Module Tìm tin trong môi trường điện tử

Đặt vấn đền Định dạng và phương thức truy cập các nguồn tin đã thay đổi bởi môi trường điện tử trong các thư viện và trong ngành công nghiệp do ICT tạo ra.. Phạm vi bài họcn Tác động củ

Module 3: Tìm tin trong

môi trường điện tử

Bài 1: ICT ảnh hưởng thế nào tới hành vi tìm tin của người

dùng tin?

Đặt vấn đề

n Định dạng và phương thức truy cập các nguồn tin

đã thay đổi bởi môi trường điện tử trong các thư viện và trong ngành công nghiệp do ICT tạo ra.

n Các thư viện, cán bộ thư viện và người dùng tin phải đối mặt với thách thức và tận dụng những lợi thế do ICT mang lại.

Phạm vi bài học

n Tác động của ICT đối với ngành công nghiệp và các dịch

vụ thông tin:

u Định dạng các nguồn tin

u Sự thể hiện của các công cụ tìm tin

n Tác động của ICT đối với người dùng:

u Nhu cầu thông tin

u Hành vi tìm tin

u Phương pháp phục vụ các nhu cầu tin của người dùng

n Tác động của ICT đối với cán bộ thư viện và các chuyên gia thông tin khác

Mục tiêu bài học

n Sau bài học, học viên sẽ có khả năng:

u Đánh giá tác động của ICT đối với ngành công

nghiệp và các dịch vụ thông tin

u Nắm được các định dạng khác nhau của nguồn tin

u Nắm được các cách trình bày thông tin khác nhau trong môi trường điện tử

u Hiểu được hành vi tìm tin của người dùng trong môi trường điện tử

u Đánh giá tác động của ICT đối với cán bộ thư viện

và các chuyên gia thông tin

Thông tin là gì?

n Thông tin là cái có thể thay đổi trạng thái kiến thức của một người (hiểu biết của một người) và cách trình bày vật lý của các khái niệm trừu tượng gây

ra sự thay đổi này.

n Trước đây, thông tin có thể thu được từ bạn bè, chuyên gia, sách in, tạp chí, tài liệu nghe nhìn,

v.v…

n Trước đây, thông tin được truy cập thông qua mục lục phiếu, thư mục in, v.v…

ICT có tác động gì đối với các

nguồn tin và các công cụ truy

Môi trường số đã dẫn tới sự thay đổi

trong việc tạo lập, lưu trữ, phân phối, truy

cập và cung cấp thông tin

Tác động của ICT đối với

thư viện

n Môi trường thông tin số đã thay đổi cách thông tin được tạo lập, thu thập, củng cố, và truyền tải Các dịch vụ thư viện chuyển sang tự động hóa và các dịch vụ thư viện chuyển sang hình thức điện tử

n Thư viện phải bổ sung, tổ chức, cung cấp và bảo quản thông tin dưới định dạng số

Dịch vụ thư viện trong môi

trường số

n Hệ thống tự động hóa thư viện

n Dịch vụ cung cấp nguồn tin điện tử tại chỗ:

CD-ROM, tạp chí điện tử, sách điện tử

n Dịch vụ Internet

n Dịch vụ thông tin: Cung cấp thông tin chọn lọc

(SDI), đóng gói lại thông tin

n Chia sẻ nguồn tin: cho mượn liên thư viện, dịch vụ cung cấp tài liệu

Một thư viện tự động hóa

Một hệ thống thư viện tự động hóa sử dụng một

cơ sở dữ liệu duy nhất cho các hoạt động và dịch

vụ khác nhau được gọi là một hệ thống thư viện tích hợp

tin khác

Thư viện trong môi trường số

Mô hình thư viện điện tử

Tác động của môi trường số đối với thư viện

Thông tin Người dùng

Trong một thư viện điện tử, các chức năng và dịch vụ này được thực hiện và cung cấp sử dụng ICT

Tác động của môi trường số đối với thư viện

n Tri thức mới: Hiểu được môi trường rộng lớn hơn

mà các chuyên gia thông tin làm việc trong đó

Kiến thức về các chủ đề

Hành vi của người dùng tin

Nhu cầu thông

Tác động của ICT đối với người dùng

Sử dụng ICT cho phép tìm tin nhanh chóng, hiệu

quà và đầy đủ

Cho phép kết nối toàn

cầu hiệu quả hơn nhờ sự

tương tác thường xuyên

giữa các nhà nghiên cứu

Người dùng có kỹ

năng ICT

Thế nào là tìm kiếm thông

tin?

n Tìm kiếm thông tin là một quá trình do con người thực hiện nhằm làm thay đổi trạng thái kiến thức của họ Đó là một quá trình tư duy ở trình độ cao

và là một phần của việc học tập hoặc giải quyết vấn đề Tìm tin có ngụ ý đề cập đến nhu cầu thay đổi trạng thái kiến thức của một con người.

n Tìm tin hồi cố đề cập đến tìm tin trong cơ sở dữ liệu.

n Hành vi tìm tin được thể hiện bằng lệnh tìm.

Các cách thể hiện tài liệu để hỗ

trợ tìm tin

n Lập chỉ mục toàn văn hay chỉ mục tất cả các từ trong tài

liệu (tìm kiếm theo chuỗi)

n Coi tài liệu là vectơ – tính số lần một thuật ngữ xuất hiện trong tài liệu Tài liệu tìm được có thể được xếp thứ tự

n Lập chỉ mục ngữ nghĩa tiềm ẩn – so sánh một vectơ đầu vào với tất cả các vectơ tài liệu để xác định tài liệu phù hợp nhất

n Lập chỉ mục sử dụng ngôn ngữ chỉ mục chuẩn (ví dụ: Mục lục chủ đề đề mục của Thư viện Quốc hội) hoặc ngôn ngữ chỉ mục dựa trên tri thức (MESH)

n Lập chỉ mục sử dụng các thuật ngữ trong tài liệu và tạo ra một tệp đảo Có thể sử dụng toán tử Bool để tìm

n Máy tìm tin dành cho các bộ sưu tập trên Web (Google,

AltaVista, AllTheWeb), các máy siêu tìm tin – hầu hết

không được khuyến nghị nên dùng, và các máy tìm tin

khác

n Danh mục chủ đề

n Web vô hình (các cơ sở dữ liệu có thể tìm kiếm)

Tìm tin tương tác

Phản hồi về thứ tự và mức độ phù hợp của tài liệu hỗ

trợ cho việc tìm tin tương tác mức độ cao

Thế nào là hành vi tìm tin

Lý do tìm tin và chiến lược sử dụng để tìm và sử dụng

thông tin

Gửi email cho đồng nghiệp

Tài liệu tham khảo

-OPAC/WebPAC-Tóm tắt và chỉ mục-Từ điển và bách khoa

toàn thư

Tài liệu toàn văn và đa

phương tiện

-Tài liệu in-Sách điện tử-Tạp chí điện tử

Chiến lược tìm tin

n Các nguồn:

u Nhớ lại

u Hỏi bạn bè, đồng nghiệp hoặc chuyên gia

u Tham khảo các bộ sưu tập sách, tạp chí và tệp tin cá nhân

u Tham khảo các thư viện, các tổ chức nghiên cứu, các mạng điện tử

u Sử dụng các dịch vụ thông tin

n Phương pháp

u Các chiến lược phân tích

u Các chiến lược duyệt tài liệu

Một số nghiên cứu về tìm tin

n Aguilar (1967), Weick và Daft (1983),

Aguilar (1967), Weick và Daft (1983), Daft và Weick (1984)

Các hình thức tìm kiếm thông tin có tổ chức

n Xem không định hướng - Tìm khái quát

n Xem có điều kiện – đánh giá thông tin thu được

n Tìm không chính thức — tìm kiếm thông tin sâu

hơn

n Tìm chính thức — có lịch trình được lập kế hoạch

để thu được thông tin về một chủ đề cụ thể

Ellis (1989), Ellis, et al (1993),

Ellis và Haugan (1997)

Mô hình hành vi tìm tin

n Bắt đầu — xác định các nguồn quan tâm

n Lập chuỗi — Xác định từ nguồn đầu tiên và các nguồn tiếp theo

n Duyệt — tìm bán định hướng trong các khu vực tiềm năng

n Phân biệt — Lọc và lựa chọn

n Theo dõi — theo dõi sự phát triển

n Trích — duyệt các nguồn tin một cách có hệ thống

u Nhận diện và thừa nhận một vấn đề thông tin

u Định nghĩa và hiểu được vấn đề

hợp kết quả

Tạo câu hỏi tìm tin

Trích xuất thông tin

Xem kết quả

Thực hiện lệnh tìm

Quá trình tìm tin

Kết luận

ICT ảnh hưởng mạnh mẽ tới môi trường thông tin và nhà

nghiên cứu

Quá trình tìm tin vẫn như cũ song công cụ tìm tin đã thay đổi

Do đó, hành vi tìm tin của nhà nghiên cứu đã thay đổi để làm quen với các công cụ tìm tin mới và các định dạng

thông tin mới Cán bộ thư viện và các người dùng thông tin khác phải thích nghi với môi trường công nghệ đang thay đổi:

o Để có thể sử dụng các nguồn tin điện tử và các công cụ truy cập

o Để có thể đáp ứng các nhu cầu thông tin mới và các hành vi tìm tin mới

o Để có thể tham gia vào cơ sở hạ tầng quốc gia, khu vực và toàn cầu