Môn Ngữ Văn trước hết là một môn học thuộc nhóm Khoa học Xã hội, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh. Môn Ngữ Văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ, có liên quan mật thiết với các môn khác. Học môn Ngữ Văn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng góp phần giúp học tốt môn Ngữ Văn. Bên cạnh đó tích hợp là một xu thế phổ biến trong dạy học hiện đại. Nó giúp học sinh tiết kiệm thời gian học tập mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức, có thể tránh được những biểu hiện cô lập, tách rời từng phương diện kiến thức. Đồng thời phát triển tư duy biện chứng, khả năng thông hiểu và vận dụng kiến thức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thể trong chương trình học tập theo nhiều cách khác nhau. Theo xu hướng và tinh thần ấy, hiện nay các nhà trường đều thực hiện dạy học tích hợp kiến thức liên môn. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện còn gặp phải rất nhiều vướng mắc. Tài liệu về tích hợp liên môn chưa nhiều, chủ yếu xoay quanh các khái niệm, chưa có hướng dẫn thật cụ thể. Vì vậy tôi mạnh dạn thực hiện đề tài Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn 7. Do điều kiện về tư liệu và thời gian, ở sáng kiến này, tôi chỉ tập trung nghiên cứu tích hợp kiến thức liên môn phần Văn bản của Ngữ văn 7.
Trang 3TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Môn Ngữ Văn trước hết là một môn học thuộc nhóm Khoa học Xã hội,điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng,tình cảm cho học sinh Môn Ngữ Văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ,
có liên quan mật thiết với các môn khác Học môn Ngữ Văn sẽ có tác động tíchcực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng góp phần giúphọc tốt môn Ngữ Văn Bên cạnh đó tích hợp là một xu thế phổ biến trong dạyhọc hiện đại Nó giúp học sinh tiết kiệm thời gian học tập mà vẫn mang lại hiệuquả nhận thức, có thể tránh được những biểu hiện cô lập, tách rời từng phươngdiện kiến thức Đồng thời phát triển tư duy biện chứng, khả năng thông hiểu vàvận dụng kiến thức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thể trongchương trình học tập theo nhiều cách khác nhau Theo xu hướng và tinh thần
ấy, hiện nay các nhà trường đều thực hiện dạy học tích hợp kiến thức liên môn.Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện còn gặp phải rất nhiều vướng mắc Tài liệu
về tích hợp liên môn chưa nhiều, chủ yếu xoay quanh các khái niệm, chưa có
hướng dẫn thật cụ thể Vì vậy tôi mạnh dạn thực hiện đề tài Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn 7 Do điều kiện về tư liệu và thời gian, ở sáng
kiến này, tôi chỉ tập trung nghiên cứu tích hợp kiến thức liên môn phần Vănbản của Ngữ văn 7
2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
- Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:
+ Giáo viên am hiểu kiến thức các bộ môn liên quan
+ Có đầy đủ tư liệu, sách tham khảo
+ Học sinh học tập tích cực, chủ động
+ Các lớp học sinh khối 7 có chất lượng tương đương
- Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: năm học 2016 - 2017
- Đối tượng áp dụng: học sinh lớp 7, trường THCS Nam Hưng
3 Nội dung sáng kiến
Trang 4Sáng kiến Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn 7 có ba
điểm mới, sáng tạo nổi bật sau:
- Thứ nhất, sáng kiến tập trung nghiên cứu nội dung dạy học mới, tíchcực góp phần phát triển định hướng năng lực của học sinh Đồng thời giúp các
em có thể vận dụng kiến thức nhiều môn học vào giải quyết các vấn đề thựctiễn Đây là những nội dung quan trọng trong đổi mới và nâng cao chất lượnggiáo dục hiện nay Đặc biệt được áp dụng rộng rãi trong trường học phổ thông
từ năm học 2016 – 2017
- Thứ hai, sáng kiến đưa ra những phương pháp, yêu cầu, cách thực hiện
và nguyên tắc dạy học tích hợp kiến thức liên môn Đây là kim chỉ nam hướngdẫn cụ thể và chi tiết cho mọi nội dung tích hợp trong dạy học Ngữ văn nóiriêng và dạy học nói chung
- Thứ ba, sáng kiến cung cấp các địa chỉ tích hợp kiến thức liên môn cần
có trong các bài dạy phần Văn bản của chương trình Ngữ văn 7 để giáo viên cóthể sử dụng trong tiết dạy của mình Trên cơ sở đó, xây dựng các chủ đề tíchhợp liên môn
Sáng kiến có khả năng áp dụng có thể áp dụng rộng rãi trong các trườngTHCS và đạt hiệu quả giáo dục cao Đặc biệt sáng kiến đưa ra các địa chỉ tíchhợp cụ thể để áp dụng trong việc dạy học phần Văn bản Ngữ văn 7
4 Giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến
Áp dụng sáng kiến này, tôi nhận thấy có hiệu quả giáo dục rất lớn Các emđều hào hứng, thích thú trong mỗi giờ học Các em nhận thấy đây không còn là
một môn học đào tạo các nhà văn, nhà phê bình văn học mà là môn học đào tạo
những con người chân chính, dạy kiến thức và dạy cách làm người
5 Đề xuất kiến nghị
Trong sáng kiến này, tôi có một số đề xuất và kiến nghị với nhà trường và cáccấp lãnh đạo về việc quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, tài liệu tham khảo cũngnhư tổ chức các cuộc hội thảo chuyên môn, các cuộc thi… Hi vọng, sáng kiếnnày sẽ góp phần nâng cao chất lượng môn Ngữ văn nói riêng và chất lượnggiáo dục nói chung
Trang 5MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Môn Ngữ Văn trước hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội cóvai trò quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho họcsinh Môn Ngữ Văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ Điều đó nói lênmối quan hệ giữa Ngữ Văn và các môn khác Học môn Ngữ Văn sẽ có tác độngtích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng góp phầngiúp học tốt môn Ngữ Văn Cho nên tự nó cũng toát lên yêu cầu tăng cườngtính thực hành giảm lý thuyết gắn với đời sống
Hơn nữa, Ngữ Văn cũng là môn học góp phần hình thành nên nhữngkiến thức cơ bản và quan trọng nhất là hình thành nhân cách con người, chuẩn
bị cho các em một hành trang để bước vào đời hoặc học lên những bậc học caohơn Đó cũng chính là chiếc chìa khóa mở cửa cho tương lai
Thấy được tầm quan trọng của việc dạy và học môn Ngữ văn nói chung
và Ngữ văn lớp 7 nói riêng đồng thời phát huy cao hơn nữa hiệu quả tronggiảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáo khoa và quan điểm tích hợp là vấn
đề cần được quan tâm nhất hiện nay Bởi tích hợp là một xu thế phổ biến trongdạy học hiện đại Nó giúp học sinh tiết kiệm thời gian học tập mà vẫn mang lạihiệu quả nhận thức, có thể tránh được những biểu hiện cô lập, tách rời từngphương diện kiến thức, đồng thời phát triển tư duy biện chứng, khả năng thônghiểu và vận dụng kiến thức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụthể trong chương trình học tập theo nhiều cách khác nhau Và vì thế việc nắm
kiến thức sẽ sâu sắc, hệ thống và lâu bền hơn.
Theo xu hướng và tinh thần ấy, hiện nay các nhà trường đều thực hiệndạy học tích hợp kiến thức liên môn Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện còngặp phải rất nhiều vướng mắc Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, trong quátrình thực hiện chương trình Ngữ văn THCS, tôi thấy tính ưu việt của phươngpháp dạy học tích hợp các kiến thức liên môn này Tuy nhiên, tài liệu về tíchhợp liên môn chưa nhiều, chủ yếu xoay quanh các khái niệm, chưa có hướngdẫn thật cụ thể Các buổi tập huấn và sinh hoạt chuyên môn chưa đủ để các
Trang 6giáo viên hiểu rõ về nội dung tích hợp liên môn Các câu hỏi đặt ra là Tích hợp liên môn như thế nào? Tích hợp nội dung nào, ở địa chỉ nào? Mức độ tích hợp thế nào là phù hợp? Tích hợp liên môn bằng phương pháp nào? Để giải đáp những vấn đề đó, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn 7.
2 Cơ sở lý luận
Những người theo quan điểm duy vật biện chứng khẳng định tính thốngnhất vật chất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tuợng.Các sự vật, hiện tuợng tạo thành thế giới, dù có đa dạng, phong phú, có khácnhau bao nhiêu, song chúng đều chỉ là những dạng khác nhau của vật chất Nhờ
có tính thống nhất đó, chúng không thể tồn tại biệt lập, tách rời nhau, mà tồn tạitrong sự tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định.Giữa các bộ môn khoa học xã hội có quan hệ với nhau như: giữa Lịch sử - Vănhọc, giữa Lịch sử- Triết học, kiến thức của các môn có thể bổ sung, hổ trợ chonhau, muốn hiểu được một tác phẩm văn học phải hiểu được hoàn cảnh sáng
tác tức là phải biết hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm Khi dạy bài Sông núi nước Nam giáo viên không thể không nhắc tới cuộc kháng chiến chống quân
Tống Vì vậy, vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học là việc thực hiệntính kế thừa trong nhận thức các quá trình lịch sử dân tộc và thế giới từ cổ đếnkim, làm cho học sinh hiểu rõ sự phát triển của xã hội một cách thống nhất, liêntục, tránh nhận thức rời rạc, tản mạn Đồng thời học sinh có thể thấy mối liên
hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, giữa các môn học, từ đó pháttriển tư duy cho học sinh
Từ những quan điểm đó, dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc
quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng, đây đượccoi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của họcsinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục
Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với môn Ngữ văn, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các mônhọc, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ
Trang 7với nhau “Từ những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ýtưởng tích hợp trong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một kháiniệm của lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thànhcái toàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này”
Từ năm học 2012 – 2013, bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề vận dụng kiến thứcliên môn vào giảng dạy trong các trường phổ thông Đến nay, được triển khairộng rãi trong các trường học Tuy nhiên đây là một hình thức dạy học mới,giáo viên chưa được tiếp xúc nhiều và chưa có kinh nghiệm giảng dạy Vì vậyviệc vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy các bộ môn còn gặp nhiềukhó khăn lúng túng
3 Thực trạng của vấn đề
Nhìn chung trên thế giới, nhiều nước có xu hướng tích hợp các môn họcthuộc lĩnh vực khoa học xã hội như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân…để tạothành môn học mới, với hình thức tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn
Xu hướng thứ hai là việc thực hiện quan điểm tích hợp nhưng không tạo mônhọc mới Đại diện cho xu hướng này là Cộng hòa Liên bang Đức, Hà Lan…
Ở Việt Nam, thời Pháp thuộc quan điểm tích hợp đã được thể hiện trongmột số môn học của trường tiểu học Từ những năm 1987, việc nghiên cứu xâydựng môn Tự nhiên – xã hội theo quan điểm tích hợp đã được thực hiện và đãđược thiết kế đưa vào dạy học từ lớp 1 đến lớp 5 Cho đến nay việc nghiên cứuquan điểm tích hợp trong quá trình dạy học chưa được thực hiện một cách hệthống, đầy đủ, đặc biệt là ở bậc trung học Tuy nhiên trong những năm gần đây,
do yêu cầu của xã hội, nhiều nội dung mới đã được tích hợp vào môn học
Có nhiều hình thức tích hợp: Kiểu tích hợp giữa các phân môn trong cùngmột bộ môn (môn Ngữ văn có Văn - Tiếng Việt -Tập làm văn), tích hợp giữabài trước và bài sau Đây được gọi là tích hợp nội môn Nội dung này đã thựchiện rộng rãi và có hiệu quả nhiều năm nay
Hình thức tích hợp được các giáo viên vận dụng và hiện đang được đẩymạnh là tích hợp liên môn Đây là quan điểm tích hợp mở rộng kiến thức trongbài học với các kiến thức của các bộ môn khác, các ngành khoa học, nghệ thuật
Trang 8khác, cũng như các kiến thức đời sống mà học sinh tích lũy được từ cuộc sốngcộng đồng, qua đó làm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho họcsinh
Xuất phát từ các cơ sở và thực trạng trên, tôi mạnh dạn thực hiện sáng
kiến Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn 7 Tuy nhiên, do nhiều
yếu tố nên trong sáng kiến này, tôi chỉ tập trung nghiên cứu dạy học phần Vănbản
4 Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn 7
4.1 Khái niệm
Dạy học tích hợp liên môn là dạy học các nội dung kiến thức liên quan
đến hai hay nhiều môn học Tích hợp là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt động dạy học Liên môn là đề cập tới nội dung dạy học Vì vậy đã dạy học
tích hợp thì chắc chắn phải dạy kiến thức “liên môn” và ngược lại Dạy học tíchhợp liên môn ở môn Ngữ văn thực chất là sự vận dụng những nội dung và phương pháp các lĩnh vực, các môn học có liên quan để nhằm làm tăng thêm hiệu quả dạy học
Có các mức độ tích hợp sau:
- Mức độ thấp: dạy học tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục
có liên quan vào quá trình trình dạy học một môn học như: lồng ghép giáo dục đạo đức, lối sống (Giáo dục công dân), vị trí địa lí, vai trò (Địa lí) màu sắc, chân dung (Mĩ thuật), giọng điệu, bài hát phổ nhạc (Âm nhạc) vào môn Ngữ
văn
- Mức độ cao hơn: là phải xử lí các nội dung kiến thức đó một cách hợp lí để
giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc họcsinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khácnhau
Ưu điểm của dạy học tích hợp kiến thức liên môn là làm cho quá trìnhhọc tập có ý nghĩa; xác đinh rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quantrọng hơn; dạy học sử dụng kiến thức trong tình huống; lập mối liên hệ giữa cáckhái niệm đã học; tránh những kiến thức, kỹ năng trùng lặp; các kiến thức gắn
Trang 9liền với kinh nghiệm sống của học sinh; có điều kiện phát triển kỹ năng chuyênmôn
4.2 Những yêu cầu về giáo án và tổ chức giờ dạy khi dạy học tích hợp kiến thức liên môn.
4.2.1 Thiết kế giáo án vận dụng kiến thức liên môn
Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn không phải là một bản đề
cương kiến thức để giáo viên lên lớp giảng giải, truyền thụ áp đặt cho học sinh,
mà là một bản thiết kế các hoạt động, thao tác nhằm tổ chức cho học sinh thựchiện trong giờ lên lớp để lĩnh hội tri thức, phát triển năng lực và nhân cách theomục đích giáo dục và giáo dưỡng của bộ môn Đó là bản thiết kế gồm hai phầnhợp thành hữu cơ: Một là, hệ thống các tình huống dạy học được đặt ra từ nộidung khách quan của bài dạy, phù hợp với tính chất và trình độ tiếp nhận củahọc sinh Hai là, một hệ thống các hoạt động, thao tác tương ứng với các tìnhhuống trên do giáo viên sắp xếp, tổ chức hợp lí nhằm hướng dẫn học từng bướctiếp cận, chiếm lĩnh bài học một cách tích cực và sáng tạo
- Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bám chặtvào những kiến thức các bộ môn có liên quan
- Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bảo đảm nộidung và cấu trúc đặc thù nhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc màcần tạo ra những chân trời mở cho sự tìm tòi sáng tạo trong các phương án tiếpnhận của học sinh, trên cơ sở bảo đảm được chủ đích, yêu cầu chung của giờhọc
- Nội dung dạy học của thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liênmôn phải làm rõ những tri thức và kĩ năng cần hình thành, tích luỹ cho HS quaphân tích, chiếm lĩnh kiến thức; mặt khác, phải chú trọng nội dung tích hợpgiữa tri thức bộ môn mình dạy với các bộ môn khác
- Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểm tích hợpphải chú trọng thiết kế các tình huống tích hợp và tương ứng là các hoạt độngphức hợp để học sinh vận dụng phối hợp các tri thức và kĩ năng của các phânmôn vào xử lí các tình huống đặt ra, qua đó chẳng những lĩnh hội được những
Trang 10tri thức và kĩ năng riêng rẽ của từng phân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức vàphát triển năng lực tích hợp.
4.2.2 Tổ chức giờ dạy vận dụng kiến thức liên môn
- Tổ chức giờ học trên lớp là tiến trình thực thi bản kế hoạch phối hợphữu cơ hoạt động của giáo viên và học sinh theo một cơ cấu sư phạm hợp lí,khoa học, trong đó giáo viên giữ vai trò, chức năng tổ chức, hướng dẫn, địnhhướng chứ không phải truyền thụ áp đặt một chiều học sinh được đặt vào vị trítrung tâm của quá trình tiếp nhận, đóng vai trò chủ thể cảm thụ, nhận thức thẩm
mĩ, trực tiếp tiến hành hoạt động tiếp cận, khám phá, chiếm lĩnh kiến thức
- Tổ chức hoạt động đọc hiểu vận dụng kiến thức liên môn trên lớp,giáo viên phải chú trọng mối quan hệ giữa học sinh và nội dung dạy học, phảicoi đây là mối quan hệ cơ bản, quan trọng nhất trong cơ chế giờ học Muốnvậy, giáo viên phải từ bỏ vai trò, chức năng truyền thống là truyền đạt kiến thức
có sẵn cho học sinh, còn học sinh không thể duy trì thói quen nghe giảng, ghichép, học thuộc, rồi “làm bài” theo lối tái hiện, sao chép, làm thui chột dầnnăng lực tư duy sáng tạo, khả năng tự đọc, tự tìm tòi, xử lí thông tin, tổ chứccác kiến thức một cách sáng tạo
- Tổ chức chủ đề tích hợp liên môn tuyệt đối không cho học sinh biếttrước hệ thống câu hỏi và nội dung kiến thức mà chúng ta chỉ thông báo chủ đềdạy học để các em tự tìm tòi, khám phá nội dung liên quan
4.3 Những năng lực cần có ở người giáo viên
Tiến tới thực hiện chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh và tích hợp liên môn, giáo viên cần phải hiểu, cụ thể hóa những yêu cầu cơ bản của dạy học tích hợp và dạy học phân hóa đối với mỗi đơn vị bài học, mỗi môn học Để đạt được điều đó người giáo viên cần bồi dưỡng cho mình những năng lực sau:
- Phân tích chương trình học
Năng lực đầu tiên giáo viên cần có khi thực hiện dạy học tích hợp là năng lực phân tích chương trình học Sách giáo khoa các cấp được biên soạn theo hướng tích hợp Ví dụ, đối với môn Ngữ văn, Văn học dân gian ở cấp tiểu học
Trang 11được đưa vào ở bài học Tập đọc, Kể chuyện với mục đích giúp học sinh nhận
ra được bài học đạo đức Ở chương trình THCS, chương trình THPT, việc dạy tác phẩm Văn học dân gian đòi hỏi người giáo viên phải giúp học sinh hiểu nội dung và nghệ thuật, chú trọng đến đặc trưng thi pháp thể loại Do vậy, giáo viên cần phải hiểu không chỉ bài học mình dạy mà còn phải biết ở cấp dưới họcsinh đã học gì, các môn khác gần gũi đã cung cấp cho các em kiến thức gì để lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp
- Phát hiện, tổng hợp và liên hệ vấn đề
Trong dạy học tích hợp, năng lực cần thiết thứ hai giáo viên cần có là phát hiện, tổng hợp và liên hệ vấn đề Dạy học tích hợp gồm tích hợp ngang và tích hợp dọc, đòi hỏi giáo viên phải thấy mối quan hệ và sự nằm cùng một hệ thống của các kiến thức trong cùng môn học hoặc giữa các phân môn, giữa các môn học, giữa lí thuyết và thực tiễn Tích hợp liên môn là quan điểm tích hợp mở rộng kiến thức trong bài học với các kiến thức của các bộ môn khác, các ngành khoa học, nghệ thuật khác, cũng như các kiến thức đời sống, qua đó làm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho học sinh Như vậy, để dạy học tích hợp đạt hiệu quả cao, giáo viên cần có năng lực phát hiện, tổng hợp và liên
hệ vấn đề một cách đúng đắn và sâu sắc
- Lựa chọn kiến thức, vấn đề
Để thực hiện dạy học tích hợp, giáo viên cũng cần có năng lực lựa chọn kiến thức, vấn đề Bởi vì không phải tất cả các bài học, các nội dung đều có thể tích hợp Nếu tích hợp không hợp lí sẽ tạo nên sự “khập khiễng” hoặc sẽ mang
nặng tính hình thức Chẳng hạn khi dạy Truyện Kiều của Nguyễn Du, giáo viên
không thể tích hợp với môn Toán để tính giá trị của ba trăm lượng vàng là bao nhiêu
Nhìn chung, để dạy học tích hợp thành công, với các năng lực chung và năng lực riêng trên, giáo viên cần phải có kiến thức chuyên môn chắc chắn, kiến thức liên ngành rộng mở, kiến thức đời sống - xã hội phong phú và kinh nghiệm bản thân thì sự tích hợp sẽ phong phú và hợp lí hơn
4.4 Phương pháp dạy học tích hợp kiến thức liên môn
Trang 124.4.1 Tích hợp liên môn trong các hoạt động dạy học
Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợpvào các bài dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độnhư liên hệ, lồng ghép bộ phận hay là toàn phần Việc dạy học tích hợp kiếnthức liên môn có thể thực hiện trong tiến trình các hoạt động dạy học:
- Giới thiệu bài mới
Ví dụ khi dạy bài Sông núi nước Nam có thể tích hợp với môn Lịch sử:
Đi theo suốt chiều dài lịch sử dân tộc, đất nước ta đã trải qua bao thăng trầm Đau thương có, mất mát có nhưng cũng không ít những trang sử vàng chói lọi.
Có một bài thơ đã ghi lại những giây phút huy hoàng ấy của dân tộc Đó là bài thơ “Sông núi nước Nam” (Nam quốc sơn hà)
- Tìm hiểu các đơn vị kiến thức
Ví dụ khi dạy bài Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra (Thiên Trường vãn vọng) của Trần Nhân Tông, chúng ta có thể tích hợp với môn Lịch sử trong
phần tìm hiểu về tác giả Trần Nhân Tông
Hoặc khi dạy bài Phò giá về kinh (Tụng giá hoàn kinh sư) chúng ta cũng có thể
tích hợp với môn Lịch sử trong nội dung hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Luyện tập
Tích hợp kiến thức liên môn không chỉ sử dụng ở phần tìm hiểu nội dung bàihọc mà còn có thể sử dụng trong phần luyện tập Tích hợp kiến thức liên môntrong hoạt động này là tích hợp ở mức độ cao Nó đòi hỏi học sinh phải vậndụng các kiến thức liên môn để giải quyết các bài tập, tình huống đặt ra Ví dụ
khi dạy bài Sự giàu đẹp của tiếng Việt của tác giả Đặng Thai Mai, chúng ta có
thể đặt ra bài tập: So sánh đại từ tiếng Việt và đại từ tiếng Anh, từ đó nhận xét
về số lượng và khả năng biểu cảm của ngôn ngữ tiếng Việt
- Củng cố, tổng hợp, khái quát nội dung bài học
Ví dụ khi dạy bài Bạn đến chơi nhà – Nguyễn Khuyến, ta có thể tích hợp với môn Giáo dục công dân với nội dung Xây dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh
ở phần cuối bài học
- Kết thúc tiết giảng
Trang 13Cũng lấy ví dụ khi dạy bài Bạn đến chơi nhà, chúng ta có thể kết thúc tiết giảng
bằng việc tích hợp với môn Âm nhạc, cô và trò cùng hát một bài hát về tìnhbạn Kết thúc như vậy vừa vui vẻ vừa để lại ấn tượng sâu đậm về tiết học
4.4.2 Phương pháp tích hợp liên môn
Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, giáo viên có thể sử dụng một
số phương pháp để dạy học tích hợp như sau:
+ Dạy học theo dự án
+ Phương pháp trực quan
+ Phương pháp thực địa
+ Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề
+ Phương pháp khăn trải bàn
Trong các phương pháp trên, chúng ta thường sử dụng phương pháp thứ
tư đó là: phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề Phương pháp dạy họcđặt và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó giáo viên tạo ranhững tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, hoạt động tựgiác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếmlĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặctrưng cơ bản của phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề là “tình huốnggợi vấn đề” vì “tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề”
4.4.3 Các bước xây dựng giáo án tích hợp kiến thức liên môn
Bước 1: Rà soát chương trình, sách giao khoa để tìm ra bài học tích hợp
Bước 2: Xác định bài học tích hợp và các địa chỉ tích hợp
Bước 3: Dự kiến thời gian cho bài học tích hợp
Bước 4: Xác định mục tiêu của bài học tích hợp
Bước 5: Đưa nội dung kiến thức liên môn vào bài dạy.
4.5 Nguyên tắc tích hợp kiến thức liên môn
Việc vận dụng tích hợp kiến thức liên môn phải tuân thủ theo những nguyên tắcsau:
- Không phải bài nào, tiết nào cũng có thể tích hợp kiến thức liên môn Cónhững tiết học đặc thù chỉ có thể tích hợp kiến thức nội môn (Văn bản – Tiếng
Trang 14Việt – Tập làm văn) Việc tích hợp liên môn trong những tiết học ấy trở nênkhiên cưỡng, “buồn cười”.
- Tích hợp liên môn nhưng không làm loãng nội dung chính của tiết học Nộidung tích hợp chỉ chiếm một thời lượng nhỏ trong tiết học Vì vậy, giáo viêncần lựa chọn những nội dung và mức độ phù hợp Dạy Ngữ văn vẫn là dạy Ngữvăn chứ không phải là một môn khoa học tổng hợp
- Những nội dung kiến thức tích hợp cần phải phù hợp với lứa tuổi, mức độnhận biết của học sinh Chúng ta không thể lựa chọn một bài hát mẫu giáo đểtích hợp khi giảng dạy cho học sinh trung học cơ sở
- Những nội dung kiến thức trùng nhau giữa các môn học thì các giáo viên bộmôn dạy phải cùng thống nhất, dạy ở môn này thì không dạy ở môn kia nữa.Tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức
4.6 a ch tích h p ki n th c liên mônĐịa chỉ tích hợp kiến thức liên môn ỉ tích hợp kiến thức liên môn ợp kiến thức liên môn ến thức liên môn ức liên môn
Bài hát Ngày đầu tiên đi học
Bài TĐN số 9 Ngày đầu tiên đi học,
SGK Âm nhạc và
Mĩ thuật 6, trang 55GDCD Sự quan tâm tới
giáo dục của toàn xã
hội
- Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em, SGK
GDCD6 trang 29Quyền và nghĩa vụ
học tập
- Quyền và nghĩa
vụ học tập, SGK GDCD trang 41
6, trang 9
Lòng biết ơn cha mẹ
Biết ơn, SGKGDCD 6, trang 14