Sáng Kiên Kinh nghiệm

Vì vậy, trong dạy học Địa Lý, người giáo viên trong thiết kế bài dạy ngoài việc sử dụng các phương pháp dạy học cho phù hợp cộng với cách thức truyền thụ tri thức hợp lý cho học sinh thì

PHÒNG GIÁO DỤC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ

TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN Sáng kiến kinh nghiệm

Tên đề tài :

(Năm Học 2007-2008)

Người thể hiện : Ngô Thị Thùy Mến.

Chức vụ : Giáo viên

Nhiệm vụ được giao : Dạy Địa lí 7 , Lịch sử 7, Chủ

nhiệm 73

A ĐẶT VẤN ĐỀ

1./ Đặc trưng của bộ môn Địa Lý :

Hiện nay, chương trình đổi mới sách giáo khoa nói chung, sách giáo khoa Địa Lý nói riêng rất cần thiết trong nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam – những người lao động phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa , hiện đại hóa đất nước trong hai thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, với đặc trưng riêng của mình, môn Địa Lý trong nhà trường THCS, giúp học sinh có được những kiến thức phổ thông cơ bản, cần thiết về Trái Đất – môi trường sống của con người và những hoạt động của loài người trên bình diệân quốc tế và dân tộc Đây là môn khoa học có khả năng làm cơ sở bước đầu cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng tình cảm đúng đắn, đồng thời tạo cho học sinh bước đầu có thể vận dụng những kiến thức địa lý để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh, phù hợp với yêu cầu của đất nước và xu thế của thời đại

Vì vậy, trong dạy học Địa Lý, người giáo viên trong thiết kế bài dạy ngoài việc sử dụng các phương pháp dạy học cho phù hợp cộng với cách thức truyền thụ tri thức hợp lý cho học sinh thì theo tôi trong đó rất cần phải biết cách chọn lọc và sử dụng các phương tiện dạy học (thiết bị dạy học) một cách tối ưu để học sinh dựa trên cơ sở làm việc với các thiết bị này có thể lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng và đặc biệt đó cũng là một trong những yếu tố

làm tăng hứng thú học tập, khắc sâu kiến thức cho các em và làm cho giờ học trở nên sinh động, sôi nổi hơn

Trước vấn đề trên tôi đã mạnh dạn chọn đề tài "Sử dụng đồ dùng trong dạy học Địa lý lớp 7- minh họa bằng một bài giảng " để đưa ra những ý tưởng và việc làm cụ thể mà tôi đã áp dụng trong qúa trình giảng dạy Đây chỉ là ý kiến của riêng tôi được trình bày trong phạm vi giới hạn bài viết nhỏ này Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp và các cấp lãnh đạo chuyên môn

2./ Đặc điểm tình hình :

a.Thuận lợi:

Việc giảng dạy địa lý ở trường tôi có những thuận lợi nhất định:

-Đội ngũ giáo viên trẻ, khỏe, tâm huyết với nghề

-Được sự giúp đỡ của các cấp lãnh đạo nên chúng tôi thường được tham gia các buổi tập huấn thay sách, trao đổi, thực hiện chuyên đề, hội giảng… Để nâng cao trình độ chuyên môn

- Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong công việc soạn giảng, đặc biệt trong khâu tìm kiếm hình ảnh, thông tin b.Khó khăn:

Bên cạnh những mặt thuận lợi kể trên, thì việc giảng dạy nói chung và giảng dạy Địa Lý nói riêng cũng gặp những khó khăn không nhỏ:

-Phòng thiết bị có nhưng đồ dùng nhìn chung chưa đủ, nhiều khi phản ánh chưa hợp lí, chưa đúng với thực tế

-Học sinh và một số các bậc phụ huynh xem nhẹ bộ môn, cho rằng đây là môn phụ nên chưa có thái độ học tập đúng đắn

-Một số học sinh diện khu phố nên ý thức học tập chưa tốt, đặc biệt trong khâu sử dụng đồ dùng, các dụng cụ trực quan còn nhiều hạn chế

Trên đây là những khó khăn rất thực tế đáng trăn trở vì vậy Ban giám hiệu nhà trường, người giáo viên đứng lớp phải làm như thế nào cho học sinh có hứng thú để học tập Riêng bản thân tôi – với bộ môn Địa Lý của mình, tôi đã cố gắng tìm tòi đưa ra những phương pháp giảng dạy phù hợp với từng lớp, từng khối và đặc biệt là rất quan tâm đến vấn đề chọn lọc và sử dụng các phương tiện dạy học trong mỗi bài dạy của mình để tạo hứng thú, niềm hăng say học tập cho học sinh Với đề tài này tôi xin trình bày trong phạm vi Địa Lý lớp 7 -khối lớp tôi đang trực tiếp giảng dạy trong năm học (2007-2008)

B NỘI DUNG:

1./ Cơ sở lý luận:

Phương tiện dạy học là một nhân tố trong quá trình dạy học, nó cùng với những nhân tố khác : mục đích, nhiệm vụ, nội dung dạy học, hoạt động của giáo viên học sinh tạo thành một thể hoàn chỉnh và có quan hệ biện chứng thúc đẩy quá trình dạy học đạt đến mục đích nhất định Vì vậy, việc vận dụng và tiến hành các phương pháp dạy học không thể tách rời việc sử dụng các phương tiện dạy học

Phương tiện dạy học là môït tập hợp những đối tượng vật chất được giáo viên sử dụng với tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh và đối với học sinh, phương tiện còn là một nguồn tri thức phong phú để lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng

Thông qua việc sử dụng các phương tiện dạy học, giáo viên còn giúp học sinh đào sâu những tri thức đã lĩnh hội được và kích thích hứng thú nhận thức, năng lực quan sát, năng lực phân tích, tổng hợp để rút ra được những kết luận cần thiết có độ tin cậy

Bên cạnh đó cũng giúp cho giáo viên có thêm những điều kiện thuận lợi để trình bày bài giảng một cách tinh giản, đầy đủ, sâu sắc … Điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh cũng như kiểm tra, đánh giá kết quả học tập được thuận lợi hơn, có hiệu quả hơn

Trong việc đổi mới phương pháp dạy học – phương tiện dạy học là đối tượng để học sinh chủ động, tự lực (đến mức tối đa) khai thức tri thức địa lí dưới sự hướng dẫn của giáo viên Qua sử dụng các phương tiện dạy học, học sinh có điều kiện phát triển năng lực tư duy

Đặc biệt, khi sử dụng các phương tiện dạy học, học sinh sẽ luyện được kỹ năng, kỹ xảo địa lý và hình thành ở các em những phẩm chất : kiên trì , tự giác, tích cực, óc thẩm mỹ … Đây là những đức tính cần cho các em khi bước vào cuộc sống

Như vậy , có thể nói rằng các phương tiện Địa Lý nếu được sử dụng đúng đắn sẽ góp phần tích cực vào việc nâng cao giờ giảng và hoàn thiện thái độ học tập của học sinh

2./ Cơ sở thực tiễn:

Trên thực tế nhiều giáo viên Địa Lý đã tích cực nghiên cứu và sử dụng có hiệu quả các phương tiện kết hợp với đồ dùng dạy học tự tạo Nhưng cũng có nhiều giáo viên còn coi nhẹ việc sử dụng phương tiện dạy học và phương pháp trực quan trong giờ lên lớp Trong nhiều giờ dạy Địa Lý hầu như không có các bản đồ cần thiết… Một số khác chỉ vẽ sơ đồ trên bảng, rất mất thời gian và điều quan trọng hơn là không đảm bảo tính khoa học Có giáo viên sử dụng các phương tiện như : bản đồ, biểu đồ , bảng số liệu, tranh ảnh … chỉ dừng ở chức năng trực quan chứ chưa khai thác được nội dung

Việc hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng dựa vào các phương tiện trực quan hầu như ít được chú ý… Việc sử dụng sách giáo khoa và các tài liệu thống kê chưa đúng mục đích, các phương tiện kỹ thuật ( băng video, máy vi tính , phim đèn chiếu…) hầu như không có…

Chính vì vậy dẫn đến tình trạng không thích học môn Địa Lý và chất lượng giảng dạy – học tập có phần giảm sút

Trong việc dạy học bộ môn Địa Lý 7, để sử dụng phương tiện dạy học có hiệu quả , bản thân tôi xin đưa ra một số biện pháp thực hịên trong quá trình dạy học ở trừơng THCS Lê Quý Đôn

3./ Biện pháp thực hiện chung :

Các phương tiện dạy học Địa lí chủ yếu ở lớp 7 gồm các bản đồ, lược đồ,biểu đồ, sơ đồ, tranh ảnh, các sự vật, hiện tượng liên quan đến bài giảng- chủ yếu là địa lý các châu luc trên thế giới Vì vậy, theo tôi:

a.Khi sử dụng các phương tiện, giáo viên cần tập trung vào việc sử dụng các đồ dùng dạy học như một nguồn kiến thức và hạn chế dùng các phương tiện dạy học thông thường là chỉ để minh họa

Ví dụ: khi dạy bài Ôâ nhiễm môi trường ở đới ôn hòa trong phần 1: Ôâ nhiễm không khí Giáo viên nên cho học sinh quan sát một số bức tranh sau đây:

Đô thị giờ cao điểm Giải quyết hậu qủa chất phóng xạ

Giáo viên nêu câu hỏi: Hãy nêu những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí ở đới ôn hòa?

->Học sinh sẽ không khó để trả lời:

+ Do khí thải công nghiệp

+ Ý thức con người

+ Nhiên liệu từ phương tiện giao thông

+ Sự bất cẩn khi sử dụng chất phóng xạ nguyên tử

b.Trong giờ học giáo viên cần phải chú ý dành thời gian cho học sinh làm việc với các thiết bị dạy học, trên cơ sở đó lĩnh hội kiến thức rèn luyện kĩ năng hình thành phương pháp học tập bộ môn

Ví dụ:Trước khi vào bài 52: Thiên nhiên Châu Âu(tiếp theo), ở phần kiểm tra bài cũ, giáo viên yêu cầu học sinh phải xác định vị trí địa lí và địa hình châu Âu bằng bản đồ treo tường tự nhiên châu âu

Như vậy với sự tiếp thu bài học ở tiết trước, học sinh sẽ dựa vào các kí hiệu, màu sắc để lên bảng

xác định trên bản đồ:

- Vị trí :

+ Nằm từ 360 B

đến 710 B, nằm phía tây

của lục địa Á- Âu

+ Các điểm cực

Bắc, Nam, Tây, Đông

+ Tiếp giáp với

những châu lục và đại

dương nào?

+ Nhận xét đường

bờ biển…

- Địa hình : gồm 3

khu vực địa hình: đồng

bằng, núi già, núi trẻ

b. Đối với các biểu đồ, đặc biệt với biểu đồ nhiệt độ lượng mưa ta thường gặp ở Địa lí 7 thì giáo viên cần giúp học sinh nắm được trình tự các bước làm việc với biểu đồ để phân tích từ đó rút ra kết luận dựa trên kết qủa làm việc của chính các em

Ví dụ: Khi dạy bài 21:

Môi trường đới lạnh, ở phần

1-đặc điểm môi trường, giáo viên

cho học sinh quan sát biểu đồ

nhiệt độ và lượng mưa ở

Hon-man (Canada)

† Dựa vào biểu đồ khí

hậu Hon-man em hãy nêu diễn

biến nhiệt độ và lượng mưa

trong năm ở đới lạnh? Từ đó rút

ra kết luận đặc điểm khí hậu ở

môi trường đới lạnh?

d.Trong thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy không phải bất kì một tiết học nào khi cần thì phòng thiết bị của nhà trường cũng có đầy đủ các đồ dùng dạy học đáp ứng cho bài Vì vậy theo tôi, là một người giáo viên thì đứng trước

trường hợp đó chúng ta nên tự làm đồ dùng dạy học phục vụ công tác giảng dạy cho mình, cho tổ ( Sử Địa)

Ngoài ra, trong dạy học Địa Lý , đối với người giáo viên việc tự tạo một bản đồ câm có ý nghĩa lớn trong việc củng cố kiến thức cho học sinh, làm cho các em không bị uể oải, mệt

mỏi sau tiết học để tiếp tục

cho tiết học kế tiếp Đồng thời

làm cho tiết học trở nên sinh

động, tăng hứng thú học tập

cho tất cả các học sinh trong

lớp

Ví dụ: Ở bài 39 : Kinh tế

Bắc Mĩ, sau bài học- ở phần

đánh giá, giáo viên nên sử

dụng 1 bản đồ trống khu vực

Bắc Mĩ

Sau đó yêu cầu học sinh

dựa vào nội dung bài vừa học

lên bảng dán vào bản đồ trống

các ngành công nghiệp truyền

thống và công nghiệp hiện đại

ở Bắc Mĩ những kí hiệu của

các ngành công nghiệp mà

giáo viên đã chuẩn bị sẵn cho

học sinh Với phương pháp

này, có thể huy động nhiều học sinh làm việc, tăng hứng thú học tập, đặc biệt đối với những học sinh yếu

e Để có thể sử dụng các tranh Địa Lý có kết quả, người giáo viên cần chú ý lựa chọn các bức tranh phù hợp với mục đích và nội dung bài giảng

Việc lựa chọn, sưu tầm các tranh ảnh thì giáo viên có thể huy động lực lượng học sinh tham gia, hướng dẫn các em cùng làm việc

Trong quá trình dạy địa lí lớp 7, theo tôi người giáo viên nên triệt để khai thác những tranh ảnh minh hoạ trong sách giáo khoa, bởi vì đây là những phương tịên minh họa đã được lựa chọn để thể hiện các sự vật hiện tượng cụ thể, điển hình nhất Tuy nhiên không phải kênh hình nào trong sách giáo khoa cũng đều hợp lí cả, vì thế giáo viên phải biết chọn lọc và có sự thay đổi khi cần thiết

Ví dụ: Ở bài 47- châu Nam Cực-châu lục lạnh nhất thế giới, hình 47.1SGK: Lược đồ tự nhiên châu Nam Cực hầu như không phù hợp với bản đồ treo tường, học sinh rất khó quan sát, nên tôi đã yêu cầu học sinh không quan sát hình sách giáo khoa nữa mà sử dụng Tập bản đồ thế giới và các châu lục-một phương tiện mà theo tôi không thể thiếu trong học tập Địa lí nói chung và đặc biệt quan trọng trong Địa lí lớp 7

Và như thế với bản đồ địa lí tự nhiên châu nam cực trong Tập bản đồ thế giới ( trang 34, 35) và các hình ảnh sinh động khác sẽ giúp học sinh dễ dáng quan sát và phát hiện các đối tương địa lí: vị trí, địa hình, khí hậu, sinh vật… ở châu Nam cực

Để học sinh có thể làm việc thuận tiện với Tập bản đồ thế giới nói chung, giáo viên nên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về cấu trúc của tập bản đồ: đọc" lời nói đầu" để hiểu về sách, cách sử dụng, xem bảng chú giải ở các trang đầu, tập tra cứu các địa danh xếp theo vần A,B,C ở cuối tập bản đồ và thực hiện các nhiệm vụ cụ thể tùy theo yêu cầu của từng bài

f Trong địa lí lớp 7 ta thường bắt gặp các bảng số liệu thống kê, giáo viên sử dụng các số liệu thống kê làm cơ sở đẻ rút ra các nhận xét địa lí khái quát, hoặc có thể dùng để cụ thể hóa, hoặc minh họa, làm rõ các kiến thức địa

lí Bằng việc phân tích các số liệu, bảng số liệu, học sinh có thể tự mình thu nhận được các kiến thức cần thiết, hoặc nhờ vào việc xem xét các mối liên quan của số liệu tương ứng, học sinh sẽ nắm rõ và chắc hơn các tri thức cần thiết

Ví dụ: Trong bài 49- Dân cư và kinh tế châu Đại Dương, ở mục 2: kinh tế- giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào bảng số liệu thống kê dưới đây, nêu nhận xét về trình độ phát triển kinh tế và cơ cấu thu nhập quốc dân của một số quốc gia ở châu Đại Dương?

Nước

Các tiêu chí Ô-xtrây-li-a Niu Di-len Va-nu-a-tu

Pa-pua Niu Ghi-ne

1 Thu nhập bình quân

đầu người (USD)

2 Cơ cấu thu nhập quốc

dân (%) :

- Nông Nghiệp

- Công Nghiệp

- Dịch vụ

20337,5

3 26 71

13026,7

9 25 66

1146,2

19 9,2 71,8

677,5

27 41,5 31,5 Học sinh dựa vào các tiêu chí để nhận xét:

- Trình độ phát triển kinh tế giữa các nước không đều, có nước phát triển mạnh ( Oxtraylia, Niu Dilen), các nước khác – quốc đảo có nền kinh tế chậm phát triển ( Vanuatu, Papua Niu ghine )

- Cơ cấu thu nhập quốc dân cũng có sự chênh lệch: góp phần nhiều nhất vào thu nhập quốc dân là ngành dịch vụ, tiếp theo là ngành công nghiệp và cuối cùng là nông nghiệp

g Đối với học sinh, cần phải đọc nội dung trong sách giáo khoa, soạn và nghiên cứu trước hệ thống các câu hỏi theo hướng dẫn của giáo viên Đồng thời, các nhóm học sinh có thể sưu tầm, tự làm các đồ dùng học tập đơn giản theo yêu cầu và hướng dẫn của giáo viên nhằm phục vụ cho việc học tập của mình

h Tất nhiên để sử dụng các phương tiện dạy học Địa Lý đạt hiệu quả cao, trong mỗi tiết học người giáo viên cần hết sức lưu ý chuẩn bị chu đáo ở khâu soạn giáo án

Những việc làm này đối với tôi- một giáo viên mới vào nghề thì việc chuẩn bị giáo án và các phương tiện dạy học kèm theo phải thật kĩ càng, chu đáo

Đồng thời khi sử dụng phương tiện dạy học địa lý giáo viên nên lưu ý : -Tùy theo điều kiện trang thiết bị của trường mà xác định các phương tiện dạy học cần sử dụng sao cho hợp lý và tối ưu

-Xem xét kiểm tra và sử dụng thử trước khi lên lớp để nắm được quy trình hoạt động và cách thức sử dụng Hiện nay các thiết bị kĩ thuật hiện đại được sử dụng phổ biến trong dạy học địa lí ở trường THCS gồm có: phim video giáo khoa, máy chiếu Overhead, các CD-ROM, máy vi tính, internet, các phần mềm…

-Xác định một cách hợp lý thời điểm sử dụng phương tiện trong tiết học Sau đây là một giáo án minh họa cụ thể:

Tiết 21 Bài 19: MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC

I Mục tiêu

1 Kiến thức : HS cần:

- Nắm được đặc điểm cơ bản của hoang mạc ( Khí hậu khô hạn và khắc nghiệt ) và phân biệt được sự khác nhau gữa hoang mạc nóng với hoang mạc lạnh.

- Biết được các cách thích nghi của động, thực vật với môi trường hoang mạc.

2 Kĩ năng:

HS rèn luyện các kĩ năng:

- Xác định nơi phân bố các hoang mạc trên thế giới.