta trong những bước tiếp của cuộc đời

Xấu tránh đi Tốt phát huy Vội bậc tung cửa sổ đột ngột vầng trăng tròn

Sống ân tình thủy chung cùng quá khứ

Uống nước nhớ nguồn (truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam)

Giọng tâm tình, bằng thể

- Nhắc nhở chúng ta:

+ Trân trọng giữ gìn vẽ đẹp và những giá trị truyền thống + Lãng quên quá khứ là con người phản bội lại chín bản thân mình

d Tổng kết:

- Nội dung:

bài thơ?

Dùng biện pháp nghệ thuật

gì để làm nổi bật chủ đề

tác phẩm?

Gọi HS đọc

Hoạt động 4 (2 phút)

GV hướng dẫn

thơ 5 chữ Kết hợp hài hoà giữa tự sự và trữ tình

Dùng biện pháp nghệ thuật ẩn dụ, nhân hóa (ánh trăng) để làm rõ chủ đề

HS đọc ghi nhớ SGK

HS thực hiện

- Nghệ thuật:

* Ghi nhớ: SGK III Luyên Tập

D CỦNG CỐ – DẶN DÒ (1 phút)

- GV treo bảng phụ củng cố

- GV chốt lại nội dung bài dạy

- HS về học thuộc lòng bài thơ và phần ghi nhớ, xem kỹ lại phần phân tích, soạn bài “Làng” (Kim Lân)

Lê Hồng Thanh

Phòng GD – ĐT Trần Văn Thời Trường THCS Khánh Bình Tây



GIÁO ÁN



Họ và tên GV: Lê Hồng Thanh

Tổ CM : Văn – Sử - GDCD

Năm học 2007 - 2008