- Giá trị của VH dân gian: + Giá trị nhận thức + Giá trị giáo dục + Giá trị thẩm mĩ - So sánh các đặc điểm của văn học dân gian và văn học viết: Đặc điểm chung: Mang truyền thống dân t
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ I
Môn: Ngữ văn 10
I VĂN HỌC SỬ:
1 Tổng quan văn học Việt Nam:
- Những kiến thức chung nhất, tổng quát nhất về hai bộ phận của văn học Việt Nam(văn học dân gian và văn
học viết) và quá trình phát triển của văn học viết Việt Nam(văn học trung đại và văn học hiện đại)
- Các thể loại văn học dân gian: 12 thể loại thần thoại, sử thi, truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười,
tục ngữ, câu đố, ca dao, vè, truyện thơ, chèo
- Giá trị của VH dân gian: + Giá trị nhận thức
+ Giá trị giáo dục
+ Giá trị thẩm mĩ
- So sánh các đặc điểm của văn học dân gian và văn học viết:
Đặc điểm chung: Mang truyền thống dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa, văn học nước ngoài,
hai nội dung lớn xuyên suốt là yêu nước và nhân đạo.
Ra đời sớm khi chưa có chữ viết Ra đời khi có chữ viết
Sáng tác tập thể (nhân dân lao động) Sáng tác cá nhân
Tồn tại trong đời sống nhân dân, trong các sinh
hoạt của đời sống cộng đồng, đặc biệt là trong
các lễ hội, diễn xướng …
Cố định thành văn bản viết, mang tính độc lập của một tác phẩm văn học, tồn tại qua văn bản được lưu giữ
Vai trò làm nền của VH dân tộc Vai trò nâng cao và kết tinh những thành tựu
nghệ thuật của VH dân tộc
- Con người Việt Nam qua văn học:
+ Con người Việt Nam trong quan hệ với thế giới tự nhiên: nhận thức, cải tạo, chinh phục đầy gian khổ mà hào
hùng thế giới tự nhiên để xây dựng đất nước và tích lũy hiểu biết.Qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên
+ Con người VN trong quan hệ quốc gia dân tộc: Dòng văn học yêu nước như Nam quốc sơn hà, Bình Ngô đại
cáo, Tuyên ngôn Độc lập … Chủ nghĩa yêu nước là nội dung tiêu biểu, một giá trị quan trọng của văn học VN
+ Con người VN trong quan hệ xã hội: Tố cáo phê phán thế lực chuyên quyền, cảm thông với những người dân
bị áp bức, phản ánh hiện thực XH, ước mơ về một XH công bằng, tốt đẹp VH xây dựng CNXH sau năm 1954phản ánh quan hệ XH mới trong nhân dân
+ Con người VN và ý thức về bản thân: Gồm ý thức cá nhân và ý thức cộng đồng, khẳng định đạo lí làm người,
hướng đến những phẩm chất cao đẹp của con người
Văn học chữ Nôm
VĂN HỌC DÂN GIAN
Tính
truyền
miệng
Tính tập thể Tính thực
hành
CÁC THỂ LOẠI
Trang 22 Khái quát văn học dân gian Việt Nam:
- Những đặc trưng cơ bản của văn học dân gian Việt Nam:
Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật truyền miệng(Tính truyền miệng): Ra đời, tồn tại và phát triển
nhờ truyền miệng
Văn học dân gian là sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể(Tính tập thể): Nhiều người tham gia, sửa chữa, bổ
sung để hoàn thiện về nội dung cũng như về nghệ thuật – là tài sản chung của tập thể
Văn học dân gian gắn bó mật thiết với các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng( tính thực hành): Nảy
sinh trong các sinh hoạt cộng đồng, hoặc cá nhân( hát ru)
- Hệ thống thể loại của văn học dân gian Việt Nam: gồm 12 thể loại: thần thoại, sử thi, truyền thuyết, truyện
cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười, tục ngữ, câu đối, ca dao, vè, truyện thơ, chèo
- Những giá trị cơ bản của văn học dân gian Việt Nam:
Văn học dân gian là kho tri thức vô cùng phong phú về đời sống các dân tộc: Là trí khôn của nhân dân, đề cập
đến mọi lĩnh vực của đời sống tự nhiên, xã hội và con người, là những kinh nghiệm lâu đời được nhân dân đúckết lại
Văn học dân gian có giá trị giáo dục sâu sắc về đạo lí làm người: Góp phần hình thành cho các thế hệ đời sau
những phẩm chất tốt đẹp về tinh thần yêu nước, lòng vị tha, óc thực tiễn, tinh thần đấu tranh chống cái xấutrong xã hội, …
Văn học dân gian có giá trị thẩm mĩ to lớn, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng cho nền văn học dân tộc: Là kết tinh nghệ thuật ngôn từ của nhân dân, là nguồn nuôi dưỡng, là cơ sở của VH viết.
3 Khái quát văn học Việt Nam từ TK X hết TK XIX:
- Các thành phần và các giai đoạn phát triển Gồm 2 thành phần:
Điểm chung: - Là những sáng tác của người Việt
- Đều chịu ảnh hưởng của văn học Trung Quốc
- Có những thành tựu nghệ thuật to lớn
- Ra đời sớm ( từ TK X)
- Dùng chữ nước ngoài( chữ Hán)
- Bao gồm cả thơ và văn xuôi
- Chịu ảnh hưởng nhiều của VH TQuốc, đặc
biệt về thể loại
- Ra đời muộn hơn ( từ TK XIII)
- Dùng chữ dân tộc( chữ Nôm)
- Chủ yếu là thơ, ít tác phẩm văn xuôi
- Chịu ảnh hưởng VH TQuốc ít, phần lớn là thểloại VH dân tộc
- Những đặc điểm lớn về nội dung:
Văn học trung đại
( Từ TK X hết TK XIX)
Văn học hiện đại
( Từ đầu TK XX nay)
Điểm chung: - Phản ánh hai nội dung lớn là yêu nước và nhân đạo
- Thể hiện tư tưởng, tình cảm của con người VN trong 4 mối quan hệ
+ Quan hệ với thế giới tự nhiên
+ Quan hệ quốc gia dân tộc
+ Quan hệ xã hội
+ Ý thức về bản thân
- Thể loại tiếp thu từ TQ: cáo, hịch, phú, thơ
Đường luật, truyền kì, tiểu thuyết chương
hồi, …
- Thể lại sáng tạo trên cơ sở tiếp thu: thơ
Đường luật viết bằng chữ Nôm, …
- Thể loại VH dân tộc: truyện thơ, ngâm khúc,
- Thi pháp VH trung đại( tính qui phạm, bút
pháp ước lệ, tượng trưng dùng nhiều điển
tích của VH Trung Quốc
- Thi pháp VH hiện đại( chú ý “cái tôi – cảmxúc”, bút pháp tả thực, có nhiều cách tân nghệthuật, …)
- Tiếp thu văn hóa, văn học TQ - Tiếp thu văn hóa, văn học phương Tây( chủ
yếu là Pháp)
2
Trang 3+ Chủ nghĩa yêu nước: Gắn liền với tư tưởng “trung quân ái quốc” Nam quốc sơn hà, Tụng giá hoàn kinh sư,
Thiên đô chiếu, Bình Ngô đại cáo, Hịch tướng sĩ, Hoàng Lê nhất thống chí, Tỏ lòng …
+ Phản ánh hiện thực XH phong kiến: Chuyện người con gái Nam Xương, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh + Chủ nghĩa nhân đạo và cảm hứng thế sự: ảnh hưởng tích cực của Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo…Sau phút
chia li, Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm, Đọc “ Tiểu Thanh kí”…
- Những đặc điểm lớn về nghệ thuật:
Tính quy phạm và sự phá vỡ tính quy phạm
Khuynh hướng trang nhã và xu hướng bình dị
Tiếp thu và dân tộc hoá tinh hoa văn học nước ngoài
Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa
1.Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai
2.Thân em như củ ấu gai
Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen
Ai ơi,nếm thử mà xem
Nếm ra, mới biết rằng em ngọt bùi
Là lời than của người phụ nữ
về thân phận nhỏ bé, đắng cay,tội nghiệp
Khẳng định giá trị, phẩm chấtcủa người phụ nữ
So sánh, ẩn dụ
3.Trèo lên cây khế nửa ngày
Ai làm chua xót lòng này, khế ơi !
Mặt trăng sánh với mặt trời,
Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng
Mình ơi ! Có nhớ ta chăng ?
Ta như sao Vượt chờ chăng giữa trời
Là lời than đầy chua xót, đắngcay của người bị lỡ duyên xacách Dầu vậy ta vẫn nhậnthấy tình cảm thuỷ chung sắtson của con người bình dânViệt Nam xưa
So sánh, ẩn dụ, lối đưa đẩy gợicảm hứng
4 Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên
Đêm qua em những lo phiền
Lo vì một nỗi không yên một bề…
Thể hiện nỗi nhớ thương dadiết của cô gái đối với ngườiyêu Đồng thời đó còn là niềm
lo âu về hạnh phúc lứa đôi
Các hình ảnh biểu tượng(khăn, đèn, mắt), lặp cú pháp.Khăn , đèn nhân hóa hình ảnh
cô gáiMắt- hoán dụ
5 Ước gì sông rộng một gang,
Bắc cầu dải yếm để chàng sang chơi
Thể hiện tình yêu cùng khaokhát yêu thương của ngườicon gái
Ước muốn rút ngắn, thu hẹp khoảng cách không gian
Hình ảnh gần gũi, táo bạo mà đằm thắm đầy nữ tính Kết tinh vẻ đẹp của tâm hồn người lao động và cách nói ý nhị của họ trong tình yêu
Hình ảnh biểu tượng độc đáo:cầu dải yếm.(Ẩn dụ)
Sông rộng một gang không thực - ý tưởng độc đáo Dải yếm (hoán dụ): mềm mại,duyên dáng; trái tim rạo rực
6.Muối ba năm muối đang còn mặn Gừng
chín tháng gừng hãy còn cay Đôi ta nghĩa
nặng tình dày
Có xa nhau đi nữa ba vạn sáu ngàn ngày
mới xa
Khẳng định sự gắn bó thuỷchung tình nghĩa của vợchồng
Hình ảnh biểu tượng: gừngcay- muối mặn
Ca dao hài hước:
3
Trang 41 Cưới nàng anh toan dẫn voi,
Anh sợ quốc cấm, nên voi không bàn
Còn như củ nhỏ, họ hàng ăn chơi
Bao nhiêu củ mẻ chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà
Còn bao củ rím, củ hà
Để cho con lợn, con gà nó ăn
Tiếng cười tự trào của ngườibình dân trong cảnh nghèo thểhiện tâm hồn cao đẹp củachàng trai và cô gái trong lờidẫn cưới và thách cưới khácthường và đáng yêu
Lối nói khoa trương, phóngđại; lối nói giảm dần; cách nóiđối lập
Ý nghĩa: là tiếng cười tự tràocủa người bình dân trong cảnhnghèo, thể hiện vẻ đẹp tâmhồn của người lao động dùtrong cảnh nghèo vẫn luôn lạcquan, yêu đời, ham sống
2 Làm trai cho đáng sức trai,
Khom lưng chống gối gánh hai hạt vừng
3 Chồng người đi ngược về xuôi
Chồng em ngồi bếp sờ đuôi con mèo
Phê phán, chế giễu nhữngchàng trai không có chí khí,những chàng trai siêng ănnhác làm
Phóng đại, đối lập
4 Lỗ mũi mười tám gánh lông,
Chồng thương chồng bảo tơ hồng trời cho
Đêm nằm thì ngáy o o…
Chồng thương chồng bảo ngáy cho vui nhà
Đi chợ thì hay ăn quà,
Chồng thương chồng bảo về nhà đỡ cơm
Trên đầu những rác cùng rơm,
Chồng yêu chồng bảo hoa thơm rắc đầu
Chế giễu loại phụ nữ đỏngđảnh, vô duyên
Nghệ thuật trào lộng, thôngminh hóm hỉnh lối phóng đại,đối lập
II Tác phẩm:
Tỏ lòng
( Phạm Ngũ Lão)
Đường luật tứ tuyệt - Chữ Hán
Múa giáo non sông trải mấy thu
Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu
Công danh nam tử còn vương nợ,
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ
Hầu
Hoàn cảnh sáng tác bài thơ
- Vẻ đẹp của con người thời Trần quahình tượng trang nam nhi với lí tưởng
và nhân cách cao cả
- Vẻ đẹp của thời đại qua hình tượng
ba quân với sức mạnh và khí thế hàohùng Cần thấy rằng vẻ đẹp con người
và vẻ đẹp thời đại hoà quyện vàonhau
- Hình ảnh hoành tráng, có sức biểucảm mạnh mẽ, thiên về gợi tả khátvọng anh hùng
Bố cục
- Hai câu đầu: Bày tỏ niềm tự hào vềquân đội của mình - trong đó có nhàthơ
- Hai câu sau: Khát vọng, chí làm trai
Phân tích: Hai câu đầu
" Múa giáo non sông trải mấy thâu
Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu "
- Cầm ngang ngọn giáo- "Hoành
- Giọng hùng tráng, nhịp thơ 4/3, chậm rãi
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
Ngắn gọn, súc tích Nghệ thuật so sánh và cụ thể hóa sức mạnh vật chất của ba quân, khái quát hóa sức mạnh tinh thần của đội quân mang “hào khí Đông A” Kết hợp hài hòa hình ảnh khách quan và chủ quan
Ngôn ngữ cô đọng, hàm súc, trangtrọng, có sự dồn nén cao độ về cảm xúc
4
Trang 5sóc": Tư thế hiên ngang lẫm liệt,
vững trãi (Múa giáo : Hành động gợi
{ Hình ảnh người dũng tướng cótầm vóc lớn lao, đẹp đẽ, sánh ngangcùng trời đất Tầm vóc sử thi
- Ẩn chủ ngữ - Vừa là tác giả, vừa làhình ảnh con người của thời đại nhàTrần Hình ảnh mang tính khái quátcao Con người cá nhân nhân danhcộng đồng, dân tộc, thời đại
- Ba quân: Hoán dụ - Đội quân anhhùng nhà Trần, tinh thần Dân tộc
- Khí thôn ngưu + Nuốt trôi trâu + Khí thế át trờicao(nuốt sao ngưu)ẩn dụ vật hoá,phóng đại thể hiện khí thế dũng mãnhcủa quân đội, sẵn sàng lăn xả vào bọngiặc dữ- Thể hiện sức mạnh phithường của của quân đội, dân tộc thờiđại nhà Trần Hình ảnh thơ mangđậm chất sử thi hoành tráng, là sảnphẩm của "Hào khí Đông A "
Hai câu mở đầu có hai hình ảnhlồng vào nhau - Hình ảnh tráng sĩ lồngtrong hình ảnh dân tộc thật đẹp và cótính chất sử thi Thể hiện lòng tự hàocao độ của tác giả trước vẻ đẹp kì vĩ,
tư thế và khí thế hào hùng, sức mạnhphi thường của con người và thời đạinhà Trần
Hai câu sau:- " Công danh nam
tử "- Công danh của đấng làm traitheo lí tưởng làm trai thời P/K
+ Lập công ( để lại sự nghiệp ) + Lập danh ( để lại tiếng thơm )
- Công danh trái: Nợ công danh{ Đó là chí nam nhi, là món nợ đờiphải trả Đây là quan niệm tích cực ><Quan niệm sống ích kỉ
" Làm trai cho đáng nên trai
Xuống Đông, Đông tĩnh lên Đoài,Đoài yên"
" Làm trai sống ở trong trời đất
Phải có danh gì với núi sông "
( Nguyễn Công Trứ)
- Nợ: Tự mình đòi hỏi mình ý thứctrách nhiệm cao Đặt mình vào hoàn
5
Trang 6cảnh đất nước bị xâm lược và theomạch thơ lập công danh là đánh giặccứu nước Yêu nước ( Tư tưởngnày có tác dụng cổ vũ to lớn đối vớicon người )
PNLão đã kết hợp yếu tố tích cực của Nho giáo với tư tưởng yêu nước truyền thống của DT để thể hiện quan niệm nhân sinh tốt đẹp
- Thẹn: Xấu hổ PNLão: Danh tướng Khiêm tốn,nghiêm khắc với bản thân, ý thứctrách nhiệm lớn với vận mệnh đấtnước
- Thẹn với Vũ Hầu - Danh tướng đờiHán tài giỏi, trung thành - Điển cố { Khát vọng cao đẹp , lớn lao đượcphụng sự cho nhà Trần, lập công danhcho đất nước, nhân dân, có sự nghiệpnhư Gia Cát Luợng
Cái thẹn cao cả của một nhân cáchlớn, một cái tâm trong sáng có sứcmạnh cổ vũ động viên mọi người
Tình cảm mãnh liệt, tha thiết muốnvươn tới tầm cao của con ngườikhổng lồ trong lịch sử
- Bài thơ miêu tả khí phách và hoàibão lớn của một vị tướng đời Trầntrong cuộc kháng chiến chống quânNguyên
4 Tổng kết
- Nội dung: Khí thế hào hùng của cảthời đại, hoài bão lớn lao, nhân cáchcao đẹp của một vị tướng trẻ tuổi( Phò vua, giúp nước, lập nên sựnghiệp lẫy lừng) Lòng yêu nướcsâu sắc của tác giả và hào khí Đông A
Cảnh ngày hè
( Nguyễn Trãi)
Rồi hóng mát thuở ngày trường
Hoè lục đùn đùn tán rợp gương
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương
Lao xao chợ cá làng ngư phủ
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng
Dân giàu đủ khắp đòi phương
- Bức tranh thiên nhiên sinh động,giàu sức sống
- Bức tranh cuộc sống con người: ấm
no, thanh bình
- Qua bức tranh thiên nhiên và bứctranh cuộc sống là vẻ đẹp tâm hồnNguyễn Trãi với tình yêu thiên nhiên,yêu đời, nặng lòng với nhân dân, đấtnước
khắc họa được vẻ đẹp của con người
có sức mạnh, có lý tưởng, có nhâncách cao cả cùng khí thế hào hùng củathời đại"
Thể thơ
- Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luậtNhưng câu 1 và câu 8 : Sáu tiếng{ Cách tân
ngắt nhịp linhhoạt
Giọng thơ vui Câu 6 chữ ngắt nhịp 3-3; bảy chữ ngắt nhịp 3-4
Sử dụng nhiều động từ láy độc đáo diễn tả trạng thái của ảnh
“đùn đùn”; “giương”; “phun”… khiến cảnh vật sinh động Sự hài hòa giữa âm thanh và màu sắc, cảnh vật và con người
Sử dụng nhiều từ Hán, điển tích
- Sáng tạo về hình thức thơ, sửdụng từ láy tài tình, sử dụng động,tính từ giàu giá trị tạo hình, biểucảm
=> Quan hệ giữa cảnh và tình trong bài thơ: Hài hoà - Cảnh để biểu hiện tình, tình khiến cảnh thêm đẹp
6
Trang 7 Câu 1 và 8 trở thành câu độc lập(Bình thường trong thơ Đường luậtcâu một phải gắn với câu hai, thànhmột " liên " chỉnh thể )
+ " Hóng mát "- Tâm hồn thư thái,thanh thản, thả hồn với thiên nhiên + " Ngày trường" - ngày dài,
{-> Câu 1 đã giới thiệu hoàn cảnh,tâm trạng, thanh thản, thư thái trướcthiên nhiên
- Năm câu thơ tiếp:
+ Đùn dùn: Từ láy, ĐT mạnh - dồndập tuôn ra
+ Giương( ĐT): giương rộng ra, táncây toả rộng che rợp mặt đất
=> Tình yêu TN, cuộc sống tha thiếtmãnh liệt
Trang 8Hồng đức Quốc âm thi tập
Ai xui con quốc gọi hè Cái nắng nung người nóng nóng ghê
- Từ Diễn Đồng -)
Tâm sự của nhà thơ
- Ngu cầm: Điển tích
- Dẽ có: Lẽ ra nên có - ước mong
- Dân giàu đủ khắp đòi phương:
Không giới hạn một DT, một quốc gianào mà ND, nhân loại
-> Hai câu kết có 2 cách hiểu:
+ Câu 1: Ca ngợi sự thái bình + Câu 2: Ước mong ND giàu có nođủ
Cách hiểu này cũng thể hiện vẻ đẹptâm hồn Nthơ: Tha thiết gắn bó với
ND đất nước Ước mong khát vọngcủa dân giàu nước mạnh là tình cảmthường trực sâu nặng
-Nhàn
(Nguyễn Bỉnh Khiêm)
Một mai, một cuốc, một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao
xao
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
Rượu, đến gốc cây, ta sẽ uống
Nhìn xem phú quí tựa chiêm bao
- Chân dung cuộc sống: cuộc sốngthuần hậu, chất phác, thanh đạm,thuận tự nhiên
- Chân dung nhân cách: lối sống thanhcao, tìm sự thư thái trong tâm hồn,sống ung dung, hoà nhập với tự nhiên;
trí tuệ sáng suốt, uyên thâm khi nhận
ra công danh, phú quí như một giấcchiêm bao, cái quan trọng là sự thanhthản trong tâm hồn
cực tả cái riêng, niềm thích thútrước cái riêng của mình: lựa chọncho mình một cách sống ( không chỉ
là lao động mà còn là thú vui tiêukhiển)
- Câu 2:
+, Nhịp 2/5: sự khác biệt về sở thích,
Giọng điệu nhẹ nhàng, thong thả, thoải mái nhịp điệu 4-3, riêng câu đầu ngắt nhịp 2/2/3
Sử dụng phép đối, điển cốNgôn từ mộc mạc, tự nhiên linh hoạt giàu tính triết lí
- Sự phá cách thể thơ Đường luật
Việt hóa thơ Đường
8
Trang 9lối sống giữa tác giả và đa số ngườiđời
+, Láy “ Thơ thẩn”: trạng thái thảnhthơi, ung dung, tự tại ko bận rộn đuachen
….dầu ai vui thú nào
đại từ phiếm chỉ: người đời
ý thức kiên định với lối sống đãchọn
=> Quan niệm: Nhàn –> tự mình kiếmsống ko lệ thuộc vào ai; hưởng cái thúlàm chủ bản thân, ko bị những hammuốn vật chất tầm thường chi phối.( nhàn tâm)
- Đối :
+, Ta dại
-> Ngu dại ( “ Đại trí như ngu”:người có trí tuệ lớn thường ko khoekhoang, bề ngoài khiêm tốn, haynhường nhịn, chịu thiệt thòi, có vẻvụng về, hiền lành)
… nơi vắng vẻ -> nơi trong sạch
với lối sống thoải mái, ko bon chen vụlợi
ngôi nhà tâm hồn để di dưỡng tinhthần, rũ bỏ bụi bặm của cuộc đời
Cách nói ngầm bày tỏ niềm tự hào,
tự tin,kiêu hãnh vào trí tuệ, đức độcủa mình
+ Người khôn… chốn lao xao
đông đúc, bon chen, tranh giànhdanh lợi => chốn nguy hiểm
Nói ngược: khôn mà hóa dại mỉa mai lối sống bon chen, chạy theodanh lợi
- Thủ pháp đối ( ý, thanh): đối lập 2loại người, 2 cách sống, đồng thờikđịnh sự lựa chọn của mình 1 cáchkiêu hãnh, tự tin; mỉa mai lối sốngbon chen, vụ lợi
=> Vẻ đẹp nhân cách, trí tuệ của NBK
Hai câu luận.
Thu/ ăn măng trúc,/ đông/ ăn giá Xuân /tắm hồ sen/, hạ/ tắm ao
-> nhịp 1->khẳng định đây là sinhhoạt quanh năm với những nhu cầuthiết yếu ( ăn , tắm) đều thích thú , tựnhiên, mùa nào thức ấy
-> Đối rất chỉnh :
9
Trang 10- Thu ăn măng trúc, đông ăn giá Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
khẳng định lối sống giản dị , đạmbạc mà thanh cao ; lối sống tự do,thoải mái, khoáng đạt, ko gì ràngbuộc.( nhàn thân, nhàn tâm)
+, trúc : biểu tượng người quân tửngay thẳng
+, sen : thanh cao-> cốt cách người quân tử
Bức tranh tứ bình về cảnh sinh hoạtvới 4 mùa xuân, hạ , thu, đông: conngười- TN giao hòa trọn vẹn
Niềm vui, niềm hạnh phúc dạt dào,tràn đầy của 1 con người có lối sốngvừa nhàn thân, vừa nhàn tâm chan hòavới TN
Hai câu kết Rượu ,đến cội cây, ta sẽ uống nhịp
1-3-3
Nhìn xem, phú quý tựa chiêm bao
nhịp 2/5 hư vô, kotồn tại
- Điển tích => nhận ra lẽ sống :+, phú quý : ko có ý nghĩa+, C/s thanh nhàn, nhân cách conngười : tồn tại vĩnh hằng
=> nhận thức rõ ràng , tỉnh táo; trí tuệcủa 1 bậc hiền triết hiểu rõ lẽ biếndịch và quy luật của c/đời:
+, nhắc nhở người đời hãy tránh xa sựcám dỗ của phú quý, danh lợi
+, Thái độ coi thường phú quý, đứngcao hơn phú quý
=> Tư thế ung dung, nhàn nhã, coithường danh lợi giàu sang=> ngườitiên nơi cõi tục
Tổng kết.
- Đề cao lối sống nhàn dật, thanh cao
mà vẫn gắn bó với TN, với cuộc đời->
giá trị nhân văn cao đẹp
Đọc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du)
Tây Hồ cảnh đẹp hóa gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn
Son phấn có thần chôn vẫn hận,
Văn chương không mệnh đốt còn
vương
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng?
- Bài thơ là tiếng khóc xót thương cho
số phận của một con người bất hạnh(Tiểu Thanh) và cũng là tiếng khóc tựthương cho chính cuộc đờimình(Nguyễn Du) cũng như bao conngười tài hoa trong xã hội từ xưa đếnnay
- Nỗi niềm trăn trở và cả khát vọngkiếm tìm tri âm của Nguyễn Du
- Như vậy, cùng với những người phụ
nữ tài hoa mệnh bạc trong một sốsáng tác của mình, Nguyễn Du đã mởrộng nội dung của chủ nghĩa nhân đạotrong văn học trung đại: không chỉquan tâm đến những người dân khốn
Sự dụng tài tình phép đối và khả năng thống nhất những mặt đối lập trong hình ảnh, ngôn từ.Ngôn ngữ trữ tình , hàm súc, giàu
ý nghĩa, đậm chất triết lí
10