Bài soạn Ngữ văn 9 (Bài 5)

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT 1/ Kiến thức: Giúp hs nắm được từ ngữ của mộ ngôn ngữ phát triển không ngừng; Sự phát triển của từ vựng diễn ra trước hết theo cách phát triển nghĩa của từ thành nhiều

Trang 1

Ngày soạn: 25/9/2008

Ngày dạy: 08/10/2008

Tuần5 Bài 4&5

Tiết 21 SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG

-A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1/ Kiến thức: Giúp hs nắm được từ ngữ của mộ ngôn ngữ phát triển

không ngừng; Sự phát triển của từ vựng diễn ra trước hết theo cách phát triển nghĩa của từ thành nhiều nghĩa trên cơ sở nghĩa gốc Hai phương thức chủ yếu phát triển nghĩa là ẩn dụ và hoán dụ

2/ Kĩ năng: Mở rộng vốn từ theo cách phát triển từ vựng.

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH.

1/ Giáo viên : Soạn bài và chuẩn bị bảng phụ

2/ Học sinh: Soạn bài chu đáo ở nhà.

C TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG

1/ Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số của lớp.

2/ Kiểm tra: Thế nào là cách dẫn trực tiếp? Cách dẫn gián tiếp? Cho 1

ví dụ và đổi theo cách còn lại.( 2 hs)

3/ Bài mới: Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội không ngừng phát triển

theo sự vận động của xã hội Sự phát triển của tiếng Việt được thể hiện trên

3 mặt: ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu sự phát triển của tiếng Việt về mặt từ vựng

* Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu sự

phát triển và biến đổi nghĩa của từ

ngữ?

Gọi HS đọc bài “ Cảm tác vào nhà

ngục Quảng Đông”

G: Từ “kinh tế” có nghĩa là gì? Ngày

nay nghĩa đó còn dùng nữa không?

H : Đọc 2 VD và 2 yêu cầu chỉ ra

nghĩa của “từ xuân”, “tay” trong mỗi

trường hợp

G: Nhận xét gì về nghĩa của từ theo

sự phát triển của thời gian?  rút ra

I SỰ BIẾN ĐỔI VÀ PHÁT TRIỂN

NGHĨA CỦA TỪ.

1 VD : Kinh tế: Kinh bang tế thế

Trị nước cứu nòi Hoạt động lao động sản xuất, phát triển và sử dụng của cải

Xuân 1: mùa Xuân 2: Tuổi trẻ ( ẩn dụ) Tay 1: Bộ phận cơ thể Tay 2: chuyên giỏi về một môn (hoán dụ)

Trang 2

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ GHI BẢNG

ghi nhớ ( SGK)

Theo em từ “ xuân”, “tay” phát triển

theo phương thức nào?

G: Phân biệt ẩn dụ từ vựng và ẩn dụ

tu từ bằng các VD mắt, tay.

* Hoạt động 2 : Hướng dẫn luyện tập

Bài 1:

Xá định yêu cầu bài tập

GV cho HS xác địng nghĩa gốc, nghĩa

chuyển và phương thức chuyển nghĩa

Bài 2 – bài 3 chia 2 nhóm

Gọi HS lên bảng trình bài

Bài 4:

GV : cho Vd minh hoạ mẫu 1 ví dụ

Cho 4 tổ làm ví dụ

Bài 5:

2 Kết luận : (ghi nhớ SGK)

Nghĩa của từ phát triển từ nghĩa gốc  nghĩa chuyển

2 phương thức ẩn dụ, hoán dụ

II LUYỆN TẬP Bài 1

Chân 1: Nghĩa gốc

Chân 2: chuyển hoán dụ

Chân 3: chuyển ẩn dụ

Chân 4: chuyển ẩn dụ

Bài 2:

Trong nhà các tên gọi  nghĩa chuyển

Bài 3:

Đồng hồ điện… những khí cụ để đo có bề mặt giống đồng hồ

Bài 4: VD:

Sông núi nước nam vua nam ở Oâng vua dầu lửa là người ở I Rắc Từ “ Mặt trời” trong lăng ẩn dụ tu từ

 có nghĩa lâm thời

* Củng cố và dặn dò :

- Phân biệt hiện tượng chuyển nghĩa và phép tu từ

- Hoàn thành bài tập : Tìm 3 từ có hiện tượng chuyển nghĩa

*********************************************************************

Trang 3

Ngày soạn: 28/9/2008

Ngày dạy: 8/10/2008

Tiết 22

CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH

( Trích : Vũ trung tuỳ bút – Phạm Đình Hổ )

1/ Kiến thức: Giúp hs thấy được cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự

nhũng nhiễu của quan lại thời Lê- Trịnh và thái độ phê phán của tác giả

Bước đầu nhận biết đặc trưng cơ bản cảu thể loại tuỳ bút đời xưa và đánh giá được giá trị nghệ thuật của những dòng ghi chép đầy tính hiện thực này

2/ Kĩ năng: Đọc và phân tích thể loại VB tuỳ bút trung đại.

3/ Giáo dục tư tưởng: Sống có trách nhiệm trước những gì mình làm,

sống không xa hoa, lãng phí, biết sống vì người khác…

1/ Giáo viên : Soạn bài và sưu tầm bộ phim “Đêm hội long trì” và VB “

Thượng kinh kí sự”- Lê Hữu Trác.

2/ Kiểm tra: Tóm tắt “Chuyện người con gái Nam Xương” theo ngôi kể

của Vũ Nương

Em thích câu chuyện này ở điểm nào?

3/ Bài mới: Hiện thực của xã hội nhiều khi cũng được phơi bày khá tinh

tế qua ngòi bút và cái nhìn sắc sảo của những nhà văn thời kì Trịnh - Lê Tiêu biểu cho cây bút ấy chính là Nhà văn Phạm Đình Hổ

G: Cho hs đọc phần chú thích sgk, sau

đó GV nhấn mạnh một số điểm chính

* Ông sinh trưởng trong một gia đình

khoa bảng Thuở nhỏ từng ôm giấc

mộng văn chương Cuối thời Lê

Chiêu Thống, ông vào học trường

QTG, thi đỗ sinh đồ nhưng gặp lúc

I GIỚI THIỆU CHUNG

1 Tác giả

2 Tác phẩm

Trang 4

thời thế không yên nên lánh về quê

dạy học Thời Minh Mạng ông làm

quan một thời gian rồi nghỉ Về sự

nghiệp, giá trị nhất là 2 tác phẩm

bằng văn xuôi : Vũ trung tuỳ bút và

Tang thương ngẫu lục Thơ ông chủ

yếu là kí thác tâm sự bất đắc chí của

một nho sĩ sinh không gặp thời

G: Hướng dẫn hs đọc: chậm rãi, hơi

buồn, hàm ý phê phán kín đáo

H : đọc lần lượt theo sự hướng dẫn của

giáo viên, sau đó nghiên cứu từ khó

G: Em có hiểu biết gì về thể loại văn

bản của tác giả?

H : Tuỳø bút, một loại bút kí, cốt

truyện đơn giản, lối ghi chép thoải

mái kết cấu tự do, kể việc, trình bày

cảm xúc, tả người

G: Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh đã

tập trung ghi chép 2 sự việc chính, là

những sự việc nào? Xác định nội dung

từng phần trong vb?

H : Thảo luận cặp và bộc lộ

G: Tìm các chi tiết nói về thói ăn chơi

của chúa Trịnh? (thú thích chơi đèn

đuốc và thú chơi cây cảnh)

H : Đứng tại chỗ trả lời còn giáo viên

tổng kết ngắn gọn cho hs ghi bài

G: Đọc câu văn: “Mỗi khi đêm….triệu

bất tường” em hình dung đó là một

cảnh tượng như thế nào? Từ cảnh

tượng đó, có người đã liên tưởng đến

những điềm gở trong phủ chúa, đó là

những điểm gì?

H : Thảo luận bàn : Cảnh tượng rùng

rơn, ma quái, bí hiểm Nơi đây không

phải là cuộc sống bình thường, vì nó

gợi đến sự chết chóc, ngày tận thế

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc- giải thích từ khó.

2 Thể loại: Tuỳ bút - kiểu VBTS.

3 Bố cục: 2 phần

4 Phân tích.

a/ Thói ăn chơi của chúa Trịnh và bọn hầu cận trong phủ chúa.

- Xây nhiều cung điện đền đài-> tốn nhiều tiền của

- Những cuộc dạo chơi giải trí lố lăng, tốn kém: mối tháng 3-4 lần, binh lính dàn hầu vòng quanh bốn mặt hồ, nội thần mặc áo đàn bà…nhạc công hoà nhạc giúp vui

- Dò la xem nhà nào có nhiều chậu hoa thì biên hai chữ

‘phụng thủ”

- Cướp đoạt rồi buộc tội để lấy tiền

=> Mượn bão bẻ măng, bóc lột, vơ vét một cách trắng trợn

Trang 5

G: Liên hệ đến bộ phim “ Đêm hội

long trì” và kí sự “ Thượng kinh kí

sự” - Lê Hữu Trác.

G: Nhận xét của em về cách miêu tả

của tác giả và thói ăn chơi của vị chúa

Trịnh?

H : Tự bộc lộ

G: Dựa thế chúa, bọn hoạn quan thái

giám đã làm gì? Cách miêu tả của tác

giả so với ở trên có gì khác?

H : Thảo luận nhóm và trả lời

G: Những đoạn văn miêu tả hết sức tỉ

mỉ của tác nhằm thể hiện thái độ gì

trước thói ăn chơi những đoạn của

chúa và bọn quan lại?

H : Tự bộc lộ

G: Cuối bài, tác giả kể về bà cung

nhân ( mẹ của tác giả) và cho rằng đó

là chuyện chẳng lành Em suy nghi

như thế nào?

H : Thảo luận nhóm và báo cáo kết

quả

G: Nêu những điểm lớn mà em cảm

nhận được từ bài này ?

H : Dựa vào phần ghi nhớ để trình bày

hoặc đọc ghi nhớ sgk

G: Thể loại bút kí có khác gì với bút

kí hiện đại?

H : Thảo luận bàn: Tuỳ bút hiện đại

chủ yếu được viết theo dòng cảm xúc

của TG Tuỳ bút cổ viết theo sự việc

có thật xảy ra trong đời sống hiện thực

khách quan

- Tìm thú, cướp đoạt của quí trong thiên hạ

=> Liệt kê, thuật lại cụ thể sinh động, khách quan -> Thói ăn chơi vô độ của chúa Trịnh

b/ Thái độ của tác giả.

- Qua việc miêu tả sự việc trong phủ chúa để bày tỏ thái độ khinh bỉ, tố cáo kín đáo

- Ông xem đó là “ triệu bất tường” ( điều không lành), báo trước một sự suy vong của một triều đại không biết chăm lo đến cuộc sống cảu dân lành

III TỔNG KẾT

1 Văn tự sự, miêu tả xen lời biình đầy cảm xúc

2 Lên án, phê phán kín đáo cuộc sống

xa hoa nơi phủ chúa

IV LUYỆN TẬP Viết đoạn văn trình bày những điều

em nhận thức được về tình trạng đất nước ta thời vua Lê chúa Trịnh TK 18

* Củng cố và dặn dò:

- Học bài kĩ và viết tiếp đoạn văn

- Soạn bài: “Hoàng Lê nhất thống chí”.

Trang 6

Ngày soạn: 04/10/05

Ngày dạy: 25/09/05

Tiết 23 - 24

HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ ( Hồi 14)

Ngô Văn Gia Phái

1/ Kiến thức: Cho hs hiểu được Hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ

trong cuộc tấn công thần tốc đại phá quân Thanh

Sự thảm bại cảu tướng lĩnh nhà Thanh và số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống

Đặc điểm của thể chí trong tự sự trung đại , đó là sự kết hợp giữa tự sự và tính lịch sử

2/ Kĩ năng: Phân tích nhân vật trong tiểu thuyết viết theo thể chương

hồi qua việc kể, miêu tả lời nói, hành động

3/ Giáo dục tư tưởng: Lòng tự hào về chiến công lẫy lừng của vua

Quang Trung trong cuộc đại phá quân Thanh Căm ghét bè lũ bán bán nước và cướp nước Lê Chiêu Thống

1/ Giáo viên : Soạn bài và chuẩn bị bảng phụ ghi phần

2/ Học sinh : Soạn bài chu đáo ở nhà.

2/ Kiểm tra: Bức tranh miêu tả cảnh sống của chúa Trịnh gợi cho em

suy nghĩ về hiện thực đất nước như thế nào? ( 2 hs)

3/ Bài mới: Người VN đã từng coi cuộc chiến đấu của vua Quang Trung

đại phá quân Thanh như một huyền thoại Không phải tự nhiên người đời lại

ca tụng người anh hùng áo vải như vậy Chúng ta hãy cùng tìm hiểu một đoạn trích trong “Hoàng Lê nhất thống chí” của Ngô Gia văn phái để chứng minh lời truyền tụng đó

G: Cho hs đọc thầm sgk phần chú thích

G: Nói cho hs hiểu về thể Chí và tại

sao tác phẩm có tên là HLNTC: Chí là

một thể văn vừa có tính VH vừa có tính

lịch sử Đây là cuốn sách ghi chép về

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả:

- Tập thể tác giả dòng họ Ngô Thì

- Hai tác giả chính: Ngô Thì Chí, Ngô Thì Du

2 Tác phẩm

Trang 7

sự thống nhất của vương triều nhà Lê,

viết theo thể chí

G: Đọc trước một đoạn và gọi 4-5 hs

đọc tiếp sau đó tự nghiên cứu chú

thích

** Đốc xuất đại binh: chỉ huy, cổ vũ

đoàn quân lớn

G: Thuyết trình hoặc cho hs khá giỏi

môn NV thuyết minh về thể loại này

theo sự tìm hiểu của các em

G: Hồi thứ 14 đã phản ánh giai đoạn

lịch sử nào của chế độ phong kiến VN?

H : Thời kì biến động cuối TK 18 Lê

Chiêu Thống lo sợ ngai vàng mọt

ruỗng đã cầu viện nhà Thanh Anh

hùng dân tộc đã đại phá quân Thanh

lập nên triều đại Tây Sơn

G: Có thể tóm tắt nội dung hồi thứ 14

này thế nào?

H : 1-2 hs trình bày trước lớp

G: Từ phần tóm tắt trên, em hãy xác

định bố cục cảu bài?

H : Bố cục 3 phần:

G: Cảm nhận của em về người anh

hùng NH sau khi đọc đoạn trích? Chỉ ra

những việc lớn mà ông đã làm trong

vòng 1 tháng?

H : Tự bộc lộ

TIẾT 2:

G: Qua những lời phủ dụ của nhà vua ở

trấn Nghệ An , với bọn Sở, Lân, Ngô

Thì Nhậm và cuộc trò chuyện cống sĩ

La Sơn chứng tỏ nhà vua còn có phẩm

chất gì?

H : Là nhà lãnh đạo chính trị, quân sự

ngoại giao có trí tuệ sáng suốt…

- HLNTC: tiểu thuyết lịch sử ( chữ Hán), thế kỉ 18 đầu TK 19

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc - tìm hiểu chú thích.

2 Thể loại: Thể chí văn vừa có tính

chất sử

3 Tóm tắt

4 Bố cục:3 phần.

- Từ đầu đến “đường ra Bắc”: QT chuẩn bị tiến quân ra Bắc

- Tiếp đến “kéo vào thành”: QT đại phá quân Thanh

- Còn lại: Số phận của tướng lĩnh nhà Thanh và vua tôi LCT

5 Phân tích.

a/ Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ.

- Con người có hành động mạnh mẽ, quyết đoán, nhanh gọn

+ Tế cáo lên ngôi hoàng đế

+ Xuất binh ra Bắc

+ Tuyển mộ quân lính

Trang 8

** Ôâng đã sớm nhìn thấy ngay từ khi

mới khởi binh đến ngày sẽ thắng, tự tin

ở bản thân, ở các tướng sĩ của

mình.một mặt khôn khéo giao hảo với

nhà Thanh, mặt khác tích cực nuôi

dưỡng lực lượng, ổn định hoà bình lâu

dài

G: Tài dùng binh và chỉ huy chiến đấu

của Quang Trung như thế nào?

H : Dựa vào sgk để trả lời

G: Hình ảnh vua QT được miêu tả

trong chiến trận có gì nổi bật?

H : Tả lại theo truyện và tưởng tượng

của mình

G: Tại sao tác giả vốn trung thành với

nhà Lê, không mấy cảm tình với Tây

Sơn, mà viết về QT và chiến công cảu

đoàn quân đầy cảm tình thế?

H : Thảo luận nhóm và báo cáo

Tác gải Ngô VGP là những cựu thần,

+ Mở cuộc duyệt binh ở Nghệ An + Phủ dụ tướng sĩ, hoạch định kế sách hành quân đánh giặc và cả kế hoạch đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng

=>Là nhà lãnh đạo chính trị, quân sự ngoại giao có trí tuệ sáng suốt, nhìn xa trong rộng, biết mình biết người

- Trí tuệ sáng suốt nhạy bén

+ Phân tích tình hình thời cuộc, khẳng định chủ quyền của dân tộc

ta, lên án hành động xâm lăng phi nghĩa của giặc: đất nào sao ấy, đều đã phân biệt rõ ràng…nhắc lại truyền thống đánh giặc từ xưa tới nay

+ Trong việc xét đoán dùng người, hiểu sở trường của tướng sĩ , khen chê đúng người đúng việc

- Ý chí quyết chiến quyết thắng va tầm nhìn xa trông rộng: Mới khởi binh đánh giặc mà vua QT đã nói

“phương lược tiến đánh đã có định sẵn”, tính kế hoạch ngoại giao khi chiến thắng

- Tài dụng binh như thần:

QT chỉ huy cuộc hành quân thần tốc: Ngày 25 xuất quân, một tuần lễ đến Tam Điệp…Vượt mức 2 ngày

- Hình ảnh lẫm liệt trong chiến trận: Quân lính luân phiên dạ ran làm cho lính trong đồn ai nấy rụng rời sợ hãi, xin hàng, khí thế đội quân làm kẻ thù khiếp vía, tưởng như tướng trên trời rơi xuống, quân dưới đất chui lên

=> Hình ảnh người anh hùng được khắc hoạ đậm nét với tính cách quả cảm mạnh mẽ, là người tổ chức và

Trang 9

chịu ơn sâu nghĩa nặng cảu nhà Lê,

những họ đã không bỏ qua sự thật là

ông vua nhà Lê hèn yếu đã cõng rắn

cắn gà nhà và chiến công lừng lẫy của

QT là niềm tự hào lớn lao của dân tộc

G: Hình ảnh bọn cướp nước và bán

nước trong những ngày đầu xuân Kỉ

Dậu được kể và miêu tả qua những chi

tiết nào?

H : Chọn chi tiết đặc sắc để trả lời

G: Nếu lí giải nguyên nhân thất bại

nhanh chóng và thảm hại của quân

Thanh thì em giải thích thế nào?

H : Tự bộc lộ: Chủ quan, chiến đấu

không vì mục đích chính nghĩa; quân

Tây Sơn quá hùng mạnh…

G: Tình cảnh của bọn vua tôi nhà Lê

như thế nào? Thái độcủa tác giả được

thể hiện ra sao trong giọng điệu, cảm

xúc?

H : Tự bộc lộ

G : Hồi thứ 14 của tác phẩm HLNTC

mang lại cho em những hiểu biết gì?

H : Tự trả lời

G : Theo em có thể gọi HLNTC là tiểu

thuyết lich sử vì lí do nào trong các lí

do sau:

là linh hồn của chiến công vĩ đại

b/ Hình ảnh bọn cướp nước và bán nước.

b.1 - Bọn quân tướng nhà Thanh.

- Tôn Sĩ nghị: Kẻ tướng bất tài, kiêu căng tự mãn, chủ quan, cho quân lính mặc sức ăn chơi

- Khi quân Tây Sơn đến nơi sợ chạy mất mật, xin ra hàng Quân sĩ hoảng loạn giày xéo lên nhau bỏ chạy…

b.2 - Bọn vua tôi phản nước hại dân.

- Cõng rắn cắn gà nhà mưu cầu lợi riêng

- Chịu nỗi nhục của kẻ đi cầu cạnh van xin, mất tư cách quân vương

=> Tình cảnh khốn quẫn của vua Lê

=> Lòng thương cảm và ngậm ngùi của tác giả

III TỔNG KẾT

- Kể, miêu tả chân thực sinh động

- Ca ngợi người anh hùng với chiến công vĩ đại trong đại chiến chống quân Thanh Sựï thất bại đớn hèn của bè lũ cướp nước và bán nước

* Ghi nhớ : sgk.

IV LUYỆN TẬP Đọc thêm đoạn thơ của Ngô Thì Du:

Một trận rồng lửa giặc tan tành Liều mình xuống đò trốn cho nhanh

Ba quân oai hùng chỉnh tề tiến

Trang 10

a/ Vì truyện này liên quan đến sự thật

lịch sử

b/ Vì sự thật lịch sử được ghi chép dưới

hình thức tiểu thuyết

c/ Vì các nhân vật loch sử nổi lean

trong tác phẩm như là những hình

tượng văn học sinh động

H : Thảo luận bàn và báo cáo

Đầy đường già true mặt hân hoan Cung kính cùng nhau chúc:

Vua ta trở lại núi sông ta.

* Củng cố và dặn dò:

Học kĩ bài học và soạn bài : “Sự phát tiển của từ vựng”.

*****************************************************************

Ngày soạn: 01/10/2008

Ngày dạy: 10/10/2008

Tiết 25 SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG (tiếp theo)

1/ Kiến thức: Giúp hs nắm được các hiện tượng phát triển của từ vựng

của một ngôn ngữ bằng cách tăng số lượng từ ngữ nhờ:

- Tạo thêm từ ngữ mới

- Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài

2/ Kĩ năng: Mở rộng vốn từ và giải thích ý nghĩa của từ ngữ mới.

1/ Giáo viên : Soạn bài và chuẩn bị bảng phụ cho hs thi bài tập 1 và bài

tập GV ra xen kẽ

2/ Kiểm tra: Hãy tìm 3 từ có sự phát triển nghĩa ? Nêu các nét phát

triển của từ ngữ? (lấy được 3 từ nhiều nghĩa, nêu được nghĩa gốc và nghĩa chuyển, đặt câu minh hoạ và diễn đạt đễ hiểu – 1 hs)

3/ Bài mới: Chúng ta đã tìm hiểu phần nào sự phát triển của từ ngữ trên

phương diện từ vựng , nhất là sự phát triển về mặt số lượng Vậy nó phát

Tiêu đề	Sự phát triển của từ vựng
Người hướng dẫn	Nguyễn Văn Ban - Thcs Lờ Thanh
Trường học	Thcs Lờ Thanh
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2008

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	91,5 KB