2016 ĐHQG Xạ hình hệ tim mạch

• Kết hợp ghi hình qua cổng điện tâm đồ giúp đánh giá tình trạng tưới máu cơ tim và chức năng thất T vào cùng 1 xét nghiệm GSPECT.. Xạ hình tâm thất đồ Radionuclide ventriculograph

BS CKII Bùi Diệu Hằng

Khoa YHHN

XẠ HÌNH HỆ TIM MẠCH

•Những ứng dụng của YHHN đóng vai trò then

chốt trong đánh giá chức năng và hoạt động sinh lý của tim

•Là một phương pháp không xâm lấn

•Phát hiên và chẩn đoán một số bất thường về chức năng tim với độ nhạy cao

•Nhân viên có nhiều kinh nghiệm sẽ giúp cho việc ứng dụng vào lâm sàng có hiệu quả hơn

• Kết hợp ghi hình qua cổng điện tâm đồ giúp đánh giá tình trạng tưới máu cơ tim và chức năng thất

(T) vào cùng 1 xét nghiệm (GSPECT)

ĐẶT VẤN ĐỀ

Các loại xét nghiệm:

1 Xạ hình tưới máu cơ tim (MPS) : Đánh

giá tình trạng thiếu máu cơ tim và tính sống còn

2 Xạ hình tâm thất đồ (Radionuclide

ventriculography): Đánh giá chức năng các tâm thất (toàn thể và vùng)

3 Xạ hình đánh dấu mảng sẹo cơ tim

ĐẶT VẤN ĐỀ

(tiếp)

Tim hoạt động chủ yếu nhƣ 1 bơm → phải đánh giá

hoạt động sinh lý và cấu trúc giải phẫu

Chức năng của tim đƣợc thể hiện bằng các trị số:

5 Phân xuất phun: tỉ lệ % của EDV so với lƣợng máu

đƣợc bơm ra/tâm thu

GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ

• Tim được nuôi dưỡng bởi hệ ĐM vành, bao gồm 2 nhánh (P) và (T)

• Lưu lượng ĐMV bình thường: 0,8ml/phút/g cơ tim

• Sau khi BN gắng sức thể lực hay dùng các thuốc dãn

mạch hay tăng co bóp cơ tim, lưu lượng này tăng 4-6 lần

• Tình trạng tưới máu cơ tim được thực hiện chủ yếu

Nhánh (T) chung Thành trước, vách liên thất, sau bên

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

Nguyên lý (1)

1 So sánh mức độ hấp thu DCPX (# tình trạng

tưới máu) của vùng cơ tim ở hạ lưu của ĐMV bị hẹp với vùng cơ tim hấp thu thuốc tốt nhất

2 So sánh tình trạng hấp thu DCPX của cơ tim ở

pha gắng sức với pha tĩnh

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

Nguyên lý (3)

 Mức độ hấp thu DCPX của cơ tim (first pass

extraction) tỉ lệ thuân với lưu lượng động mạch

vành (ĐMV)

Tuy nhiên, có tình trạng đánh giá thấp

(underestimated) mức độ hấp thu DCPX khi lưu lượng ĐMV quá thấp hay quá cao! Đặc biệt với các

“sản phẩm” của Tc-99m

VAI TRÒ XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

2 Đánh giá rối loạn vận động vùng

3 Đánh giá chức năng tâm thu thất trái

CHỈ ĐỊNH và CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Chỉ định:

1 Chẩn đoán và đánh giá bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ

2 Đánh giá khả năng sống còn của tế bào cơ tim

3 Theo dõi hiệu quả của các biện pháp điều trị

4 Tiên lượng (yếu tố  độc lập)

CHỐNG CHỈ ĐỊNH TUYỆT ĐỐI

1 Thay đổi ECG mới xảy ra

2 Nhiễm trùng hệ thống ở giai đoạn cấp

3 Nhồi máu cơ tim cấp (trong vòng 2 ngày)

4 Suy tim chưa ổn định

5 Cơn đau thắt ngực không ổn định ở BN có nguy cơ cao

6 Rối loạn nhịp có triệu chứng hay có thay đổi huyết động chưa

khống chế được

7 Hẹp van ĐMC nặng có triệu chứng

8 Thuyên tắc hay nhồi máu phổi ở giai đoạn cấp

9 Viêm cơ tim hay màng ngoài tim cấp

10 Bóc tách ĐMC cấp

NGHIỆM PHÁP GẮNG SỨC

Gắng sức thể lực

Gắng sức bằng thuốc:

1 Dipyridamole: Tiêm mạch 0,56mg/Kg, trong 4’

2 Dobutamine: truyền TM 5  g/kg/phút  3 phút  10  g/kg/phút  3 phút 

Max: 40  g/kg/phút

1 Adenosine

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

tùy thuộc lưu lượng mạch vành

6 Tái phân bố (Redistribution): Cơ tim bình thường

thải Tl-201 nhanh hơn vùng bị thiếu máu cục bộ

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

Dược chất phóng xạ Technetium-99m

ĐẶC ĐIỂM:

2 Năng lượng photon: 140 kev

3 First-pass extraction #60% Vào ti lạp thể

mitochondria do tích điện (-)

4 Thời gian lưu trữ tại cơ tim lâu, cho phép thực

hiện GSPECT

5 Không có hiện tượng (Redistribution) → Thể

hiện mức độ hấp thu ở thời điểm chích

Cơ chế vào TB cơ tim Bơm Na + -K + ATPase Mitochondria

Tái phân bố (+) (-)

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

Dược chất phóng xạ Technetium-99m, các loại chất mang

1 Sestamibi: đang được sử dụng tại

khoa YHHN/BVCR

2 Tetrofosmin: có nhiều ưu điểm

3 Teboroxim: chưa được công nhận

bởi FDA

THIẾT BỊ GHI HÌNH

Khoa YHHN

1 June 2017 Dr rer nat Nguyễn Đông Sơn

SPECT – Một vài hình ảnh

Dƣợc chất phóng xạ Gamma Camera

Nguyên tắc ghi nhận ảnh chức năng

Detectors Collimator

1 June 2017 Dr rer nat Nguyễn Đông Sơn

Tc-99m T 1/2 : 6 h In-111 T 1/2 : 2,8 d I-131 T 1/2 : 8 d

F-18 T 1/2 : 110 min R: 1,4 mm C-11 T 1/2 : 20 min R: 1,7 mm N-13 T 1/2 : 10 min R: 2,0 mm O-15 T 1/2 : 2 min R: 2,7 mm

SPECT Gamma camera

1 June 2017 Dr rer nat Nguyễn Đông Sơn

SPECT - Sơ đồ nguyên lý

Tín hiệu

vị trí

Tín hiệu năng lƣợng

Máy phân tích đa kênh

1 June 2017 Dr rer nat Nguyễn Đông Sơn

Ảnh cơ tim SPECT-CT

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

2 Quy trình 2 ngày: cho phép sử dụng liều

DCPX cho mỗi pha cao hơn, hình ảnh rõ nét hơn

Tc-MIBI 30mCi

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

8 Nửa hoành bện (T) nhô quá cao

BN cử động nhiều trong lúc ghi hình

Cấu trúc tim của BN

XẠ HÌNH TƯỚI MÁU CƠ TIM

Tiếp cận cách đọc kết quả

Âm tính giả:

1 Tái phân bố sớm hay muộn

2 Gắng sức dưới mức trung bình

8 Chẩn đoán hẹp quá mức trên CAG

9 Ảnh hưởng của thuốc đang sử dụng

Eixo Curto

Eixo Longo Vertical

Eixo Longo Horizontal

Cortes Tomográficos-Referência

ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TÂM THẤT

(Gated Blood Pool Ventriculography)

ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TÂM THẤT

(Gated Blood Pool Ventriculography)

Xạ hình tâm thất đồ được thực hiện với 2 kỹ thuật: first pass (FRNA) và equilibrium

(ERNA), nhưng thực tế lâm sàng thường chỉ sử dụng kỹ thuật Equilibrium để xác định chức năng của thất (T) ở pha tĩnh

Xạ hình tâm thất đồ là một quy trình quan trọng để đánh giá chức năng và vận động của các tâm thất nhưng hiện nay được ứng dụng với tần suất ít Sự phân bố các lọai xét nghiệm y học hạt nhân tim mạch:

•Xạ hình tưới máu cơ tim, 84%

•RVG, 15%

•Các xét nghiệm tim mạch YHHN khác, 1%

ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TÂM THẤT

(Gated Blood Pool Ventriculography)

Xạ hình tâm thất đồ đƣợc thực hiện với hồng cầu đƣợc đính kết với đồng vị phóng

xạ, và hiện nay đang sử dụng Tc-99m: Ion TcO 4 ‾ sẽ đi qua màng HC nguyên vẹn, tuy nhiên chỉ Tc-99m đã đƣợc giảm tình trạng oxidation, stannous chloride có khả năng thực hiện nhiệm vụ này

ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TÂM THẤT

1 Xác định chức năng tòan thể của thất (T) và

tiên lượng bệnh tim thiếu máu cục bộ

2 Xác định rối lọan vận động vùng ở BN bị bệnh

tim thiếu máu cục bộ (xác định phình vách thất)

3 Xác định chức năng thất (T) ở BN bệnh cơ tim

không do thiếu máu (bao gồm chẩn đóan phân biệt rối lọan chức năng tâm trương hay tâm thu

ở BN có khó thở)

4 Theo dõi BN sau điều trị bằng Anthracyclines

CHỈ ĐỊNH

ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TÂM THẤT

5 Xác định chức năng tim trước và sau ghép tim

6 Xác định kích thước và chức năng của thất (T) ở BN

bị bệnh van tim

7 Xác định khả năng bảo tồn chức năng thất (T) trong

gắng sức ở BN có tổn thương ĐMV và BN có hở ĐMC

8 Xác định chức năng thất (P) trong bệnh lý: NMCT

cấp ở thành dưới và thất (P), bệnh tâm phế, bệnh tim bẩm sinh, BN có suy thất (T) và rối lọan nhịp do lọan sản thất (P) (arrhythmogenic RV dysplasia)

CHỈ ĐỊNH (tiếp)

ĐÁNH DẤU MẢNG SẸO CƠ TIM

(Myocardial Infarct-Avid Imaging)

DƢỢC CHẤT PHÓNG XẠ:

1. 99mTc-stannous Pyrophosphate

2 Kháng thể đƣợc đánh dấu 111In

Xét nghiệm định lƣợng men tim chuyên biệt đã hạn chế vai trò của xạ hình

KẾT LUẬN

Nâng cao và cập nhật kiến thức về các quy trình chẩn đoán bằng dược chất phóng

xạ và xác định rõ vị trí của loại xét nghiệm này trong việc chẩn đoán các bệnh lý tim mạch sẽ khiến cho XN (không xâm lấn) được ứng dụng rộng rãi và có hiệu quả

Tích lũy kinh nghiệm của người BS là việc

không thể thiếu trong quá trình thực hiện

và đọc kết quả

DONG THAP

SOUTHERN OF VIETNAM