Tiết 58: Ánh trăng

Thể thơ năm chữ, thích hợp với ph ơng thức tự sự kết hợp với trữ tình chính vì thế mà ánh trăng của Nguyễn Duy có dáng dấp nh một câu chuyện nhỏ để qua ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như m

Thø hai ngµy 17 th¸ng 11 n¨m 2008

KiÓm tra bµi cò

?

Thø hai ngµy 17 th¸ng 11 n¨m 2008

hồi chiến tranh ở rừng vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên hồn nhiên nh cây cỏ ngỡ không bao giờ quên cái vầng trăng tình nghĩa

Từ hồi về thành phố quen ánh điên, cửa g ơng vầng trăng đi qua ngõ

nh ng ời d ng qua đ ờng

Thình lình đèn điện tắt phòng buyn-đinh tối om vội bật tung cửa sổ

đột ngột vầng trăng tròn

Ngửa mặt lên nhìn mặt thấy cái gì r ng r ng

- Nguyễn Duy là bút danh, tên là Nguyễn Duy

Nhuệ, sinh năm 1948, quê ở thành phố Thanh Hóa.

- Ông gia nhập quân đội từ năm 1966 - 18 tuổi.

- Năm 1973 ông đ ợc nhận giải nhất cuộc thi thơ

báo văn nghệ

- Thơ Nguyễn Duy dung dị , hồn nhiên và trong

sáng; ngôn ngữ thơ, hình t ợng thơ sáng tạo gợi

cảm và rất đẹp, một vẻ đẹp chân quê Sau này ,

cảm xúc trữ tình trong thơ Nguyễn Duy ít nhiều pha

màu sắc triết lí thâm trầm, ấn t ợng.

Bài thơ đ ợc viết theo thể thơ nào?Thể thơ này có tác dụng gì

đối với việc thể hiện nội dung bài thơ?

Thể thơ năm chữ, thích hợp với ph ơng thức tự sự kết hợp với trữ tình chính vì thế mà ánh trăng của Nguyễn Duy có dáng dấp nh một câu chuyện nhỏ để qua ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

đó tác giả bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ đồng thời tạo nên sức truyền cảm cho bài thơ

Xác định nhân vật trữ tình

và đối t ợng trữ tình trong bài

thơ?

Có thể chia bố cục bài thơ thành ba phần:

-Hai khổ thơ đầu: Cảm nghĩ về vầng trăng quá khứ

- Hai khổ thơ giữa: Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại

- Hai khổ thơ cuối: Suy t của tác giả

Từ câu chuyện xoay xung quanh nhân vật trữ

tình và đối t ợng trữ tình ấy có thể giúp em xác

định bố cục của bài thơ nh thế nào? Nội dung chính đ ợc thể hiện trong mỗi phần là gì?

1 Cảm nghĩ về vầng trăng quá khứ 2 Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại.

Hồi nhỏ sống với đồng Từ hồi về thành phố

với sông rồi với bể quen ánh điện,cửa g ơnghồi chiến tranh ở rừng vầng trăng đi qua ngõ vầng trăng thành tri kỉ nh ng ời d ng qua đ ờng

Trần trụi với thiên nhiên Thình lình đèn điện tắthồn nhiên nh cây cỏ phòng buyn-đinh tối omngỡ không bao giờ quên vội bật tung cửa sổ

cái vầng trăng tình nghĩa đột ngột vầng trăng tròn

H: Cuộc sống của ng ời lính “Hồi

chiến tranh ở rừng” là cuộc sống ntn?

- Những năm tháng ác liệt, gian lao,

thiếu thốn, khắc nghiệt của ng ời

chiến sĩ trong rừng sâu.

- Trong những năm tháng ấy ng ời lính

nảy nở một tình cảm cao đẹp, tình đồng

chí , đồng đội thủy chung , tình nghĩa

thắm thiết

- Thời khắc đó ng ời lính sống gần gũi

với thiên nhiên, chan hòa cùng thiên

nhiên, nhất là ánh trăng.

ở hai khổ thơ đầu, vầng trăng gắn với những thời điểm nào trong cuộc

đời của nhân vật trữ tình?

Hồi nhỏ ở quê(Hồi……bể)

Khi đã là ng ời lính(Hồi….rừng)

I/ Đọc - chú thích II/ Tìm hiểu nội dung văn bản

Đi qua tuổi thơ và chiến tranh, nhân vật trữ tình trở về với cuộc sống hiện tại nh thế nào?

Cuộc sống ở một thành

phố hiện đại

-Trong quá khứ: Sống với đồng, với sông, với bể, với rừng; sống Trần trụi với thiên nhiên, hồn nhiên nh cây cỏ ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

Đó là một cuộc sống giản dị, thiếu thốn, gian khổ, khó khăn

-Cuộc sống hiện tại có ánh điện, cửa g ơng, phòng buyn-đinh

Đó là cuộc sống hiện đại, đâỳ đủ, sang trọng

II/ Tìm hiểu nội dung văn bản

Trong quá khứ, quan hệ giữa nhân vật trữ tình với vầng trăng

nh thế nào? Câu thơ nào thể hiện mối quan hệ đó?

? Đó là sự hiểu biết, yêu quý, gắn bó Em hiểu nh thế nào về tình cảm tri kỉ này?

nh những ng ời bạn thân thiết

Vì sao khi đó trăng lại trở thành tri kỉ của nhân vật trữ tình?

Vì trăng gắn bó với những kỉ niệm thời thơ ấu, khi đó con ng ời sống giản dị, chân thật trong sự hoà hợp với thiên nhiên Rồi ánh trăng lại gắn bó với những kỉ niệm

không thể nào quên của cuộc chiến tranh ác liệt trong rừng sâu- khi đó trăng là

ánh sáng trong đêm tối chiến tranh, là là niềm vui bầu bạn cùng ng ời lính trong

gian lao, thiếu thốn, hi sinh…

Cả một quãng đời thơ ấu sống giữa thiên nhiên rồi những năm tháng chiến tranh

ở rừng vẫn sống giữa thiên nhiên, d ới ánh trăng bát ngát Hồi nhỏ, trăng là bạn

Em đi trăng theo b ớc Nh muốn cùng đi chơi , lớn lên làm anh bộ đội, đêm đêm ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

đứng gác ngăn b ớc chân thù thì đầu súng trăng treo Trăng đã thành tri kỉ, ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

thành biểu t ợng của yêu th ơng, tình nghĩa

II/ Tìm hiểu nội dung văn bản

? Vầng trăng tri kỉ, vầng trăng tình nghĩa ấy đã trở thành kỉ niệm của nhân vật trữ

tình nh ng đó phải là kỉ niệm nh thế nào để ng ời ấy Ngỡ không bao giờ quên ?” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

Đó là vầng trăng kỉ niệm đẹp đẽ, ân tình, gắn với bao niềm vui, hạnh phúc,

gian lao của mỗi con ng ời, của đất n ớc

Trăng là một hiện t ợng tự nhiên vĩnh cửu, cứ đến hẹn lại lên, trăng non, trăng tròn rồi trăng khuyết- quy luật ấy không thay đổi nh ng điều gì đã thay đổi?

Tình cảm của nhân vật trữ tình với vầng trăng đã thay đổi

Theo em, điều gì đã làm cho nhân vật trữ tình thay đổi?

Vì cuộc sống đã thay đổi, ánh điện tràn ngập khắp các nhà cao, khắp các dãy phố

đã làm cho ánh trăng bị che khuất, bị mờ đi.Điều quan trọng hơn cả là nhân vật

trữ tình đã bị cuốn hút vào guồng quay hiện đại, náo nhiệt của cuộc sống

tiện nghi, đầy đủ ấy

Tình cảm của nhân vật trữ tình với vầng trăng lúc này nh thế nào?

Em hiểu gì về cụm từ ng ời d ng qua đ ờng ?” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

Ng ời hoàn toàn xa lạ, không hề quen biết với mình

Sự xa lạ giữa ng ời và trăng ấy đã nói lên điều gì?

Cuộc sống hiện đại khiến ng ời ta dễ dàng lãng quên những giá trị trong quá khứ

Vầng trăng tri kỉ thủa nào nay đã thành ng ời d ng qua đ ờng Cái chắc chắn nhất lại hoá ra

dễ lung lay nhất.Vì sao vậy? Vì anh đã thay đổi hoàn cảnh sống, chuyển từ rừng núi ra thành phố, chuyển từ d ới hầm sâu hay trong căn nhà sàn nhỏ, trong lán tranh nghèo vào căn phòng hiện đại sáng choang Vầng trăng vẫn đi qua phố, qua ngõ nhà anh nh ng anh hoàn toàn không mảy may quan tâm, anh dửng d ng, coi th ờng vì anh không còn cần đến

nó nữa

II/ Tìm hiểu nội dung văn bản

ánh sáng đèn điện đã thay thế cho ánh sáng vầng trăng nh ng nó có vĩnh hằng không?

ánh sáng đèn diện tuy rực rỡ nh ng không ổ định, có khi bất chợt mất điện tất cả lại tối om

Trong lúc mất điện đó điều gì đã xảy ra với nhân vật trữ tình?

Em hãy phân tích giá trị nghệ thuật của khổ thơ thứ t này?

Tác giả sử dụng một loạt các tính từ chỉ tính chất trong một tình huống đặc biệt và

đã tạo ra sự đối lập giữa bóng tối trong phòng với ánh sáng của vầng trăng ngoài cửa sổ

Vẫn là giọng kể chuyện bình thản mà nghe nh hờn trách, nh ngầm chứa bao nỗi xót

xa Thuỷ chung, tình nghĩa là những nét đẹp trong tính cách của dân tộc, sự phụ bạc trở thành yếu tố không thể chấp nhận đ ợc.Những bận rộn của cuộc sống nơi đô hội liệu cóthể bào chữa cho sự bội nghĩa? Cũng nh ánh điện tràn ngập nơi nơi có thể giúp

thanh minh cho sự vô tình hờ hững kia chăng?

II/ Tìm hiểu nội dung văn bản

Có lẽ khi mất điện, nhân vật trữ tình cũng chỉ muốn mở cửa để đón chút gió trời, xua đi sự ngột ngạt trong phòng kính chứ cũng chẳng hình dung cái gì đang chờ

đợi mình ngoài kia Trong khoảnh khắc bất ngờ từ bóng tối b ớc ra ánh sáng, ng ời

ta không khỏi có chút ngỡ ngàng, bàng hoàng: Vầng trăng vẫn nh x a, vẫn đầy

đặn , vẹn nguyên Trăng xuất hiện đột ngột trong cuộc gặp gỡ tình cờ đã có sức rung động mạnh mẽ, làm thức tỉnh những cảm xúc Hoá ra, một sự cố rất bình th ờng của nền văn minh hiện đại đã thức tỉnh l ơng tâm con ng ời trở về với những giá trị cao đẹp Vậy sự thức tỉnh đó thể hiện nh thế nào?

1 Cảm nghĩ về vầng trăng quá khứ

2 2 Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại.

2 Cảm nghĩ về vầng trăng trong hiện tại :

3.Suy t của tác giả.

Em có nhận xét gì về t thế, tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình khi đột ngột gặp lại vầng trăng?

Nhân vật trữ tình ở trong t thế ngửa mặt lên nhìn mặt - một t thế tập trung, chú ý, ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

mặt đối mặt, mắt nhìn mắt trực tiếp và cảm xúc r ng r ng xúc động dâng trào

Tại sao tác giả lại viết ngửa mặt lên nhìn mặt mà không viết ngửa mặt lên nhìn ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

trăng ?” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

Mặt ở đây là mặt trăng tròn, một cách nói ẩn dụ.Tác giả lại viết ngửa mặt lên nhìn mặt ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

nghĩa là nhân vật trữ tình đã tìm đ ợc ng ời bạn tri kỉ thủa nào

Vầng trăng đã gợi lại cho nhân vật trữ tình những gì?

2 Cảm nghĩ về vầng trăng trong hiện tại :

Những năm tháng cuộc đời vụt hiện về, vụt giễu qua dòng hồi t ởng

của anh khi anh gặp lại vầng trăng tròn.Trong giây phút tự vấn với

chính mình, vầng trăng đã gợi lại cho anh bao nhiêu kỉ niệmvề

những nơi anh đã đi qua, những nơi anh đã sống, đã gắn bó, thậm

chí đã để lại một phần máu thịt.Thì ra những kí ức đẹp đẽ ấy đã

không mất đi và con ng ời cũng không phải hoàn toàn vô tâm đến

thế.Kí ức ấy chỉ tạm lắng xuống, con ng ời trong lúc bận rộn có thể

lãng quên nh ng chỉ cần một tác động nhỏ nào đó chúng sẽ sống

dậy vẹn nguyên, thậm chí còn đằm sâu hơn tạo nên vẻ đẹp không

gì sánh nổi của tâm hồn con ng ời

3 Suy t của tác giả.

Theo em, hình ảnh trăng cứ tròn vành vạnh và ánh trăng im phăng phắc Có ý ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

nghĩa gì?

Đây là hai hình ảnh mang ý nghĩa biểu t ợng Trăng cứ tròn vành vạnh ngoài nghĩa ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

đen còn có ý nghĩa t ợng tr ngcho vẻ đẹp của tình nghĩa quá khứ đầy đặn, thuỷ chung, nhân hậu, bao dung của thiên nhiên, của con ng ời, của nhân dân, đất n ớc Hình

ảnh ánh trăng im phăng phắc là có ý nghĩa nghiêm khắc nhắc nhở, là sự trách móc ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

trong im lặng của quá khứ nghĩa tình đối với những ai vô tình quên đi kỉ niệm ngày đã qua

Em cảm nhận nh thế nào về cái giật mình của tác giả? Đó là cái giật mình nhớ ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

lại, cái giật mình tự vấn, cái giật mình nối hiện tại với quá khứ, nối hiện đại với truyền thống hay cái giật mình để con ng ời tự hoàn thiện mình?

Nếu ánh trăng t ợng tr ng cho vẻ đẹp và những giá trị truyền thống thì lời thơ nói về sự vô tình và giật mình của con ng ời tr ớc trăng có ý nghĩa nhắc nhở nhân vật trữ tình và chúng

ta đều gì trong cuộc sống?

-Lãng quên quá khứ tốt đẹp là phản bội lại chính bản thân mình.

3.Suy t của tác giả.

III/Ghi nhớ:

ánh trăng của Nguyễn Duy hấp dẫn ng ời đọc bởi vẻ đẹp nghệ thuật nào?Bài thơ hấp dẫn ng ời đọc bằng vẻ đẹp dung dị của một câu chuyện riêng, một tâm tình riêng qua bút pháp tự sự kết hợp với trữ tình và nhiều hình ảnh mang ý nghĩa biểu t ợng Nhà thơ vừa kể chuyện, vừa bộc lộ cảm xúc một cách t nhiên, chân thành

ý nghĩa sâu sắc của bài thơ là gì?

Bài thơ là lời nhắc nhở thấm thía về thái độ, tình cảm với những năm tháng gian lao, nghĩa tình đối với thiên nhiên đất n ớc bình dị, hiền hậu Bài thơ thể hiện mạch cảm xúc uống n ớc nhớ nguồn , gợi lên đạo lí sốngtình nghĩa, thuỷ chung đã trở ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

thànhtruyền thống đẹp đẽ của dân tọc ta

Đọc ghi nhớ(sgk)

Thứ hai ngày 17 tháng 11 năm 2008

Nguyễn Duy

Tiết 58 - ĐọC HIểU VĂN BảN

Trong dòng thác vận động của cuộc sống, những cái giật mình

nh của Nguyễn Duy thật đáng quý biết bao.Nó níu giữ con ng ời khỏi bị trôi tr ợt đi bởi những lo toan, tất bật hàng ngày, nó bảo vệ con ng ời tr ớc những cám dỗ tầm th ờng.Và trên hết nó luôn h ớng con ng ời đến những giá trị cao đẹp của cuộc sống.Hôm nay,

đứng trên bục giảng, tâm sự với các em về cảm xúc của nhà thơ

Nguễn Duy thầy cũng mong rằng điều nhắc nhở trong ánh trăng cũng sẽ th ờng trực trong mỗi chúng ta Chẳng còn bao lâu ” của Nguyễn Duy có dáng dấp như một câu chuyện nhỏ để qua

nữacác em sẽ rời khỏi mái tr ờng này, sẽ bay cao, bay xa, thầy hi vọng- dù không phải là luôn luôn nh ng trong tâm thức, các em vẫn sẽ giành một phần nhỏ cho mái tr ờng, cho thầy cô nơi mà hôm nay các em đang đ ợc tiếp sức để tr ởng thành

IV/Luyện tập:

1.T t ởng mà Nguyễn Duy gửi gắm qua bài thơ này là gì?

A.Con ng ời có thể vô tình, lãng quên tất cả, nh ng thiên nhiên, nghĩa tình quá khứ thì luôn tròn đầy, bất diệt

B.Thiên nhiên, vạn vật thì vô hạn, tuần hoàn còn cuộc đời con ng

- Ph©n tÝch néi dung , nghÖ thuËt cña bµi

- So¹n bµi tiÕp theo

I/ §äc - chó thÝch

II/ T×m hiÓu néi dung v¨n b¶n

1 C¶m nghÜ vÒ vÇng tr¨ng trong qu¸ khø

2 C¶m nghÜ vÒ vÇng tr¨ng trong hiÖn t¹i :

3 Suy ngÉm cña t¸c gi¶ vÒ tr¨ng :

III/ Tæng kÕt

IV/ LuyÖn tËp

V/ h íng dÉn tù häc