Chăn nuôi gia súc lấy sữa

Chăn nuôi gia súc lấy sữaHình chụp cảnh cho bò sữa thuộc giống bò Hà Lan ăn, thức ăn cho bò sữa gồm các loại củ, quả giàu dưỡng chất Chăn nuôi gia súc lấy sữa là việc thực hành chăn nuôi

Chăn nuôi gia súc lấy sữa

Hình chụp cảnh cho bò sữa thuộc giống bò Hà Lan ăn, thức ăn

cho bò sữa gồm các loại củ, quả giàu dưỡng chất

Chăn nuôi gia súc lấy sữa là việc thực hành chăn nuôi

các loại gia súc cho mục đích lấy sữa, mặc dù các loài

gia súc hay bất kỳ động vật có vú nào cũng có thể sản

xuất sữa nhưng việc chăn nuôi gia súc lấy sữa tập trung

vào các loài phổ biến như bò sữa, cừu và dê trong đó

chăn nuôi bòsữa chính là khâu trọng tâm trong chăn

nuôi gia súc lấy sữa Chăn nuôi gia súc lấy sữa là một

giai đoạn trong chăn nuôi nông nghiệp để sản xuấtsữa

tươi, các sản phẩm được chế biến tại chỗ hoặc tại một

nhà máy sữa để bán các sản phẩm từsữa, hình thức

chăn nuôi lấy sữa chủ đạo được xuất phát từtrang trại

bò sữathương mại

Ở các nước phát triển, trang trại bò sữa thường bao gồm

bò sữacao sản Các loài khác được sử dụng trong chăn

nuôi bò sữa thương mại bao gồmdê,cừu,ngựa,lạc đà

ỞÝ, sữalừacũng được sử dụng phổ biến để tạo ra một

nguồn sữa thay thế chotrẻ sơ sinh Mặc dù vậy, bò sữa

vẫn là gia súc cung cấp nguồn sữa chính trên thế giới

Việc chăn nuôi gia súc lấy sữa có nhiều điểm tương

đồng với chăn nuôi gia súc lấy thịt như các quy trình về chăm sóc, chọn giống, vệ sinh, chuồng trại, tuy nhiên chăn nuôi gia súc lấy sữa tập trung vào công đoàn chăm sóc sinh sản và vắt sữa thay vì vỗ béo và tăng trọng, đối tượng của chăn nuôi chính là những con gia súc giống cái

1 Lịch sử

Chăn nuôi gia súc lấy sữa mà đặc biệt là chăn nuôi bò sữa là một phần của nông nghiệp từ lâu đời Tronglịch

sửnó đã được một phần nhỏ trong các trang trại Chăn nuôi bò sữa quy mô lớn chỉ khả thi khi mà một trong hai một lượng lớn sữa là cần thiết cho sản xuất các sản phẩm sữa lâu bền hơn nhưpho mát,bơ, hoặc có một thị trường đáng kể của những người có đủ tiền để mua sữa Chăn nuôi bò sữa tập trung chủ yếu phát triển xung quanh làng mạc và thành phố, nơi mà người dân không thể có con bò của mình do thiếu đấtchăn thả gia súc

Ở những vùng thảo nguyên, nhiều dân tộc du mục đã

có các hình thức lấy sữa cừu để cung cấp nguồn thực phẩm bổ dưỡng

Ở châu Âu, bắt đầu từ thời kỳ phong kiến cho đến thời

kỳ tiền tư bản, những người nông dân chăn nuôi bò sữa sẽ lấy đầy thùng sữa vào buổi sáng và mang đến thị trường trên một toa xe Cho đến cuối thế kỷ 19, vắt sữa của bò được thực hiện bằng tay Tại Hoa Kỳ, một số hoạt động chăn nuôi bò sữa lớn tồn tại ở một số bang miền đông bắc và ở phía tây, mà liên quan đến nhiều như hàng trăm con bò, nhưng một cá nhân không thể vắt sữa được hơn một chục con bò mỗi ngày, việc vắt sữa diễn ra trong nhà hai lần một ngày

Trong hầu hết thiên niên kỷ thứ hai sau Công nguyên, sữa chỉ được sản xuất cho tiêu thụ trong gia đình ở các làng quê và một số bò được nuôi trong các thành phố

để cung cấp sữa tươi cho nhu cầu tiêu thụ của dân cư

đô thị Chỉ sau khi có sự ra đời của ngành đường sắt thì chăn nuôi bò sữa mới phát triển mạnh ở các vùng được công nghiệp hoá Tổng sản lượng sữa tiêu thu thụ trên toàn thế giới không ngừng tăng lên trong những thập kỷ gần đây Ngày nay, các nước phát triển có tống lượng sữa tiêu thụ cũng như lượng sữa tiêu thụ bình quân ổn định

1

2 3 CÁC MÔ HÌNH

Một con bò sữa được chăn thả trên thảo nguyên

Trong khi đó tổng lượng sữa tiêu thụ cũng như mức

tiêu thụ sữa/người của các nước đang phát triển không

ngừng tăng lên Sản lượng sữa sản xuất trên toàn thế

giới tăng bình quân hàng năm là 1,4%, riêng các nước

đang phát triển ở châu Á là 6,6% Một số nước như

Trung quốc, ái Lan, Hàn ốc có tốc độ tăng sản

lượng sữa hàng năm tới 10% trong những năm gần đây

Tuy nhiên các nước châu Á vẫn chưa sản xuất đủ sữa

cho nhu cầu tiêu thụ trong mỗi nước Một thống kê

cho thấy, chỉ trong năm 2012, Sản lượng sữa bò thế giới

ước đạt 461,382 triệu tấn, tăng 2,6% so với năm 2011 Tại

nhiều quốc gia trên thế giới sữa dê, sữa cừu …cũng được

sử dụng cùng với sữa bò, với sản lượng năm 2012 vào

khoảng 32,320 triệu tấn, chiếm 6,5% tổng khối lượng

sữa tươi thế giới Lượng sữa tươi này sẽ góp phần tăng

sản lượng các sản phẩm sữa[1]

Sản xuất sữa thế giới 7 tháng đầu năm 2012 tiếp tục tăng

trưởng mạnh, đặc biệt là ở khu vực châu Á, châu Úc và

Nam Mỹ và trong năm sẽ ăng khoảng 2,6% - 2,7% so với

năm 2011, chủ yếu là ở châu Á Tại Ấn Độ - quốc gia

sản xuất sữa lớn nhất thế giới, mùa vụ 2011/2012 sản

lượng sữa được tăng thêm 5,2 triệu tấn và ước đạt 127

triệu tấn trong năm 2012 Sản lượng sữa cũng như nhu

cầu tiêu dùng cũng sẽ có xu hướng gia tăng ở một số

nước khác ở khu vực châu Á như Trung ốc, Pakistan

và ổ Nhĩ Kỳ[2] Nền nông nghiệp Israel nổi tiếng với

chăn nuôi bò sữa cho năng suất cao nhất ế giới, đạt

12.000 lít/con/năm, trong khi đó ở New Zealand là 4.000

lít, ở Hà Lan 8.000 lít và ở Mỹ là 9.000 lít Chất lượng

sữa cũng vào loại tốt nhất, lượng đạm và lượng mỡ cao

hơn hẳn các loại sữa ở các quốc gia khác

Ở Việt Nam, theo số liệu thống kê chăn nuôi bò sữa năm

2012, tổng lượng bò sữa trên cả nước là 166.989 con và

chỉ có 98.372 con bò sữa cái đang cho sữa) và lượng bò

sữa ở Việt Nam chủ yếu đang được chăn nuôi tại các

nông hộ (khoảng 120.000 con), chỉ có khoảng 47.000

con được nuôi tại các trang trại tập trung của các doanh

nghiệp Trong Hiệp hội sữa hiện có 10 doanh nghiệp là

có dây chuyền sản xuất, chế biến, tự cung một phần

nguyên liệu Một chỉ tiêu đặt ra là đến năm 2010, tổng

sản lượng sữa (dê) đạt 1.026 tấn và hình thành công nghệ chế biến các sản phẩm thịt, sữa đa dạng, phong phú Năm 2007 tổng sản lượng sữa (chú yếu là sữa dê)

389 tấn[3] Sản lượng sửa trên toàn thế giới và khu vực châu Âu (tham khảo):

3 Các mô hình

Cảnh chăn nuôi bò sữa ở Newzealand

Có rất nhiều sự thay đổi trong mô hình sản xuất sữa trên toàn thế giới Nhiều quốc gia trong đó có các nhà sản xuất lớn nhất tiêu thụ nội bộ, trong khi những quốc gia khác (đặc biệt làNew Zealand), xuất khẩu một tỷ

lệ lớn Ở Mỹ sữa hữu cơ là sữa của những con bò phải được chăn thả trên đồng cỏ và được ăn thức ăn hữu cơ thức ăn được sản xuất mà không sử dụng bất kỳ chất hóa học) và không được điều trị bò bằng hormone hay kháng sinh Trang trại chăn nuôi bò sữa hữu cơ quản lý tốt có thể giảm được rất nhiều vấn đề rủi ro liên quan đến sức khỏe cộng đồng và môi trường so với các trang trại chăn nuôi bò sữa thông thường

Sữa của những con bò được chăn thả trên đồng cỏ có hàm lượng các axit béo có lợi cho sức khỏe cao hơn

so với nuôi nhốt tại chuồng Cho đến nay, doanh thu hàng năm của sữa hữu cơ trên toàn nước Mỹ ít nhất đạt 750 triệu USD Người Israel khá quan tâm tới những

5.2 Dê 3

sản phẩm từ sữa và phomat Tái chế thức ăn thừa cho

bò Từ việc cung cấp thức ăn cho bò từ nguồn thực vật

còn dư, cho tới việc xử lý nước để làm thức ăn và làm

phân bón, Israel đã trở thành hình mẫu cho ngành công

nghiệp chăn nuôi bò sữa của thế giới, bất chấp nguồn

tài nguyên nước và đất canh tác hạn chế

4 Phương thức

Phương thứcchăn nuôi bò sữathay đổi tuỳ theo điều

kiện và tập quán của từng nước Các nước châu Âu và

Bắc Mỹ có ngành chăn nuôi bò sữa theo hướng chuyên

dụng Hệ thống chủ yếu là bãi chăn-chuồng nuôi với

việc sử dụng rộng rãi đồng cỏ lâu năm, mùa hè chủ

yếu dựa vào chăn thả trênđồng cỏ, cònmùa đôngdùng

nhiều thức ăn bổ sung tại chuồng (cỏ ủ xanh, cỏ khô,

thức ăn tinh) Các nước phát triển ở châu Âu, Bắc Mỹ

và châu Đại Dương sản xuất tới 68% sản lượng sữa của

thế giới với năng suất sữa bình quân cao hơn nhiều so

với các nước đang phát triển

Phần lớn ngành chăn nuôi bò sữaở các nước đang phát

triển thuộc về các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ Số trang

trại nuôi bò sữa ở các nước phát triển có xu hướng giảm

xuống, trong khi đó số hộ chăn nuôi bò sữa ở các nước

đang phát triển có xu hướng ổn định Chuồng chăn

nuôi bò sữa bắt buộc phải nằm hoàn toàn tách biệt với

môi trường địa phương và sử dụng tấm đệm nằm cho

bò trong chuồng giúp chống hiện tượngô nhiễmtầng

nước ngầm, bổ sung các sản phẩm phụ vào thức ăn cho

gia súc để giảm giá thành sản phẩm sữa

5 Các loài gia súc

Chăn nuôi bò sữa là việc chăn nuôi bò (bò cái) để lấy

sữa tươi, đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ sữa củathế giới

ngày càng tăng Chăn nuôi bò sữa là một công việc đòi

hỏi quy trình phức tạp từ khâu chọn giống cho đến

việc vắt sữa Các nước tiên tiến trong việc chăn nuôi

bò sữa là các nước Âu-Mỹ-Úc, chăn nuôi bò sữa cũng

là phương thức quan trọng, là hướng đi trong sản xuất

ở nhiềunước đang phát triển Có một số phương thức

chăn nuôi bò sữa phổ biến hiện nay như phương thức

không chăn thả hay nuôi nhốt tập trung, phương thức

chuồng trại(farming) Trái ngược với phương thức này

chính là cách chăn thả trên đồng cỏ (grazing) hoặc thả

rông Phương thức nhốt vào từng chuồng cầm cột tại

chuồng Phương thức tự do trong chuồng.

Bò sữa cần một lượngchất dinh dưỡngđể duy trì cuộc

sống và cũng cần một lượngchất dinh dưỡngrất lớn

cho tăng trọng, nuôi thai vàsản xuất sữa Chi phí thức

Một vòng xoay tự động để lấy sữa bò tại Đức

ăn chiếm khoảng 70% trong tổng chi chăn nuôi bò sữa

ức ăncủa bò sữa rất đa dạng, các loại phế phụ phẩm nông nghiệp,công nghiệp chế biếncũng là nguồn thức

ăn rất có giá trị nuôi bò sữa Việc cung cấp thức ăn đầy

đủ, với chất lượng tốt cho bò sữa quan trọng, bò không thể cho nhiều sữa, sữa chất lượng tốt khi chỉ cho bò ăn rơm lúahoặc các thức ăn kém phẩm chất

Hàm lượng vật chất khô (các chất đạm, đường, mỡ, khoáng…) trong sữa trung bình là 12% (tức là trong 1

kg sữa có chứa 120g vật chất khô), một con bò sữa nặng

400 kg có sản lượng sữa trung bình 4.000 kg/chu kỳ thì trong thời gian một chu kỳ nó tạo ra một lượng vật chất khô 480 kg, nghĩa là lớn hơn rất nhiều so vớikhối lượng

cơ thểbản thân nó.Cỏlà thức ăn quan trọng nhất đối với bò sữa Ngoài nguồn cỏ có thể khai thác ở bãi tự nhiên, người chăn nuôi phải thiết lập các đồng cỏ cao sản, cắt cho ăn tại chuồng để luôn luôn đảm bảo thức

ăn thô xanh cho bò Các loại cỏ có chất lượng và năng suất cao làcỏ voi, cỏ sả lá lớn, cỏ Rujicho phép đạt năng suất chất xanh khá cao

Bò vắt sữa nếu được chăm sóc, nuôi dưỡng tốt, bò sẽ cho năng suất sữa cao[4] Bò sữa cóthói quenlà khi đến giờ được ăn, đang nằm nghỉ hoặc nhai lại sẽ đứng bật dậy,

ỉa, đái và bắt đầu ăn Đó là điều kiện thuận lợi cho việc chuẩn bị vắt sữa Ngay sau khi vắt sữa, núm vú còn mở nên dễ bị tổn thương và nhiễm khuẩn của môi trường gây ra Vì vậy, phải khuyến khích bò giữ tư thế đứng cho vắt sữa Cho bò sữa uống đủnướcvì Bò sữa cần

có đủ nước uống và nhu cầu nước cũng cần thiết, nếu thiếu nước uống một ngày, ngày hôm sau lượng sữa tụt ngay và 10 ngày sau lượng sữa vẫn chưa hồi phục được như mức cũ Một bò sữa có thể uống từ 20 - 60 lít nước/ngày

5.2 Dê

Dê cũng là động vật được nuôi phổ biến để lấysữa dê bên cạnhthịt dê, sữa dê chiếm tổng số 2% lượng sữa sản xuất toàn thế giới trên thế giới, nghề nuôi dê lấy sữa rất thịnh hành Có những con dê, một năm có thể cho

4 5 CÁC LOÀI GIA SÚC

tới 2.950 lít sữa[5] Dê mẹ sinh con sau 15 ngày là có thể

tách dê con ra và bắt đầu khai thác sữa, sữa dê được cho

là bổ dưỡng hơn sữa bò, giá cao và Sữa dê rất quý, nó bổ

hơn sữa bò[6], mỗi con dê cái có thể lấy từ 1,5 lít sữa trở

lên[7], người ta thu từ một con dê tới hơn 4 lít sữa/ngày

Nuôi dê sữa cũng không khác gì với nuôi dê thịt Tuy

nhiên, để đảm bảo cho đàn dê cho năng suất sữa cao

thì chế độ dinh dưỡng phải đảm bảo hơn, khẩu phần

giàu chất dinh dưỡng hơn Có thể nuôi chúng theo các

phương thức khác nhau như: Nuôi thâm canh (tức là

nuôi nhốt hoàn toàn) Hình thức nuôi bán thâm canh

là phổ biến và phù hợp nhất

Chế độ nuôi dưỡng tốt phải đảm bảo cho dê mẹ phát

triển bình thường khi có chửa, cho nhiều sữa trong thời

kỳ cho sữa Trước và sau khi đẻ phải cho dê ăn ngon,

cháo cám Năng suất, chất lượng sữa phụ thuộc vào

thành phần và giá trị dinh dưỡng của thức ăn iếu

thức ăn thô xanh, nhất là thức ăn thô xanh non ngon

thì chất lượng sữa sẽ kém ừa thức ăn tinh hỗn hợp

thì không chỉ chất lượng sữa giảm, chi phí thức ăn tăng

Chế độ nuôi dưỡng dê sữa phải căn cứ vào nhu cầu dinh

dưỡng Nhu cầu vật chất khô của dê mẹ vào cuối kỳ có

chửa giảm còn trung bình 2 kg/100 kg thể trọng Sau

đó, nhu cầu vật chất khô tăng và đạt mức cao nhất vào

tuần lễ thứ 14-15 (trung bình 4,5 kg/100 kg thể trọng),

bình quan nhu cầu vật chất khô của dê sữa khoảng

5-6% thể trọng là thích hợp Dê nặng 30 kg cho 1 lít sữa

ngày cần cho ăn cỏ lá xanh 3 kg Nhưng dê nặng 50 kg

cho 2 lít sữa/ngày, cần cho ăn cỏ lá xanh 4 kg

Đối với dê chửa lần đầu cần xoa bóp nhẹ đầu vú để kích

thích tuyến sữa phát triển[8]kích thích tuyến sữa phát

triển và tập cho dê quen dần với việc vắt sữa sau này

Đối với dê cái đã đẻ nhiều lứa, đang cho con bú hoặc

đang vắt sữa cho dê bằng cách giảm dần số lần cho con

bú hoặc vắt sữa từ một lần[9]

Cảnh vắt sữa dê

Một số giống dê cho sữa cao sản[5][10][11][12][13]:

• Dê Hà Lan hay là dê Boer: Giống dê này được

nuôi từng bầy đàn lớn ở Ninh uận và nhiều tỉnh

dọc các tỉnh duyên hải miền trung, nên còn gọi

chúng bằng một tên khác là dê Phan Rang Giống

dê này có hai sắc lông đen trắng trên mình, có màu lông nâu, có vòng trắng quanh cổ Lông đen phủ hết trọn phần cổ, lưng, hai bên hông và phần trên đuôi Còn lông trắng ở mặt dưới của tai, ở hai sọc trên mặt chạy song song từ đầu đến mũi, phần bụng, và bốn khuỷu chân trở xuống Với sắc lông này trông con dê Hà Lan hao hao giống con bò sữa Hà Lan, vừa thanh tú vừa sạch sẽ Trọng lượng con cái trưởng thành nặng từ 90–100 kg/con, con đực 100–160 kg/con Dê Boer có cơ bắp rất đầy đặn, sinh trưởng nhanh Dê Hà Lan cho nhiều sữa, nhưng đa số đều có chu kỳ sữa ngắn ngày Do đó, nhiều người cho giống dê này lai với dê Bắc ảo

để năng suất sữa được cao hơn và chu kỳ sữa được dài hơn

• Dê Saanenđọc như là Xa-nen là giống dê chuyên

dụng sữa của ụy Sĩ Nó được nuôi ở ở Pháp nhiều nước châu Âu Dê có màu lông trắng, tai vỉnh nhơ Giống dê này có tầm vóc lớn, cân đối, thành thục sớm và cho sản lượng sữa cao, Chu kỳ tiết sữa của nó kéo dài 8 – 10 tháng và cho sản lượng sữa từ 800 – 1.000 lít Con đực khi 2 tuổi nặng 60 kg, 3-5 tuổi nặng 70 kg, có con còn nặng tới 100 kg Dê cái thì nhỏ hơn, chỉ khoảng 50 –

60 kg, chúng có lông màu trắng, tai vểnh, năng suất sữa từ 1.000-1.200 lít/chu kỳ 290-300 ngày Nó cũng đã được nhập vào Việt Nam Hiện người ta lai nó với con Bách ảo để tạo ra con lai có sản lượng sữa cao hơn từ 30-40%

• Dê Beetalđọc là Bit-tơn: Dê Beetal có nguồn gốc

từ Ấn Độ được nhập vào Việt Nam cùng lúc với

dê Jumnapari; có màu lông đen huyền hoặc loang trắng, tai to cụp Trọng lượng và khả năng cho sữa tương đương dê Jumnapari

• Dê Jumnapariđọc như là Jămnapari: Là giống dê

sữa của Ấn Độ được nhập vào Việt Nam từ năm

1994, khả năng mỗi con cho sữa 1,4-1,6 lít /ngày với chu kỳ tiết sữa 180-185 ngày Dê phàm ăn và chịu đựng tốt với thời tiết nóng bức Chúng cũng xuất xứ tại Ấn Độ thân mình nhỏ hơn dê Bắc ảo, nhưng năng suất sữa tốt

• Dê Barbariđọc như là Bacbari: Là giống dê sữa

của Ấn Độ, khả năng mỗi con cho sữa tốt từ 0,9-1,2 lít/ngày với chu kỳ 145-148 ngày Giống dê này mắn đẻ, mỗi năm cho 1,8 con/lứa và 1,7 lứa/năm

Dê trưởng thành nặng trung bình 30–35 kg/con

Dê có thân hình thon chắc, tạp ăn, chịu đựng kham khổ, hiền lành, phù hợp với hình thức chăn nhốt hoặc chăn thả, đặc biệt với người ít vốn nuôi giống

dê này rất thích hợp Đây là giống dê có thân hình cao to, mang sắc lông màu trắng Nếu nuôi dưỡng tốt, con đực nặng trên 70 kg, còn dê cái khoảng

từ 55 kg đến 60 kg Đa số dê barbari có sắc lông vàng hay trắng, sừng ngắn tai nhỏ, mỏng và vểnh lên, dê đực có chòm râu cằm như dê cỏ Giống dê này ăn ít, dễ nuôi lại hợp với thổ nhưỡng Chúng

5.3 Trâu 5

còn có màu lông vàng loang trắng như hươu Sao,

tai nhỏ thẳng Trọng lượng trưởng thành 30–35

kg/con Dê Barbari có bầu vú phát triển, khả năng

cho sữa 0,9 lít/ngày Dê Barbari có thân hình thon

chắc, ăn rất tạp, chịu được kham khổ, phù hợp với

chăn nuôi

Dê Alpine

• Dê Alpine đọc như là An-pin là giống dê của

Pháp được nuôi nhiều ở vùng Alpes Nó có lông

màu vàng, đôi khi có đốm trắng, có con lông đen

khoang trắng dọc thái dương xuống má, ở mông

và ở cả chân, tai nhỏ thẳng Loài này cũng to, cao,

con cái nặng khoảng 40–42 kg và con đực khoảng

50–55 kg Một chu kỳ sữa của nó kéo dài 240-250

ngày và cho ta sản lượng khoảng 900-1.000 lít sữa

(đạt từ 800 – 900 kg/năm) Sản lượng sữa cao, 1

ngày cho từ 2-2,5 lít tuỳ theo đặc tính của mỗi con,

dễ nuôi và hiệu quả tốt

• Dê Toggenburgđọc như là Togenbua: Cũng là một

giống dê chuyên sữa Nó là giống của uỵ Sĩ,

không thua kém gì con Xa-nen Mỗi ngày, một con

Togenbua có thể cho ta từ 2,4 – 5,2 lít sữa

• Dê Bách ảolà con dê đen, tai cụp đó là giống

dê lai với condê Alpine Nó to con và vào chu kỳ

cho sữa cũng có thể thu được từ 0,8 – 1,2 lít/ngày

Đây cũng là giống dê sữa và giống dê kiêm dụng

sữa và thịt, được nuôi nhiều ở các tỉnhNinh uận

vàBình uận Từ hơn 10 năm nay giống dê này

đã được phát triển ở nhiều tỉnh trong Việt Nam

Khả năng cho sữa của dê bách thảo từ 1,1-1,4

kg/con/ngày với chu kỳ cho sữa là 148-150 ngày

Dê bách thảo hiền lành, có thể kết hợp với chăn

thả với các điều kiện khác nhau đều cho kết quả

chăn nuôi tốt

• Dê cỏhay dê ta, dê núi, hay còn gọi là giống dê

địa phương: Chúng có màu lông vàng nâu hoặc

đen trắng; trọng lượng lúc trưởng thành là 30 –

35 kg; trọng lượng lúc sơ sinh là 1,7 - 1,9 kg Tuổi phối giống lần đầu từ 6 - 7 tháng; đẻ 1,4 lứa/năm

và 1 lứa có khoảng 1,3 con, phù hợp với chăn thả quãng canh và mục đích là nuôi lấy thịt Ở Việt Nam hiện nay có khoảng trên 800 nghìn con dê, nhưng chủ yếu là dê cỏ nuôi để lấy thịt, nếu biết chọn lọc thì mỗi con dê có thể cho 0,5 lít/ngày với chu kỳ cho sữa là 90-105 ngày

• Ngoài ra còn Giống dê Anglo Nubian của Ai Cập, dê lông ngắn của Czech, dê lông trắng của Bungari,dê Nubicủa châu Phi… cũng là các giống

dê chuyên sữa

5.3 Trâu

Người ta cũng chăn nuôi trâu để lấy sữa.Ấn Độlà nước

có sản lượng sữa trâu lớn nhất thế giới, mỗi năm đạt

30 triệu tấn GiốngTrâu Murrah của Ấn Độ sản xuất một lượng sữa cao Nhờ khả năng cho sữa cao nên trâu Murrah được nuôi ở nhiều vùng khác nhau của Ấn Độ

và được xuất khẩu cho nhiều nước trên thế giới Trong khi trâu cái Việt Nam đạt lượng sữa cao nhất 730–832

kg trong một chu kỳ cho sữa thì giống trâu sữa Ấn Độ mỗi ngày có thể cho 20 lít sữa với tỷ lệ 6-8%, cá biệt có những con cho tới 4.500 lít trong một chu kỳ cho sữa

và chu kỳ cho sữa dài nhất đến 375 ngày[14][15], tỷ lệ

mở sữa trung bình là 7% Sữa trâu giá trị cao hơn sữa

bò, hàm lượng bơ đến 70% trong khi sữa bò 30, 40%, nhiều nhất là 50%; đạm đến 7%, sữa bò cao nhất 5-6

%[16], ở Ấn Độ, giống trâu này được đánh giá cao vì cho nhiều sữa và thường có giá ở Ấn Độ từ 100.000 - 200.000 rupee mỗi con Trong đó có cá thể có thể cho ra 28 lít sữa mỗi ngày với giá 2,5 triệu rupee (41.000USD) Đây được xem là mức giá đắt nhất mà người ta từng trả cho một con trâu

5.4 Cừu

Cừu được chăn nuôi để lấy các sản phẩm quan trọng nhưthịt cừu,sữa cừu,lông cừu,da cừuvà các sản phẩm khác Đây là một trong những loài gia súc được con người thuần hóa sớm nhất để lấy lông, thịt, sữa, mỡ và

da Nhiều dân tộc du mục trên thế giới thường nuôi cừu lấy sữa Đàn cừu trên thế giới hiện nay là trên 1 tỷ con Cừu vẫn là một loại gia súc cung cấp thịt và lông quan trọng cho đến ngày nay, và người ta cũng lấy da, sữa

và động vật cho nghiên cứu khoa học ỞNinh uận Việt Nam, việc nuôi cừu lấy sữa là một mô hình mới[3]

6 7 CHÚ THÍCH

• McLean, Amy “Donkey milk for human health?".

Tri-State Livestock News Swi Communications,

Inc Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2013

• Shaw, John H., Collins, Australian Encyclopedia,

Collins, Sydney, 1984,ISBN 0-00-217315-8

• David J Wolfson (1996) Beyond the law:

Agribusiness and the systemic abuse of animals

raised for food or food production Animal L., 2,

123

• Elise Desaulniers (2013) Vache à lait: Dix

mythes de l'industrie laitière Editions Stanké,

ébec http://livres.edesaulniers.com/?product=

vache-a-lait-dix-mythes-de-lindustrie-laitiere

• Rushen, J., de Passillé, A M., von Keyserlingk, M.

A G., & Weary, D M (2008) e welfare of cale

Animal Welfare Vol 5 Berlin: Springer Verlag pp

21–35

• Fraser, A.F and D.M/ Broom 1990 Farm Animal

Welfare and Behaviour (3rd ed.) London: Bailliere

Tindall pp 355–356

• Invited review: the welfare of dairy cale—Key

conceptsand the role of science M.A.G von

Keyserlingk, J Rushen, A.M de Passillé, and D.M

Weary J Dairy Sci 92:4101–4111

• Cook, N.B., and K.V Nordlund 2009 Review:

e influence of the environment on dairy cow

behavior, claw health and herd health lameness

dynamics Vet J 179:360–369

• rnold, Wayne (2007-08-31) “In a growing world,

milk is the new oil” e New York Times

• Milk processors under fire” Burlington, Vermont:

Burlington Free Press ngày 20 tháng 9 năm 2009

pp 1B

• Đua nhau nuôi bò sữa, nông dân Lâm Đồng điêu

đứng

• “Cơn sốt” bò sữa

• Chăn nuôi bò sữa bền vững

• Làm giàu từ chăn nuôi bò sữa

[1] Sản xuất sửa thế giới tiếp tục tăng mạnh

[2] http://agro.gov.vn/news/tID22858_

San-xuat-sua-the-gioi-tiep-tuc-tang-manh.htm

[3] Đi lên từ nuôi cừu lấy sữa

[4] http://sokhcn.vinhphuc.gov.vn/noidung/tintuc/

cong-nghe-moi/Lists/NongNghiepVaThucPham/

View_Detail.aspx?ItemID=123 [5] http://skhcn.binhthuan.gov.vn/wps/portal/

btportal.khcn.NewMain/tintucsukien/!ut/p/c4/04_

SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hfRxMDTyNnA3cLPzdDA88woxBfc89gQx9zA_ 2CbEdFAMfMzTk!/?WCM_PORTLET=PC_7_

O9A01I41HGES50AO8MGANFHQ25_WCM&

WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/

sbn_khcn_vi/sbn_khcn/kho_noi_dung/tin_tuc/dia_

phuong/874084004c2983f5b6b6feaaeca022b6&cur_id=

874084004c2983f5b6b6feaaeca022b6 [6] http://baodongnai.com.vn/tintuc/201408/

nuoi-de-lay-sua-lai-cao-2331280/

[7] http://www.baoangiang.com.vn/

Chuyen-muc-khac/Tin-trong-tinh/

Nuoi-de-Huong-i-moi-trong-chan-nuoi.html [8] http://sonongnghiep.bentre.gov.vn/index.php/

nong-lam/chan-nuoi-bt/ky-thuat-chan-nuoi-bt/

444-k-thut-chn-nuoi-de [9] http://voer.edu.vn/c/

ky-thuat-cham-soc-va-nuoi-duong-cac-loai-de/

6f61de83/dc5c32bf [10] http://danviet.vn/nong-thon-moi/

nuoi-de-sua-tien-de-dau-cho-het-111423.html [11] http://elib.dostquangtri.gov.vn/thuvien/Include/TVDT

asp?option=4&CSDL=6&ID=2877&IDlinhvuc=1812 [12] http://www.khcnbinhduong.gov.vn/?s=AV&

CateID=0zhjl6lAPx1GqQSIhfr0zw%3D%3D&ArtID=

PnpHmgs7g%2BmlAmWnEQK28A%3D%3D [13] http://vinhlong.agroviet.gov.vn/UserFiles/

TrangWEBXTTM/HNS/Trang%20web/ktnuoide.html [14] http://www.ngheandost.gov.vn/JournalDetail/ar206_

Con_trau_nhin_duoi_goc_do_khoa_hoc.aspx [15] http://danviet.vn/xa-hoi/

xoa-so-trai-trau-cua-anh-hung-ho-giao-68506.html [16] http://www.thanhnien.com.vn/chinh-tri-xa-hoi/

chiem-nguong-anh-ho-giao-2-116675.html

8 Nguồn, người đóng góp, và giấy phép cho văn bản và hình ảnh

8.1 Văn bản

• Chăn nuôi gia súc lấy sữa Nguồn:https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C4%83n_nu%C3%B4i_gia_s%C3%BAc_l%E1%BA%A5y_s%E1% BB%AFa?oldid=26622049Người đóng góp: Sholokhov, DangTungDuong, Phương Huy, AlphamaBot, Hoangdat bot, TuanminhBot và

Một người vô danh

8.2 Hình ảnh

• Tập_tin:Abaconda_leigh_farm.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Abaconda_leigh_farm.jpg Giấy phép: CC BY-SA 3.0 nz Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:QFSE Media

• Tập_tin:Alpine_Goat_Female.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/70/Alpine_Goat_Female.png Giấy phép: CC BY-SA 4.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Gary Crossey

• Tập_tin:Betterave_fourragere.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Betterave_fourragere.jpg Giấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Arn

• Tập_tin:Cow_(Fleckvieh_breed)_Oeschinensee_Slaunger_2009-07-07.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/ commons/8/8c/Cow_%28Fleckvieh_breed%29_Oeschinensee_Slaunger_2009-07-07.jpgGiấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác

phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Kim Hansen

• Tập_tin:Flag_of_Argentina.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/Flag_of_Argentina.svg Giấy phép:

Public domain Người đóng góp:Here , based on: http://manuelbelgrano.gov.ar/bandera/creacion-de-la-bandera-nacional/Nghệ sĩ đầu tiên: Government of Argentina

• Tập_tin:Flag_of_Australia.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b9/Flag_of_Australia.svg Giấy phép:

Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Ian Fieggen

• Tập_tin:Flag_of_Brazil.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Flag_of_Brazil.svg Giấy phép: Public

domain Người đóng góp: SVG implementation oflaw n 5700/1971 Similar file available at Portal of the Brazilian Government (accessed

in November 4, 2011) Nghệ sĩ đầu tiên: Governo do Brasil

• Tập_tin:Flag_of_Canada.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cf/Flag_of_Canada.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: See below Nghệ sĩ đầu tiên: Created byE Pluribus Anthony / User:Mzajac

• Tập_tin:Flag_of_Denmark.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Flag_of_Denmark.svg Giấy phép:

Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Madden

• Tập_tin:Flag_of_England.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/be/Flag_of_England.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: (Vector graphics byNicholas Shanks )

• Tập_tin:Flag_of_Europe.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b7/Flag_of_Europe.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp:

• File based on the specification given at[1] Nghệ sĩ đầu tiên:User:Verdy p , User:-xfi- , User:Paddu , User:Nightstallion , User:Funakoshi , User:Jeltz , User:Dbenbenn , User:Zscout370

• Tập_tin:Flag_of_France.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c3/Flag_of_France.svg Giấy phép: Public

domain Người đóng góp: http://web.archive.org/web/*/http://www.diplomatie.gouv.fr/de/frankreich_3/frankreich-entdecken_244/ portrat-frankreichs_247/die-symbole-der-franzosischen-republik_260/trikolore-die-nationalfahne_114.html Nghệ sĩ đầu tiên: is

graphic was drawn by SKopp

• Tập_tin:Flag_of_Germany.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Flag_of_Germany.svg Giấy phép:

Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Flag_of_India.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/41/Flag_of_India.svg Giấy phép: Public

domain Người đóng góp: <a href="//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vexillological_symbols"' title='↑'><img alt='↑'

src='https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/FIAV_111000.svg/23px-FIAV_111000.svg.png' width='23' height='15' class='thumbborder' srcset='https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/FIAV_111000.svg/35px-FIAV_ 111000.svg.png 1.5x, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/FIAV_111000.svg/46px-FIAV_111000.svg.png 2x' data-file-width='320' data-file-height='210' /></a> ↑Nghệ sĩ đầu tiên:User:SKopp

• Tập_tin:Flag_of_Ireland.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/45/Flag_of_Ireland.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: Drawn byUser:SKoppNghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Flag_of_Italy.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Flag_of_Italy.svgGiấy phép: Public domain Người đóng góp: ere has been a long discussion on the colors of this flag Please read the talk page before editing or reverting this image Pantone to RGB performed byhttp://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspxNghệ sĩ đầu tiên: see below

• Tập_tin:Flag_of_Japan.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9e/Flag_of_Japan.svg Giấy phép: Public

domain Người đóng góp:Law Concerning the National Flag and Anthem (1999) (Japanese) (English) Nghệ sĩ đầu tiên: Various

• Tập_tin:Flag_of_Mexico.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fc/Flag_of_Mexico.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: isvector image was created with Inkscape Nghệ sĩ đầu tiên:Alex Covarrubias, 9 April 2006

• Tập_tin:Flag_of_New_Zealand.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3e/Flag_of_New_Zealand.svgGiấy phép: Public domain Người đóng góp:http://www.mch.govt.nz/files/NZ%20Flag%20-%20proportions.JPGNghệ sĩ đầu tiên:Zscout370 , Hugh Jass and many others

• Tập_tin:Flag_of_Pakistan.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/Flag_of_Pakistan.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: e drawing and the colors were based fromflagspot.net Nghệ sĩ đầu tiên:User:Zscout370

8 8 NGUỒN, NGƯỜI ĐÓNG GÓP, VÀ GIẤY PHÉP CHO VĂN BẢN VÀ HÌNH ẢNH

• Tập_tin:Flag_of_Poland.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/12/Flag_of_Poland.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: Own work, modified color values by text substitution in the existing file Nghệ sĩ đầu tiên:Mareklug , Wanted

• Tập_tin:Flag_of_Romania.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/73/Flag_of_Romania.svg Giấy phép:

Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:AdiJapan

• Tập_tin:Flag_of_Russia.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f3/Flag_of_Russia.svg Giấy phép: Public

domain Người đóng góp: Государственный флаг Российской Федерации Цвета флага: (Blue - Pantone 286 C, Red - Pantone 485

C) взяты из [1 ] [2 ] [3 ] [4] Nghệ sĩ đầu tiên: Zscout370

• Tập_tin:Flag_of_Spain.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Flag_of_Spain.svgGiấy phép: CC0 Người đóng góp: ["Sodipodi.com Clipart Gallery” Original link no longer available ] Nghệ sĩ đầu tiên: Pedro A Gracia Fajardo, escudo de

Manual de Imagen Institucional de la Administración General del Estado

• Tập_tin:Flag_of_Turkey.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b4/Flag_of_Turkey.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: Turkish Flag Law (Türk Bayrağı Kanunu), Law nr 2893 of 22 September 1983.Text (in Turkish) at the website

of the Turkish Historical Society (Türk Tarih Kurumu) Nghệ sĩ đầu tiên:David Benbennick (original author)

• Tập_tin:Flag_of_Ukraine.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/49/Flag_of_Ukraine.svgGiấy phép: Public

domain Người đóng góp: ДСТУ 4512:2006 — Державний прапор України Загальні технічні умови Nghệ sĩ đầu tiên: Government

of Ukraine

• Tập_tin:Flag_of_the_Netherlands.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Flag_of_the_Netherlands.svg

Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Zscout370

• Tập_tin:Flag_of_the_People’{}s_Republic_of_China.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Flag_of_ the_People%27s_Republic_of_China.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra,

http://www.protocol.gov.hk/flags/eng/n_flag/design.htmlNghệ sĩ đầu tiên: Drawn byUser:SKopp , redrawn by User:Denelson83 and User:Zscout370

• Tập_tin:Flag_of_the_United_States.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Flag_of_the_United_States svgGiấy phép: Public domain Người đóng góp:SVG implementation of U S Code : Title 4, Chapter 1, Section 1 [1 ] (the United States Federal“Flag Law”) Nghệ sĩ đầu tiên:Dbenbenn , Zscout370 , Jacobolus , Indolences , Technion

• Tập_tin:Melkkarussell.jpg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Melkkarussell.jpgGiấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Gunnar RichterNamenlos.net

• Tập_tin:Milking_a_goat_in_the_US_northeast.JPG Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a0/Milking_a_ goat_in_the_US_northeast.JPGGiấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:

Cristian Opazo

8.3 Giấy phép nội dung

• Creative Commons Aribution-Share Alike 3.0